مقدمه:   

آگاهی از ویژه گی های خاک و آشنائی با آن بدون شک پیش نیاز بهره برداری ومدیریت صحیح منابع طبیعی است . حفظ و نگهداری جنگل ، چراگاه و ایجاد سیستم زراعتی پایدار کلاٌ در گرو شناخت کافی خاک است .

آیا می توان چیزی را تصور نمود که برای بشریت مفهوم با ارزش تر ازخاک داشته باشد ؟ ارتباط بسیار نزدیک تمدن های گذشته باخا ک بحدی زیاد بوده است که کلمه خاک حتی در جملات مربوط به آفرینش و خلقت بشر هم همانند جمله زیر ذکر شده است .

" خداوند انسان را از خاک آفرید و آنگاه به او جان بخشید ."

امروز هم تعداد بسیار زیاد ی از جمعیت کره زمین به زراعت اشتغال داشته و برای تامین غذا و پوشاک با خاک در ارتباط تنگاتنگ بسر می برند

خاک محیطی طبیعی است جهت حفظ ورشد نبات ، این مهمترین تعریفی بوده است که ازآغاز پیدایش دهقانی برای خاک وجود داشته ،لیکن  باایجاد شهرها اهمیت خاک به عنوان تهداب راه ها وساختمان ها از دیدگاه مهندسی نیز شناخته شد.  

 از زمان های قدیم علم زراعت یکی از اساسی ترین  و از مهم ترین بخش ها  بوده که حالا نیز یکی از رشته های مهم بشمار می آید . همین طوری که زراعت اساس اقتصاد یک کشور را تشکیل میدهد ، خاک هم یک بخش اساسی و عمده زراعت را تشکیل میدهد. حیات انسان به پیمانه وسیع مربوط به خاک میباشد.  اهمیت خاک نیز در آن است که انسان چطور از آن استفاده مینماید. نباتات که در خاک میرویند با وجود این که مواد غذایی انسان را تشکیل میدهند برای پوشاک، مواد ساختمانی و غیره ضروریات انسان بکار میروند، بناءً ما با خاک رابطه مستقیم و غیر مستقیم داریم و حیات ما به خاک وابسته بوده و اگر خاک نمی بود نباتات در کجا میروئیدند و ما از محصولات آن برای امرار حیات خود  چطور استفاده می نمودیم. پس برای ما ضروری است که راجع به خاک و اهمیت آن در زراعت معلومات کافی داشته باشیم تا بتوانیم از آن بصورت درست و اعظمی در بخش زراعت استفاده نموده و تمام ضروریات خود را مرفوع بسازیم.

تعریف خاک:

      خاک عبارت از یک جسم طبیعی بوده که به سطح زمین قرار داشته و شامل مخلوط مختلفی از مواد سنگی تجزیه شده ، مواد معدنی و مواد عضوی پوسیده شده بوده که مقدار مناسب آب، هوا و مواد معدنی را به نبات تهیه مینماید. گر چه خاک نظر به اقلیم دارای اهمیت کمتری است ولی ذرات خاک و عکس العمل خاک در انتخاب نبات برای کشت رول ارزنده دارد. به طور خلاصه میتوان گفت که خاک به طور مستقیم و یا غیر مستقیم در بهبود شرایط زنده گی موجودات حیه رول مهمی را باز مینماید.

      هر شخص خاک را از نظر خود تعریف مینماید. به گفته یک دهقان خاک محل رویش نباتات میباشد که مورد استفاده انسانها قرار میگیرد. به گفته یک انجینیر خاک یک پدیده طبیعی بوده که تمام ساختمان ها روی آن اعمار گردیده است.

به صور ت عموم دانشمندان خاک را چنین تعریف نموده اند.

خاک یک پدیده طبیعی بوده که عموماً در همه جا و در هر نوع شرایط آب و هوای می تواند وجود داشته باشد.(5)

خاک بستری خوبی برای جوانه زدن تخم نباتات ، نمو ، پراگنده شدن ریشه و محکم نگهداشتن آن ، میباشد.

خاک مواد غذایی را برای نبات به یک نسبت مناسب تهیه کرده بر علاوه رطوبت و اکسیجن را  که برای نموی نبات ضرورت است در خود میداشته باشد.

 علمی که خاک را مورد مطالعه قرار میدهد بنام Soil Science یاد میشود و آن عبارت از علمیست که خاک را منحیث یک جسم طبیعی مورد مطالعه قرار داده و از تشکیل طبقه بندی و خواص مختلف آن مثل خواص کیمیاوی، فیزیکی و بیولوژیکی و غیره را مورد مطالعه قرار میدهد.

تاریخچه مختصر انکشاف علم خاکشناسی:

علم خاک شناسی همچو علوم دیگر در حالت انکشاف میباشد. در طول تاریخ انکشافات قابل ملاحضه ای در این علم صورت گرفته و معلومات های تازه جای معلومات ها و نظریات قبلی را اشغال کرده است. تقریباً 4000 سال قبل از م یک انجینیر چنایی  خاک را نظر به رنگ آن طبقه بندی نمود. َAristotle and Theophratus      300 سال قبل از میلاد خاک را از لحاظ تغذیه نباتات مورد مطالعه قرار داد . Xenophen تاریخ نویس یونانی 400 سال ق م نوشت که (چپه نمودن نباتات سبز در خاک همچو کود حیوانی باعث قوی شدن و یا تغذیه خاک میگردد.) به همین قسم Calunella and Pliny تقریباً نیم قرن قبل از میلاد نظریات مشابه به ارسطو بیان نمود.  Vanheimont عالم هالندی در سال 1629  میلادی اظهار نمود که تغذیه نباتات صرف از طریق آب صورت میگیرد . در آغاز قرن 19 چنین نظریات موجود بود که نباتات به طور مستقیم از مواد گنده شده عضوی استفاده مینمایند این نظریات را بنام Theory of  Organic Nutrition  یاد مینماید. در سال 1840 میلادی Leibg در کتاب خود نوشت که نباتات مواد منرالی خاک را استفاده نموده و خاک یک منبع مهم مواد غذایی نباتات محسوب میگردد. موصوف استعمال کود را در ساحه زراعت سفارش نمود. در اوسط قرن 19 دانشمندان جرمنی بنام Fallou Ramman علم Agrogeology را بوجود آوردند که مطابق به آن خاک یک بخش تجزیه شده و شسته شده سطوح زمین شناخته شده است. در روسیه Lomonosov در قرن 18 نوشت که خاک جسم ثابت نبوده بلکه یک جسم تکاملی میباشد.در سال 1883 میلادی Duckuchaeiv عالم روسی برای اولین بار طبقه بندی علمی خاک را که Scientifics Classification یاد میشود بوجود آورد. موصوف در سال 1886 چنین سفارش داد که کلمه خاک یا  soil  منحیث یک اصطلاح علمی Scientific tem قبول کرد.

پیدایش خاک زراعتی:

طوریکه در اکثر کتاب ها نوشته شده است که خاک زراعتی از متلاشی شدن سنگ ها و بقایای موجودات زنده تشکیل شده  و به علت تغییراتی که موجودات زنده در آن میدهد و همچنان به علت جابجا شدن و شکسته شدن بعضی از مواد آن از لحاظ جنس و خاصیت فیزیکی یا سنگهای اصلی که آنرا تشکیل داده اند تفاوت زیادی دارد. نحوه تشکیل خاک را عوامل خاک زایی یا Pedogenesis یاد مینمایند.

بطور کلی از اثر این عوامل دو نوع خاک بوجود میآید.

Ø    خاک های ثابت

Ø    خاک های انتقالی .

 خاک های ثابت آن دسته از خاک های هستند که در  محل فعلی خود از تجزیه سنگ های مادری ایجاد شده اند. در حالیکه خاک های انتقالی بوسیله عوامل مثل آب ، باد  و غیره به محل فعلی خود انتقال یافته اند.

در هر دو مورد تشکیل خاک مستلزم عمل دراز مدت قسمت از عوامل محیطی و بیولوژیکی روی سنگ مادری است . مقطع طولی خاک را Profile خاک مینامند.  که کلیه عوامل های پدروژینیکی را که در طی تکامل خصوصیات خاک ایجاد شده نشان میدهد.

عواملی که در تجزیه خاک های زراعتی و تجزیه سنگ ها جهت تشکیل شدن این خاک ها دخالت دارند به گروه عوامل فیزیکی و مکانیکی، عوامل بیولوژیکی یا موجودات زنده تقسیم بندی میشوند که ذیلاٌ به تشریح آن میپردازیم.

 

   الف- عوامل فیزیکی و مکانیکی: این عوامل عبارت اند از:

         1-حرارت: تغییر حرارت در شبانه روز مخصوصاً در نواحی خشک که تغییرات آن زیاد است در تشکیل خاک زراعتی و تجزیه سنگ ها اثر مهمی دارد. در این نواحی تفاوت بسیار زیاد حرارت روز و شب انقباض و انبساط در احجار بوجود آورده و آنها را خورد میسازد. در صحرا های بزرگ آسیا و افریقا خاک به این ترتیب ایجاد شده است.

         2- وزش باد: وزش باد هر روز مقدار زیادی از ذرات خورد شده سنگ ها را به نقاط دور حمل می کند و خاک زراعتی را تشکیل میدهد . به طور متوسط در هر متر مکعب هوا در موقع وزش باد 6 تا 7 ملی گرام خاک یافت میشود.

       3- یخبندان: در نقاط معتدل یخبندان مهمترین وسیله سنگها است . آبی که در شگاف سنگ ها فرو میرود در موقع شب در اثر یخ بسته و منبسط می شود و آنها را می ترکاند و خرد میکند.

       4- باران: ذرات و قطعات متلاشی شده از اثر یخبندان و غیره قطعات کوچک تقسیم شده با آب باران که در روی زمین جاری میشود به حرکت درآمده و به جا های دیگر نقل مکان میکند و هنگامیکه جریان و سرعت آب به تدریج کم شود اول ذرات نسبتاً بزرگ و آنگاه کوچکتر روی اراضی رسوب میکند و بدین ترتیب خاک زراعتی را تشکیل میدهد.

       5- یخچال های طبیعی: یخچال های طبیعی در حرکت بطی خود در زمانه های قدیم نقش مهمی در متلاشی کردن  ، تخریب ، نقل و انتقال سنگها دارد.

      6- دریا: حرکت امواج دریا برخورد با سنگها باعث خورد و متلاشی شدن آنها و تبدیل آنها به ریگ و خاک میشود.

 

 

عواملی کیمیاوی:

این عوامل اثر انحلال اکسیدیشن را در آب و هوا انجام میگرد.

       1- آب: آب خالص به ایونهای +H و –OH تبدیل شده و در درجه حرارت زیاد سنگهای مختلف بخصوص سلیکیت ها را تجزیه میکند.

     2- هوا: هوا نیز در تجزیه بعضی سنگ ها دخالت دارد.کاربن و اکسیجن موجود در هوا روی سنگ های قلوی و سنگهای که بطور ناقص اکسیدشن شده اند تأثیر مینمایند.به طور مثال سنگ های سیلیس دار در هوا از هم گسیخته شده تولید رس و شن می کنند و سنگ های المونیم دار در نتیجه اکسیدیشن تولید خاک رس مینماید. بر علاوه اکسیجن موجود در هوا در اکسیدیش مواد عضوی توسط میکروب ها دخالت زیاد دارد.

موجودات زنده:

موجودات زنده ذره بینی مثل باکتریا ها و قارچها علاوه بر این که موجب حیات خاک میشوند ، بوسیله ترشح موادی سنگ ها را  تجزیه می کنند. چنانچه باکتریا های هوازی با جذب اکسیجن موجود در سنگ ها آنها را تجزیه و قابل حل و جذب مینماید.

نباتات ابتدایی مثل گلسنگها یا Lichens که از ترکیب خزه و قارچ ها بوجود آمده و خزه ها و جلبک ها که در روی سنگ ها زنده گی می کنند در دوره زنده گی مقداری مواد غذایی از سنگ ها میگیرند که پس از مرگ خاک میشود.

حشرات ، کرم ها  ،  بند پایان  ، خزنده گان و لاشه جانوران و غیره در تشکیل خاک زراعتی دخالت داشته و بر علاوه باعث جابجایی و تهویه و افزایش مواد عضوی خاک میشوند. خاک های زراعتی نظر به موضوعات که قبلاٌ ذکر شد بوجود آمده و انسانها از این امر طبیعت استفاده نموده و خاک را مورد استفاده نباتات ( محل زنده گی نباتات ) قرار میدهند و از محصولات آنها منحیث مواد غذایی استفاده مینمایند.(3)

ارتباط خاک با زراعت:

خاک با زراعت رابطه ناگسستنی دارد . زیرا تمام عملیات زراعتی از قبیل کاشت شامل تمام عملیات که قبل از قرار گرفتن بذر در زمین صورت میگرد باید در خاک انجام شود. خاک یک بستر مناسب برای نباتات بوده و برای سبز شدن و رشد نبات و انجام عملیات دیگر زراعتی لازمی و ضروری میباشد.

خاک زراعتی که پوسته خارجی کره زمین را احاطه نموده و در واقع اساس و بنیان زراعت است . خاک از متلاشی شدن سنگ ها تحت تأثیر عوامل فیزیکی و میخانیکی و کیمیاوی و بقایای موجودات زنده زره بینی مواد معدنی و عضوی بوجود آمده است. ضخامت این طبقه متفاوت بوده و زمانیکه توسط زارع دست نخورده و قابل کشت نشده باشد ، بکر محسوب میشود. و زمانیکه با اجرای عملیات زراعتی آنرا قابل کشت کنند ، خاک های زراعتی را تشکیل میدهند. نباتات توسط ریشه های خود در خاک مستقر میگردند و در محیط آن زیست میکنند و از مواد غذایی و آب موجود در آن برای رشد و نمو خود استفاده می کنند.

ضخامت خاک زراعتی کم بوده ولی به علت موجودیت میکروبهای فراوان محیط زنده ای را تشکیل میدهد که از لحاظ زراعت برای کشت و کار نباتات بی اندازه مهم است. از این رو مطالعه و شناخت چگونگی خاک و ساختمان آن و عوامل که در تحولات آن دخالت دارند و احیاناً باعث خرابی آن می شوند ، بسیار مهم و با ارزش است. پس نظر به مطالب که در فوق ذکر گردید چنین نتیجه به دست میآید که زراعت با خاک رابطه مستقیم داشته و تمام عملیات زراعتی بالای خاک صورت میگرد.(3)

 

اهمیت خاک از نظر زراعت :

خاک محل رشد و نموی نباتات بوده و اگر خاک و نبات روابط موفق و هماهنگی کامل وجود داشته باشد ، در شرایط مساعد عملکرد با اندازه زاید خواهد شد که در اندک زمانی نباتات دنیا را فرا میگیرد. و اگر بین این دو هیچگونه رابطه موفق و هماهنگی نباشد ، اصولاً نباتی نمیتواند رشد کند و به ثمر برسد . عملکرد و کم و بیش که یک نبات کاشته شده در شرایط معمولی بدست میآید نشاندهنده یک هماهنگی متوسط بین نبات و خاک است .پس منظور از مطالعه رابط خاک با نبات تعیین درجه این هماهنگی است تا پس از شناسایی در ازدیاد آن بکوشیم و عملکرد زراعت را بالا ببریم.

تشکیل خاک و ساختمان آن  و تعیین روابط آب و خاک به روشن شدن موضوعات که در رابط به نبات و خاک بحث میشود ، کمک مینماید و اهمیت آن بیشتر از لحاظ تأمین استفاده های علمی و عملی است ، زیرا تغیرات و تجربه های فیزیکی ، میخانیکی و کیمیاوی و نتیجه گرفته از آنها برای تعیین و تشخیص انواع مختلف خاک و تطبیق این مشخصات و خواص با تقاضای نباتات مزروعی و مطالعه توافق آنها با انواع خاکها همه برای تعیین و توازن روابط خاک و نبات میباشد. مثلاً اگر مواد غذایی موجود در خاک کمتر از مقداری باشد که نبات تقاضا دارد ، معلوم شود آن کسری به مقدار محصول داشته و یا چه مقدار کودی میتواند کمبود آنرا جبران کند . مثلاً در صورت که نبات با خاک مخصوص توافق ندارد معلوم شود که چه عوامل باعث آن شده و چگونه میتوان با در نظر مشکلات این پرابلم را مرفوع ساخت. باید توجه داشت که خاک برای بشر مهمترین منبع غذایی است ، چون غذا را تولید می کند و غذا مواد دیگر مثل مسکن ، پوشاک و دیگر ضروریات انسان را میسازد. خاک یکی از منابع طبیعی مهم برای زنده گی و بقای انسان و حیوان بشمار می آید و به جز هوا و تابش اشعه آفتاب آنچه که در اختیار بشر است از خاک حاصل میشود .

از جانب دیگر نباتات سبز با استفاده از ریشه های خود که در خاک موجود است، مواد غذایی را به ساقه و برگ خود انتقال داده و با کمک انرژی آفتاب و گاز کاربن دای اکساید ماده ای را بنام کلوروفیل ساخته و بعداً کاربوهایدریت ها که یک جز مهم غذایی انسان را تشکیل میدهد توسط نباتات سبز ساخته میشود.

نظر به مطالب که در فوق بیان شد چنین استنباط میگردد که خاک از نگاه زراعت دارای اهمیت مهم بوده و حتی بدون موجودیت خاک و عملکرد آن بالای نباتات، زنده گی بشر در کرده زمین نا ممکن و یا بسیار مشکل خواهد بود.(3)

طبقات خاک از نگاه زراعت:

خاک از اجزای زنده و غیر زنده تشکیل شده است که از طریق تبادله انرژی و مواد کیمیاوی با یکدیگر در ارتباط می باشند. در افغانستان دهاقین فقط به طبقه سطحی خاک اهمیت می دهند ولی برای شناسایی زمین از نظر زراعت و تشخیص این که چگونه میتوان مقدار حاصلخیزی خاک را افزایش داد، طبقه تحت خاک نیز اهمیت بسزای دارد. بنابر این دو طبقه پیدا می شود . اولی قسمتی است که سامان آلات زراعتی مانند انواع قبله و دیسک های نرم کننده زمین ، ماله و سایر وسایل که در قبله کردن از آن استفاده میگردد، آنرا نرم و مخلوط مینماید.  ریشه نباتات در این طبقه از مواد غذایی زمین استفاده میکند و کود های که به زمین داده میشود در این قسمت با خاک مخلوط میشود و به مصرف میرسد . این قشر خاک را خاک مزروعی میگویند.

قسمت زیرین این طبقه که معمولاً توسط وسایل زراعتی مخلوط نمی شود و ریشه نباتات در آن کمتر فرو میرود ، کود و مواد عضوی دیگر ( خس و خاشاک) نیز تا عمق آن نفوذ نمی کند ، طبقه خاک های زیرین یا طبقه تحت الارض یا خاک بکر نامیده میشود .

خاک مزروعی در زراعت از اهمیت خاصی برخوردار است .در این جا خاک های مزروعی و خاک های تحت الارض را بطور جداگانه مورد مطالعه قرار میدهیم.

خاک سطح الارض یا خاک های مزروعی:

لایه از سطح زمین که قادر به حمایت از نبات بوده و در نتیجه نبات بتواند در آن رشد و نمو نماید بنام خاک های مزروعی یاد میشود. وظیفه آن تأمین مواد غذایی و هوای نیاز نبات و ذخیره آب و نگهداری نبات است. خاک در رشد و نموی نبات اهمیت زیاد دارد . نبات توسط ریشه های خود به زمین متصل میشود و تثبیت پیدا می کند. خاک به عنوان منبع از مواد غذایی است که نبات بتدریج از مواد آن برای ادامه زنده گی خود استفاده مینماید. از طرف دیگر محیطی است که در آن موجودات زنده بیشماری از قبیل میکروبها زنده گی مینماید و در نشو نموی نباتات موثر میباشند و به آنها کمک مینمایند. بنابر این نقش خاک در نبات عبارت اند از:

1- گیاه توسط ریشه های خود به زمین (خاک) متصل میشود و عامل اصلی تعادل و نگهداری نبات در خاک ریشه میباشد. ریشه دو نوع بوده که یکی آن ریشه راست و دیگری افشان میباشد. ریشه های افشان بیشتر در قسمت سطحی خاک تمرکز داشته و کمتر به خاک تحت الارض نفوذ میکند . در صورت که ریشه های عمودی به همان اندازه که در خاک توسعه پیدا میکند به قسمت تحت الارض نیز نفوذ میکند . در هر دو صورت گیاهان بواسطه ریشه های خود در خاک ثبات پیدا میکنند .

ثابت بودن نبات در خاک یکی از مهمترین شرایط زیست آن است . خاک های که ذرات شان اتصال نداشته باشد مانند شن های متحرک اطراف دریا و یا ریگزار های صحرا های بزرگ ، که در این نوع خاک در اثر باد حرکت میکند و یا وضع فعلی شان قابل کشت نیست.

2-زمین به عنوان مخزن غذا برای نبات می باشد. دهاقین قدیم عقیده داشتند که خاک فقط محل و مسکن نبات می باشد. آنها عقیده داشتند که فقط آب در رشد و نموی نبات دخالت دارد. از تجربیات که بعداً توسط دانشمندان بعمل آمده اثر مواد معدنی در آب که در زمین وجود دارند و در تغذیه نباتات موثر می باشند، معلوم گردید و به تدریج معتقد شدند که زمین علاوه بر نگهداری نبات ، محل ذخیره مواد غذایی نیز می باشد. نبات قسمتی از موادی را که برای ساختمان انساج خود لازم دارد بحالت مواد معدنی از خاک جذب میکند و مواد دیگر مانند هایدورجن ، اکسیجن و کاربن را از هوا توسط قسمت های هوایی خود مثل برگ ، ساقه میگیرد. معمولاً هر چه ریشه بیشتر در خاک فرو برود به همان اندازه بهتر و بیشتر از مواد غذایی خاک استفاده مینماید. از این رو انجام قلبه های عمیق بخصوص برای نباتات که ریشه عمیق دارند ، معمول شده است تا ریشه آسان تر و راحت تر در خاک فرو رود و توسعه بیشتر پیدا کند ، از مواد غذایی و مغذی خاک به حد کافی استفاده نماید. معمولاً بیشتر ریشه ها در طبقه سطحی خاک مزروعی و مقدار کمتر در تحت الارض یا خاک های بکر پراگنده میشوند. از کمی و یا زیاد بودن مقدار ریشه های یک نبات میتوان بر مقدار قدرت آن نبات در جذب مواد غذایی از خاک پی برد.

3- زمین برای نبات به مثل محیط زنده ای است:

طوریکه قبلاً ذکر گردید در خاک میکروبهای فراوان و مفیده برای زراعت وجود دارد . این میکروبها عملیات خوبی را انجام میدهند که مهمتر از همه نایتروفیکسیشن میباشد. پاستور عالم فرانسوی می گوید اگر میکروبها وجود نمی داشت ، تمام سطح زمین از اجساد نباتات و حیوانات پوشیده میشود.

خاک های تحت الارض :

خاک های زیرین یعنی قسمتی از خاک های که ماشین الات زراعتی در موقع عمل آنرا به هم زده نمی تواند ، خاک های تحت الارض نامیده می شوند. خاک های تحت الارض ممکن است از جنس خاک روئی و یا یک جنس خاک دیگر باشد. در صورت اول میتوان بتدریج عمق خاک زراعتی را زیاد کرد بی آنکه تغیرات در خواص فیزیکی خاک مشاهده شود. در صورت که جنس خاک تحت الارض از لحاظ زمین شناسی تفاوت داشته باشد ، عمیق کردن خاک زراعتی خواص آنرا تغیر خواهد داد . وقتی که جنس خاک سطحی با خاک تحت لارض یکی باشد ، رنگ خاک سطحی بواسطه این که دارای مواد عضوی است تیره تر از رنگ خاک های تحت الارض میباشد.(3،2)

استفاده از انواع خاک در زراعت:

بهترین روش استفاده از خاک های زمین ، خاک های میباشد که نبات در آن توافق داشته باشد.

1-   استفاده از خاک های رسی:

       در نقاط که بارنده گی زیاد صورت میگیرد و یا آب سطحی جاری به مقدار کافی وجود دارد و یا خاک های رسی تحت تأثیر آب زیرزمینی قرار دارد. از زمین های رسی بیشتر برای ایجاد چمن زار ها دائمی و یا چراگاه های همیشه گی استفاده میکنند. زیرا وقتی که مقدار رس خاک ، خیلی زیاد و  خاک ناپاک و کثیف باشد ، تمام عملیات زراعتی در آن مانند آبیاری و غیره را در آن به صورت درست نمی تواند در اعماق زمین فرو برود ، لذا در بین طبقات یا لایه های سطحی مانده و زمین های آبدار را بوجود میاورد.

در زمین های رسی سبک تر میتوان غله جات مانند برنج، جو، جودر ، شبدر لبلبو ، کتان و خرما و حتی بسیاری از نباتات خانواده باقولات را کشت نمود.

نباتات کوچک در خاک های رسی مناطق نیمه مرطوب میرویند. مانند انواع پنیرک ها ،انواع نی ها و غیره . این نباتات معمولاً در زمین های رسی مناطق خشک و نیمه خشک که آبیاری می شوند و یا تحت تأثیر آب زیر زمینی هستند نیز بهتر میرویند.

2-   استفاده از خاک های شنی:

      در خاک های شنی که فوق العاده از لحاظ خاک رس فقیر باشد ، از نقاط که آب زیر زمینی خیلی پایین نباشد ، اغلب درختان جنگلی و گیاهان مخصوص این نوع زمین ها از آن جمله خلنگ ها که خوب رشد مینمایند ( این موضوع در مناطق که بارنده گی کافی برخوردار است صدق میکند).

      در نقاط که سطح آب زیر زمینی پایین است و یا در مناطق خشک و نیمه خشک،هنگامیکه این زمین ها برای زراعت مناسب است آبیاری شود .

نباتات که در خاک های ماسه ای یا شنی قابل کشت هستند بسیار اند. از آن جمله میتوان از مارچوبه ،بادرنگ، تربوز و تاک انگور و غیره نام برد. با اصلاح این زمین ها توسط کود های حیوانی یا عضوی بسیاری از محصولات مانند غله جات ، شبدر ، کچالو و امثال آن را میتوان کشت نمود.

3-   استفاده از خاک های لیمونی:

        از آن جای که خواص خاکها لیمونی بین خاک های رسی و خاک های شنی قرار دارد ، پس قابلیت نفوذ هوا و آب در آن شرایط خوب و از لحاظ مواد غذایی هم فقیر نیست انواع و اقسام محصولات زراعتی را میتوان در آن کشت نمود ، منتهی برای این که حاصلخیزی آن حفظ شود . باید همواره از آن طوری بهره برداری کرد که از لحاظ مواد غذایی ، مواد عضوی و مواد معدنی ، فقیر نشود و بافت و ساختمان آن نا مرغوب و خراب نگردد. (5)

 

 

طبقه بندی اگرولوژی خاک و اهمیت آن در زراعت:

خصوصیات و درجه بندی خاک بر حسب مقدار حد اکثر عملکرد در شرایط کاملاً مساعد تدوین گردیده است . مثلاً عملکرد خاک های مساعد در حدود 10 فیصد کمتر از خاک های مساعد میباشد.

این نوع طبقه بندی در حقیقت بیشتر جنبه تئوری دارد و بیشتر در مناطق اقلیمی مشخص میباشد که میتوان آنرا طبقه بندی اگرولوژی نیز نامید.

چنانچه بر همه هویداست که تمام روش های زراعت بدون آب نا ممکن بوده و آب جز اصلی و عمده تولیدات زراعتی را تشکیل میدهد. تأثیر بارنده گی بالای حاصلات نباتات خیلی زیاد بوده مخصوصاً وقتی ارزش بهتر دارد که نباتات در فصل نمویی قرار داشته باشد . حفظ و استفاده از کوچکترین بارنده گی در  زراعت به نفع دهاقین بوده  و اهمیت بسزای دارد. بناءً دانستن مقدار بارنده گی سالانه یک منطقه یا محل مشخص در زراعت از اهمیت بسزای برخوردار است. دانستن  خاک های که مقدار  بارنده گی آن معین و نا معین بوده و تا چه اندازه سطح بارنده گی آن میباشد. برای یک اگرونومیست ضروری و حتمی بوده و در پیشه زراعت دارای اهمیت فوق العاده ای میباشد.

پس نظر به اهمیت که دارد خاک را نظر به اگرولوژی چنین طبقه بندی نموده اند.

1-   خاک های مناطق خیلی مساعد:

مناطق هستند که نزولات آسمانی آن کاملاً مساعد میباشد. در این مناطق مدت 120-170 روز باران کافی در فصل فعال رشد و نمو وجود دارد.

2-   خاک های مناطق مساعد:

شامل قسمت های است که نزولات آسمانی آن بین 115-125 روز میباشد و در فصل فعالیت نباتات میبارد.

3-   مناطق حساس:

در این مناطق نزولات آسمانی بیش از 270 روز در هنگام رشد و نموی نباتات است . البته مناطق که نزولات آن بین 120-270 روز در فصل گیاهی است شامل این قسمت نیز میباشد.

4- خاک های که مدتی از سال به صورت غیر غرقابی و اشباع قرار دارند . این مناطق شامل مناطق شالی کاری و برنج کاری میباشند.

5- خاک های که جهت رشد اپتیم نبات ، احتیاج به آبیاری در آنها وجود دارد. این مناطق شامل دو نوع میباشد.

الف- مناطق که آبیاری برای انواع گیاهان کافی است.

ب- مناطق که آبیاری ناکافی است.(4)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مواد عضوی خاک و اهمیت آن در زراعت:

الف- تعریف، تقسیم بندی و خواص:

مواد که از بقایای نباتات و حیوانات بوجود میاید بنام مواد عضوی یاد میشود و یا مواد که در عضویت قرار داشته باشد . خاک نتنها از مواد معدنی و مینرالها تشکیل نشده ، بلکه از مواد عضوی نیز تشکیل شده است. یعنی یک قسمت از خاک را مواد عضوی احتوا مینماید. تمام بقایای نباتی و حیوانی که در روی خاک وجود دارد ، جز مواد عضوی خاک محسوب میشوند.

مواد عضوی خاک دایم در حالت تغییر و تبدیل است. به این معنی که موجودات خاک زی به ویژه باکتریا ها آنها را می پوساند و در نتیجه ماده را بنام Humus بوجود میآورد.

البته عقاید دانشمندان در مورد Humus و مواد عضوی متفاوت است:طبق نظریه یک دانشمند آلمانی بنام Scherer تمام مواد عضوی که دایم در حال پوسیدن و تجزیه شدن و تغییر و تبدیل است ، چه قسمت های که در روی خاک است و چه آن های که در داخل زمین قرار دارد Humus نامیده میشود.  در صورت که در منابع انگلیسی نوشته شده است. مثلاً طبق نظریه Kubiena به تمام بقایای نباتی و حیوانی هیومس گفته نمی شود، بلکه هیومس قسمتی است که از پوسیدن و تجزیه شدن مواد عضوی بوجود میاید. قسمی که موجودات خاک زی مواد عضوی را میپوساند ، آن قسمت که برای باکتریا ها به آسانی قابل تجزیه نیست در خاک باقی میماند هیومس خاک را تشکیل میدهد. بنابراین قسمت از مواد عضوی که به وسیله باکتریا ها میپوسد و تجزیه میشود از نظر این دانشمندان Humus گفته نمیشود.

باکتر یا ها ، مواد عضوی را به درجات مختلف تجزیه میکند. تمام موادی که به آسانی می پوسد و تجزیه میشود مانند کاربوهایدریت ها ، سلولوز، قند ها ، نشایسته و پروتین و اسید های عضوی از مواد پروتینی غیر Humus خوانده میشوند. این مواد به بکتریا ها و دیگر موجودات زنده غذا و انرژی میدهند. از این جهت به این مواد هیومس تغذیه ای گفته میشود. پدیده ای را که ضمن آن ، مواد عضوی به مواد معدنی تبدیل میکند بنام Mineralization یاد مینمایند. ضمن وجود آمدن این پدیده مواد عضوی به وسیله موجودات زنده به آب کاربن دای اکساید و غیره تجزیه میشوند( در واقع مواد عضوی میپوسد).

قسمتی از مواد عضوی که برای بکتریا ها به آسانی قابل تجزیه نیست مانند Lignine به همان صورت عضوی در خاک باقی میماند که به آن هیومس متداوم گفته میشود. پدیده ای که ضمن بقایای نباتی و حیوانی میپوسد و به هیومس مداوم تبدیل میشود بنام Humification یاد میشود.

ب- شرایط تشکیل مواد عضوی در خاک:

برای تشکیل یک Humus خوب ، باید شرایط از هر لحاظ مساعد باشد که از آن جمله خاک سالم و غنی از لحاظ باز، موجود بودن رس به مقدار کافی ( تا مانع از جریان شدید هوا در خاک گردد) و خلاصه غنی بودن خاک از لحاظ موجودات زنده ذره بینی و حیوانات خاک زی مانند کرم ها هزار پا ها و غیره .

ج- انواع Humus:

چون عوامل موثر در تشکیل هیومس در نقاط مختلف متفاوت است، امکان دارد که در هر نوع خاک هیومس مخصوص به آن خاک به وجود آید.

Humus انواع و اقسام مختلف دارد که مهمترین آنها عبارت اند از:

1- Humusاسیدی یا Humus خام:

هیومس اسیدی اغلباً در آب و هوای مرطوب و در خاک های که از لحاظ باز و مواد غذایی فقیر هستند. مواد عضوی آن خوب نپوسیده و تجزیه نشده است. این نوع هیومس را میتوان در زیر درختان سوزنی برگان یافت نمود.

 

2- Humus قهوه ای یا Moder:

هیومس قهوه ای بیشتر در زیر درختان پهن برگ و سوزنی برگ جنگلی و روی سنگ های که از لحاظ مواد غذایی فقیر است، تشکیل میشود.

3-Humus خاکستری یا Mull:

بر علاوه سه نوع هیومس فوق، انواع و اقسام دیگری از هیومس نیز وجود دارد. عوامل ذیل در مقدار هیومس خاک و مواد عضوی خاک موثر است. آب و هوا، مقدار آب، آب زائد، قطر خاکدانه، نوع و نحوه استفاده از زمین و کود های عضوی و معدنی.

د- اهمیت مواد عضوی خاک :

خواص اصلی خاک بستگی به نوع و مقدار مواد عضوی آن دارد. بعضی از خواص مواد عضوی بیشتر مربوط به مواد غیر هیومسی آن است که زود تجزیه میشود و برخی دیگر بیشتر مربوط به هیومس است که به آسانی تجزیه نمی گردد و هیومس متداوم خاک را تشکیل میدهد.

مواد عضوی خاک دارای مواد غذایی برای نباتات است. قسمتی از این مواد که بصورت محلول است برای نباتات به آسانی قابل جذب میباشد. و قسمتی دیگری که بصورت تثبیت شده وجود دارد ، بر اثر فعالیت موجودات زنده ذره بینی کم کم قابل جذب میگردد. هر چه فعالیت حیاتی در خاک بیشتر باشد به همان اندازه نسبت مقدار مواد غذایی قابل جذب گیاه نیز بیشتر خواهد بود.

از جانب دیگ مواد عضوی در خواص کیمیاوی خاک موثر است. این مواد میتواند مواد غذایی نبات را درسطح خود جذب و نگهداری کند. از جانب دیگر مواد عضوی مهمترین جسم تبادله کننده در خاک است . چون مواد عضوی اساس زنده گی موجودات خاک زی از نوع هتروتروف است. از این رو وقتی که سایر شرایط یکسان باشد ، روابط مستقیمی بین مقدار مواد عضوی خاک و فعالیت میکروبی ( تبدیل مواد عضوی به مواد معدنی، گرفتن گازات از هوا و غیره ) بر قرار خواهد بود .

پس نظر به گفته های فوق به این نتیجه میرسیم که مواد عضوی در خاک برای تمام نباتات و موجودات خاک زی مفید بوده و در پیشه زراعت از اهمیت خاصی بر خوردار است.(5) هیومس مهمترین قسمت مواد عضوی خاک را تشکی میدهد . نقش هیومس در خاک مهم بوده که میتوان آنرا مخصوصاً در مناطق خشک مهمترین عامل کاهش و کمبود حاصل خیزی دانست.(4)

استفاده از مواد معدنی از خاک:

نباتات عناصر مورد احتیاج خود را از طریق ریشه جذب مینماید . بدیهی است که فقط توسط ریشه ها انجام نمی گیرد بلکه اندام های هوایی نیز میتوانند به مقدار کمی عناصر جذب خود نمایند . ولی به هر حال مقدار جذب توسط بافتهای هوایی ناچیز است و قسمت مهم آن توسط ریشه ها انجام میگیرد.

نباتات از مواد معدنی ، خاک برای بقای خود (رشد و نموی و تکثر) استفاده اعظمی مینماید. مواد معدنی که در خاک وجود دارد از اهمیت بسزای برخوردار بوده و از این نگاه علاوه نمودن  یک مقدار کود های معدنی بر زمین حتمی و ضروری میباشد. اگر قسمت از سلول های تازه نباتات را قطع نموده و خشک نمایم و سپس دو باره وزن نمایم متوجه خواهیم شد که قسمت اعظم بافت و نسوج نباتی از آب تشکیل شده است.

اگر قسمت خشک شده را مورد مطالعه قرار بدهیم به این نتیجه خواهیم رسید که بین عناصر موجود 9عنصر مهم در تشکیل آن سهم گرفته و مقام اول را دارا میباشند. که عبارت اند از  N,H,O,Ca,Mg,K,P,N,S

پس واضیح میشود که نباتات برای تشکیل خود و ساختمان قسمت های مختلف خود به مواد معدنی ضرورت دارند. البته مقدار عناصر که نباتات توسط ریشه های خود جذب مینماید بستگی به نوع نبات و PH ، آن متفاوت است.(4)

اهمیت کود های عضوی در افزایش محصولات زراعتی:

کود های عضوی در افزایش محصولات زراعتی رول مهم و قابل ملاحظه ای دارد. در بین مواد عضوی بهترین آنها کود های حیوانی است که هم دارای مواد عضوی است وهم از لحاظ مواد غذایی غنی میباشد . از این رو کود حیوانی در بهبود خواص خاک تأثیر بسیار زیاد دارد. اصولاً در نتیجه پوسیدن مواد غذایی (بقایای نباتات و یا کود حیوانات ) هیومس بوجود میاید. که وقتی با خاک مخلوط شود تولید مختلف یک نوع خاکی را مینماید که نام Humuscoplex-clay یاد شده که بهترین خاصیت حاصل خیزی خاک بشمار میرود و در بهبود خواص فیزیکی ، کیمیاوی و حیاتی خاک بسیار موثر است.

در خاک های حاصل خیز و مرغوب رس clay و هیومس در حالت کمپلکس وجود دارد . هیومس قابلیت نفوذ و جریان هوا در آب را در خاک های رسی زیاد میکند. و در بهتر شدن خواص کیمیاوی خاک نیز نقشی را ایفا میکند.

چون قابلیت نفوذ هوا و آب در خاک های رسی خیلی کم است لذا برای آن که مواد عضوی از هر نوع که به زمین اضافه شود و خوب بپوسد و نوع هیومس که تولید میگردد مرغوب باشد. نباید زمین را پس از اضافه کردن مواد عضوی قبله عمیق کرد. (5)

کود های حیوانی مهمترین منشأ تولید کننده هیومس در خاک میباشد. طبق نظریات متعدد در هر تن کود کیمیاوی دارای 100 کیلو گرام هیومس است. که مقدار کلسیم و مواد معدنی به  طور متوسط 10 کیلو گرام خواهد بود . کود حیوانی علاوه بر کلسیم از عناصر معدنی پر مصرف و کم مصرف نیز کم و بیش غنی است . از کود طیور نیز میتوان به عنوان کود حیوانی در زراعت استفاده کرد.  این کود ها در زراعت  از اهمیت زیادی برخوردار بوده مقدار حاصلخیزی خاک را بلند برده و موجب ازدیاد حاصلات دهقانان میگردد. (4)

عناصر کم مصرف در خاک و اهمیت آن در زراعت:

عناصر کم مصرف قسمت کوچک از ترکیبات کیمیاوی سنگ ها و خاک و نسوج گیاهی و حیوانی را تشکیل میدهد.

از بین آنها فقط 10 تا 12 عنصر است که در رشد و نموی گیاهان نقش مهمی را ایفا مینمایند. عده از این عناصر که برای رشد و نموی گیاهان لازم است عبارت از Fe,Cu,Mg و غیره نام برد. قابل یاد آوری است که تعداد زیاد نیز وجود دارد که در فیزیولوژی نباتات تا اکنون نقش برای آنها تعلق تعیین نگردیده است.  ولی در فیزیولوژی حیوانی دارای رول و نقش قابل ملاحظه ای میباشد . مثلاً نقش کوبالت در کم خونی موثر است . ولی اثر آن در رشد نباتات معلوم نیست .

مقدار و نسبت عناصر کم مصرف در پوسته خارجی زمین متغییر است . مقدار آنها در خاک و در بافت نباتی و حیوانی متغییر و متفاوت است . طبق بررسی های که انجام گردیده است عناصر کم مصرف مانند دیگر عناصر مهمتر در چندین حالت وجود دارد . طبق نظر Lakanan عناصر کم مصرف در خاک در 5 قسم  وجود دارد.

1-   عناصر کم مصرف به صورت ترکیبات غیر محلول.

2-   عناصر کم مصرف نیمه محلول.

3-   عناصر کم مصرف به صورت Complex.

4-   عناصر محلول: عناصر کم مصرف به صورت ترکیبات و املاح معرفی در خاک وجود دارد که در نتیجه قابل جذب میباشد.

5-   عناصر کم مصرف به صورت تبادله ای و قابل جذب توسط شبکه کلوئید ها و گیاهان نیز قسمت از حالت های عناصر فوق را تشکیل میدهد . مهمترین عناصر کم مصرف عبارتند از کلسیم ، کوبالت ، بور مگنیزیم ، ملبدن ، آهن و غیره میباشد. (4)

از مطالب فوق چنین استنباط میگردد که عناصر کم مصرف در رشد و نموی نباتات رول بسیار مهم داشته و در زراعت از اهمیت بسزای برخوردار است . اولاً کمبود عناصر کم مصرف در زمین تثبیت شده و بعداً مطابق ضرورت های که موجود است به آن عناصر کم مصرف علاوه گردد.(1)

      موجودات خاک زی و اهمیت آن در زراعت:

موجودات خاک زی در بسیاری از پدیده های که در خاک اتفاق می افتند موثر میباشد. موجودات خاک زی در تجزیه و تخریب مواد و ترکیب مجدد آنها ، تبدیل مواد عضوی به مواد معدنی و تعداد زیادی از پدیده های دیگر شرکت دارند. اما از طرف دیگر نوع و تعداد موجودات زنده که در خاک زنده گی می نمایند نیز بستگی به خواص خاک  دارد. به طور مثال در شرایط مساعد و هوازی بیشترین موجودات را باکتریاها تشکیل میدهد و در محیط اسیدی و ناهوازی بیشتر آنها را قارچها تشکیل میدهد . مقدار مواد عضوی و معدنی خاک نیز تأثیر زیادی در تعداد و همچنان فعالیت این موجودات ذره بینی دارند.(1)

الف – انواع موجودات خاک زی:

موجودات خاک زی را میتوان به دو دسته تقسیم کرد:

اول- Flora:

این موجودات کوچک یا Microorganism شامل باکتریا ها و قارچ ها هستند. در میان این موجودات کوچک باکتریا ها هم تعداد شان زیادتر است و هم بهتر میتوانند  بقایای حیوانات و نباتات را فاسد بسازند. باکتریا به انواع و اقسام مختلف در خاک وجود دارد . مثلاً بکتریا های تبدیل کننده مواد معدنی و امونیا، نایتریت و غیره .

دوم – Fauna:

فونا شامل موجودات بزرگ یا Macrooganism خاک زی از قبیل نیماتود ها ، کرم ها ، موش ها و غیره میباشند.

این موجودات برای ریشه گیاهان راه را باز نموده و در تشکیل Humus مشارکت دارند. حیوانات مهره دار مانند موش و خرگوش فعالیت های شان بیشتر به مخلوط کردن و خلاصه تاثیر در خواص فیزیکی آن میشوند.

ب – شرایط زنده گی موجودات خاک زی:  

شرایط زنده گی موجودات خاک زی بستگی به خواص خاک و برعکس دارد. خواص خاک بستگی به فعالیت موجودات خاک زی دارد. شرایط موجودات خاک زی را بطور خلاصه نام گرفت و ذکر تفصیلات خود داری میمانیم. شرایط موجودات خاک زی عبارت از غذا، رطوبت، هوا، درجه حرارت و غیره میباشد.

از مطالب که در فوق ذکر شد چنین درک میشود که موجودات خاک زی برای نباتات مفید بوده و در زراعت از اهمیت خاصی برخوردار است.(1،5)

 

 

 

 

 

 

انواع مایکروارگانیزم های خاک:

 جدول(1) تعداد وزن موجودات خاک زی تا عمق cm15یک خاک زراعتی(1)

اقتباس شده از مأخذ (1)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

        نتیجه گیری:

از مطالب که در فوق ذکر گردید به این نتیجه میرسیم که خاک یک پدیده طبعی بوده و در همه جا وجود دارد. خاک مخلوطی از مواد سنگی تجزیه شده ، مواد معدنی و مواد عضوی پوسیده شده بوده که مواد غذایی به نباتات تهیه مینماید. خاک بستری خوبی برای جوانه زدن تخم نباتات ، نمو و پراگنده شدن ریشه و محکم شدن آنها میباشد. خاک مواد غذایی را برای نباتات تهیه نموده بر علاوه رطوبت و اکسیجن را که برای بنات ضروری است در خود دارد و نباتات از آن استفاده مینماید. از این رو خاک با نباتات رابطه ناگسستنی داشته و دارای اهمیت فوق العاده ای میباشد.

خاک از متلاشی شدن سنگ های و بقایای موجودات زنده بوجود میاید. عوامل که در تجزیه شدن خاک های زراعتی رول عمده دارند عبارت از عوامل فیزیکی ، میخانیکی ، عوامل کیمیاوی و موجودات زنده میباشد.

خاک با زراعت و نباتات رابطه محکم داشته چرا که تمام عملیات زراعتی در خاک انجام میشود. بطور خلاصه خاک از نگاه زراعت دارای اهمیت مهم و حیاتی بوده و حتی بدون موجودیت این پدیده طبیعی زنده گی نباتات ناممکن بوده و در نتیجه زنده گی انسانها در آستانه تباهی خواهد گرفت.

خاک شامل دو طبقه بوده که طبقه خاک سطح الارض و خاک های تحت الارض را تشکیل میدهد . از جانب دیگر در زراعت بطور عموم از خاک های رسی و خاک های لومی و شنی برای کشت نباتات استفاده مینمایند.

مواد عضوی که در خاک وجود دارد از نگاه زراعت دارای اهمیت فوق العاده ای میباشد. تمام بقایای نباتات و حیوانات در اثر عملیه تخمر توسط مایکرارگانیزم ها تجزیه میشوند و مواد عضوی یا Humus را بوجود میاورد که در زراعت از اهمیت بسزای برخوردار است.

     بعضی از مواد معدنی نیز در خاک وجود دارد که در بعضی اعمال فیزیولوژی نباتات کمک مینماید و نباتات توسط ریشه های خود بافتهای هوایی خود یک مقدار آنرا جذب مینماید. عناصر مهم معدنی خاک عبارت از K,P,N,S و غیره میباشد.

خاک از نگاه موجودات زنده که در آن زنده گی میکنند ، نیز دارای اهمیت مهم و حیاتی میباشند. موجودات زنده خاکزی به دو گروپ تقسیم میشوند. یکی FLORA که شامل موجودات ذره بینی مانند باکتریا ها و قارچ ها میباشند. دیگر آن FAUNA که شامل موجودات بزرگ خاک زی میباشند که در آن نیماتود ها و کرم های زمینی و دیگر حیوانات مثل خرگوش و موش نیز شامل است . تمام این موجودات خاک زی در خاک از نگاه زراعت و بذر از اهمیت بسزای بر خوردار هستند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     

 

سفارشات:

1- از آن جای که هر نبات در یک نوع خاک مطابقت ندارد . باید هر نبات که در هر نوع خاک توافق داشته باشد، همان خاک انتخاب گردد.

2- خاک محل زیست نباتات بوده و باید دارای خلاها و منافذ باشد و از این نگاه دارای اهمیت بسزای است ، باید خاک را بصورت اساسی نرم ساخته و بعداً نباتات را به آن بذر نماییم.

3- خاک های که مقدار مواد عضوی و یا Humus نداشته  و یا مقدار آن کم باشد، باید یک مقدار مواد عضوی ( کود های حیوانی و نباتی) و یا یک مقدار کود های کیمیاوی جهت بلند بردن سطح حاصل علاوه نمود.

4- از آن جای که موجودات خاک زی در خاک از اهمیت بسزای برخوردار هستند ، باید کوشش شود تا موجودات زنده آن به اثر عوامل گوناگون از بین نرود.

5- نباتات به مواد معدنی ضرورت داشته و خاک های که از  مواد معدنی فقیر هستند ، باید با علاوه نمودن کود های گوناگون و مواد معدنی ، خاک های مذکور را غنی از مواد معدنی سازیم.

6- از عوامل که باعث تخریب خاک میشود باید تا اندازه جلوگیری به عمل آوریم.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مأخد:

1- الیاس آذر.  خسرو.  1369.  خاک شناسی.  انتشارات دانشگاه ارومیه ایران ،  صفحه  100.

2- برول . جرج . ترجمه . مژده هی . حمید .  1372. عوامل بیماریزای خاکزی گیاهان . انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی . ایران ،  صفحه  176.

3- رستگار . محمد علی . 1384.  زراعت عمومی .  انتشارات برهمند . ایران

، صفحات  103-116.

4- زرین کفش. منوچهر . 1368.  خاصلخیری خاک .  انتشارات دانشگاه تهران. ایران ،  صفحات  75-104،103-110.

5- کردوانی  .  پرویز .  1358. جغرافیای خاکها .  انتشارات دانشگاه تهران. ایران ، صفحات  94-115.

 

مقدمه:

از آنجای که صحت انسان وابسته به غذای مختلف است که از آنها استفاده میکند.برای اینکه فعالیتهای بیولوژیکی  بدن انسان به صورت خوب انجام یابد ضرورت به انرژی لازم است که این انرژی از تجزیه مواد غذایی در بدن حاصل میشود.

غذای انسان دارای اجزای متعدد است که از آن جمله شحمیات ،پروتین وکاربوهایدریت ها میباشد که درپهلوی آن یک مقدار کمی ویتامین ها ومنرالها نیز وجود دارد. بناءً نبات بامیه دارای مقدار قابل توجه پروتین ، ویتامین ها ومنرالها را درخود دارا است.این ماده برای ادامه حیات بشر امر حتمی است. بشر درپهلوی  این  که از منابع مهم حیوانی چون پروتین ،شحمیات وغیره استفاده میکند ضرورت دارد تا از منابع نباتی نظیر پروتین ،ویتامین و منرالها وغیره استفاده نماید. بناءً ضرورت افتید که درپهلوی کشت سایر نباتات به کشت نبات بامیه بپردازد.

نبات بامیه غذای خوب وخوش خوراک برای تغذیه انسانها است خصوصاً درفصل تابستان نبات بامیه بر علاوه این که یک مقدار پروتین ،ویتامین ها ومنرالها را دارا است دارای مقدار قابل توجه فایبر نیز است.فایبر نیز یک بخش از غذا بوده با وجود اینکه فایبر درمعده انسان هضم نمیگردد ولی برای درمان بعضی از امراض مفید میباشد. تولید بامیه درافغانستان توسط دهاقین منطقه صورت گرفته وبه دسترس مردم قرار میگیرد. همچنان کسانیکه دارای باغچه از سبزیجات هستند در پهلوی سایر سبزیجات آنرا میکارند واز آن استفاده مینمایند.

تاریخچه:

        تاریخچه اصلی بامیه از آسیا وافریقا میباشد وشاید از دو قاره باشد. سابقه این گیاه زیاد نیست. مصریان قدیم درقرن 12 و 13 میلادی این گیاه را میکاشتند. دراروپای شرق دراطراف دریای مدیترانه بیش از سایر نقاط جهان از این سبزی مصرف میشود. درترکیه بامیه را خشک کرده برای مصرف زمستان ذخیره میکنند.(6)

همچنان بعد از قرن 13 بامیه درکشورهای اروپایی وآسیایی وامریکایی لاتین انتشار یافته است. دراتحاد شوری سوسیا لیستی به مقایسه کم درماورای قفقاز وآسیای میانه کشت میگردد.(8)

بامیه از ناحیه خاور نزدیک سر منشه گرفته وبعد ها به ترتیب به خاور میانه افریقا ودرنهایت امریکای لاتین منتقل گردیده است. (4) کشت بامیه درسراسر مناطق گرمسیر وقسمتهای گرمتر آسیایی معدل رواج دارد. ودرسطح نباتی درهند، ترکیه ،ایران ،افریقای شرقی ،یوگوسلاویا ،بنگلا دیش ،افغانستان ،پاکستان ،بنگال ،بحرین ،برما ،جاپان ،ما لزیا ،برازیل ،گانا ،انوپل قبررس وجنوب ایالات متحده امریکا کشت میگردد.

جینس Ablemoschas منشه آسیائی دارد.ژفن و ژوکوفسکی

معتقد اند که از مرکز هندوستان عمدهً هند است.درافریقای غربی برگها ،غنچه  وگل های بامیه نیز مصرف میشود.(7)

نبات بامیه درسالهای نزدیک به افغانستان آمده است.(5)

خواص وترکیب غذائی بامیه:

میوه بامیه از جمله سبزی های یست که درفصل مختلف سال خصوصاً درفصل تابستان به حیث مواد غذائی مورد استفاده قرار میگیرد. قرار شکل (1،2)

                          

شکل (1)                                            شکل (2)

    میوه بامیه غنی از ویتامین سی بوده و ویتامین های A,B نیز درآن شامل است.80gr  بامیه خام دارای 20% ویتامین c مورد نیاز روزانه بدن انسان میباشد.(1) همچنان از عناصر کلسیم ،فاسفورس ،پوتاشیم ،را دارا بوده و منبع خوب عنصر مگنیزیم می باشد.(3)

دانه های آن دارای روغن ،پروتین ویک چیز افزودنی به قهوه است ومنبع غنی منرال وایون میباشد. میوه اشتها آور بوده گرفتگی صدا را باز مینماید سرفه را درمان میکند واز فشار خون جلوگیری مینماید.(4)

 

 

 

 

 

 

 

خواص بوتانیکی بامیه:

     بامیه سبزی است که درمناطق گرم سیر کشت گردیده ودرمناطق سرد سیر حاصل خوب نمیدهد.این سبزی از خادندان پنیرک پیاز فامیل Molva ceae   میباشد.نام علــــــمی آن Hibiscus esculenttus   است.ساقه بامیه ضخیم وداری انشعابات کمی است وارتفاع بامیه نسبت به انواع مختلف از 100cm- 50 فرق میکند. این سبزی دارای سطح برگ بزرگ دارای پنج قسمت میباشد.گلهای منفرد برنگ زرد کاهی که بین آنها به رنگ قهوی تیره است درکنار برگها ظاهر میگردد.(6)

     بامیه به قسم سبز وتازه استفاده میگردد. تخم های رسیده آن به عنوان یا عوض قهوه مورد استفاده قرار میگیرد. بامیه نبات حرارت دوست بوده ودرمقابل گرما خیلی مقاومت دارد.نبات جوان درحرارت خیلی کم ویا درحرارت اندک از بین میرود ودر مناطق خشک بامیه آبیاری گردد.(8)

   بامیه گیاه یکساله بوده وساقه آن علفی است وبه تدریج چوبی میگردد. برگ وساقه آن بوسیله کرک پوشیده شده است.بعضی اوقات طول بته تابه 2m میرسد. بامیه یکی از سبزی های مهم تابستانی است که دهاقین آنرا یا به مصــــــــــــرف خــــــانه ویا غرض فروش به بازار

می رویانند.میوه سبز وجوان بامیه پخته خورده میشود.(1)

این سبزی میوه های خوراکی یا دارای لعاب بوده که ازآن درخوردن استفاده میگردد.وخوراک آن بسیار شرین است که که میتوانیم آنرا مصرف نمایم.(9)

      کشورهای که درآن نوع Abelmoschus esculenlus   وجود دارد عبارت اند از سودان،ترکیه وهند است و درسطح محدود تر این نوع در افغانستان ، ایران ، پاکستان ،بنگلادیش ویوگلسلاویا پراگنده است.(7)

انواع بامیه:

     انواع بامیه را نسبت به رنگ وطول میوه وبلندی یا کوتاهی بته به چند نوع تقسیم میگردد ونوع های که درافغانستان مروج است قرار ذیل است .(1)

1- پوزاساوانی: این نوع بامیه قد کوتا پرحاصل وزود رس است .

شکل (3)

3- لوزیانا : این نوع بلند قد  بوده دارای خار میباشد و چیدن آن تکلیف آور است.

                                       شکل (4) 

 

 

3- سپانیلیس کلمسیون Spineless climson  یک نوع میانه قد است که ارتفاع آن تقریباً 4.5F  فت (137cm) میرسد میوه آن سبز وباریک و رخدار میباشد که درشکل (3) نشان داده شده است.

                                   شکل (5)

 

 

 

         همــچنـــــــان نوع هـــــــای esculenlas Abelmoschus ،

manihot Abelmoschus و Abelmoschus meditusتوسط بورسوم والکس درهند کشف گردیده وکشت میگردد. نوع بامیه درخت مانند چند ساله که بنام (گوینین)خوانده میشود دربرخی قریه جات گانا دراقریقای غربی پیدا مــــــــیشودکه از نظر مورفولوژی حد اوسط بین Abelmoschus esculenlas و manihot Abelmoschusهستند.

   رقم زراعتی (پوزاساوانی )که درشماره قبلی ذکر گردید،درهند تکامل یافته است به مناطق مختلف کشت بامیه جهان وارد شده ودرسطح وسیع کشت میشود. این نوع به عنوان رقمی بدون علایم ویروس موزائیک زردی رگبرگ اصلاح گردیده معرفی ارقام مختلف نقش مهمی در اصلاح یامیه دربسیاری از کشور ها داشته است. یک رقم زراعتی بامیه از گــــــانا که یک منطقه افــــــــــــــریقای غـــربی است به عنوان

manihot sub sp manihot Abelmoschus شناسایی شده است وارد هند گردیده وبه عنوان یک منبع مقاومت به ویروس موزائیک زردی رگبرگ به کار رفته است.(7)

شرایط محیطی:

      بهترین حاصل بامیه درهوای گرم وفصل نموی طویل بدست میآید.

این نبات تحمل هوای سرد وبسیار یخبندان را ندارد ودرمقابل از خود عکس العمل نشان میدهد وحساس است.به صورت کلی بامیه برای حاصلدهی خوب خود به درجه حرارت 30- 38 درجه سانتی گرید ضرورد دارد.(1)

حرارت:

    تخم نبات بامیه به حرارت 15 درجه سانتی گرید به بالا خوب نمومیکند یعنی جوانه میزند. زمانیکه بامیه درمناطق دارای اقلیم خشک کشت میگردد حتماً آبیاری صورت گیرد.درفصل خشک ضروری است که رطوبت خاک به اندازه 70- 80%  نگهداری گردد که زیرا عدم رطوبت کافی باعث رشد نموی نبات میگردد.(8)

    در اویل بهار که هوا سرد میباشد کشت نمیگردد ولی بعد از دراز شدن روز وگرم شدن هوا کشت صورت میگیرد.با کوتاه  شدن روزحـــــــــاصل میوه مذکور کم میشود ودرجه حرارت مورد نیاز آن بین

21- 30 درجه سانتی گرید است ودرکمتر از 18 درجه سانتی گرید رشد آن مناسب نیست. (3)

خاک:

   بامیه میتواند درهر نوع خاک نمونماید ولی بهترین خاک برای نموی بامیه خاک سلت (silt) وکلی لوم ((clay lome است واین خاک عبارت از خاک حاصل خیز باغچه است یعنی خاک که ازحیث مواد عضوی غنی بوده باشد.زمین یا خاک که بامیه درآن کشت میگردد باید زهکشی شده باشد یعنی خاک آن تیزابی زیاد نباشد.خاک مورد نظرعمیق وحاصل خیز باشد.بامیه خاک نزدیک به خنثی را دوست دارد یعنی درزرع بامیه PH بالا از 7- 6 نباشد.(3)

 

مقدار کود:

     مقدار کود نظر به محل ونوع خاک فرق مینماید . برای گرفتن حاصل خوب مقدار6- 4 تن کود حیوانی پوسیده دریک هکتار زمین یک ماه قبل از بذر  بامیه علاوه میشود.

    مقدار 27 kg کود تریپل سوپر فاسفیت و40 kg  کود پوتاشیم سلفیت درفی جریب دروقت بذر تخم به خاک مخلوط گردد و50 kg کود

یوریا بعد از سبز نمودن تخم به دو مرحله باید تطبیق گردد.(1)

   هرچند که بامیه خواهان کود نایتروجن زیاد است ولی دراراضی قوی وحاصل خیز احتیاج به کود اضافی ندارد.ولی  اراضی ریگی درصورت که از کود حیوانی استفاده نگردد باید کود کیمیاوی به مقدار 500kg  

درهر هکتار به محصول داد.(1)نظر به شرایط محیطی ونوع خاک وقدرت حاصلدهی زمین استعمال کودهای کیمیاوی وعضوی درمناطق مختلف متفاوت است.مقدار کود که درفوق  ذکر گردید نظر به تجربه درداخل کشور بوده است.

طریقه کشت:   

     فاصله یک بته از بته دیگر 35cm وفاصله یک قطارازقطار دیگر 50cm میباشد. تخم معمولاً بعد از گرم شدن هوا در زمین شانده میشود.اگرتخم قبل از گرم شدن زمین شانده میشود جوانه زدن تخم بصورت درست صورت نمی گیرد.زمین بامیه باید مرطوب باشد نه تر درصورتیکه زمین تریا شته بود تخم خوب جوانه نمی زند وزود فاسد میگردد واز بین می رود  این نکته را به دقت زیر توجه داشت(1)

قوریه دراین سبزی معمول نیست وبذر آن مستقیماً درمزرعه اصلی صورت میگیرد. درصورتیکه میوه زود رس مورد نظر باشد میتوان آنرا درگلخانه کاشت وشرایط محیطی را برای نموی نبات آماده ساخت اما به هر صورت درهنگام کشت خاکها نباید از اطراف ریشه دور ساخته شود وگلدان با تمام خصوصیات منتقل گردد . در این طریقه فاصله بته ها از هم دیگر حدود 1M وعمق کاشت حدود 2cm است.دروقت کشت باید تخم های زیادتری را  کشت کرد زیرا تخمها به خوبی جوانه نمیزند وتخمهای کشت شده  بعداً طاقه گردد.(3)

طریقه کشت دراین سبزی به سیستم قطار ،جویه وپاشان میباشد درسیستم جویه فاصله داخل جویه به اندازه 30cm است.(2)

     کشت توسط ماشین بذری درقطار ها یا چقوری ها به عمق 2-3cm صورت میگیرد.مقدار 4- 8 kg(درصورت کشت قطار)تخم بامیه را درفی هکتار کشت میکنیم. درجریان نمو نبات را خاک میدهیم بعداً بین قطار ها را 3-2 مرتبه توسط کولتیواتورها قلبه مینمایم.(8)

     فاصله بین خطوط کشت نظر به نوع مختلف نبات بامیه تفاوت میکند و فاصله درانوع قد کوتاه یعنی پوزاساوانی 3ocm درنوع قد بلند لوزیانا تا به 45- 60cm فرق میکند.مزرعه بامیه باید مثل تمام نباتات از نباتات وعلفهای هرزه پاک گردد. (6)

این نبات را درمزارع مخصوص یا درکنار کردهای مزارع بادنجان رومی ودیگر سبزیجات میکارند.(9)

 

 

 

 

 

سیستم بذر به طریقه جویه                    فاصله بین دوبته                                             

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            

سیستم بذر بامیه به طریقه قطار               فاصله بین دو بته

پشته

FGFG

 

 

 

 

 

 

 

 

آبیاری:

     چون نبات بامیه نبات فصل گرم است وضرورت به آب وآبیاری دارد. درزمین های که خاک ریگی دارند باید آبیاری زود صورت بگیرد یعنی درظرف 3-2 روز آبیاری گردد. (2) دروقت شاندن بامیه درجویه ها آبیاری طوری صورت گیرد که آب بالای پشته بالا نشود وفقط از پشته 4- 5cm فاصله داشته باشد. بعد از این که تخم درجویه ها شانده شد تا برآمدن تخم از زمین نم به نم آبیاری گردد دروقت نموی بته بامیه مرتباً آبیاری گردد.(9)

شرایط اگروتخنیکی:

      برای کشت بامیه زمین حاصل خیز را که خاک سبک داشته باشد وخوب زهکشی گردیده باشد انتخاب شود.تخم نبات بسیار به آهستگی جوانه میزند دراین صورت باید قبل از شاندن آنرا با آب مرطوب ساخته ویک شبانه روز نگهدارند. دروقت نموی بامیه جویه ها وقطار ها به وسیله کولتیواتورها خشاوه گردد. وپشته ها توسط بیل ودیگر وسایل به روی دیگر چپه گردد تا خاک آن خوب نور آفتاب را به خوبی جذب نماید.(8)

 مراقبت ونگهداری:

     درمورد مراقبت ونگهداری بامیه چنین تذکر کرد که اگر درنبات بامیه اجازه داده شود بیش از 2M ارتقاع میکند اما بهتر این است که جوانه های بالای آن بیش از رشد به ارتفاع 1M قطع گردد تا درخت بامیه شاخه های جانبی نماید ودرنتیجه میوه بیشتری تولید کند ونبات حالت غلویا شاخچه دار را به خود بگیرد. نکته مهم دیگر دراین است میوه بامیه زود چیده شود یا به قسمکه هر دو روز یک بار به چیدن ضرورت دارند تا میوه ها علفی و تازه باشند ومسله دیگر این است که نبات آماده تولید بیشتر گردد درصورت عدم توجه به این نکات میوه ها چوبی شده درشت میگردد وارزش غذایی خود را از دست میدهند. واگر خواسته باشیم ما ازآن تخم بدست بیاوریم باید میوه ها را تا آخر پخته شدن یا سخت شدن بگذاریم.(3)

(1- درصورت که بته بامیه دارای برگ زیاد باشد باید برگ ها توسط قیچی یا وسایل دیگر قطعه گردد تا باشد میوه حاصل خوب بدهد. مزرعه بامیه درصورت که دچار مرض گردد باید به زود ترین فرصت ادویه پاشی گردد[1] ).

 دربعضی حالات درجریان نمو نبات را خاک میدهند رطوبت خاک باید درجریان نموی نبات حفظ گردد. (8)

امراض وحشرات:

   از جمله امراض که بامیه را مصاب میسازد یکی هم بنام ورتی سیلیم ولت (Verticillium wilt) میباشد. مرض مذکور توسط قاچ بجود آمده وباعث زرد ساختن وپژمرده شدن برگها میگردد. نبات مبتلا به مرض از نمو باز می ماند یگانه کنترول آن عبارت از تناوب طولانی زراعتی میباشد زیرا قاچ مذکور برای دیر مدت درخاک زنده باقی میماند. درمورد امراض که بامیه را درافغانستان مصاب میسازد معلومات کافی دردست نیست حشرات که بامیه را مورد حمله قرارمیدهند عبارت اند از شپشک های نباتی ،کرم سوراخ کننده غوزه پخته میباشد. شپشک های سیاه وبزرگ درقسمت تحتانی برگ ها یا فت میگردد که باعث تابخوردگی وچملک شدن برگ ها میشود. این آفت بیشتر درمراحل اول نموی نبات را خساره مند ساخته وگاهی بامیه را بکلی از بین میبرد. کنترول این آفت توسط استعمال میتاستاکس و دانادیم نتیجه خوب میدهد . دانادیم مثل میتاستاکس یک ادویه کیمیاوی است. (5)

رفع حاصل:

    میوه بامیه باید جوان چیده شود. درروزهای گرم مناطق گرم میوه بامیه یک روز درمیان چیده شده میتواند اما درروزهای سرد وقفه آن طویل تر میگردد . چیدن بامیه به مدت زود یعنی 4-3 روز موجب دوام حاصلدهی تا اخیر عمر نبات میگردد. چیدن مکرر میوه جوان باعث بلند شدن وتعداد زیادی شاخچه ها میشود. کیفت میوه در4 روزه گی زیاد میباشد وتا 6 روزه گی هم دوام مینماید از آن به بعد کیفت آن پایین آمده چوبی میشود واز استفاده خارج میگردد.(1)

   باید یاد آورشدکه میوه بامیه را بعد ازچیدن ازبته زود به بازار عرضه کرد که میوه زود پژمرده گردیده وخاصیت خود را از دست میدهد.(6)

   درافریقای غربی برگها ،غنچه ،وگلهای بامیه نیز مصرف میشود. دانه های خشک شده آن داری روغن ،پروتین curd  سبزی است . گذارش شده است که دانه های خشک بامیه دارای 18-20%  روغن 20-23% پروتین خام هستند.ساقه های خشک آن نیز به عنوان منبع تولید کاغذ ویا سوخت مورد استفاده است.از لحاظ ارزش غذایی از بادنجان رومی ،بادنجان سیاه وبیشتر نباتات خاندان کدوهیان دارای ارزش بهتر است.(7)

حاصل :

  مقدار حاصل فی جریب بامیه 360 – 343 سیر (12.6- 12 تن ) میباشد.

ذخیره ونگهداری:

    ذخیره ونگهداری بامیه به چند طریق صورت میگیرد که این طریقه ها عبارت اند از خشک کردن وکنسروسازی  میباشد.

طریقه خشک کردن :

     دراین طریقه بامیه سبز که خاصیت اصلی خود را از دست نداده باشد قطع گردیده و درجایک نور آفتاب مستقیماً به آن نتابد خشک میگردد. نوع پوزاساوانی بهترین نوع برای خشک کردن میباشد.وبامیه خشک کرده شده دروقت استفاده یا پختن به آب شسته شده وبه مدت چند دقیقه تر گردیده وبعداً پخته میشود. این طریقه درکشورما معمول است.

 

طریقه کنسور سازی:

   دراین طریقه بامیه نیز نگهداری میگردد. دراین طریقه بامیه ها درداخل ظروف مخصوص کنسرن گردیده وبا درنظرداشت حفظ رنگ ، مقدار فیصدی مواد وطمع آن نگهداری میگردد .(7)

  میوه های سبز را درپخچالها دردرجه حرارت تقریباً 1- 0 درجه سانتی گرید امکان دارد چند روز نگهداشت.(8)

نتیجه گیری :

   ازلابلای سمینار که تهیه دیده شده است چنین نتیجه گیری میگردد که نبات بامیه یکی از سبزی های است که  به عنوان غذا استفاده گردیده است. منشه اصلی آن آسیا است. نبات بامیه یک نبات منطقه گرم سیر است وهوای گرم را خوش دارد و به انواع مختلف یافت میگردد. دهاقین بخاطر استفاده شخصی ویا برای فروش دربازار کشت میکنند.ازلحاظ ارزش غذای داری ترکیبات مختلف مخصوصاً ویتامینها است . نبات بامیه خاکهای نزدیک به تیزابی را خوش دار د وهمچنان میتواند درخاکهای دیگر هم بذر گردد. بامیه دردرجه حرارت بلند خوب نمو میکند یعنی درجه حرارت برای نموی درست آن باید از 18 درجه سانتی گرید کم نباشد. از این که نبات بامیه یک سبزی خوب وخوش خوراک درفصل تابستان است امااز نظر علمی آنقدر تحقیقات زیاد بالای این سبزی انجام نشده است واگر شده هم بسیار محدود است. بامیه به طریقه های قطار ،پاشان وجویه کشت میگردد بعد از این که بامیه کشت گردید باید به مراتب نگهداری گردد واصلاح شود یعنی برگهای غلوی آن قطع گردد وآبیاری دروقت معین صورت گیرد.

 رفع حاصل دربامیه یک روز درمیان ویا دو روز درمیان انجام گیرد درغیر آن چوبی میگردد .همچنان میتوانیم نبات بامیه را به طریقه های مختلف ذخیره ونگهداری نمایم . بامیه یک سبزی اشتهاور است . نبات بامیه مثل سایر نباتات دیگر درمعرض امراض مختلف قرار میگیرد عامل این مرض بعضی قاچها وشپشکهای نباتی میباشد که میتوانیم با استفاده از ادویه جات مختلف کیماوی مثل میتاستاکس ،دانا دیم ومیتایل پراتهیان وغیره جلوگیری نمایم.  خلاصه ما زمانی نبات مورد نظر را بدست آورده میتوانیم که تمام فکتورهای راکه درفوق ذکر گردیده به طور درست انجام دهیم.

سفارشات:

1- بر علاوه فصل تابستان از نبات بامیه درفصلهای دیگر هم به حیث مواد غذایی استفاده گردد.

2- نبات بامیه را دروقت نازک بودن آن استفاده نمایم.

3- نبات بامیه را باید بعد ازگرم شدن هوا بذر نمایم تا باشد زهمت ما به حدر نرود.

4- از بامیه به حیث لعاب همرای گوشت استفاده گردد.

5 – انواع بامیه که داری خار نبوده وزود چوبی نمیگردد استفاده گردد.

6 – دروقت نموی بامیه رطوبت آن به طور درست نگهداری گردد .

7 – خاک که برای کشت بامیه استفاده میگردد به صورت درست قلبه گردیده وغنی از کودهای مختلف باشد .

8- دروقت شاندن نظر به نوع بامیه فاصله بین بته ها ،قطار ،جویه وعمق بذر درنظر گرفته شود .

9- از ساحه کمی که فامیلها در دست دارند باید به منظور کشت بامیه استفاده نمایند.

10- دروقت چیدن بامیه از دست کشهای مخصوص استفاده گردد.

مأخذ:

1- (احد) عبدالاحد  سال طبع 1383 زراعت خانگی محل چاپ مزار شریف ص ص 20- 19

2- (احمدیان ) پریحچهر سال چاپ 1378  نهال وبذر نشریه علمی وپژوهشی  جلد 15 شماره 1

3- (اسماعیل ) پیش بین مهندس سال طبع 1384 سبزی کاری درویلا  کتابیران خیابان شهید وحید نظری ص 105

4- (رضوی ) مهندس سال طبع 1383 خواص میوه وسبزیجات انتشارات تلاش ص ص 75- 74

5 – (سلیمی) عبد الحکیم سال طبع 1363 فن باغداری  انتشارات وزارت تحصیلا ت عالی ومسلکی

6 – (شیبانی ) مهندس حسن سال طبع 1366 باغبانی جلد سوم سبزی کاری انتشارات افست تابش ص ص 305- 304

7 – (عرشی) مهندس یوسف سال طبع 1379 اصلاح ژنتیکی سبزیهای زراعی  انتشارات جهاد دانشگاه مشهد ص ص 633

8 – (نیطاقی) دهپور ، ح سبزیجات مناطق حاره ونیمه حاره انتشارت وزرت تحصیلات عالی ومسلکی ج،ا،ا ص ص 259-257

9-( یذدی) محمد عسکر سال 1342 سبزی کاری  انتشارات امیر کبیر ص ص 62- 61

مقدمـــــه:

 

    همان طوریکه زراعت یکی از ارکان اساسی تامین زندگی انسانها در روی کره زمین است با کشت گیاهان زراعتی انسان قادرمیگردد انواع مواد غذایی مورد نیازخودرااز نشایسته،پروتین،چربی های گیاهی وویتامین ها را تهیه می نماید.

اصطلاح سبزی سابقه تاریخی دارد و در طول تاریخ تغیرات زیادی را شامل گشت. آنچه مسلم است سبزی به گیاهی اطلاق میشد که همرای گوشت مورد استفاده قرار میگرفت از زمانیکه بشر در کره خاکی وجود داشت سبزی جز مهم غذای مورد نیاز انسان به شمار میرفت. شکارچی ها وافرادیکه درجستجوی غذا بودند از اندام های مختلف سبزی های خود رو استفاده می کردند. تاریخچه اکثر سبزی های امروزی مربوط به زمان ها ی بسیار قدیم است تعداد زیادی از سبزی ها مانند زردک،کاهو،نخودسبزوگلپی از جمله اند که در زمان های قدیم انسان به امر پرورش سبزی خود رو به منظور تغذیه به گیاه دارویی می پرداخت و ابتدا در باغچه ها وسپس در مزارع به پرورش آن اقدام می کرد .

سبزی های امروزی حاصل سال های متمادی روش های انتخابی جهش و اصلاح نباتات است بالآخره سبزی گیاهان علفی اند که قسمت ها مختلف آنها مانند برگ،ساقه،ریشه، غده ویا هم دانه های آن به صورت خام یا پخته ویا به صورت کنسروویاپودر شده به مصرف میرسد.لوبیا سبزکه یکی از جمله این سبزی ها اند عبارت از گیاه یکساله است که قسمت های پلی آن به مقصد تغذیه انسان به مصرف می رسدودر مناطق گرم ومعتدل نموی بهتررا انجام میدهد واز جمله خاندان لیگیوم می باشد. در خاکهای خنثی ویا برای خاک های نمکی از جمله نباتات اند که نیمه مقاومت دارند. لوبیا سبز دارای مقدار زیاد موادغذایی است که در ترکیب خودپروتین و ویتامین هایA,B,C را دارندوبرای مصرف انسان خیلی ها مقوی است (7).

 

 

تاریخــــــچه :

    مبدآ لوبیا احتمالآقسمت ها ی گرم امریکای جنوبی است واز شواهد باستان شناسی در مکزیک دلالت بر اهلی شدن آن در4000 سال قبل دارد. این گیاه پس از کشف امریکا به دنیای جدید وارد گردید وهم اکنون در سطح گسترده به صورت بسیار زیاد در مناطق مدیترانه کشت می شود. ودر جاهای دیگری نظر به اینست در دوره های 7000-8000 سال لوبیا از شکل وحشی وپیچان که در مناطق مرتفع (امریکای مرکزی) و(آند) پراگنده بود ودر بعد ها به صورت یک گیاه زراعتی وخوراکی درآمد که در تمام جهان پخش گردید در آخر عالمی بنام ویتماک(wetmak) در سال 1880-1888 هم در اثر تحقیقات وبازدید های خود گفته است که امریکا منشآ اصلی از لوبیا می باشد ودر بعضی از کتاب ها نظریات دیگری هم دیده میشد که آسیا را منشآ اصلی برای لوبیا می دانستندکه عالم(لینه ) به این نظر موافق بود ولی در بعد ها سخنان ویتماک مورد تایید قرار گرفت. (کپتس وبیس) در سال 1981 بطور کلی همه ارقام امریکای مرکزی و هم منطقه آند به مناطق مشابه دنیا پراگنده شده اند که به مناطق پست امریکای جنوبی(برازیل) وجنوب غربی ایالات متحده غالبیت یافت ارقام به منشآ امریکای مرکزی در برازیل ،مکزیک یا گواتیمالا شروع شده و به کولمبیا و وینزویلا منتهی شده است و به برازیل رسید. ارقام آند در افریقا،اروپا در شمال شرقی ایالات متحده انتشار پیدا کرد لوبیای سبز یکی از بخش های مهم این لوبیای معمولی است که استفاده در زمان سبز بودن پلی یا pod از بسیار زمان ها معمول بوده وتاحال جریان دارد میتوانستند از لوبیای سبز درهمان ایام در آب جوشانیده واز آن استفاده میکردند.(3)

لوبیا سبز

     گیاه است یکساله که از غلاف سبزودانه پخته آن استفاده میگردد لوبیای سبز از فامیل Leguminaceae  بوده ونام علمی آن Phasaeolus vulgaris L بوده ودارای یک ریشه اصلی وچندین ریشه فرعی می باشد در بالای ریشه فرعی غده های قهوه یی رنگ نامنظم که تثبیت کننده نایتروجن است در تناوب زراعتی درحاصل خیزی زمین خیلی موثر است. غلاف نارس و بلند آن که بین 4 الی12 عدد دانه در آن موجود است به صورت پخته در غذا به مصرف میگردد که انواع بدون رشته آن بسیار مورد توجه است اکثرگل های آن شکل جام را دارد ورنگ سفید ارغوانی است والقاح لوبیا به قسم خودبخودی صورت می گیرد ومیوه درداخل غلاف قرار دارد شکل غلاف همیشه سبز ودارای رشته های بسیار باریک وظریف در روی آنها قابل دید است این گیاه از لحاظ داشتن پروتین در زمره اولین نباتات محسوب می شود و انسان هایکه از لحاظ اقتصادی دسترس به گوشت کرده نمی توانند میتوانند نیاز پروتین خود را با استفاده نمودن این گیاه مرفوع بسازند و در مورد اینکه چه زمان بسیار خوب است که دارای مواد زیادی اند مربوط زمان چیدن آن میگردد در زمانی چیده شود در ترکیب غلاف آن آب باشد.

لوبیای سبز خوشبختانه دارای مقادیری زیادی از ویتامین ها را در ترکیب خود دارند که نیاز انسان ها را مرفوع می سازد و نوع دیگری ازین لوبیا است که دارای روغن است که برای حیوانات داده می شود مفید واقع می گردد. که برای تولید محصول حیوانی دارای ارزش است و در شرایط آب و هوای گرم خیلی ها زیاد تر رشد می کند در مناطق سرد انواع پایه بلند آن خوب است و نوع پا کوتاه آن رشد کرده نمی تواند.

 

خواص بوتانیکی

   لوبیا سبز گیاه است یکساله دارای یک ریشه اصلی راست وریشه های فرعی فراوان در روی ریشه های کوچک لوبیا غده های قهوه یی رنگ نامنظم در ریشه های جانبی هستند و گره ها را در ریشه های سطحی توسعه می دهند و سیستم ریشه باعث استوار نگهداشتن گیاه در خاک می شود که این فکتور بزرگ در برداشت میخانیکی است. لپه های لوبیا برخلاف نخود و باقلا از hypocotyle (قسمت بین ابتدای ریشه لپه ها) در بیرون از خاک تشکیل می شوند (Epigeal) و پس از این که مواد غذایی خود را از دست دادند از بین میروند قسمت بین لپه تا اولین برگهای لوبیا (اولین میان گره) را اصطلاحآEpicotyle می گویند. برخلاف برگهای ساده اولیه در میان گره های بعدی برگهای مرکب تشکیل می شود که برگهای مرکب از سه جفت برگچه تشکیل شده اند به دمبرگ طولانی به طور متناوب روی ساقه آن قرار گرفته اند.

شکل(1) نبات لوبیا سبزدرحال رشد.

    ممکن است برگچه ها از کرکهای ریز پوشیده شده باشند برگهای لوبیا دارای گوشواره هستند گلهای لوبیا به صورت خوشه یی یا مفرد از جوانه های جانبی کنار برگها به وجود می آید. جام گل لوبیا سفید یا ارغوانی می باشد بر اثر تلقیح گل میوه آن که به صورت غلاف یا نیام می باشد به وجود می آید غلاف لوبیا بلند باریک و گاهی ممکن است خمیده باشد.

   در هر غلاف تعداد 4 تا 12 عدد لوبیا موجود است بطور اوسط غلاف نارس لوبیا به صورت سبز مصرف می شود و به آن (snap.b) می گویند غلاف ممکن است تاردار ویا بدون تار باشد انواع بدون رشته آن بخصوص زمانیکه به صورت نارس برداشت می شود بیشترد مورد توجه است و آنرا stringless bean می نامند از نظر طول بته لوبیا به دو دسته تقسیم می شود دسته اول بالا روند است و به آن Pole bean ویا Runner bean  می گویند طول بته در انواع بالا رونده ممکن است به 2-1.5 متر برسد.

   دسته دوم غیر بالا روند ویا کوتاه Dwarf type می باشد و به آن هم Bush bean می گویند طول بته در انواع پا کوتاه از 40-50 سانتی متر تجاوز نمی کند انواع بالا رونده احتیاج برای ایستاد شدن دارند ودارای دوره رشد طولانی بوده از میزان محصول بالای برخوردار می باشند در حال حاضر بیش از چند صد رقم لوبیا سبز در دنیا کشت می شود آنها را از نظر عادت رشد،رنگ گل،اندازه گل، شکل غلاف،شکل ورنگ دانه تقسیم بندی می گردد.(4)

 

منشا واهلی شدن لوبیا

   فقط از اواخر قرن 19 است که دانشمندان منشا لوبیارا دنیای جدید پذیرفته اند. بر اساس مشاهدات بدست آمده از بقایای باستان شناسی که ابتدا از (پرو) و پس از آن از جنوب غربی ایالات متحده امریکا بدست آمده واولین شخصی که در مورد کشف لوبیا موفق شد عالم بنام ویتماک(Wetmak) در سال های 1880-1888 از امریکا تردید و این امر خلاف گفته های قدیمی شد که در قدیم این نظر بود که لوبیا از آسیا بوجود آمده است که این نظریه را عالم بنام لینه داده بود در سال 1753 هندوستان رامنشا لوبیا میدانست و علمای دیگر هم که نظردادند نظریه ویتماک را تایید کردند. بعد از کشفیات اولیه باستان شناسان توسط (ریزو استویل) در انکون (پرو) که بعد توسط ویتماک مورد برسی قرار گرفته بود بقایای زیادی از لوبیا نه تنها در آند بلکه در امریکای مرکزی و شمالی بدست آمد و همچنان اظهار نظر مشابه نیز درمورد لوبیای لیما در ساحل (پرو) توسط انگل در سال 1944 ارایه شد و اظهار میدارد که مکانهای باستانی نشاندهنده اولین تلاش های بشر در جهت کاشت لوبیا نیست در کشفیات باستان شناسی دوره انتقال از شکل وحشی لوبیا به شکل های اهلی شده یافت نشده است. همان طوریکه قبلآذکر شده شکل های وحشی لوبیا در دامنه وسیعی از شمال مکزیک (ایالت چهواهوا) تا شمال غربی ارجنتاین قرار دارند. در مکزیک ایالات (کاجامارکا) که در نزدیک اوقیانوس آرام موقعیت دارد و (کوثرتارو) اشاره کرده بودند که درین ایالت هم لوبیا به شکل خود رو یافته شده است بعد از یک سلسله مشکلات که در قسمت های مختلف ازنگاه آب وهوا وجود داشت کشت کرده اند تا بتوانند آنرا اهلی سازند ومورد استفاده انسان قرار گیرد و حالا ما از آن استفاده می کنیم.(3)

 

 

 

 

اهمیت اقتصادی وارزش غذایی

A    – اهمیت اقتصادی: لوبیای سبز بطوری وسیع هم بصورت تجارتی درمزارع بزرگ وهم بخاطرمصرف روزانه فامیل در باغچه های خانه پرورش می یایند.

لوبیای که بصورت تازه ببازار عرضه می شود و لوبیای محصولاتی یکی از مهم ترین سبزی ها را تشکیل میدهند که از لحاظ سطح زیرکشت پنجمین واز لحاظ ارزش غذایی هفتمین در میان 22 نوع سبزی عمده در سال 1977 بوده است. سطح زیر کشت وبرداشت لوبیای سبز برای عرضه بصورت تازه به بازار از(76300) هکتار در سال 1949 کاهش یافته لیکن ارزش غذایی آن روز به روز بحالت صعود در حرکت است.

    سطح زیر کشت لوبیای سبز درفلوراید تمام محصول خود را بصورت تازه ببازار عرضه میکردندبا سایر کشورها پیشتاز می باشد و در حالیکه ایالات ویسکانیس ونیویارک و میشیگان در مورد تولید لوبیای سبز خیلی ها به درجه عالی قرار دارند.

    تولید لوبیای پهن که بصورت تازه ببازار عرضه میشود تقریبآ متوقف گردیده و گذارشات میزان تولید آن قطع شده است و لوبیای پهن برای تهیه محصولات همچنان دارای اهمیت است لیکن سطح زیر کشت و میزان تولید کاهش یافته در حالیکه ارزشهای آن همرا با افزایش سطح قیمت بیشتر گردیده و ایالت کالیفورنیا در تولیدات پهن خیلی مقدم است(4).

ارزش غذائی :

    لوبیا رابه صورت سبز ویا خشک تهیه مینمایند نوع سبزآن ممکن بصورت تازه ویا کنسرو شده مصرف نمایند ازنظرمواد غذائی وویتامینها شبیه نخود است ولوبیا خشک مملو ازپروتین 30-20 % ویتامین B وویتامین E   وفاسفورس وآهن است که درجدول خواهیم دید باید توجه داشت که لوبیا بصورت خام نباید مورد مصرف قرار داد زیرا به علت داشتن ماده سمی بنام فاسلین phaselin  میتواند اختلالاتی دردستگاه هضمی وسایراعضای بدن ایجاد کند این ماده سمی دراثرپخته شدن لوبیاونیز دراثر تخمراسیدهای معده ازبین میرود . (6)

    لوبیا سبزهنگامیکه خیلی تازه است ویتامین فراوان دارد وجذب اش آسان است برای بیماران قلبی توسعه میشود زیرا میوه است که دارای ماده بنام ایزوئیت است که درتقویت وقلب موثراست اما لوبیا سبز نرم نباشد برای خیلی ازاشخاص قابل هضم نیست حتئ کسانی هستند که برای این سبزی دارای حساسیت میباشد ودرجدول نشان داده میشود  .

مواد غذائی موجود درلوبیا سبز گرام در100 گرام دانه :

آب              پروتین             شحم            کاربوهایدریت          مواد سلولوزی              

3.90          4.2                2.0               1.5                         9.1

املاح معدنی وویتامینهای موجود درلوبیا سبز (ملی گرام در100 گرام دانه )

کلسیم    فاسفورس    آهن   مگنیزیم     پوتاشیم    ویتامین A، C ،B1 ، B2  ،B6

0.55 ،  0.40  ،  8.0  ،  0.25  ،  0.25 ، 33.0 ، 0.20، 08.0 ،12.0، 75.0

(2)

خواص داروئی :

    لوبیا سرخ ازنظر طب جهان گرم وتراست ولوبیا سفید معتدل است ولوبیا سبزبرچی چیزی مفید است قرار ذیل ازآنها تذکربعمل مییاید .

1.    ادارآوراست وحجم ادراررازیاد میسازد.

2.    درمان کنند بیماریهای دستگاه ادراری است.

3.    درسنگ گرده خوب است وسنگ رابرطرف میسازد.

4.    سینه وششها رانرم میکند.

5.    آب را ازبدن خارج میکند.

6.    لوبیا سبز قوی است وبرای قلب هم مقوی گفته شده.

7.            نیروی جنسی راتحریک میکند .

8.             کلسترول خون راپائین میاورد.

9.             ضد سرطان است .

10.                      برای رفع بیماریهای قلبی مفید است.

11.                      بدلیل داشتن مقدارزیاد الیاف روده ها را پاک میکند .

12.                      فشارخون رابرطرف میکند .

13.                      دراستعمال خارجی لوبیا راخمیرکرده وروی ذخمها میگذارد تاالتهام دهد.                                                                                                                                       

    هم دربدن بسیارزیاد منفعت های را دارا است که بطورخلاصه ازمقدارکم آنها یاد آورشدیم (11)

طبقه بندی لوبیا :

  ازنگاه شکل به دودسته تقسیم میگردد که بالا رونده یا پایه بلند است ودیگری پایه کوتاه .وانواع پایه بلند میتواند که بالای پایه ویا شی دیگری ایستاده شود . ونوع پایه کوتاه هم مانند سایرنباتات است وازیکجاکردن دونوع لوبیا نوع های دیگری رامیتوان کشف کرد که ازچند نوع مشهور آن میتوانیم نام ببریم

A.  لوبیای تمام خوراکی باغلاف زرد رنگ (رونده )معروف به لوبیا کره (beare)

B.   لوبیای باغلاف سبز تمام خوراکی (رونده )

C.   لوبیای دانه باغلاف غیرقابل خوراکی (رونده )

D.  لوبیای تمام خوراکی پاکوتاه باغلاف زرد (لوبیای کره )

E.   لوبیای تمام خوراکی باغلاف سبز .

F.    لوبیای دانه خشک .

G.  لوبیای پاکوتاه دانه باغلاف زرد .

H.  لوبیای دانه های آن خشک وترهردومصرف میشود .

بطوریکه در بالا از ارقام لوبیا متذکر شدیم لوبیا است که در کشورهای مترقی جهان در مزارع سبزیکاری شان وجود دارد ودر کشورهای عقب مانده د رسال های آخر که بذر سبزی وگل از کشورهای بیشرفته گرفته میشود بصورت کمی قابل دیده است بخاطراینکه انواع را درکشورهای پیشرفته پیداکردن با شرایط آب وهوای همان کشورموافقت دارد با کشورهای آورده میشود شاید توافق نکند.( 9 )

آماده سازی بستر برای لوبیا سبز

   خاک مناسب: لوبیا یک محصول متداول (در ایالات متحده امریکا) است.ومی توان آنرا در خاکهای متفاوت, ریگی,کلی,لوم پرورش داد در خاکهای ریگی, یا خاکهای کلی لوبیای سبز در زمان کوتاه تری می رسد رطوبت بالای خاک و میزان زیاد نایتروجن سبب تاخیر در رسیدن می گردد.

   غالب پرورش دهنده گان یک خاک لوم کاملآ حاصلخیز با زهکشی خوب که میزان زیاد هیومس داشته باشد را ترجیح میدهد وخاکهای که بیش از 5.5 ph   دارند دارند یا تیزابی باشند باید گچ داد لیکن ازگچ دادن زیاد هم اجتناب نمود ودر جاهای که بیماری های خاکزا وجود دارد, لوبیا سبز را نباید بیش از یک یا دوبار در یک تناوب پیج ساله کشت نمود(4).

   بهترین خاکها برای لوبیای سبز خاک های کلی وریگی است میزان کلی آن جهت تامین موادغذایی لازم وریگی آن برای بهبود وضع زهکشی و توسعه کافی ریشه لازم است بهترین ph برای آن خنثی به طرف اسیدی است وph 6.5-5.5 را بهتر می پسندد جهت تامین مود غذایی و پوک شدن خاک حدود 40کیلوگرام کود حیوانی پوسیده در برابر هر 10 متر مربع به خاک غلاوه گردد.

   خاک دادن به لوبیا هم دارای ارزش است نباتات یا لوبیای سبز را به فاصله 15 سانتی متر از هم دیگر کشت نمایند وپس ازآنکه دارای چند جفت برگ شدند ساقه های آنهارا خاک اندازی کنند به زمین نخوابد و استوار بالای خاک بماند . (5)

کاشت وطریقه های آن:

   قبل از کاشت زمین را با دسک کاملآ نرم کرده وپس ازآن در صورت لزوم با کلتیواتورها کلوخ های حاصل از دسک را خورد تر میکند بطوریکه زمین مورد کاشت کاملآ پوک ونرم گردد. باید توجه داشت که بذر هارا قبلا با مواد کیمیاوی ضد عفونی کرده ویا اینکه از بذرهای ضد عفونی شده استفاده کنند. برای جوانه زدن لوبیا نیاز به درجه حرارت بیش از 15 درجه سانتی گراد است. لوبیا در بهار بعد از رفع یخبندان زمانیکه درجه حرارت خاک حدود 12 تا 16 درجه سانتی گراد می باشد کاشت می شود. درمناطق جنوبی کشور مانند مناطقی که هوای سردبا شد دربهار کشت میگردد , کشت آن به صورت قطار انجام میگیرد.

    عمق کاشت بذرآن 2 تا 3 سانتی متر میباشد فاصله دوبته درارقام پاکوتاه 10 سانتی مترمی باشد. وفاصله دو خط کشت حدود  90 سانتی متر در نظرگرفته میشود درارقام پابلند فاصله دوبته 30-40 سانتی متروفاصله دوخط کشت ازیکدیگر حدود 90 سانتی مترمیباشد ارقام پابلند نیاز به ایستاد بودن دارد,که بالای چیزی ایستاده باشد ولی درانواع پا کوتاه چنین چیزی نیاز نیست ومتکا باید قبل از عملیه گل دهی نصب گردد معمولآ انواع پاکوتا نسبت به انواع پابلند زود تر میوه میدهد واین زمان حدود 50-40 روز از زمان کاشت تا موقع برداشت طول میکشد ولی دوره میوه دهی آنها کمتراست برای اینکه یک مدت طولانی محصول داشته باشید کشت آن هردو تا سه هفته تکرار میشود کشت لوبیا ی سبز تا هشت هفته قبل از یخبندان زمستان ادامه دارد درارقام پابلند اززمان کشت تا موقع برداشت محصول 60-70 روز طول میکشد انواع پا بلند دوران لوبیای سبز دوره میوه دهی طولانی تری داشته تا سرد شدن هوا میوه دهی آنها ادامه دارد.(11)

کشت لوبیای سبز را بصورت عموم میتوانیم به دو دسته تقسیم کنیم که دزیر از آنها شرح به عمل می آید.

A-   به شکل خالص: به شکل خالص لوبیا یک نبات اصلی بوده وتمام عملیات به خاطرآن صورت میگیرد و آنرا میتوانیم به سه دسته ذیل تقسیم کرد.

1-   طریقه بذر تخم به وسیله دست: طریقه دست پاش یکی از نامناسب ترین طریقه است که تخم را بدون هیچ نوع نظم وترتیب بالای زمین می پاشند این نوع کشت علاوه بر اینکه تمام عملیات زراعتی از قبیل خشاوه , تنظیم آبیاری , یکه کاری , نرم نمودن و خاک دادن بته ها وغیره عملیات را غیر ممکن می سازد درضمن یک مقدار تخم در زمین زیاد به مصرف میرسد.

2-   طریقه بذر تخم کپه یی: درین سیستم جویه زده شده ودرآنها به تعداد یک یا چند دانه را کشت نمود واین سیستم درین نوع نبات چندان مفید نبوده ومفیدیت که دارد اینست که به یک اندازه معین کشت میگردد.

3-   طریقه بذر تخم قطار: درین طریقه تخم هارا به طور منظم بالای خطوط موازی که به فاصله معین قرارگرفته اند میکارند. فاصله هر قطار 90 سانتی متروبین 15-40 سانتی متر بین هر بته وبه عمق 2.5-7.5 کشت میگردد وتمام عملیات زراعتی بالای آن به درستی صورت میگیرد ومیتوان به احداث جویه های کوچک بین خطوط کشت محصول را درست آبیاری کرد این نوع علاوه براینکه از ضیاع آب جلوگیری میکند وهم آب کم ضرورت دارد به همین آب کم ساحه بیشتری را تحت کشت قرار داد وازسخت شدن قشر زمین جلوگیری میکند که منجر به سرپیچ شدن نبات نخواهد شد که ازین طریق هم از اصراف زیاد تخم جلوگیری میکند ومناسب ترین طریقه است.

B-   کشت درهم لوبیای سبز: معمولآ لوبیای سبز را با جواری وگیاهان چون کچالو,قهوه,باقلا می کارند رقابت بین این گیاهان بسته به سیستم کاشت آنها فرق میکند اساسآ رقابت بین گیاهان در کشت مخلوط تحت تاثیر طول زمانی است که هر دو گیاه باهم به روی زمین باشد وعلاوه بر این خصوصیا ت مورفولوژیکی تراکم ورقابت نسبی ورایتب های هر گونه هم برآن موثر است وبه آن به سه دسته تقسیم میگردد.

1-   کشت درهم منظم Row inter cropping)): درین سیستم لوبیا وجواری در ردیف های مشخص با درجات مختلف رقابت بر طبق ترتیب وردیف ها ترتیب وتاریخ های نسبی کاشت، کشت میشوند.

2-   کشت درهم به فاصله زمانی(Relay cropping): سیستم های است که معمولآ گیاه زراعتی دوم لوبیا است . گیاه دوم را درحد فاصله بین گلدهی ورسیدن فزیولوژیکی گیاه اول می کارند.

3-   کشت درهم مخلوط (Mixed cropping): درین سیستم گیاهان به طور مخلوط کشت می شوند ودر ردیف های مشخص کشت نمی شوند درین روش کاشت معمولآ بیش از دو گیاه کاشت می شود مثل جواری , لوبیا وباقلا طول فصل روییدن وفزیولوژیکی گیاهان زراعتی تعین کننده سیستم کشت در هم است که درارتفاع خنک مناطق گرم سیر رشد ونموی لوبیا کند است ونیاز به فصل رویشی دراز مدت دارد درین محیط ها جواری ولوبیای بالا رونده با سیستم مخلوط کاشت می شوند وهر دو گیاه هم زمان کشت میشوند در ارتفاعات پایین تر اقلیم های گرم سیری اندازه زندگی لوبیا وجواری کوتاه تر است لذا تمایل به سیستم های کشت منفرد ویا درهم با فاصله زمانی وجود دارد در ارتفاع پایین شکل کشت درهم اساسآ به طول دوره ومقدار بارندگی بستگی دارد .

آبیاری: دردسترس قراردادن آب کافی ولوازم توزیع آن بسیار مهم است وقت آبیاری ومقدار آن برای لوبیای سبز به نوع خاک ,ذخیره رطوبت خاک , شرایط اقلیمی وفصلی ومرحله رشد گیاه بستگی دارد.معمولا لوبیای سبز را 3تا5 بار آبیاری کرده ودر هربار درهرهکتار 80-100 ملی مترآب توزیع میشود باتوجه به اینکه دارای ریشه کم عمق میباشد آب زیاد باعث کاهش محصول میشود ومقدار متعادل آن محصول بهتر را تولید میکند مرحله بهرانی آبیاری درگیاه شروع گل دهی است که اگردرین مرحله آب بیش از اندازه یا خیلی کم باشد گل هاریزش میکند در نتیجه باعث کاهش محصول می گردد.(8)

   تامین مداوم رطوبت یکی از عوامل بهرانی است که به روی عملکرد یکنواخت وکیفیت لوبیای سبز موثر است کمبود دروقت گلدهی میتواند سبب خسارات زیاد گردد درمناطقی که نسبتآ دارای میانگی بالای از بارندگی است آبیاری لوبیاها در خاکهای سبک وریگی وحتی خاکهای سنگین تر لازم می باشد. وغالبآ میتوان سبب بدست آوردن یک محصول گردد. (4)

   بطوریکه آزمایشات نشان میدهد که کمبود آب در مرحله گلدهی وتوسعه غلاف به شدت روی عملکرد لوبیای سبز اثر میگذارد به طوریکه تمام نشان میدهد که آبیاری درین دو مرحله سود مندی بیشتری را دارد در تحقیقی که در قسمت های معتدل اروپا نشان داده است که آبیاری قبل از گلدهی فقط برای رشد ونموی لوبیای سبز مفید است ودر تولید آن کدام رول ندارد ولی بعد از گلدهی آبیاری آن برای تولید مفیدیت زیادی را برای محصول دارد.(10)

کود :مواد که برای بالا بردن حاصلخیزی خاک به زمین داده میشود تارشد ونمو نباتات راتقویه کند وعملکرد محصول را زیاد نماید کود گفته میشود بطورکلی کود رابه دودسته تقسیم میکنیم

1.    کود عضوی : هرماده که بوسیله میکروبها قابل تجزیه باشد میتوان کود عضوی گفت وخاکهای که دارای مواد عضوی کم اند احتیاج به کود سبز ویاکود عضوی دارند کودهای عضوی را میتوان قبل ازکشت درزمین مدت 4-3 ماه درزمین انداخته شود تاخوب پوسیده شود ویا هم اگردراوایل بهاردرزمین انداخته میشود باید قبلآ مدت زیاد را درجای انبارکرده تاخوب تجزیه وپوسیده شود . تانبات بطوردرست ازآن استفاده کرده بتواند

2.    کودهای معدنی یاکیمیاوی : کودهای معدنی به مواد اطلاق میشود دارای یک یاچندعنصرلازم برای تغذیه نباتات ورشد ونموآن میباشد وچون ازمواد معدنی درکارخانجات کودسازی بطورمصنوعی ساخته میشود وعلاوه برکود کیمیاوی بنام کود مصنوعی گفته میشود مقدارکودکیمیاوی برای لوبیا پا کوتاه باتوجه به مقدارمواد غذای زمین معمولآ مقدار40 کیلوگرام نایتروجن 60 کیلوگرام فاسفورس 120 کیلوگرام کودهای پوتاشیم درهرهکتاربرای لوبیا پاکوتاه وبرای لوبیا پا بلند مقدار نایتروجن بیشتربوده که 80 کیلوگرام نایتروجن ونیز80 کیلوگرام فاسفورس و160 کیلوگرام پوتاشیم که بسته به نوع زمین ومواد موجود درآن درهرهکتاردرنظرمیگیریم باید توجه داشت که زمین ازنظرمگنیزیم غنی باشد ومواد معدنی که کم مصرف اند باید درزمین باشد یاعلاوه گردد . (7)

گلدهی وگرده افشانی

   بیشترارقام هردو نوع بته ای ورونده ازطرف روز خنثی هستند ودرهرعین حال درهردوگروپ بعضی ارقام روزکوتاه هستند گلهای (نرماده ) هردودریک گل موقعیت دارند.

شکل(2) به گل نشستن لوبیا سبز.

 یعنی القاح خودبخودی راداراهستند همچنان قابل یاد اوری است که بمقدارخیلی کم القاح شان غیرخودی انجام پزیراست ان هم درایام گرم که فعالیت وحرکات آنها خیلی سریع باشد مثلآ زنبورها ودیگرحشرات که دراین زمینه فعالیت دارند (10)

 پایه زدن:  آب وهوا ی خشک دهاقین را قادرمیسازد که درهردونوع پا کوتاه ویا لوبیا پایه بلند یا روند را به یک شکل به قسم پایه کوتاه زرع می کنند که بدون کدام پایه مثلآ درمناطق خاص کلیفورنیا ، چین این عمل صورت میگرد بخاطر اینکه برای دهاقین بسیارگران تمام میشود لیکن درنواحی مرطوب برای ارقام پایه بلند یابالاروند ه لازم است که پایه یا  Tillirs را برای لوبیا محیا بسازد زیرا غلاف های که نزدیک سطح خاک قرارمیگیرد معمولآ آسیب میبینند روش که برای پایه زدن است گذاشتن پایه ها 40.2 الی 70.2 متری درپای هرمجموع یاهرکپه وبستن هرکدام ازقسمت آنها را باهم دیگرمیباشد چنین پایه ها باید قبل ازکاشتن لوبیا ویا بلا فاصله پس ازکاشتن ایجاد گردد . (6)

شرایط اقلیمی

 لوبیا نبات است که میتواند درهمه جا کشت شود ولی درزمین بیش ازحد ریگی ویا رسی ودرآب وهوای گرم بیش ازحد رشد نمی کند ph   نباید زیاد باشد لوبیا محصول فصل گرم است وبرای رشد ونمو گرما بین 18-25 درجه سانتی گراد نیازدارد لوبیا سبز دردرجه حرارت بسیارپائین حساس بوده که کمتراز4 درجه سانتی گراد اختلافات میتابولیزمی دروجود آن پدید میاید وهمچنان درمقابل یخبندان بکلی ازبین میرود حد اقل درجه حرارت برای جوانه زنی لوبیا 6-8 وبرای رشد ونمو 9 تا 10 درجه سانتای گراد ذکرشده است درجه حرارت پائین پس جوانه از زنی نتنها باعث توقف لحظه رشد میشود بلکه میتواند توقف کامل رشد نبات را نیزباعث شود ازمایش ها نشان میدهد که درلوبیا عمل جذب آب اززمین دردرجه حرارت ازپائینتراز2 درجه سانتی گراد صورت نمیگیرد . تشکیل گل درلوبیا تحت شرایط طول روز وگرمی انجام میگیرد روزهای کوتاه درارقام طبعی باعث گلدهی ویا تشدید آن میشود ولی واکنش ارقام پابلند ضعیف تراست طول روز انواع زود رس پاکوتاه امروزی تاثیردرگلدهی ندارد ویا بسیار کم تاثیر است درحالیکه روزهای کوتاه باعث گلدهی اغلب ارقام دیررس میشود . درجه حرارت پائین حدود هفت درجه سانتی گراد نیزمیتواند عمل مشابه یعنی باعث عدم تشکیل گل ویا پس ازتشکیل گل باعث ریزش آن گردد وگرده افشانی آن اغلب به صورت مستقیم است وهوای سرد ویا بسیارگرم بیش از30 درجه سانتی گراد درزمانی گلدهی عدم تشکیل میوه ، را بدنبال خواهد داشت وهم گرمای بیش از30 درجه سانتی گراد باعث کوتاه شدن طول غلاف وکاهش تعداد دانه درغلاف وکاهش وزن دانه نیزمیگردد . (6)

کنترول علفهای هرزه

   گفتن گیاه هرزه نمایانگرانواع ازانواع نباتات راگویند که خلاف میل وتوقع دهقان باشد بدون نبات اصلی درزمین میبریاید به آن گیاه هرزه گفته میتوانیم کنترول گیاه هرزه را میتوانیم به چندین طریق انجام داد ولی نظربه آب وهوا خاک ، نوع کشت فرق میکند که میتوان ازآنها تذکربعمل آریم .

A.   کنترول میخانیکی : این طریقه که میتوان توسط دست خیشاوه کنیم ویا توسط چاقو یاهم توسط ماشین حالات انجام دهیم ویکی ازجمله مبارزه علیه گیاهان هرزه است . که درتمام دنیا روج دارد وارزش بیشتری رابرای انسان ها دارد بعد ازدرک نواقص مواد کیمیاوی ویا ضررمواد کیمیاوی درکشورهای بیشرفته به این نتیجه رسیدن که باید گیاهان هرزه را ازطریق میخانیکی کنترول نمود وهنگامیکه فاصله بین ردیف های کاشت لوبیا نیززیاد باشد بطورگسترده میتوانیم علفهای هرزه را به طریقه میخانیکی کنترول کرد . درطول زندگی گیاه حدود 3-2 با این پروسه راانجام داده میتوانیم وکنترول که توسط دست وآلات آن میباشد یک سلسله نواقص را درپی دارد که میتوان ازضایع وقت دهقان ویاهم مصرف گذاف ان نام ببریم .

B.   کنترول بیولوژیکی: این هم ازطریقه های کنترول گیاه هرزه است که این هم ازاهمیت خاص برخورداراست . که این طریقه را میتوان بامرعات نمودن تناوب زراعتی ویاهم توسط تمام موجود زند ای که میتواند دراین طریقه کمک نماید به آن کنترول بیولوژیکی گفته میشود . مثلآ قارچ ها ویا حیوانات وغیره است که نه وقت دهقان ومصرف برای دهقان نیست ومانند کنترول کیمیاوی نواقص دیگرندارد .

C.   کنترول کیمیاوی : این هم به نوبه خود یکی ازجمله طریقه های است که درکنترول گیاه هرزه رول ارزنده را دارا است . برای کنترول کیمیاوی گیاهان هرزه آماده سازی صحیح زمین قابل اهمیت است معمولا ، قبل ازکاشت ترفلان  Treflan استفاده میشود این مواد کیمیاوی را باید بلافاصله پس ازمصرف باخاک درعمق کمی ازسطح مخلوط کرد این عمق برای ترفلان 5 سانتی متربوده درصورتیکه علفهای هرزه بسیارقوی باشد این عمق اختلاط باخاک به 10-12.5 سانتی متر افزایش میا بد رطوبت کافی برای عملیه پاش دادن گیاه کش و جوانه زنی بذر های علفها ی هرزه لازم است و قبل از سبز شدن لوبیای سبز میتوان ( دی نیترو ) را به مقدار 3-6 کیلو گرام در هکتار مصرف کرد علف کش فوق را درآب و هوای گرم بلا فاصله پس از کاشت لوبیای سبز بکار میبرند اما در هوای سرد بهتر است سمپاشی را قبل از خروج گیاهچه لوبیای سبز از خاک به تأ خیر انداخ ( داینوسیب   امین ) نیز از علف کش های است که بعد از کاشت لوبیای سبز و قبل از سبز شدن آن مو رد استفاده قرار میگرد این علف کش قبل از جوانه زدن گیاه زراعتی برای کنترول خردل وحشی یا ( pasinaca sativa L ) و غیره از گیاهان هرزه مصرف میشود در خاکهای که مخصوصاً هنگا میکه خاکهای گرم بو ده و جوانه زنی سریع است داینو سیب امین را باید تا حد امکان بلا فاصله پس از کاشت مصرف کرد در حال حاضر هیچگونه ماده ای برای کنترول علفهای هرزه لوبیای سبز پس از سبز شدن و جود ندارد که بطور انتخابی در زمین استعمال گرد د و گیا هان هر زه را کنترول کند اگر چه گیا هان هرزه به انواع از لو بیای سبز پایه بلند رقابت کرده نمیتواند ولی در انواع پایه کو تاه خیلی ها مؤثر است  که میتوان در نور ، مواد غذایی و غیره رقابت نماید (  8)

برداشت :

بخش خوراکی لوبیای سبز غلاف نا رس آن میباشد بر داشت آن وقتی است که بذر در داخل غلاف نارس تشکیل شده باشد و قبل از اینکه رنگ غلاف به سفیدی بگراید بر داشته شو ند و بعضی معتقد اند که بر داشت آن زمانی است که میو ه و یا حاصل درداخل غلاف نارس و حدود 25 در صد اندازه و اقعی خو درا داشته باشند بطور کلی زمانیکه دانه در داخل غلاف تشکیل شده باشد غلاف 3.1 حصه اندازه و اقعی خود رسیده باشد لوبیای سبز قابل برداشت است زمانی بر داشت باید غلاف سبز ، جوان ، آبدار ، تر و شکننده باشد اگر غلاف دیر بر داشت شود در این صورت حالت شکننده گی و هم تر بودن و غیره اوصاف را از دست مید هد  و حالت فایبر را به خو د میگرد . ونخ یا تار ها را در خود تشکیل مید هد در این صورت غلاف لوبیا را میتوانیم به دو دسته تقسیم کنیم هر یک آنرا یاد آور میشویم .

شکل(3) پروسس وجمع آوری.

   رشتوی و یا بدون رشته آن اکثرا ً برای تغذیه مناسب است و ارقام رشته وی اکثرا ً برای تهیه کنسرو استفاده میگردد . بر داشت لو بیای سبز اکثر اً تو سط دست صو ر ت میگیرد بطور کلی انواع پاکوتا در 2-3 مرحله و لوبیای پا بلند را 5-6 مرحله بر داشت میکنند مقدار محصول برای انواع پا کوتا حدود 8-13 تن و برای لوبیای پا ه بلند 20-28  تن د رهکتار است. و بعد از بر داشت کیفیت لوبیای سبز شدیدا ً تحت تأ ثیر عوامل محیطی بخصوص گرما قرار میگرد بنا بر این چنانچه کیفیت با لا مورد نظر باشد باید 24 سا عت بعد از بر داشت غلافها بصورت تازه مصرف شوند در غیر این صورت در درجه حرارت 0 در جه سانتی گرادو رطوبت 80-90 در صد نگهداری شوند ( 11(

   و به منظور تسریع در خشک کردن ها از مواد کمیا وی برگ خشکن استفا ده میشود از این جمله این مواد میتواند از مخلوط های سیانایت ، پوتاشیم ، پوتاشیم سیانایت و غیره ماده ای خشک کنند ه ای است که بر گها را سریعاً بدون ریزش خشک میکند . این ماده زمانیکه لوبیای سبز تقریبا ً رسیده و مزرعه دا رای علف هر زه زیاد باشد مفید است غلظت های کم بورات و کلو راید مواد برگ ریز خوبی بو ده که با عث ریزش تدریجی برگها میشود آنها را میتوان قبل از رسیدن انواع لوبیا استفاده کرد .

   لوبیای سبز را با ماشین های بر دا شت آن که مجهز به دندان های برش وصل شده اند گیاه را پس از برش به یک طرف ردیف منتقیل میکنند . بااین ماشین دریک زمان دویا چهارردیف را نیزمیتوان برداشت کرد بعضی ازماشین های برداشت یکطرفه آن باحرکت طرف پائین ردیف برگها ، ساقه ها وغلافها را ازجامیکنند محصول به محل منتقل میشود ودرآنجا توسط باد ، ساقه وبرگها جدا وبه خارج منتقل شده وغلافها را به سبد جداگانه انتقال میدهند . برداشت لوبیا سبز معمولآ درشب یا صبح زود انجام میشود این امرباعث کاهش خسارات حاصل ازریزش میشود . غلافهای برداشت شده حدود هفت تا ده روز باید نگهداری شود که بطورکامل قبل ازکوبیدن خشک شوند بهنگام کوبیدن نیزرطوبت بزر اگرکمتراز14% باشد باعث خسارات درحین کوبیدن میشود لازم به ذکراست که کمپاین غلات را باقدرتغیرات میتوان برای لوبیای سبز استفاده کرد . گاهی کاه لوبیای سبزبه دلیل کمبود انرژی به داخل برمیگرداند . (8)

 

ترکیب کیمیاوی :

   انواع لوبیا دربین نباتات تجارتی حاوی مقداربیشترپروتین هستند آنها فاقد امینواسید بوده اما این کمبود رامیتوان بامخلوط کردن آنها باگوشت ، زردک ، برنج ،ماهی ویاپنیرجبران کرد .

مطالعات انجام شده نشان میدهد که پروتین نبات به سرعت درمیوه ها مخصوصآ بزرها جمع میشود درفاصله بین 52 تا 60 روزگی هرروزحدود 17 ملی گرام پروتین درنبات افزوده میشود .تجمع پروتینی دربزرها درنتیجه انتقال ازبرگها است زیرا ظرفیت فتوسنتیزی غلاف پائین است . بخشی اعظم این پروتین بود که درطی محصول جوانه زنی نبات هایدرولیزوانرژی حاصل ازآن به مصرف میرسد علاوه برپروتین لوبیا سبزداری کلسیم ، آهن ومگنیزیم هم منبع خوب ازچندین نوع ویتامین رادارامیباشد ( B ,B1, B2, B6 )  بطورمتوسط ترکیب دانه های سبزبه شرح زیراست .

2.85% آن آب 1.4 % پروتین 2.0 % چربی 3.6% کاربوهایدریت 4.1% فایبر، و 8.0 % خاکستریامواد معدنی است دانهای خشک آن حاوی 11% آب ، 22% پروتین ، 4.1 % شحم ، 8.57 کاربوهایدریت ، 4% فابیر و 6.3 % مواد معدنی دیگراست . (8)

 

نیازایکولوژیکی

   لوبیا سبزجز نباتات فصل گرم محسوب میشود لوبیا سبز نسبت به سرما ویخ بندان کاملآ حساس است حرارت مناسب ومطلوب برای رشد لوبیا بین 15 تا 30 درجه سانتی گراد میباشد حرارت بالاوپائین بالای بته آن خساره وارد میکند . اگرحرارت مناست باشد بزرآن درمدت 6 رود جوانه میزند بزردردمای صفردرجه سانتی گراد ویا بالای 35 درجه سانتی گراد جوانه نمی زند لوبیا نسبت به طول روز یک نبات بی تفاوت  Day neatural  میباشد بدین ترتیب تشکیل دانه وغلاف آن تحت تاثیر طول روز واقع نمی شود انواع بالا روند آن نسبت به رطوبت زیاد وبارندگی فروان مقاوم است ولی ارقام پاکوتاه آن دررطوبت زیاد مقاومت ندارد (11)

امراض وافات

A.  افات : بسیاری ازحشرات به لوبیا سبز حمله میکنند دربین آنها که بسیارخطرناک است سوسک مکزیکی لوبیا است که بنام Epilachan  varivestis  این حشره اولین باردرسال 1864 درامریکا تشخیص داده شد رنگ آن مسی است باپوش بسیارسخت وپشت آن مدورکه برای 14 نقطه سیاه درسه ردیف عرضی بروی خود دارد . این حشره ازلوبیا سبزولوبیا سفید استفاده میکند وتابه حال درروی لوبیا چشم بلبلی وشبدرقرمزدیده نشده است .وهم هردومرحله لاروا وبلوغ حشره زیان آوراست وحشره درهردواین مراحل تمام قسمتهای لوبیا رامیخورد ، لاروا آن زرد رنگ بوده ودارای شش ردیف پا میباشد وتخمهای نیززرد نارنجی بوده ومعمولآ درسطح زیرین برگ گذاشته میشود واستفاده ازیک سم خوراکی ویاهم تماسی میتوان حشره را درهردومرحله ازبین برد . شپشک لوبیا  Obtectus ازجمله حشرات که بیشتراوقات درانباربروی لوبیا سبز مشاهده میشود این حشره تخمهای خود را درمزرعه بروی غلاف ها میگذارد . وسپس لاروا ها ازتخم خارج ، بداخل بذرمنتقل ودرانجا رشد میکند ، بعدازمدت سوسک بالغ برای خروج پوشش بذر راسوراخ میکند ، دریک بذرممکن است که چندین سوسک رشد کند درلوبیا الوده وهمچنان سوسک برگ خوارلوبیا ، تریپس لوبیا وشته لوبیا ازجمله حشرات دیگرهستند که به لوبیا سبزحمله ورمیشود وحاصل انرا بسیارکم ویاهم بکلی ازبین میبرد .

 

 

 

B.  امرض :

عامل بیماری Pseudomonas  syringae  pv phaseolicola  نام بیماری لکه ها یاسوختگی لوبیا Halo blight bans نوع ازباکتریا است که درتمام ساحات موجود است .

گیاهچه : بصورت لکه های کوچک زاویه دارتیره کمی فرورفته دربرگچه ها جنینی ودرانتهای گیاهچه ظاهرمیگردد .

برگها : دراغازبصورت لکه های کوچک زوایه دار احاطه شده ازمناطق سبز پریده نمایان میگردد لکه های نام برده بزودی به رنگ زنگ درامده وازسوختگی وسیع احاطه میگردد درصورت سیستماتیک بودن مرض مشاهده بد شکلی پهنک وپیدایش مناطق لکه بین رگ برگها ولکه های تیره تردرمجاورت رگ برگها ممکن میباشد .

ساقه ودم برگها : بصورت لکه های مدورباظاهربه شکل روغنی که متعاقبآ شگاف میشود . پیدایش مواد مترشه قهوئی رنگ درسطح ضایعات میسرمیباشد .

غلاف : پتوژن موجب پیدایش لکه های سبز مدورباظاهرروغنی درسطح غلاف میگردد که درشرایط رطوبت بالای محیط ازمواد مترشه سفید رنگ پوشیده میشود . دربرخی ازمواد بهم ملحق شده لکه ها موجب بدشکلی غلاف میشود تاکنون دو نژاد ازاین برتری ها شناسایی شده که احتمالآ بیشترمیباشد

دروان مرض: باکتریا دربقایای نبات آلوده بزروی نبات غیرمیزبان نیزحضوردارند ، پتوژن ازمراکزاولیه مراکزاولیه الودگی توسط باران وآب ، آبیاری درمحیط پراگنده شده ومیتوان درتمام دوران رویشی نبات موجب الودگی درمی میشود درجه حرارت 12 الی 20 درجه سانتی گراد بوده وردبالاتراز28 درجه سانتی گراد مشاهده میشود کاهش زردی برگها میسرمیباشد علاوه براین درصورت الودگی درشرایط درجه حرارت بالای25 درجه سانتی گراد علایم بصورت لکه های کوچک احاطه شده که بشکل کوچک ظاهرمیگردد .

   وقایه : ضد عفونی بزور بمدت 10 دقیقه درآب با درجه 50 درجه سانتی گراد یا درمحلول 1%  سلفات مس بمدت 30 دقیقه بااین روش فقط مایکرواورگانیزم سطحی ازبین میرود ازبین گیاهچه الوده تناوب زراعتی ، تهویه ، هوای گلخانه ، آبیاری قطره ضد عفونی خاک باروش های مختلف ازبین بردن بقایای نبات الوده ، خوداری ازانجام عملیات زراعتی درانجام که برگها ترباشد .

   کنترول : به محض مشاهده اولین علایم یا  اوکسی کلورومس ، کلسیم 14% سمپاشی گردد توجه عدد داخل فراترنشان دهنده مقدارماده موثرسم است .

   سفید ک سطحی : Erysiphe  polygoni Dc  Ex- Sl Amans

    بیماری سفید ک سطحی اولین باردر سال 1889 در بر« بورا » سبد شد خسارات زیادی وارد نمود ه است در سالهای آخیر و جود این مرض وخسارات آن در کو با وبر چینا و فلوریدا منا طق گرمسیر بویژه در در پرو گزارش شده است که این نوع بیماری در ایا لات متحده امریکا در بالای لوبیای سبز دیده شده است وهوای معتدل برای انتشار این مرض بسیار مساعد است .

علایم مرض :

   قارچ عامل این مرض سفید ک سطحی ابتدا لکه های کوچک سفید پودر ی در سطح روی برگ ایجاد میکند تحت شرایط مناسب لکه ها گسترش یافته به هم متصل شده تمام سطح برگ را آلوده میکند همچنان میتواند در بالای سا قه یا دمبرگ بشکل مصنوعی و طویل دیده شود و هم در حالت شدت پودر برگها شکل قهوه ای ویا سرخ را بخود میگرند وهم زرر میگرند و میریزند وغلافها هم مورد حمله قرار گرفته خسارات بیماری سبب حاصل برگ ، ساقه و غلافها میشود و غلافهای آلوده ارزش بازار پسندی خودرا از دست میدهند .

عامل مرض :

   عامل مرض سفیدک سطحی قارچ بنام Erysiphe polygonal dcex st Amans   میباشد که با لای لوبیا سبز دیده میشود .

دوران مرض :

   مایسیلوم های عامل بیماری سفیدک سطحی بین سلو لها ی نزدیک اپیدرمس گسترش یافته و اندام ریشه مانند ی هوستاریم که مواد غذایی از سلولهای نبات استخراج میکند تولید مینماید بعد از آنکه قارچ سطح برگ و گاهی اوقات سطح زیر برگ پوشانده رشته مایسیلوم پایه کوتاه چند سلول بنام کند یوفر تولید میکند که روی آنها تعداد کمی اسپور بصورت زنجیری قرار میگرد .

   تقریبا ً در هنگام ظهر اسپورها در اثر فشار جدا میشوند هر روز یک اسپوراز هر کنید یو فر جدامیگردد و به و سیله باد ، وسایل کشاورزی و لباس به سایر گیاهان انتقال میابد و اسپورها زند گی کوتاهی داشته معمولا ً بعد از دو روز اثر میز بان منا سبی را پیدا نکنند از بین میروند موقعی که رطوبت بالا باشد و سطح برگ خشک باشد اسپور در ظرف یک یا چند ساعت جوانه میزند و لوله جوانه داخل  نبات میشود و بعد از گذشت 8 تا 10 روز تلقیح لکه های کو چک مر بوط به بیماری ظاهر میگردد .

   وتخم این قارچ میتواند شرایط بسیار ناگواررا هم متحمل شود وبوسیله باد ، باران و حشرات منتقل میشوند و از یکجا بجای دیگر در حر کت میشوند .

 

مبارزه :

   شخم عمق و زیر خاک  کردن بقایای گیا هان آلوده ، تناوب زراعتی و انهدام علفهای هرزه برای کنترول بیماری مناسب است و دوروش مبارزه پیشنهاد میشود یکی کاشت

   انواع مقاوم نوع دیگر استفاده از قارچکش های دینو کاب یت Dinocap  استفاده کرد اگر ارقام لوبیا حساسیت متفا وتی از خود نشان دهد مشکل است که ورایتی های خیلی مقاوم را تشخیص داد زیرا اولا ً 4-14 نزاد مختلف از قارچ عامل بیماری وجود دارد که انتخاب رقم مقاوم به همه نژ اد های قارچ بسیار مشکل است ثانیاً بعضی از ورایتی ها در مرحله جوانی حساس اما در هنگام که گیا هان مسن میشوند مقاو م هستند امراض زیادی دارند که در بین جا بطور مختصر از چند نوع از مرض گرفته شده است    (2)

 

 

   نتیجه گــــیری :

 

    لوبیای سبز یکی از معروف ترین گیا هان بشمار میرود که اولین بار در سالهای 1888- 1880 توسط عالم بنام ویتماک ازامریکای جنوبی کشف گردیده است و گیاه است یک ساله و از خاندان لیگیو م میباشد لوبیای سبز از اهمیت فوق العاده بر خوردار است که منبع خوب پروتین ویتامین های A ، B ، C  است که ساحات وسیعی را در جهان تحت کشت این نوع نبات قرار داد احصا یه که در سال 1977 گردیده لوبیا از جمله (22) نوع سبزی هفتمین سبزی از نگاه ارزش غذایی و پنجمین نبات از ساحه تحت کشت قرار دارد . تا حال در جهان از شکل ظاهری دو نوع لوبیا قابل دید است که انواع پایه بلند و انواع پایه کوتاه انواع پایه بلند میتواند در قسمت های نیمه سرد هم کشت گردد و انواع پایه کوتاه درجه حرارت بلند را نیاز دارد ونبات است که ذخیره کننده نایتروجن در زمین است که هم برای خود نبات مفید و هم برای نبات دیگر ی که بعد از آن کشت میگردد خوب است خاکهای که  این نبات بصورت احسن در آن نمو میکند خاکهای رسی و ریگی است و در ph های خنثی و نسبتاً تیزابی میتواند خوب باشد ph مناسب بر آن اینست 5.5-4.5 و لوبیا را میتوانیم که بطریقه های مختلف کشت نمایم بصورت خالص که نبات اصلی لوبیا باشد و هم بشکل مخلوط کشت کرده میتوانیم آبیاری در این گیاه در زمان گلدهی و یا قبل ازگلدهی خیلی ها مفید است و به انواع مختلف آبیاری کرده میتوانیم پاشان ، قطره ئی ، و سطحی و قطره ئی نتیجه خوبی را داده است و کو دهای پوتاشیم ، فاسفورس و نایتروجن که بصورت کم استفاده گردد تا باعث چپه شدن نبات نگردد مفید واقع میشود و با این گیاه گیا هان هرزه هم رقابت میکند که بطریقه های متعدد کنترول کرده میتوانیم و حشرات مهم در این گیا ه را متضرر میسازند عبارت از شپش و امراض از قبیل سو ختگی لوبیا و سفیدک سطحی به عنوان مثال امراض مهم تلقی مینمایم.

 

   سفارشـــا ت :

1 -همان طوریکه میدانیم که لوبیای سبز ازجمله سبزیهای است که مردم از زمانهای قدیم با آن شنا سایی دارند و از جمله نباتات خاندان لیگیویم بشمار میرود و در تناوب زراعتی رول بسیار ارزنده دارد که برای دهاقین سفارش گردد تا برای نباتات بعدی نایتروجن تهیه داد .

2- باید برای دهاقین توصیه شود که لوبیا یگانه سبزی است که در تجارت رول بسیار اساسی را دارد تا اینکه دها قین برای کشت لوبیا کوشش نمایند و از این طریق میتوانند که لوبیای خوبی برای فامیل ها و ملت و دیگران عرضه بدارند .

3- متخصصین زراعت به حد توان خود در تلاش باشند که انواع را دریافت نمایند که دارای کمیت و کیفیت عالی باشند ودر شرایط افغانستان ساز گار باشد تا رفع نیاز مندی بشر گردد .

4- در لوبیای سبز انواع کود های مفید است مثلاً کو دهای فاسفورس دار ، کودهای پوتاشیم دار و کودهای نایتروجن هم مفید میباشد به اند ازه کم برای دهاقین گفته شود که اگر زیاد کود نایتروجن را علاوه میکنید سبب بلند شدن سا قه میگردد و حاصل مطلوب برای دها قین نمید دهد .

5- کشت لوبیای سبز در انواع پا بلند آن به سیستم قطار خوب است که میتوانند دها قین هم در کنترول گیا هان هرزه و هم در جمع آوری آن مفید است که برای دهاقین روشنی اندا خته شود .

6- برای دهاقین فهمانده شود که در وقتی جمع آوری بسیار محتاط باشند یعنی و قتیکه پلی آن دارای رطوبت بسیار باشد و هم نرسیده باشد در آن زمان جمع آوری گردد .

7- برای دهاقین گفتن اینکه لوبیا دارای مواد غذایی کافی است مثلاً در تر کیب آن پروتین و ویتامین های A ، B،  C را در ترکیب دارد و هم از طریق داروی دارای ارزش بلند اند مثلا ً برای کسانیکه خارش تن دارند استعمال گردد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     مآخــــــذ :

 

1.    آذر- محمد – خواص سبزیها ومیوه ها درمان طبعی – انتشار- خزر-ایران -  سال 1370 – صفحات (256-254)

2.    اعتباریان – حسن رضا – بیماریهای سبزی وصیفی – انتشار- تهران_ ایران – سال 1381 – صفحات (410-405)

3.    باقری – عبدالرضآ – زراعت واصلاح لوبیا – انتشاردانشگاه   مشهد   ایران - سال – 1380 – صفحات  -( 30-11 )

4.    پیرائسته – بهمن – تولید سبزی   انتشاردانشگاه جهاد ایران – سال 1377- صفحات 369-346  

5.    پیش بینی – اسمعیل – سبزیکاری درویلا – انتشارات – آشیر- ایران – سال – 1384 – صفحات 107-106

6.    پیوست – غلام علی – سبزیکاری – انتشارات – رشت- ایران  – سال – 1385 – صفحات – 375-369

7.    رستگار- محمد علی – زراعت عمومی – انتشار- برهمند – ایران – سال – 1381 – صفحات – 213-295

8.    کوچکی – عوض – زراعت حبوبات – انتشارات – جهاد دانشگاه مشهد ایران – سال 1383 – صفحات – 64-53

9.    وزیر الهی – غلام رضا – سبزیکاری عملی – انتشارات _ تهران _ایران_سال 1378_صفحات 190-195

10- یزدی – محمد تقی – تولید سبزیجات – جهاد دانشگاه مشهد ایران – سال 1378 – صفحات – 183-178

11- http:"danesnameh.roshd . Ir / mavara – index .                 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پرابلم های نا شی از تخریب خاک

       عوامل تخریب خاک :

       تعریف تخریب خاک :تخریب خاک در یک منطقه ویا بیجا شدن وانتقال خاک از یک محل به محل دیگروتغیر شکل فزیکی آن منطقه را تخریب گوید .

       تخریب خاک که به آلمانی) ( Abtnag  و به فرانسه وی وانگلیسی (Erosion) گفته میشود واز کلمه لاتین (Eroder) گرفته شده وعبارت است از فرسودهگی واز بین رفتن مداوم خاک سطح زمین ( انتقال ویاحرکت آن ازیک نقطه به نقطه دیگرسطح زمین ) توسط باد وآب . از آغاز پیدایش کره زمین باد وباران قشرسطحی آن راشسته یا از جا کنده و اجزای آنرا از نقطه به نقطه دیگر حمل کرده است .این نقطه قابل ذکراست که فقط سا یه حمایت پوشش نبا تی (درختان یا سا یر گیا هان انبوه ) بوده که تخریب خاک بسیار کند شده وتعادلی در تشکیل وتخریب خاک ایجاد گردیده است . ازوقتیکه انسان زمین هارا موردکشف وزرع وبهره برداری قرارداده است بعضا به اعمال بیرویه خود آنقدرموجب تخریب شدید خاک شده است کهدربسیاری نقاط به ویژه به ویرانیهای منتج گردیده وتعادل اکوسستیم رابرهم زده است (  7) .

تخریب خاک طی عوامل زیر صورت میگرد :

1 – تخریب طبعی :

2 – تخریب غیرطبیعی :

       تخریب طبیعی که تخریب عادی نیز گفته میشود پیوسته در طبیعت توسط باد وآبصورت میگرد ، علاوه برآن ، نوع تخریب بوسیله باد ،باران . آبهای هرزه ،رودخا نه ها ، یخچال ها ی طبیعی ،دریاچه ها ، آبهای زیر زمینی ،زمین لغزش وامکا نات مانند : فقر یا عدم پوشش گیا هی صورت میگیرد . (4)

         عوامل اقلیمی : در بین عوامل اقلیمی باران ، برف ، یخبندان ،باد جز مهم این بخش شمرده میشود . که از جمله تخریب تو سط باران را یاد آوری مینما یم .

انواع تخریب ها :

تخریب های آبی :

        تخریب ناشی از عمل آب را میتوان به سه دسته تقسیم نمود که عبارت اند از  تخریب پرتابی ( Splash ) تخریب ورقه ا ی (  Sheet ) گودالی (  Gullw ) میباشد .

  1- تخریب پرتابی  (  Splash  )  عبارت از تخریب است که توسط باران های شدید خاک از بین رفته وتخریب پرتابی در اثر برخوردقطرات باران به سطح خاک بوجود می آید . که درنتیجه خود سبب کم شدن نیروی چسپنده گی بین ذارات خاک شده وبه متلاشی شدن ذرات در اثر باران میگردد .

   2 – تخریب ورقه ای : عبارت از بین رفتن خاک سطحی به صورت ورقه های نازک میبا شد وبرای این که بدانیم این نوع تخریب چگونه صورت می گیرد  قابل ذکر است  که همیشه فرورفتگی های کوچکی که در خاک وجوددارد که آب به تدریج درآنها تجمع می نماید وسپس از آنکه فرورفتگی ها خاک رشد آب از حصه پاین فرورفتگی جریان پیدامی کند ودر عین سرازیر شدن در امتداد شیب ، مسیر خودرا صفرمی نماید که باید در نظرباشد .

   3 – تخریب گودالی  : این نوع تخریب باعث تغیر شکل زمین می شود وعلاوهبرآن مواد تخریب یا فته در انتهای شیب زمین به روی خاک حاصل جزرسوب می نماید ودر نتیجه از ارزش خاک می کاهد .(5)

تخریب بارانی :

        تخریب بارانی را پرتابی نیز می گویند . تخریب بارانی در اثربرخورد قطرات باران به سطح خاک به وجود می آید . قطرات باران پس از برخورد با خاک خشک قسمتی از خاک دانه ها وکلوخهای خاک راخردکرده به ذرات خردتر تبدیل میکند وخودجذب خاک می گردد . باادامه بارنده گی  خاک بتدریج مرطوب میشود . دراین حالت قطرات باران پس از برخوردبا خاک مرطوب از یک طرف باعث فشرده شدن خاک می شود وازطرف دیگر بصورت ذرات متلاشی شده قبلی را نیز با خودبه هواپرتاپ می کند .

       ضربه قطرات باران معمولا ذرات با قطره کمتر از  ( 2ml  ) را جدا می سازد و قادر به جداکردن ذرات نسبتا بزرگ نمی با شد بلکه آنها را سست کرده ومتعددتخریب سطحی میسازد . مطالعات جدید اخیر نشان داده است که قابلیت جداشدن ذرات خاک در اثر قطرات باران بستگی یه مقا ومت برسی خاک به حداقل می رسد بنا بر این جداشدن ذرات بیشتر است .(2)

 

نقش باران در تخریب خاک :

      تخریب آبی شامل دو پدیده گا ملا متفا وت است . در مرحله اول ذرات خاک سطحی در اثر بر خورد قطرات باران به سطح خاک متلا شی میشود ( فرسا ینده گی باران )ودرمرحله دوم دوران آب سطحی  حاصل از باران این ذرات متلا شی شده راتخریب آبی شامل دو پدیده گاملا متفاوت است .

      مهم ترین خصوصیات باران کهدرتخریب وحفا ظت خاک اهمیت داده عبارت انداز مقدارباران ،مدت بارندگی ،شدت بارنده گی ، اندازه قطرات باران .

شدت بارنده گی در تخریب خاک :

       شدت با رنده گی عامل مهم است کهدر تخریب خاک دخالت موثر دارد . شدت با رنده گی به دو صورت در تشدید تخریب خاک اثر می گذارد ،نخست وقتیکه شدت زیاد است خاک قدرت جذب آب را ندارد ودر نتیجه نزولات به صورت هرزه آب حرکت میکند دیگرآنکه هر چند شدت بیشتر با شد ت قطره قطره بیشتر خواهد بود .                    

تخریب سطح زمین تو سط باد :

        عملکرد تخریب خاک به دو صورت انجام میگیرد (Defaltion  ) باد کند.

( Abrasion ) باد سا ییده گی وهم چنان کمترین سرعت باد که موجب بی جای یا حرکت او لین ذرات باد کند (  Defaltion          ) خاک میگردد . سرعت او لیه تخریب باد گفته میشود .

         حمل ونقل ذرات توسط باد را (  Defaltion    ) میگویند . باد قادر است ذرات ریزه و کوچک موجوددر سطح زمین را بخصوص در منا طق منتقل کند وممکن است این عمل سبب کنده شدن سطح زمین وبوجود آمدن گوری ها ی میشود که گاهی ممکن است تا صد متر عمق داشته با شد . موادکه بوسیله باد حمل می شوند در اثر بر خورد با یک دیگر سا یده گی پیدامیکند . این عمل سا ییده گی که بوسیله باد انجام میگیرد بنام (   Abrosion ) یاد شده  البته عمل سا ییده گی بدون (Defaltion   ) امکان پذیر نیست . چون در اثر حمل مواداست که سا یید ه گی و یا خرا ش بوجود می آید (3)

      تخریب باد ونقش آن :

         نقش باد : باد معادل      سطح بیا بان های کره زمین را به وسیله شن یا سن پو شش داده وهر سال صد ها میلون ها تن خاک را از آنها کنده وجابجا می کند . درزمان ها ی گذشته شدت این پدیده از امروز بیشتر بوده است .

        تخریب بادی : در مقیا س جهانی اهمیت وخطر تخریب بادی کمتر از تخریب آبی است ولی گاهی ابعاد وعظمت آن از تخریب آبی بشتر است  به عنوان مثا ل در سال های 1930- 1934  تخریب بادی در مرکزایالات متحده امر یکا فاجعه ای به وجود آورد . فاجعه به اندازه ای بود که باد قادر بود از دشت ها ی وسیع تا 300  میلون تن خاک را بردارد ودرشهرها و قصبات موتر ها ووسائل کشت وزرع را در زیر خودمدفون سازد (3)

قطع بی رویه درختان در تخریب خاک :

         قطع درختان جنگلی به منظور های مختلف مانند : تجارتی ،صنعتی ،توسعه مراتع یا زرع نبا تا ت ،سوخت وغیره سبب افزایش آبدوی (سمت حرکت آب )ودر نتیجه تخریب خاک میگردد . که انجام این عمل بخصوص در سراشیبی ها منجر به نا بودی خاک در زمان خیلی کوتا ه میشود . در موردقطع بی رویه در ختان واز بین بردن بته های باید خاطر نشان ساخت که دخالت انسان های که از طریقه های صنعتی است که از برگ ،میوه ،چوب درختان برای مصارف مختلف استفاده می کند . واین عمل با عث تخریب ونا بودی بعضی از درختان جنگل شده است که تا ثیرات مستقیم در تخریب خاک دارد .قابل تذکر است که حفظ جنگل علاوه بر تولید چوبدر حفا ظتاز خاک وآب ، زیبا سازی منظره طبیعی ومحیط زیست نقش بسیار مهم ایفا می کند که در خیلی از امورات با ارزش تر از تولید چوب می با شد .(1)

تخریب خاک بوسیله زمین لغزش :

          زمین لغزش نیز یکی از موارد با عوامل است که در تخریب زمین نقش به عهده دارد . ومیتوان آن را به صورت لغزش قیمتهای از زمین در اثر نیروی ثقل تعریف کرد . معمولا زمین لغزش به اثر توده های  بزرگ سنگ وخاک گفته میشود وفروریختن محصولات سردی ،لغزش بزرگ که در سال 1911  در پامیر انتقال  افتاد ، کتله از سنگ به وزن تقریبا 8 الی 7 ملیارت تن فروریخته که در نتیجه ان جلو یک رود خانه بسته شد سیر طبیعی که به این ترتیب بوجود آمد600 متر ارتفاع،2متر طول ودرقسمت های پایین 5 کیلومتر ضخامت دارد. معمولاً زمین لغزش یک بار انجام میشود ولی ممکن است مطابق سنجش زمین لغزش درچند مرحله انجام گیرد که طی آن قسمت های مختلف روی هم بلغزیدن . (6)

 

    ما خذ

1.     خاورین انجینرحصرت حسینی :نقش جنگلات در حفا ظت محیط مرکز مطالعات افغا نستان سال 1385

2.     رفا هی حسینقلی : فرسا یش آبی وکنترل آن انتشارات دانشگاه تهران سال 1382

3.     رفاهی حسنقلی :فرسایش بادی وکنترول ان انتشارات دانشگاه تهران سال 1383 .

4.     کردوانی داکتر پرویز : حفا ظت خاک انتشارات دانشگاه تهران سال 1368 .

5.     محمودی داکترشهلا : حکیمیان داکتر مسعود : مبانی خاک شنا سی انتشا رات وچاپ تهران سال 1380 .

6.      مدنی حسن شفیقی سیروس : زمین شنا سی عمومی انتشارات دانشگاه صنعتی امیر کبیر سال 1383 .

7.             Http:\\www.govash.com\agricaltur\archives              

 

 

 

 

           خداوند متعال را سپاس گذار هستم که زمینه این را  مساعد ساخت تا بنده تحصیلات خویش را دردیپارتمنت علوم نبا تی دانشکده زراعت دانشگاه بلخ ادامه بدهم. بنده غرض اجراات دوره پرکتیک به مدت ذکر شده به ریاست زراعت ولایت بغلان رفته واز بخش های که در آن جا میسر بود دیدن نموده ومعلومات خوبی بدست آوردم.

بخش ترویج :

  ولایت بغلان یکی از ولایا ت زراعتی بوده که دارای (98101 )هکتارزمین های آبی و (106535 )زمین های غیر آبی که درآن حبوبات ،غله جات، سبزیجات به رهنمای ما مورین فنی زراعتی ترویج کشت میگردد . وهم چنان ولایت بغلان دارای  14 واحد اداری بوده که در 14 واحد اداری  14 یونیت فعال  درخدمت زارعین ومالداران میبا شد . نا گفته نباید گذاشت که نبا تات اصلی در ولایت بغلان شهرت دارند عبارت اند از برنج ،گندم ،جو وغیره که از لحاظ سبزیجات عبارت اند ازخربوزه ،تربوز ودیگر سبزیها نیز شهرت دارند .

بخش تحقیقات :

    ریا ست زراعت وآبیاری ولایت بغلان یخاطریک تخم خوب وتصدیق شده سا لم ومطمین موازی 468 جریب زمین فارم برای تحقیقات دارند . که توسط متخصیصن زراعت سالانه درحدود( 20) ورایتی گندم تحت تجارب خاک ،کود وآب قرارمیگرد ودرسال های جاری موازی  200  جریب آن پنج نوع گندم و 15 جریب ان ماش از نوع تا یان ونخود بذر می گردد . که در پهلوی تحقیقات نیز در مورد علوفه جات تحقیقات صورت گرفت . وهم چنان در حدود  50 جریب زمین نیز لبلبو تحت کشت قرارمی گیرد .

بخش ما لداری :

ولایب بغلان علاوه براینکه یک ولایت زراعتی میباشد وهم چنان درارثه  ما لداری نیز شهرت داشته وهم چنان درارثه های ما لچر ها سرشار میبا شد در این ولایت درتربیه قره قل مقام دوم ودر تربیه گوسفندان محلی مقام سوم رادارامیبا شد . که رهنمای دقیق ما لدران توسط مدیریت عمومی ما لداری برای ما لداران رسا نیده ورهنمای میگردد .

     رشته ما لداری در ولایت متذکره مروج میبا شد عبارت اند از : زنبورداری ،مرغ پروری ، ماهی پروری وهم چنان اصلاح نسل وترویج بخش ما لداری برامردم ولایت صورت میگرد.

وهم چنان فارم های خصوصی تحت رهنمای مامورین مسلکی ولایت قرادارد که درولایت بغلان به تعداد  248038 رس گوسفند و 119800 رس بز وهم چنان 26870 رس گوسفند قره قل و 12485  رس اسپ وهم تعداد از گاو نیز وجوددارد .

تصدی تخم های بذری :

    تصدی تخم های بذری تخم های با کیفیت ومقا وم واصلاح شده رادرفارم های سرک سریای که تخم های تصدیق شده میبا شد درخدمت زارعین قرارمیدهند وهم چنان در جریان کنترل ومشا هده بالای فارم متذکره صورت گرفته وبه قیمت نا زل برادهاقین توزیع میگردد .تخم های گندم که در این فارم مورد تحقیق قرامیگرد عبارت اند از : دراز 99 ،غوری 96 ، دیمه 99 ، C ,8 ،اندسفرP,B,W آمو 99 ، کاز ،للمی 2 ، روشان میبا شد .

جنگلات وعلفچرها :

ولایت بغلان یکی از ولایات است که باغداری وجنگلات طبیعی قابل ملا حظه دارد که درولایت موازی (38300 ) هکتار زمین جنگلات طبیعی (8900) هکتار زمین ما لچر وجود داشته ولایت بغلان نسبت به بادغیس و سمنگان مقام سوم را داشته وهم چنان دارای جنگلات طبیعی نیز میبا شد که در این بخش 12 نفر مامور جنگل ایفا ی وظیفه می نماید . وهم چنان دارای 12 واحد اداری در باغ سرک اختر که در صفحات شمال شرق وشمال شهرت بخصوص خودرادارد که موازی 146 جریب زمین رااحتوا میکند سالانه ده ها جریب زمین قوریه جات واشجار مثمر بذری ودر حدودیکصد هزار نهال وهم چنان سالانه از این باغ بدست رس مردم ودهاقین قرار میگرد . ولایت بغلان سرشار از میوه جات چون سیب ،ناک وانگور میبا شد سیب وناک اندراب شهرت زیاد داشته وهم چنان به تعداد  25 هزار حلقه پسته درساحه با لای باغ اختر بذر ی مستقیم صورت گرفته است که نتایج آن75 فیصد میبا شد .

مدیریت حفظ نبا تات :

    این مدیریت با ما مورین فنی خویش در مجادله علیه حشرات بوده که بخاطر از بین بردن آفات وامراض نبا تات در خدمت دهاقین وباغداران قرارداشته کهدر 12 واحد اداری 12 واحد یونیت های کنترل آن وجودداشته که درطی سالهای جاری 30 هزار جریب زمین ملوثاز ملخ بوده که دراین ارثه مجادله صورت گرفت وهم چنان 20 هزار جریب را زنبور ومکس و 10 هزار جریب قانغوزک کچالو مجادله نموده آفات گندم وغیره کارهای روزمره شان راتشکیل میدهند .وامراضقارچی در ولایت بغلان در نباتات بته ای کمتر درنباتات خشبی زیادتر به ملاحظه میرسد.

                                 آمریت مکا نیزه زراعتی :

    میکا نیز ه زراعتی باداشتن 9 عراده ترکتور فعال  14 عراده تریشل ودو عراده دسک درخدمت دها قین البته به مقابل مزد نا چیز قرارمیگرد . که هدف عمده این آمریت کمک برای زارعین ولایت می با شد .

                            کوپراتیف دهاقین  :

      کوپراتیف دها قین دارای یک شعار ذیل است : هدف عمده آن همه برای یک ویکی برای همه بوده که در تشکیل دها قین وبازاریا بی وقرارهم اوری تسهلات برای زارعین فعا لیت دارند.که در این ولایت در حدود 46 کوپراتیف دها قین لست شده وجوددارد وهم چنان به تعداد دوهزارنفر اعضای آمریت و 20 هزار موازی جریب زمین تحت فعالیت شان قراردارد .

 

 

 

بایوکاشت

    یک کود عضوی بوده که درزمین به خاطربلند بردن حاصلات استفاده میشود . بعد ازعلاوه نمودن این مواد حاصل خوب به دست آورده ویک زمینی دارای پرازمواد معدنی وعضوی داشته میباشیم . واین کود که ماتهیه میکنیم دارای عناصرزیاد مصرف وکم مصرف بوده که برای تقویه درخت خیلی با اهمیت می باشد . این کود باعث نشونموی درختان شده ومیوه زیاد دردرختان به بارمیاورد .

تعریف بایوکاشت : یک کود عضوی بوده که ازبقایای حیوانی نباتی درموجودیت بایوآب ساخته شده است .

  تاریخچه : بایوکاشت برای اولین باردرجاپان ساخته شده است آنها مواد اضافی ازقبیل بقایای نباتی وحیوانی را گرفته تجزیه نموده به حیث کود برای نباتات استفاده کرده اند .

یک نفرجاپانی بنام داکترتیروپیگا دردانشگاه اوکیانا درسال 1989 بایوآب را به وجود آورد که بعدأ توانستن توسط بایوآب ،بایوکاشت را به وجود بیاورند .

بایوآب چیست : بایوآب محلول است که دارای نایتروجن ،فاسفورس وکمی پوتاش بوده وسه نوع باکتریا درآن موجود است .

·        فوتوسنتیسیز(باکتریائی که درموجودیت نور،آب ،کاربن دای اکساید مواد غذائی را به برای نباتات میسازد) .

·        لکتیک اسید (باکتریایئ تخمری ،مایه که باعث ترش کردن شیرمیگردد.

·        سیت ( خمیرمایه که باعث تخمریارسیدن خمیرمیشود .

 

مواد مورد ضرورت برای بایوکاشت

1.     آب (60) لیتر.

2.     گرقند یک کیلوگرام .

3.     بایوآب یک لیتر.

4.     پنج کراچی بقایای حیوانی .

5.     یک کراچی بقایای نباتی نرم (سبز)

 

طریقه ساختن بایوکاشت

f بایوکاشت ازیک تعداد مواد ساخته میشود که نام واندازه آنها دربالاتذکرداده شده است .

اولأ گرسیاه را درهشت لیتر آب حل نموده وثانیأ آب را به اندازه (60) لیتر ویامورد ضرورت مواد عضوی آماده شده تهیه نمودیم باهم مخلوط نموده وبقایای نباتی وحیوانی را باهم یکجا میکنیم آب را بالای آنها علاوه نموده تاوقتیکی بقایای حیوانی ونباتی نمناک شود . زمانیکی مواد تهیه شده را توسط دست فشاربدهم باید ذرات شان ازهم دورنشوند . بری یک الی دوهفته درزیرپلستیک نگه داشته تاخوب تجزیه شود بعدأبازنموده درهردرخت به اندازه (5-6)کیلوگرام استفاده میکنیم .

 

 

فوائد بایوکاشت

بقایای اضافی گیاهی هرزه را ازسطح باغ جمع نموده جلوگیری ازکسافات درسطح باغ میشود . وهمچنان ازمصارف هنگفت اقتصادی ازقبیل خرید کود کیمیاوی جلوگیری میکند خاک رامنفزدارساخته باعث تهوع زمین شده درنتجه نایتروجن را درخاک ذخیره میکند .

    ریشه ها نموی خوب نموده حالات رشد درخت خوب شده باعث ازدیاد میوه میشود . وهمچنان حاصل باکیفیت ومرغوب به بارمی آورد . ازتبخیر آب درزمین جلوگیری میکند .

 

Farm enter

فــــاریکه کود

فارمنتریک کودنهایت قوی وبه ضرروکم مصرف وفایده می باشد.بدست خوددهاقین ساخته شده تمام موادضروری بخاطرساختن آن دراطراف وماحول دهاقین عزیزوجودداردکه ازآن فوقالعاده استفاده شده می اتواندالبته موادضروری بخاطرساختن فارمنترعبارت ازبایوآب ،پاروکهنه ویاتازه حیوانی،علف ویاخسوخاشاک ازبقایای خوراک حیوانات درخانه است ازآن هااستفاده شده می تواند.صرف دهاقین مامشکل بدست آمدن بایوآب رادارند.به اختیارشان قرارندارداین مشکل راه حل دارددرصورت که فارمنتردرمنطقه رایج گرددتقاضابه عمل آیدبسیاربه آسانی ازجاهای دیگر واردکشورشده مشکل دهاقین ماحل خواهدشدهرگاه این نوع کوددرمنطقه رواج پیداکند وبه شکل درست وفنی آماده شده به وقت مناسب استعمال گرددنتیجه خیلی ها ثمربخش خواهدداشت .

موقیعت حوض:

حوض که برای فارمنترساخته می شود بایدنذیک جوی آب موقیعت داشته باشد . درجای موقیعت داشته باشد که ابتداداخل شدن آب درباغ باشد درجای موقیعت داشته باشد که تمام باغ به صورت درست ازآن آبیاری شده بتواند.درجای موقیعت داشته باشد که آب بدون مشکل داخل وخارج شده بتواند . درجای موقیعت داشته بادشدکه دهنه دخولی وخروجی آب به جوی عمومی وصل باشد .

 

طریقه ساختن حوض فارمنتر:

یک حوض یه عمق 1.5 متروبه عرض 3 متروطول آن مقدارزمین ضرب 1.5 می شودهرقدرکه حاصل ضرب آن شدبه همان اندازه طول آن است . به صورت پخته واساسی ساخته می شود.

 

طریقه ساختن فارمنتر:

درمرحله اول 6 کیلوگرام قندسیاه رادرآب حل می نمایم ودوبیلر150 لیتره آب هریک آن کنجایش داشته باشد.6 کیلوگرام قندسیاه آب شده رادونصف نموده به هردوبیلرمی اندازیم بعدازآن دربیلر150 لیترآب کنجایش دارددرآن مقدار1.5 لیاربایوآب که مکمل باکتریامفیده می باشد.بامحلول قندسیاه حل شده دربیلرفوقذکرمخلوط می نمایم بعدازآن توسط آب پرنموده دربیلرراباسرپوش محکم بسته می نمایم برای مدت هشت روزبه حالت خودش می گذاریم تااینکه تخمر صورت گیرد.

بعدازسپری شدن مدت هشت روزحوض ساخته شده رانصف ازآب پرساخته ازبالای آب یک اندازه علف خشک شده رامی اندازیم بایک چوب آنراشوراداده درمرحله بعدی مقدارشش کراچی کودحیوانی رادحوض علاوه می نمایم (درمقابل یک کراچی کودحیوانی یک لیتربایوآب علاوه می گردد)همزمان باعلاوه نمودن کودحیوانی بیلرهایکه ازآب ،قندسیاه وبایوآب محلول آماده شده رادرحوض می اندازیم وحو ض راازآب پرنموده به حالت عادی تادمدت 12روزمی گذاریم تااینکه خوب تخمر صورت گیردبعدازمدت ذکرشده فارمنترآماده استفاده می شوددرآن صورت به آبیاری شروع می نمایم دروقت آبیاری یک قسمت آب جوی رادرحوض هدایت می دهیم تااینکه آب حوض به طرف بیرون حرکت نمایددراین صورت یک قسمت ازآب حوض ودوحصه آب جوی رابه طرف مزرعه حرکت می دهیم تااینکه آبیاری صورت گیرداین بودابتداساختن فارمنتربرای جانشین کودکیمیاوی ازآن استفاده به عمل آماده وکم مصرف می باشد به همین قسم مرحله های بعدی بادولیترمایع بایوآب ودوکیلوگرام قندسیاه در150 لیترآب محلول شده وانداختن دوکرچی کودحیوانی درمقابل دولیتربایوآب عملیه ادامه پیدامی کندوپروسه آبیاری جریان دارد.

 

 

Farm enter فــــاریکه کود فارمنتریک کودنهایت قوی وبه ضرروکم مصرف وفایده می باشد.بدست خوددهاقین ساخته شده تمام موادضروری بخاطرساختن آن دراطراف وماحول دهاقین عزیزوجودداردکه ازآن فوقالعاده استفاده شده می اتواندالبته موادضروری بخاطرساختن فارمنترعبارت ازبایوآب ،پاروکهنه ویاتازه حیوانی،علف ویاخسوخاشاک ازبقایای خوراک حیوانات درخانه است ازآن هااستفاده شده می تواند.صرف دهاقین مامشکل بدست آمدن بایوآب رادارند.به اختیارشان قرارندارداین مشکل راه حل دارددرصورت که فارمنتردرمنطقه رایج گرددتقاضابه عمل آیدبسیاربه آسانی ازجاهای دیگر واردکشورشده مشکل دهاقین ماحل خواهدشدهرگاه این نوع کوددرمنطقه رواج پیداکند وبه شکل درست وفنی آماده شده به وقت مناسب استعمال گرددنتیجه خیلی ها ثمربخش خواهدداشت . موقیعت حوض: حوض که برای فارمنترساخته می شود بایدنذیک جوی آب موقیعت داشته باشد . درجای موقیعت داشته باشد که ابتداداخل شدن آب درباغ باشد درجای موقیعت داشته باشد که تمام باغ به صورت درست ازآن آبیاری شده بتواند.درجای موقیعت داشته باشد که آب بدون مشکل داخل وخارج شده بتواند . درجای موقیعت داشته بادشدکه دهنه دخولی وخروجی آب به جوی عمومی وصل باشد . طریقه ساختن حوض فارمنتر: یک حوض یه عمق 1.5 متروبه عرض 3 متروطول آن مقدارزمین ضرب 1.5 می شودهرقدرکه حاصل ضرب آن شدبه همان اندازه طول آن است . به صورت پخته واساسی ساخته می شود. طریقه ساختن فارمنتر: درمرحله اول 6 کیلوگرام قندسیاه رادرآب حل می نمایم ودوبیلر150 لیتره آب هریک آن کنجایش داشته باشد.6 کیلوگرام قندسیاه آب شده رادونصف نموده به هردوبیلرمی اندازیم بعدازآن دربیلر150 لیترآب کنجایش دارددرآن مقدار1.5 لیاربایوآب که مکمل باکتریامفیده می باشد.بامحلول قندسیاه حل شده دربیلرفوقذکرمخلوط می نمایم بعدازآن توسط آب پرنموده دربیلرراباسرپوش محکم بسته می نمایم برای مدت هشت روزبه حالت خودش می گذاریم تااینکه تخمر صورت گیرد. بعدازسپری شدن مدت هشت روزحوض ساخته شده رانصف ازآب پرساخته ازبالای آب یک اندازه علف خشک شده رامی اندازیم بایک چوب آنراشوراداده درمرحله بعدی مقدارشش کراچی کودحیوانی رادحوض علاوه می نمایم (درمقابل یک کراچی کودحیوانی یک لیتربایوآب علاوه می گردد)همزمان باعلاوه نمودن کودحیوانی بیلرهایکه ازآب ،قندسیاه وبایوآب محلول آماده شده رادرحوض می اندازیم وحو ض راازآب پرنموده به حالت عادی تادمدت 12روزمی گذاریم تااینکه خوب تخمر صورت گیردبعدازمدت ذکرشده فارمنترآماده استفاده می شوددرآن صورت به آبیاری شروع می نمایم دروقت آبیاری یک قسمت آب جوی رادرحوض هدایت می دهیم تااینکه آب حوض به طرف بیرون حرکت نمایددراین صورت یک قسمت ازآب حوض ودوحصه آب جوی رابه طرف مزرعه حرکت می دهیم تااینکه آبیاری صورت گیرداین بودابتداساختن فارمنتربرای جانشین کودکیمیاوی ازآن استفاده به عمل آماده وکم مصرف می باشد به همین قسم مرحله های بعدی بادولیترمایع بایوآب ودوکیلوگرام قندسیاه در150 لیترآب محلول شده وانداختن دوکرچی کودحیوانی درمقابل دولیتربایوآب عملیه ادامه پیدامی کندوپروسه آبیاری جریان دارد.