X
تبلیغات
بـــــــــــــــــــــــــــــــــهاران
زراعتــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــی ،اجتماعی و ورزشی

کرم تخم خوارسیب

Codling Moth

نام علمـــــی : Cydia Pomonella Linnacus

نام انگیســی : Codling Moth

نام محـــــلی : کرم تخم خوارسیب

Codling Moth       آفتی جهانی است درتمام مناطق کشت سیب دیده می شودعلاوه برسیب درختان بهی، خرمالو،چهارمغز،بادنجان رومی ،گیلاس ،آلوبالو،بادام وانارحمله می کند. زیان آن درمناطق سرد%35-6 می باشدویک دوره نسل می دهدامادرمناطق کرم خساره آن %100-65 رسیده نسل آن 2-1 دفعه ویا بیشتراتفاق می افتد.

طی یک پلان که ازطرف دیپارتمنت ای سی ام گرفته شد درماه جولای(سرطان) بخاطرجمع آوری یاسروی حشرات وامراض درولسوالی های ولایت تخارخسارات ناشی ازکرم تخم خوارسیب به اساس فیصدی قرارذیل می باشد.

ولسوالی ورسج    % 10- 6 

ولسوالی فرخار    % 35  – 30

ولسوالی رستاق    %  95 -  65

شهرتالقــــــــان     %  95 -  65

خساره Codling Moth (کرم تخم خوارسیب):

     هرحشره مضررامضریت آن دردوران لاروامی باشد زمانیکه تخم حشره به لارواتبدیل شد شروع به خوراک نموده به دهاقین یابه باغداران خساره واردمی نماید.

لارواکرم تخم خوارسیب میوه راسوراخ نموده بوره اره مانند که شکل آن سیاه می باشد ازسیب بیرون کشیده وخودرابه تخم سیب رسانیده ازمغزآن استفاده می کند . یک لاروادردوران لاروابودن 25-20 تخم خوراک می کند و20-10 میوه راصدمه می رساندومیوه قبل ازپخته شدن شروع به ریختن می کند.

دوران حیات کرم تخم خوارسیب:

      مبارزه علیه حشرات فهمیدن دوران حیات شان بسیارمهم می باشد وقتیکه دوران حیات حشره معلوم نباشدنمی توان تدابیرلازم جهت مبارزه آن گرفت بنأ درمورددوران حیات کرم تخم خوارسیب معلومات مفصل وواضح شرح می شود.

کرم تخم خوارسیب زمستان رابشکل لارواسپری نموده وقتیکه خزان شروع می شود برگ هاشروع به ریختن می آیدلاروادرزمین افتده یازمانیکه میوه چیده نشده باشدخوراک       راتکمیل کرده باشدتوسط یک تارباریک خودراآویزان کرده به زمین می آید بخاطرمحافظت خودبه طرف تنه درخت حرکت نموده خودرادرسوراخ های تنه درخت پنهان می کنددربهارسال لاروابه پیوپاتبدیل شده مدت 15-10 روزپیوپابه پروانه تبدیل می شود زمانیکه حشرده مذکرومونث بالغ شدند دردم صبح یاقبل ازآفتاب رسیدن باهم یکجای شده القاح صورت می گیرددرغروب هم امکان القاح شدن وجوددارد یک  روزبعدازالقاح شدن مونث آن تخم تولید می کند تخم راکه تولید می کند به وقفه های معین می باشد یعنی در10-7 روز650-500 تخم می گذاردازتعدادتخم که می کند 2-1 تخم درکاس برگها، دمچه ،شاخچه خوردویادرعقب برگ تخم می گذاردبیشتردردمچه میوه تخم می گذارد بعدازختم دوره تخم دهی حشره ازبین می رود.  زمانیکه تخم به لارواتبدیل شدلاروابه طرف میوه حرکت می کند میوه راسوراخ نموده خودارابه تخم می رساندوازمغزآن استفاده می کند وهدف کرم هم تخم خوردن می باشد به صوراوسط لاروا20 روزخوراک می نماید.

     نسل دوم آن درمناطق سرددربهارسال 10 – 7 روزتخم به لارواتبدیل می شود امانسل دوم آن  درمناطق کرم درماه JunوJuly(جوزاوسرطان) سه روزبعدبه لارواتبدیل می شود به همین ترتیب به حیات خودادامه داده باعث خسارات زیادی به باغداران می شود.

     علاوه براینکه لارواکادلینگ مات درسوراخ های تنه درخت زمستان راسپری می کند 2 انچ زیرزمین بعضی لارواهاپاین رفته زمستان راسپری می نماید.

لاروا،پیوپاوحشراه کامل Codling Mothدرشکل های ذیل نشان داده شده است.

 

 

 

 

 

       لارواکادلینگ مات                          پیوپاکادلینگ مات                 حشره کامل کادلینگ مات

 

 

 

 

طریقه های کنترول Codling Moth

به طریقه های ذیل میتوان  Codling Moth راکنترول کرد.

1-    کـــــــنترول میخانیکی

2-    کــــــــــنترول زراعتی

3-    کــنترول توسط فرامون

4-    کــــــنترول بیولوژیکی

5-    کــــــــــنترول کیمیاوی

 

1- کنترول میخانیکی:

      کارتن مخصوص بنام Carogated Paper یادمی شود یک رخ آن دارای جری می باشد 20- 15 سانتی مترازسطح زمین بالاکارتن رابه اندازه 50- 40 سانتی مترقسمیکه درتنه درخت پیچ بخوردگذاشته قسمت بالای کارتن رابایک تارقوی که کنده نشود خوب محکم بسته کرده وقسمت پاینی کارتن قسم بسته شود که کارتن بازنشودبسته گرددزمانیکه کرم تخم خواربه زمین می آیدخودرابه تنه درخت می رساندبخاطرپناگاه زمستانی یادوره پیوپای خویش برای پروانه شدن وقتیکه داخل کارتن می شود جری های کارتن رابرای خودمناسب دانسته درهمان جری ها توقف می کنداگرخواسته باشد که طرف بالاحرکت کندچون قسمت بالای کارتن خوب بسته شده است نمی تواندکه بالابیرودمجبوراست که درجری ها بماندبخاطرازبین بردن آن کارتن باید بازشده تمام کرم هایکه درجری هاجمع شده ازبین برده شود.

       کارتن ها 10- 7 روزبعد دوامدارتاختم برگ ریزبازشده پاکاری شودچون کادلینگ مات 2-1 ویابیشتردوره نسل می دهدودوره پیوپاآن 15- 10 روزمی باشد بخاطراینکه پیوپابه پروانه تبدیل نه شودکارتن هابازشده وپاک کاری گردد.

     درصورتیکه کارتن مخصوص نباشد می توان ازپخال شالی، تیکه ،بوری تاری وگیاه هرزه بخاطرکنترول کادلیگ مات استفاده کرد.

     درختان باوجودکه کارتن بسته می شود بعضی درختان درتنه خوددارای سوراخی های زیادمی باشد ویاپوست های داردکه کادلینگ می تواند درزیرآن جای بگیردبنأ توسط پنس ویایکه میخ ویایکه چوب نوک تیزسوراخی هاراپالیده تمام شان راازسوراخی هابیرون کشیده ازبین برده شود.

    این طریقه یکه طریقه بسیارساده واقتصادی می باشدکه عملاتوسط تیم ای سی ام بنیادآغاخان مقیم ولایت تخارکارصورت گرفته که تنها ازیک درخت درساحه کاری (باغ حاجی صاحب آزاد)250 کرم تخم خواردردوراول بازشدن کارتن به دام افتیده وازبین برده شداوتابحال ازهمان درخت دردوره های بعدی کارتن بازشدن 350 لارواکادلینگ مات بدام افتیده است .این طریقه بسیاراقتصادی وخوب ترجع داده شده ونتجه قناعت بخش داشته ودرآینده ترویج خواهدشد.

ناگفته نبایدماندبقایای نباتی چه سیب ریخته شده و برگ باشد درهروقت وزمانیکه می ریزدبایدجمع آوری شده دریک خندق انداخته وبالای آن پوشانیده شود.

 

2- کنترول زراعتی :

     دردوران حیات ذکرشدکه یک تعدادلارواهای کادلینگ مات 2 انچ زیرزمین هم پاین زمستان راسپری می کند بخاطرکنترول آن کنترول زراعتی مناسب دانسته شده است که زمین رابعدازازرفع حاصل وختم برگ ریزتوسط کدمن ویابیل به عمق 10- 8 سانتی مترزیرورو شود وقسم کدمن کاری شود که به ریشه صدمه واردنشودیعنی مستقیم بیل ویاکدم زده نشود(دهاقین ویاباغدارشانه راست خودرابه طرف تنه درخت قرارداده شکل دایروی ومایل شکل کدمن کاری کندتااینکه به ریشه درخت صدمه نرسد).

 

 

 

3- کنترول توسط فرامون :

    به تعقب کنترول میخانیکی وزراعتی کنترول توسط فرامون می باشد مثلادریک باغ تمام کنترول هاصورت گرفته است امادیگرباغ ها کارصورت نگرفته است اعلاج چه است که حشره که ازدیگرباغ همسایه می آیدکنترول گردد؟

دونوفرامون است که می توان به طریقه های ذیل استفاده کرد.

A- فرامون است بنام علمی خوداین حشره (Cydia Pomonella) درقطی های مخصوص بنام فرامون تریپ فرامون رادرآن نصب کرده نصف بیشترقطی راازآب پرنموده توسط یک تارمحکم بین ارتفاع 3- 1.5 متردردرخت به فاصله های معین بسته شده چون پروانه درارتفاع ذکرشده پروازمی کندخاصیت این فرامون این است که یکه نوع بوی مخصوص داردکه تنهاحشره کادلینگ مات می فهمدحشره مذکراحساس می کند که حشره ماده درآنجااست بخاطرالقاح شدن ازفاصله یک کیلومتری پروازنموده خودرارسانیده زمانیکه رسیدکیچ شده داخل قطی بالای آب می افتددیگرقدرت بلندشدن ازبالای آب رانداشته مانع القاح حشره نروماده می شود.

B- فرامون بنام IsomatC+ درچهاراطراف باغ به فاصله های معین به ارتفاع که قبلاذکرشدتوسط یک تارآویزان کرده شده خصوصیات این فرامون این است که حشره مذکرحس می کند که حشره ماده داخل باغ است داخل باغ می شودوحشرده مونث حس می کند که حشره مذکربیرون باغ می باشدبه همین ترتیب عصاب هردوشانرامختل ساخته مانع یکجاشدن شان می شودکه القاح صورت نگیردتااینکه نسل شان بیشترنگردد.

 

4- کنترول بیولوژیکی:

     یک نوع حشره مفیده بنام Trichogramma که این نوع حشره درتخم 120 نوع حشره تخم گذاری می کندخصوصا حشرات که بال های آنهامخملی باشد تخم می گذاردازجمله آن حشره کادلینگ مات می باشد که بالا آن هم مخملی میباشدبالای تخم آن تخم گذاری می کنددرحقیقت تخم کادلینگ مات می باشدزمانیکه تخم به لارواتبدیل شدلارواترایکوگراما می باشد. حشره دیگری بنام روی بیتل است که می تواندلارواکادلینگ مات راراکنترول کند .

    درازبکستان حشره  Trichogrammaزیادتولیدشده ازتمام کشورهای دنیاازآنجاخریداری می نمایندودربسیاری کشورهای جهان ازقبیل ایالت متحده امریکا،کانادا،کشورهای اروپای وچین استفاده وسیع ازاین حشره جهت کنترول کرم سیب رایج شده است همچنان درانترنشنل کبی تخاروبدخشان دربنیادآغاخان زیمنه تکثیراین حشره مهیاشده که می توان درآینده مثل دیگرکشورها حشره کادلینگ مات راکنترول کرد.

5- کنترول کیمیاوی:

    گرچه پروگرام ای سی ام مخالف استعمال ادویه های کیمیاوی می باشد چراکه استعمال ادویه های زهری محیط زیست راملوث می سازد،فیصدی زهردرمحصول زیادمی شود وآهسته آهسته مقاومت امراض وحشرات درمقابل ادویه ازبین رفته وبالاخره خسارات انگفتی رابه بارآورده وبرای انسان هاامراض گوناگون رامتحمل می سازدبخاطرمعلومات بیشترمی توان اسم بعضی ازادویه ها راذکردکرد.

1-                                 Lambda  (لمبداه)

2-                                   Arrive(اریف)

3-                                   Steward(استوارد)

4-                                   Methyl Parathion(میتایل پرتایون)

5-                                 ChlorophyroposeویاLarsban  (لارسبین)

6-                                 امامکتین

 

+ نوشته شده در  دوشنبه یازدهم خرداد 1388ساعت 16:42  توسط فرهاد احمدیار  | 

 بنام آنکه مارا دانش آموخت

همه موجودات را که آفریده گارتوانا  پیدا کرده است عبث وبیهوده نیا فریده است زیرا که خداوند بزرگ می فرماید: ما انسانها وجنیات رانیافریدیم مگربرای پرستش وبندگی .

ازمیان همه مخلوقات فقط انسانها وجن ها مکلف هستند که بندگی وبردگی یگانه معبود گیتی رانمایند. پس خداوند هم همه مخلوقات خویش را درخدمت انسانها قرارداده تا از آن استفاده درست وبجا ازراهی یکتا پرستی ،یکتا شناسی نمایند.

بنآ تمام حشرات وموجودات خورد وبزرگ که درطبیعت آفریده شده بخاطری یا مفید ه هستند ویا مضره ،حشرات مفیده عبارت از حشرات هستند که بطورمستقیم یا غیر مستقیم نفع وسودآنها چه درمدت کوتاه یا دراز،چه به اندازه کم ویا بیش به انسانها برسد میباشد.

حشرات مضره عیارت ازحشرات خوردوکوچک وبزرگ هستند که بصورت مستقیم ویا غر مستقیم به انسانها وکشت کارآنها مضره میباشد. اگرچه تعداد زیادی حشرات هستند که به انسانها مضره بوده ولی درطبیعت به نفع انسانها کار میکنند. ضباله های نا بکاررا که ضامن متضررساختن زندگی انسانها میگردد،تحلیل وتجزیه نموده وبه مواد سودمند ومورد استفاده تبدیل مینماید.

تقریبا تمام حشرات روی زمین یعنی 90الی 98% مفیده بوده وحشرات مضره خیلی کم میباشد اما با وجودکمی تعداد زیان ونقصان گزاف اقتصادی رابه انسانها واردآورده میتوانند.

همه حشرات چه مضره ومفیده درتمام گوشه وکنارجهان زندگی میکند،ازشمالی ترین نقطه جهان تا جنوبی ترین گوشه ای آن وازخاورتا باخترگیتی پهناوروازگرمترین نقاط جهان تا سردترین آن ومناطق خوش آب وهوا ومعتدیل گسترش یافته وبا آن توافق کردند.بنا درهر گوشه جهان وجوددارند ،تعداد حشرات بسیار زیاد اند که درروی زمین ودرزیرزمین زیست مینمایند.

فایلم ها ،فامیل ها،کلاس ها،آردرها ،جنسها ،واسپیشزها تقسیم گردیده اندکه درهر فایلم هزاران نوع حشرات وجودداردوچندین فامیل وکلاس وغیره وجوددارد.

هر یکی از این حشرات سالانه باعث خسارات هنگفت اقتصادی به کشت وکارکشاورزان سراسرجهان گردیده وملیونها تن غله جات ،میوه جات وسبزیجات ،مغزباب ،حبوبات ،فراورده های دامداری ومالداری را ازبین میبرد،وملیونه بلکه صدها ملیون دالر به انسانها ضربه واردمی نماید.

حشرات همزمان بازندگی انسانها همراه بوده وانسانها بخاطر جلوگیری از خسارات حشرات،ازهمان آغازمبارزات دوامداررا آغاز نموده اند.ودرعصری ما دانشمندان عرصه کشاورزی بویژه دانشمندان حشره شناسی یا Entomologests ها مبارزات سختی را برضدی حشرات مضره درهر دوعرصه یعنی عرصه مبارزه یا کنترول حشرات ازطریق داروها ی کیمیاوی وهم درعرصه مبارزه یا کنترول بیولوژیکی براه انداختنه اند.که پس ازاستعمال زیاد وضررپی درپی آن به همه موجودات چه انسانها وحیوانات ،محیط زیست وحشرات مفیده ،مضره تشخیص گردید وفعلا کوشش جریان دارد که از بکاربردن بی رویه آن جلوگری شود تا باعث آلوده شدن محیط زیست ومتضررشدن زنده جانها نگردد.

دومی روزبه روز درحالت رشد انکشاف بوده ومورد توجه همه دانشمندان عرصه کشاورزی قراردارد.حتی توصه وتبلیغ میشود ومفاد آن نسبت به انسانها ،حیوانات ،حشرات مفیده ومحیط زیست گوشزد میشود.وازبی ضرربودن پرده برداشته میشودوفواید وسود اقتصادی آن توضیح وتشریح میگردد.

چندین سال میشود دانشمندان کوشش دارند تا حشرات مفیده را پیدا ،وپرورش ونگهداری کنند که کمترین هزینه نگهداری داشته وبیشترین فواید را داراباشد وبیشترین حشرات مضره از میان برد که پرورش ونگهداری چنین حشرات فواید ذیل را درپی دارد.

هزینه کمتراقتصادی وارد،مضره نمیباشد ،مفید است درپهلوی مفیدیت به انسانها ،حیوانات حشرات ،محیط زیست ،کست زار ها،کشاورزان پرنده گان وخزنده گان مفیده ودیگر موجودات مضره نباشد.

دراین جا درپی معرفی وشناسای سه نوع حشره میباشیم که ازسالهای پیش بخاطر مفاد که دارند درکشورهای مختلیف پرورش ونگهداری میشوند که عبارت اند از دونوع حشره مفیده .

1-   ترایکوگراما یا Trichogra,mma .

2-   لیسونگ یا Chrysopa               .

وحشره مضره Sitotroga میباشد که به ترتیب ازSitotroga آغازوبه Trichogramma و Chrysopa ختم می نمایم .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمـــــــــــــــــــــــــــــه:

 

حشرات مفیده ای بیشماری را خوش بختانه پروردگارمتعال به خاطر خوشبختی وسعادت انسانها وفواید بی شمار که دارند آفریده است.

گرچه حشرات مفیده زیادی درطبیعت وجوددارد اما حشرات ذیل بخاطری فواید شان که عمرشان کوتاه تواند وتناسل شان زیاد ،مصرف خوراکی شان کم  نگهداری شان آسان  وفواید شان زیاد میباشد،تربیه میگردند.

 

1-  سایتوتروگاه: Sitotroga

 

سایتوتروگاه یک حشره مضره Harm ful بوده که ما بخاطرتکثیرحشره مفیده ای Binificial دیگر Trichogramma نگهداری میشود که تخم خودرا درداخل تخم حشره مضره Sitotroga میگذارد .بنا بخاطر افزایش یک حشره مفیده نگهداری میشود وافزایش حشره مضره دیگرضرورت است.

 

دوران حیات سایتوتروگاه: Sitotroga Life cycle:

 

سایتوتروگاه دارای چهار مرحله زندگی میباشد.

1-   تخم یا Aggs.

2-   لاروا یا Larva.

3-   پیوپا یا Pupa.

4-   بالغ یا Adult.

درجه حرارت برای سایتوتروگاه از 30الی 25 درجه سانتی گراد بوده وحدی اکثر آن 35درجه سانتی گراد وحدی اقل 20 درجه سانتی گراد ومناسب ترین درجه دما 27درجه سانتی گراد میباشد.

رطوبت مناسب 75-70 درجه حدی اکثر 90وحدی اقل 40 میباشد.درمدت 4-3 روز تخم از لاروا خارج میگردد.تخم سایتوتروگاه را درسه جا بکار می رود .

1-   نسل آنرا افزایش میدهم .

2-   Trichogramma تخم خودرا درداخل تخم Sitotroga میگزارد.

3-   بحیث غذا برای لاروای Chrysopa استعمال میشود.

Sitotroga یک حشره مضره گدام بوده که از مغزی گندم ،جواری،برنج تغذیه مینماید وبهترین غذا برای سایتوتروگاه گندم میباشد ودرحالت لاروا تغذیه مینماید.حالت شفیره رادرداخل گندم سپری میکند.

لاروای سایتوتروگاه تقریبا 25-20 روز درداخل گندم بوده ودرمدت یک ماه به پروانه تبدیل میشود 24ساعت پس از بلوغت تخم میدهد ومدت 4-3روزبه مقداری 100-80 تخم میگزارد وبنام آفت سبزی گدام Green pest storeیاد میشود.

البته قابل یاد آوریست که بخاطر افزایش ترایکوگراما نگهداری میشود حشره ترایکوگراما بخاطر از بین بردن تعدادی زیادی حشرات مضره ساحه بسیار مهم بوده ودرحدود 250-200 نوع حشرات مضره را از بین میبردوحشره سایتوتروگاه تخم خودرا دربین نشایسته مگذارند.

 

جمع آوری سایتوتروگاه:

 

1-   شوه جدا سازی توسط دست که درخریطه پلاستیکی انداخته بعدا دربوتل های مخصوص آن درقسمت آخرآن جالی نصب است گذاشته میشود .

2-   ماشین مغلق که بنام Blowr Mavhin یاد میشود.

3-   ماشین ساده بوده که بنام Rering Mavhin یاد میشود.

قبل از اینکه تخم سایتوتروگاه را به Chrysopa بوهیم باید آنرا یخچال نمایم .درصورت که تعداد تخم سایتوتروگاه زیاد باشد لاروای Chrysopa درمدت 14-10روز به pupa تبدیل میگردد.واگرغذا کم باشد بزودی به pupa تبدیل نمیشود.

 

مشکلات سایتوتروگاه :

 

گرچه سایتوتروگاه خالص باشد ،خالی ازکنه یا Mites باشد. تمام اشیای که ازساحه جمع آوری مینمایم ازهم جدا گذاشته میشود سایتوتروگاه بالغ ونا بالغ راازهم جدا گذاشته میشود ،اگرکلچر درمدت 40روز از تخم بیرون نشد باید درباره تخم درگندم انداخته شود ،اگر حشرات خورد وریزه که بنام Mits  یاد میشود دیده شد فوراُ گندم از بین برده شود اگر کنه درکلچردیده شد اصلی ترین نشانه آن خارش دروجود انسان میشود.

 

زنبور ترایکوگراما : Trichogramma

 

زنبور تریکوگراما ازجمله حشرات مفیده بوده که ازسرد ترین گوشه جهان تا گرم ترین گوشه  جهان،ازبلندترین ارتفاع تاپست ترین نقطه ،انواع گونا گون آن یافت میشود.

 

 

وتقریبا 100-90 سال میشود که گشورهای پشرفته جهان آنرا شناسائ نمودن ونگهداری مینماید ،ودرمزارع وکشت زارها گیاهان گوناگون رها گردیده وباعث ازبین بردن صدها نوع تخم حشرات مضره میگردد. شرکت های بزرگ وکوچک درکشورهای مختلیف پیرامون افزایش ونگهداری زنبورتریکوگراما سرمایه گذاری نمودن وکارمیکند.

تاهنوز صدها نوع آن شناسائ گردیده ودرکشت زارها ی گندم ،شالی،جواری وانار وغیره رها سازی شده است . مفاد آن است که زنبورترایکوگراما تخم خودرا درداخل حشرات مضره گذاشته آنرا پرسایت Parasityest مینمایند.

 

 

جمع آوری ترایکوگراما :

 

زنبورترایکوگراما به چندین شوه جمع آوری میگردد:

1-   کارت هارا باتخم سایتوتروگاه آلوده نموده درساحه به مدت 4-3 روز مگذاریم بعد جمع آوری نموده به لابراتوار آورده شده 5-4 روز گذاشته بعد ازآن درصورت که ترایکوگراما ی محلی درآن تخم کرده باشد بیرون میشود.

2-   به جاهای مختلیف ،باغها ،سبزیجات ،غله جات کشت زارها رفته تخم حشرات گوناگون راجمع آوری نموده درآزمایشگاه گذاشته پس ازچندروز ترایکوکرامای محلی بیرون میشود.

3-   اگردرهیچ جای پیدا نشدازلابراتوارها وآزما یشگاه و Insectorry ها وغیره آورده آنراه نگهداری مینمایم.

زنبورترایکوگراما رادرقوطی های ویژه گداشته وعسل رابحیث غذا برای آن میدهم تا ازآن تغذیه مینماید. وتخم سایتوتروگاه رادرکارت ها گذاشته وتا ترایکوگراما درآن تخم بگذارد . یک تراکوگراما میتواند 100دانه تخم درطول دوران حیات خود بدهد .ترایکوگراما پس از24ساعت ازبیرون شدن ازتخم شروع به خوردن مینماید . وباید تناسب مذکرومونث 1:3 باشد.

زنبورتریکوگراما مذکر درسردارای شاخکها بوده وشاخکهای مونث آن لشم میباشد.زنبورتراکوگراما دارای دوران حیات کامل میباشد. ویگانه حشره مفیده است که قبل ازخساره حشره مضره آنرا درحالت تخم پرسایت نموده ازبین میبرد.

ومیتواند درداخل تخم هرنوع حشره مضره تخمگذاری کند که یک ویژهگی بهتراین حشره مفیده میباشد.

موفقیت ترایکوگراما درپرسایت کردن میزبان به4 عامل بستگی دارد:

1-   تعین زیستگاه .

2-    محل میزبان.

3-    پزیرش میزبان.

4-    تنظیم جهت میزبان.

زنبورترایکوگراما دوفصل زندگی دارد آلبته درآزمایشگاه :

1-     فصل غیری کاری یاOff Season : دراین وقت فقط بخاطر ادامه نسل آنرا نگهداری مینمایم offseason برای زنده ماندن سه چیز ضروراست .

-A کارت عسل.

-B تخم سایتوتروگا.

-C رطوبت.

2- فصل کاروکشت یا On season: درفصل کاروکشت چندبرابرنسل آنراافزایش میدهم تا درساحه رها شود.

ذخیره سازی کارت های ترایکوگراما ازاول April آغازمیشود درصورت که فضل ازاول مارچ March آغازمیگردد.

 

رها کردن Trichogrammaدرساحه:

 

دریک هیکر(دوجریب)زمین 10 کارت درمدت 15-10 روزنصب میگردد ترایکوگراما مربوط گروپ Hymenopteraبوده وبیشتر از200الی250 نوع حشره مضره راازبین میبرد  بشمول حشرات خاندان Lepidoptera وپروانه ها Butter fly که بالهای آن هموارمیباشد وشپرکها Moth که بالهای آن دروقت نشستن هموارنمی باشد.

وبرخی مینویسند که تمام حشرات مضره ای راکه درتحت خاندان های ذیل زیست دارند ازبین برده تخم آنرا پرسایت منمایند.درجه حرارت ورطوبت برای هردوحشره فوق الذکریکسان است.

1-                                                Hymenoptera

2-                                                Homoptera

3-                                                Hymenptera

4-                                                Diptera

5-                                                Coleptera

6-                                                Lipidoptera

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

لیسونگ یا Chrysopa

لیسوینگ حشره مفییده بوده که معمولا تخم ولاروای کرم مغزخوار حشرات مضره را میخورد ،واکثرا برنگ سبز Green ونصواری Brown میباشد لیسونگ گونه های زیاد داشته ونوع Corniaآن شهرت دارد.نفوس آن درطبیعت کم بوده به همین خاطرجمعیت آنرادرآزمایشگاه افزایش میدهد نگه داری وپرورش آن درلب یا آزمایشگاه دشوارنمیباشد .درهرجای که برنامه ها I.P.MوICM جریان دارد به لسوینگ اهمیت ویژه داده میشود .تخم ولاروای انواع حشرات مضره راازبین میبرد مانند:شپشک ها Aphides تریپس ها Trips،whitefly شپشک سپردار Scale.Milibag.American bal worm مورپت دارCutter pillearکرم برگ خوارLeaf hopper ،کنه ها Mites هرگونه حشره ایکه دارای بدن نرم بوده باشد .مورد پسند ایشان است .

لیس وینگ تخم برخی حشرات را می چوشد ولاروای برخی حشرات را مانند لاروای کرم مغزخوارسیب Codling mothوHeliotus را می جوند Chiwingمینمایند. وشگفت آورانینکه اگرچیزی برای خوردن نیافت یک درگررا میخورد.

چطورلیسونگ را درآزمایشگاه با لابراتوار افزایش میدهیم ؟

بخاطرافزایش Chrysopa چند چیز را درنظرمیگیریم :

1-   درجه حرارت 5+-30

2-   رطوبت 5+-65

افزایش دردومرحله صورت گرفته میتواند.

1-بالغ یا Adult

2- کرم یا Larva

لیسوینگ تخم خودرا درتاریکی میدهدوجفت گیری نیزدرتاریکی صورت میگرد ودرجای پاک وتمیزتخم میدهد .

تخم لیسوینگ دردو جا بکار میرود .

1-   درلابراتواربخاطربقای نسل خود لیسونیگ .

2-   رها سازی آن درساحه Field.

 

ویژه گیهای لیسوینگ :                                  

1-   حشره خجالتی یا شرمندک است .

2-   پاک است وپاکی را خوش دارد.

3-   بسیارچالاک میباشد.

4-   درصورت ادویه پاشی خودرا ازساحه دور نموده وپس ازتاثیرات ادویه دریاره برمیگردد.

5-   نیروی مدافعه قوی دارد.

6-   حشره بالغ آن به فاصله 7-6 کیلومتر بخاطر غذا دورپرواز کرده میتواند.

7-   برای سبزی جات ،میوه جات ،غله جات ودیگر گیا هان خوراکی وثرترین روش کنترول ومبارزه بیولوژیکی میباشد.

8-   آفات رااجازه نمیدهد که به سطح خساره اقتصادی کشاورزان برسد یعنی خساره یا زیان اقتصادی به کشت کاران به پیین ترین سطح میرساند.

9-   ازرها سازی لیسوینگ درساحات کشاورزی ،ازاستعمال ادویه کیمیاوی زهری جلوگیری نموده وضررآن به انسانها ،حیوانات ،حشرات ومحیط زیست کم میشود.

10-                      محیط زیست رابهترمیشازد.

11-                      هزینه کنترول حشرات مضره اززطریق رها سازی لیسوینگ ،کم میگردد.

12-                      کاربرد یا استعمال یا رها سازی لیسوینگ آسان وساده میباشد.

13-                      هزینه نگه داری آن کم میباشد.

کرم لیسوینگ چطورتربیه میگردد؟

الف:دربوتل یا Viol ها انداخته شود.

ب: درکپسول های دوا Transparent capsule .

ج:درشیت های کرای سوپا Chrysopa raring machines.

درهرسه حالت فوق برای لاروای لیسونیگ تخم سایتوتروگاه را پس از گذشتن دریخچال به عنوان خوراک داده میشود.

درصورت که همه شرایط معیا ری standarad باشد وغذا بطورکامل داده شود لارواها درمدت 14-10روزبه شفیره یا pupa تبدیل مشود .پس ازچند روزبه پروانه تبدیل میگردد.

 

 

 

تخم لیسوینگ قابل ذخیره شدن میباشد ،لیسوینگ 3-1ماه زنده مانده میتواند ودرطول عمرخود 400-300تخم میگذارد.

هزینه خوراک آنها آنقدرزیاد نمیباشد البته لیسوینگ حشره بسیارمفیده بوده که موجودیت آن درساحه کشت باعث کاهش حشرات مضره میگردد ویک دشمن برای حشرات مضره شپشک ها میباشد مردم آنرا بنام شیر شپشک ها یاد میکند ،شپشک ها تقریبا درهمه درختان میوه دار میباشد وباعث خساره زیاد برای مردم میگردند .     

نوشته شده توسط عبدالتواب "نعیمی "کارمند لابراتوارکنترول بیولوژیکی درولایت بدخشان دفتر آغا خان . 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه یازدهم خرداد 1388ساعت 16:27  توسط فرهاد احمدیار  | 

 

معرفی مختصر ماهی و پرورش ماهی:

  برای غذای انسانی پروتین بسیارمهم میباشد باوجودی که پروتین دربیشترین غذاهاموجوداست ولی گوشت ماهی دارای پروتین بیشتراست .
 درکشورهای عقب مانده نظربه کشورهای پیش رفته ازگوشت ماهی به اندازه کافی استفاده بعمل نمی اید که به دلیل پائین بودن وضعیت اقتصادی  مردم میباشد.
همچنان ازطرف دیگرآلودگی منآبع آبی کشورباعث کمبودماهی پروری طبعی میشود .
تولیدات ماهی بصورت طبعی بسیارکم میباشدوازدیاد روزافزون نفوس باعث این میگرددکه گوشت ماهی به اندازه کافی دردسترس مردم قرارنگیرد.
پروتین برای انکشاف وزن بدن و انکشاف مغزمهم پنداشته میشودوماهی یک منبع عمده پروتین بشمارمیرود فلهذاماهی پروری یک عنصرعمده درتولید پروتین به شمارمیرود.
 ازانجائیکه باانکشاف تکنالوژی امروزی ومدرنیزه شدن وسائیل وتجهیزات سهولت رادرعرصه های مختلف زندگی بشرگذاشته که یکی ازان جمله فعالیت های ماهی پروری وبدست آوردن محصولات ماهی بصورت فنی ومسلکی ان است که درمدت زمان کوتاه اززمان تاسیس فارم های ماهی الی مارکتینگ Marketing  وعرضه نمودن گوشت ماهی جهت مصرف بشرمیباشد.

اهمیت گوشت ماهی درافغانستان

چون اقلیم ومنآبع آبی کشورعزیزمآبرای شغل ماهی پروری مساعدبوده با معطوف نمودن توجه به امرتربیه ان میتوان کمیت وکیفیت تولیدات ماهی رآبلند برد.
در اين اواخرجهت ایجادشغل وبدست اوردن رزق حلال وموردضرورت جامعه پروگرام های جهت بلند بردن ظرفیت ها در جامعه روی دست گرفته شده که از ان جمله یکی هم پروگرام پرورش ماهی میباشد .
  به اساس تجزیه کیماوی گوشت ماهی تثبیت گردیده است که گوشت ماهی یک غذایی مکمل وپرارزش بوده وازنقطه نظرکالوری وتولیدانرژی مشآبه به گوشت گوساله میباشد چنانچه فی گرام گوشت گوساله دارای 4 کالوری انرژی میباشد.وگوشت ماهی ازترکیب کیمیاوی خوددارای پروتین ، موادمعدنی وویتامین های ضروری بوده ودرصورت میسربودن  درغذای انسان هاازبساامراض وناخوشی های خطرناک درجامعه ماجلوگیری بعمل خواهدامد.
  ازانجائیکه پروتین هاپایه واساس عضویت راتشکیل میدهدوبدون ان حیات ناممکن است وعلاوه بران ویتامین ها نیزموثریت خودرآبالای وجودبجامیگذارد ویکی ازمنآبع عمده انهاگوشت ماهی بشمارمیآید .

بطورخلاصه اهمیت گوشت ماهی قرارذیل است :ــ

1.   پروتین که ازگوشت ماهی بدست می اید نسبت به پروتین که ازنباتات بدست می اید اقتصادی میباشد.
2.  گوشت ماهی دارای جنسیت عالی بوده ودارای  60 فیصدپروتین درجه اول به اساس وزن خشک بدن میباشد.
3.   گوشت ماهی ازنقطه نظرویتامین هاوموادمعدنی غنی میباشد.
4.  پرورش ماهی رامیتواندیک فرددرپهلوی سائیرمصروفیت هامانند کشت برنج، سبزیجات وتربیه مرغداری درمناطق پُرآب به پیش ببرد.
5.   پرورش ماهی به مقایسه سائیرحیوانات ونباتات در مناطق مختلف اقلیمی زیادترامکان پذیراست.
6.   گوشت ماهی به نسبت گوشت سایرحیوانات یک غذای مکمل راتشکیل میدهد که برای صحت فامیل هاضروری محسوب میشود.

انواع ماهی های که درافغانستان یافت میشود:-
ماهی های ذیل بصورت محلی درافغانستان پیدا میشود نام های محلی انها قرارذیل اند.
• شیرماهی
• لقه ماهی
• خال ماهی
• طیاره ماهی
• ماهی موری
• ماهی قنات
• مارماهی

معلومات اساسی برای ساختن فارم پرورش ماهی

    برای کامیآبی یک فارم ماهی تعین جای مناسب بسیارقآبل اهمیت میباشد. جای حاصل خیزومتناسب برای کامیآبی یک فارم ماهی ضامن پیشرفت وموفقیت میباشد ولی میتوانیم که زمین های جبه زار، بیکاره وبی حاصل راهم به فارم ماهی تبدیل نمائیم . برای یک فارم ماهی بایدزمین خصوصیات ذیل راداشته باشد.
 • زمین ریگ زار نباشد.
 • زمین ازسیل محفوظ باشد.
 • دروقت ضرورت به اسانی ازفارم آب استخراج گردد.
 • به اسانی موتررفته بتواند.
 • برق موجودباشد .
 • برای تربیه ماهی درتمام ماه های سال آب پاک موجودباشد .
 • دراطراف فارم سرگین وفضله حیوانات ، پخل برنج ودیگربقایای نباتی وحیوانی قآبل دسترس باشد.
 • زمین شوره زارنباشد.
 • فارم بخصوص حوض پرورش ماهی بایدکه ازگردوغبارحفظ شود.
 • سهولت درنظافت وحفظ الصحه موجودباشد.

  یک فارم کامیآب منحصربه تعین زمین میباشد،بهترین زمین برای یک فارم پرورش ماهی زمین است که آب راایستاده نگهداشته بتواند.
  زمین ریگ زارقطعًآبرای ماهی پروری مناسب نیست زیراکه آب دران ایستاده نمیشود .
  برای فارم ماهی زمین زرخیزوچرب مناسب است،قبل ازساختن فارم پرورش ماهی لازم است که نمونه خاک به لآبراتوارهای خاک شناسی تثبیت گردد.همچنان لازم است قبل ازانتخآب جای همرای مامورین فنی ماهی پروری مشوره صورت گیرد.
  برای ماهی پروری زمین قرارذیل مناسب میباشد:
  • تست تعین محل :ــ
اگرخاک محل چسپنده باشد وبعدازفشاردادن به مثل گلوله باقی بماند درین نوع زمین آب به اندازه کافی ایستاده میماندوبرای فارم پرورش ماهی جای مناسب میباشد.
 • تست تعین محل :ــ
 یک حوض به اندازه m1 ×  m1 ×  m1 متر درقسمت که میخواهیم فارم بسازیم ازآب پُرشودبعدازسپری شدن مدت زمان دیده شودکه آب درحوض ایستاده است یاخشک شده است،اگرآب حوض خشک شده باشدجای درست برای احداث فارم پرورش ماهی نمی باشد،اگرآب خشک نشده بود جای مناسب برای احداث فارم می باشد .

نوعیت خاک     ریگ (%)          سلت (%)         خاک روغنی(%)
   ) Clay Loamلوم رسی)     20   تا 45  15 تا 53            27 تا 40
Silt Clay Loam (لوم لای ورسی) 0 تا 20           40 تا 73            27 تا 40
Sandy Clay (رسی ریگی)   45 تا 80              0 تا 28   20 تا 35
ریگی زرخیزخاک چرب   45 تا 80             0 تا 28   20 تا 35
خاکی که هرسه نوع ذرات را درخودادشته باشد .  : Loam
ازنگاه قطرذرات؛ خاک رابه سه بافت تقسیم میکنند .
1-  رس (Clay) mm      2 00 /0
2-  قم یا لای ( Silt)  mm 2 0/0
3-  ریگ ( Sand)   mm  2

آب :
 برای پرورش ماهی ازآبهای دریا،آب کانالها،آب باران وآب چاهای عمیق میتوان استفاده نمود.اگربرای فارم آب ازدریاویاکانال گرفته میشودبایداحتیاط شودکه آب به حوض ازطریق آبروداخل گرددودردهانه آبروحوض بایدکه جالی سیمی گرفته شود تاازدخول ماهی های گوشت خواروبعضی حیوانات مضرآبی جلوگیری به عمل اید.
حوض بایدهمیشه دارای 1ــــ2  مترآب باشد.
برای پرورش ماهی آب باید دارای خواص ذیل باشد.
• درجه حرارت = 22ـــ 30  درجه سانتی گراد باشد.
• کثافت  = نورتاحد 1ـــ 1.5 فُت داخل شده بتواند.
• PH = 7.5ـــ 8.5 ( قلوی)
• اکسیجن حل شده = 5ـــ 12 فیصد .
• کاربن دای اکساید = PPM 3 (سه حصه در ملیون)
• ترکیب مواد قلوی  = 75ـــ 300 
• نمک منحل = از PPM 1000 زیادنگردد.( یکهزارحصه درملیون)
درجه تیزابیت وقلویت :  1- تیزابی     7-0
                              2- خنثی           0
                              3- قلویت      14-7
روشنی افتآب برای تهیه غذادرحوض ضروراست . کثافت آب باعث ممانعت دخول روشنی به حوض میگردد.
 درحوض آب که روشنی افتآب به اندازه  1.5 فُت( 40 سانتی متر) داخل نگرددآب حوض کثیف میباشد وبرای پرورش ماهی مناسب نبوده وباعث اخلال درپروسه پرورش ماهی درحوض میگردد . تعمیر فارم ماهی
میتوانیم فارم ماهی به مختلف اشکال هندسی احداث نمایم ولی بهترین شکل ان مستطیلی میباشد زیراکه مراقبت فارم و گرفتن ماهی قدری اسان میباشد. اندازه یک فارم تجارتی در حدود 5 الی 10 جریب خوب است ازین کلان حوض به مشکل نگهداری میگردد. میتوانیم که حوض های خورد و کوچک را نیز نظر به ضرورت احداث نمایم.  در اکثر مناطق حوض به هموار سطحه تعمیر میگردد طوریکه به اندازه دو فت زمین چقر میگردد و اطراف حوض به اندازه 5 الی 6 فت دیوال جور میگردد که به صورت مجموعی به اندازه 7 الی 8 فت  یک حوض چقرتعمیر میگردد، بند به اندازه 10 الی 12 فت عریض میباشد و سطح مایل ان 1:2 میباشد این نوع زمانی احداث میکردد که حوض توسط واتر پمپ پر میگردد. اگر یک حوض به خصوصیات مذکور تعمیر گردد به اندازه 6 الی 7 فت آب ذخیره کرده میتواند. اگر بیش از یک حوض تعمیر میگردد سیستم آبیاری جداگانه باید مد نظر گرفته شود. اگر آب حوض توسط آب جوی و یا دریا پر میگردد درین صورت حوض صورت کامل توسط کندن کاری سطحه زمین جور میگردد.
در کنار فارم ماهی باید یک حوض برای نرسری نیزتعمیر گردد. حوض نرسری باید یک ششم حوض عمومی باشد.   برای نگاهداری ماهی در حوض های بزرگ چوچه ماهی از هیچری (جای تولید نسل) و نرسری ها در ماه اپریل الی اگست خریده میشود و درحوض نگاه میگردد.  ماهی از حوض کلان در دوران ماه نومبر الی فروری گرفته میشود و به بازار عرضه میگردد.

طریقه ساختن حوض پرورش ماهی :
جهت ساختن حوض پرورش ماهی از طریقه های مختلف استفاده به عمل می اید ونکات اساسی که در زمان ساختن حوض مد نظرگرفته میشود عبارت اند:
-  نوعیت زمین وآماده ساختن نقشه حوض
-  اعمار آبگردان یا دکه
-  سیستم تخلیه یا مجرای خروج آب
-  مجرای عبور آب اضافی
-  چُقری حوض ( یک متر تا یک ونیم متر )
- کف حوض
- جویچه ها در کف حوض

حوض باید طوری ساخته شود که امکان تخلیه آب از ان به طور مکمل وبه زودی امکان پذیر باشد وبدون کدام مشکل انرا خشک کرده بتوانیم . برای خشک کردن آب حوض جویچه ها در کف حوض نقش عمده دارد .
وقتی که در یک ساحه چندین حوض بناء میگردد بهتر است که دهانه هر حوض ( دهانه خروجی) جدا باشد تا که آب یک حوض به حوض دیگر نریزد این عمل در ممانعت از اشاعه امراض وآفات نقش عمده ای دارد.
ساختن حوض بدوطریق صورت می گیرد .
1- ساختن حوض به شکل خام :
2- ساحتن حوض به شکل پخته :

ساختن حوض به شکل خام :
  برای ساختن این چنین حوض هازمین رآبه اندازه 1-2 مترچقرمیکردندودرداخل ان آب می انداختندوچوچه های ماهی رادرآن رهامیکردند.
 نُقص ساختن این چنین حوض ها این است که دایم آب حوض گِل آلود میباشدوماهی به  درستی ازغذاستفاده کرده نمیتواندوهمچنان ازاثرناپاکی ماهیان مریض میگردندوهمچنان خالی نمودن  آب ازحوض های خام مشکل میباشد.
ساختن حوض های خامه ازجمله قدیمی ترین شکل ساختن حوض بوده که امروزدر جهان مروج نمیباشد.

ساختن حوض به شکل پخته
  ساختن حوض های پخته به خاطرتربیه وپرورش ماهی ازجمله جدیدترین طریقه پرورش ماهی به شمارمیرود.

فایده های ساختن حوض های پخته قرارذیل است .
-  حوض های پخته نسبت به حوض های خام آب کم ضرورت دارد.
-  محیط وماحول حوض پاک وخشک میباشد.
 برای شناماهیان آب راصاف نگهمیدارد .  -
آب حوض پاک وبدون گِل ولای باقی میماند. -
تخلیه آب وخشک کردن ان اسان می باشد . -
- درحوض های پخته ماهیان ازروشنی ونورافتآب به خوبی استفاده کرده میتواند.
 جمع اوری وسرت نمودن ماهیان اسان می باشد.-
نظربه نکات ذکرشده حوض های پخته ازحوض های خام بهتراند.

  حوض ها به انواع واشکال مختلف اعمارمیگردد. بطورمثال به اشکال مربعی مستطیلی وانواع خوردوکلان .
حوض ها ازنگاه تامین آب به سه دسته تقسیم شده است.
1- حوض های چشمه دار
2- حوض های که توسط آب باران یاآبهای جاری سیرآب میگردند.
3- حوض های که مانندبندهای آب اندودرمسیردریاهاوجوی هآبنامیشوند.

معرفی سامان ولوازم جهت ساختن حوض
سامان ولوازم که برای ساختن حوض بکاربرده میشودقرارذیل است.
1- بیل = برای کندن زمین
2- کلند = برای کندن زمین
3- کراچی دستی = برای انتقال دادن خاک
4- سمنت = برای ساختن حوض
5- بلوکه = برای ساختن دیوارهای حوض
6- ریگ = برای ساختن حوض
7- جالی = برای دهانه دخولی وخروجی حوض
مصارف برای ساختن حوض :

  مصارف نظربه منطقه ونوع سامان آلات که برای ساختن حوض استفاده میشود فرق میکند بصورت عمومی دروقت پلانگذاری بایدمصارف ذیل درنظرگرفته شود.
  کندن حوض
  ساختن چهاردیوارهای حوض 
  تعمیرمجرای آب
 واترپمپ
   نل های آب
  چوچه ماهی
 کود ( حیوانی ، کیمیاوی )
  چونه
 خوراک اضافی
 جال
 پاک کاری حوض وغیره
 مصارف برق
 مصارف نگهداری
 ترانسپورت


معرفی سامان ولوازم ضروری جهت پرورش ماهی :
 
ازسامان ولوازم که درپرورش ماهی استفاده صورت میگیردعبارتند از:

 ترمامتر = برای معلوم نمودن درجه حرارت آب
  کراچی دستی = برای انتقال دادن غذا
واترپمپ = برای تخلیه آب
 سطل
  سبد
 لباس ضد آب
  موزه
 دستکش

پرورش ماهی
میتوانیم که چوچه ماهی از یک هیچری (محل چوچه کشی) بدست بیاوریم باید احتیاط شود که در انتخآب نوع ماهی دقت شود که گوشت خور و سبزی خور یک جا انداخته نشود.

نوعیت ماهی  حوض نرسری تعداد چوچه در 2.5 جریب  حوض عمومی تعداد در 2.5 جریب
  (وزن اوسط 5 گرام )            (وزن اوسط 150 گرام 200 گرام)
روهو  360                                  240
موری   180                                  120
تهیلا  300                                   200
گراس کارپ 180                              120
سلورکارپ 180                              120

تعداد مجموعی  1200                     800

یا به این شکل
روهو  360                                    240
موری   180                                   120
تهیلا  180                                   120
گراس کارپ 180                             120
سلورکارپ 180                             200

اگر Big Head   ماهی دستیآب میباشد بجای سلور کارپ میتوانیم که ان را معاوضه کنیم
 
طریقه های تغذیه ماهیان :
اشتهای ماهی درواکنش با عوامل زیادی متغیر است ودرنتیجه سهم تغذیه روزانه براساس دما درسراسر فصل رشد تغیر میکند . اشتهای ماهی اشکارا به دما بستگی دارد کپور دردمای8   الی 10 درجه سانتی گراد فعالانه به تغذیه شروع میکند وقتیکه دما بالا میرود اشتهای ماهی نیز افزایش میآبد تا اینکه بین 20 الی 25 درجه سانتی     گراد به بهینه میرسد .                                                                              
کیفیت مزه گوشت ماهی به مواد غذایی وترکیب آن ارتباط دارد آبتدا حوض را تانصف یا دوسوم ارتفاع آنرا آب گیری میکنند  پس آب را هم با کود های عالی وهم معدنی کود دهی میکنند . کود دهی شرایط مناسب را برای جلبکها وسخت پوستان پست تر ایجاد میکند وازاین رو این موجودات پلانکتون خیلی سریع تکثیر خواهند شد قبل ازانتقال ماهی های کوچک به حوض آنهارا چند روزی با جیره تخم مرغ پخته تغذیه  میکنند .                                                                                    
مقدار کود حیوانی( گاو، طیوروگوسفند ) 2 الی 3 تن درفی هکتار( 3 کیلوگرام دریک متر مربع ) میباشد قبل ازپر کردن آب حوض در زمانیکه حوض آب دارد وماهی دارد 100 الی 200 کیلو گرام درفی هکتار هر 15 روز یکبار با استفاده ازقایق درصورتیکه حوض کوچک باشد دراطراف حوض با بیل انجام  میشود وکود های معدنی عبارتند ازفسفات ، سوپر فسفات به میزان 100 کیلو گرام درهکتار ونایتروجن ، امونیم نایتریت ، امونیم سلفات به میزان 100 الی 150 کیلو گرام درهکتار( هرهکتاربرابر است با 10000متر مربع یا 5جریب). استفاده ازکود ها باید ازمارچ الی اکتوبر صورت گیرد .                                                                                      
ازهفته دو به بعد میتوان ازغذا های مکمل که به شکل آرد ساخته می شود استفاده کرد که ترکیبات عبارتند از آرد جو، آرد گندم ، آرد سویا  وآرد گوشت یا خون که درسطح ان حوض ریخته میشود ومقدارآن 1 – 5/1 لیتر درهرروز برای 100000 چوچه ماهی میباشد .                                                                                      

خوراک اضافی
برای حاصل بیشتر لازم است که بعضی غذاهای محلی و ارزان به ماهی داده شود. پوست برنج ، بقایا نباتات وغیره.
پوست برنج    50%
ارد جواری                   25%
استخوان ماهی/رودها/خون   5%
شیره     10%
کنجاره     10%
  یا
پوست برنج   50%
جواری    30%
شیره     10%
کنجاره    10%

مقدار خوراک
غذا ذکرشده فوق به طریقه درست حل گردد و در حوض وزن ماهی در نظر گرفته به اندازه  2 الی 3 % وزن آن روزانه غذا داده شود. در نرسری میتوانیم مقدار ذکرشده به انداز ه 2 % دیگر هم بالآببریم . در حوض باید از مارچ الی اکتوبر( ماه حوت الی سنبله ) غذا اضافی انداخته شود.
برای ماهی گراس کارپ باید غذا های از قبیل رشقه شبتر برگ های جواری وغیره علوفه جات هم استفاده شود.

استفاده از کودها
موجودیت آب سبز مایل در حوض نشاندهنده موجودیت غذا طبعی درحوض میباشد. برای اینکه حوض زرخیز نگاه گردد از کود ها استفاده صورت میگیرد. معمولااز دونوع کود استفاده میگردد.

کود حیوانی
درین جمله فضله جات حیوانی ، فضله جات مرغها ، سبزی های گنده وغیره شامل است .

کود های کیمیاوی
درین کود ها نایتروجن ، فاسفورس و پوتاشیم شامل میباشد. این کودها بشکل Ammonium Nitrate , Super Phosphate , Di Ammonium Phosphate (DAP)  در بازار بدست میاید.

استعمال کودهای حیوانی
از کودها بشکل ذیل استفاده میشود. ولی قبل از استفاده کودها باید با شخص فنی ارتباط گرفته شود

•  استفاده از کودها باید ازمارچ الی اکتوبر صورت بیگیرد.
•  در موسم های بارانی و آبرالود استفاده ازکودها صورت نمیگیرد.
•  تمام کودهای کیمیاوی باید با سطح آب فاش گردد.
 
کودهای حیوانی  قبل از پر کردن حوض         بعد از پرکردن حوض
      (اندازه برای 2.5 جریب فارم)        (اندازه برای 2.5 جریب فارم)

سارگین  6000-8000 کیلو   500 کیلو گرام هر 15 روزبعد
        یا 30-35 کیلو روزانه

فضله جات مرغها      2000-2500 کیلو   200 کیلو هر 15 روز بعد
                   یا 12-15 کیلو هر روز

استعمال کودهای کیمیاوی:

اگر زمین خاصیت قلوی داشته باشد کودهای کیمیاوی به شکل ذیل استفاده گردد.

Single super phosphate  75 کیلو فی 2.5 جریب    25 کیلوگرام فی 2.5 جریب
Ammonium Phosphate  75 کیلو فی 2.5 جریب    25 کیلوگرام فی 2.5 جریب

اگر زمین و آب مساعد به ماهی پروری باشد به شکل ذیل از کودهای کیمیاوی استفاده گردد.

Di Ammonium Phosphate  27 کیلو فی 2.5 جریب     9 کیلو فی 2.5 جریب
یوریا      6 کیلو فی 2.5 جریب   2 کیلو فی 2.5 جریب

در وقت استفاده ازدای امونیم فاسفیت باید 15 ساعت قبل در آب تر و حل شود بعداً به اندازه مساوی سر آب حوض انداخته شود.

طریقه ها ی حفظ ومراقبت ازحوض های ماهی پروری:

طریقه های تعویض آب حوض :

 آب حوض را میتوان به روشهای مختلف تعویض نمود که عبارتند از :
 1 – استفاده از واتر پمپ که درآبتدا سرلوله که داخل حوض ماهی میشود با توری سیمی بسته وپس واتر پمپ را روشن میکنیم هنگامیکه حجم آب به 40-30 سانتی متر ازکف حوض رسید دستگاه را خاموش نموده ومجرای آب تازه را به داخل حوض هدایت میکنیم وهنگامیکه حوض پر ازآب شد اگر نیاز بود دوباره عمل بالا را تکرار میکنیم تا آب شفاف گردد درغیر ان جریان آب را قطع میکنیم .
2 – یک جریا ن آب داییمی را از یک طرف به حوض راه میدهیم که درآبتدا این جریان آب دریچه مجهز به تور سیمی نصب میکنیم تا ازورود ماهیان هرزه ولارو حشرات ودیگر مواد اجنبی به حوض جلو گیری کند ودرطرف دیگر حوض یک دریچه خروجی برای آب قرار میدهیم تا جریان مداوم آب برقرار باشد وهمیشه آب تازه واکسیجن دار دراختیار ماهیان قرار گیرد .
3 – با ایجاد کانالهای انحرافی درکنار حوض میتوان درصورت لزوم با استفاده ازتور ماهی هارا درمواقع لازم به داخل این کانال راهنمایی کرد وپس آب حوض را تعویض نمود وبعداز آب گیری مجددا دریچه کانال انحرافی را با زنمود تا ماهیان وارد حوض گردند .

طریقه های معاینه آب حوض :

آ ب حوض باید ازنگاه نباتات ، مقدار اکسیجن ، موجودیت گل ولای وغیره معاینه گردد .
اگر درحوض پرورش ماهی نباتات آبی بیش از اندازه رویش نموده است باید آنهارا ازسطح آب چید ودورد کرد زیرا باعث میشوند تا ازطرف شب اکسیجن کم میشود وهم نورکافی به قسمتهای پایین حوض میرسد .
هنگامیکه ماهیان به سطح آب آیند وتنفس میکنند نشانه کمبود اکسیجن درآب است که باید آب حوض را تعویض نمود ویا ذریعه برق وسامان آلات مخصوص آب را به قسم فواره به هوا مخلوط نمود تا فیصدی اکسیجن ان بالا رود درصورتیکه آب شفافیت خود را ز دست بدهد ما نیم دست خود را که تا قست با زو درآب فرو برده ایم مشاهده کنیم که نشانه کدر بودن است وباید آب تعویض شود . هم چنان اگر آب  مدت زیادی درحوض بماند رشد بناتات سبز وجلبکها درآن افزایش یافته ورنگ آ ب سبز یا تیره معلوم شده وبوی آن نیز تغیر خواهد کرد .

بهداشت ووقایه :
برای مبارزه درمقآبل بیماری های ماهی میتوان ازاصل های آتی را رعایت کرد :
- درگام نخست باید آب حوض به مقد ار کافی ودارایی کیفیت خوب باشد تآبه این ترتیب خطر کمبود اکسیجن وظهور آلودگی ازمیان برود .
- ازحوض مراقبت خوب بعمل آید ، لای ، لوش وگیاه های مضردور گردد .
- کف حوض وجویچه ها یا شبکه های داخل حوض طوری تنظیم گردند که امکان تخلیه مکمل حوض فراهم شود .
- حوض ها بطور منظم خشک گردند وبا چونه ضد عفونی شوند .
-ازورود ماهی های آزاد به حوض ممانعت بعمل آید .
-  ماهی ها دروضع خوب نگهداری گردند . برای این کار ازتراکم زیاد ، ذخیره طولانی ، اجرای کارهای غیر ضروری وناراحت نمودن ما هی ها وازانتقال بی موجب آنها خود داری گردد .
-  ما هی کارپ درحوض های سالم ، صحی وغنی ازمواد خوراکی دربهار رها گردد  مگرسالمونیدها بطور مصنوعی تغذیه شوند وازتغذیه بیش ازحد آنها ممانعت بعمل آید
-  برای بدست آوردن تخم یا چوچه ماهی به منظور تامین مجدد ماهی درحوض های دست داشته نباید به هر کشتگاه ماهی پروری مراجعه صورت گیرد بلکه ازآنهاییکه مطمین وصحی اند تخم وچوچه بدست آید .
-  بهتراست ازآبیکه یک یا چند کشتگاه ماهی را سیرآب نموده استفاده نشود .
-  وقتی کدام ماهی دراثر کدام بیماری بمیرد ویا ماهی بیمار باشد باید ازآب بیرون گردد وهمراه با چونه زیرخاک دفن شود .
 -  حوض ها ومواد آلوده ومنتن ضد عفونی گردند . هم چنان سا ما ن ولوازم مربوط به طور منظم ضد عفونی شوند .

مبارزه دربرآبر پرازیت های خارجی ( پوست ومجرای تنفسی ماهی )

ماهی ها دارایی پرازیت های داخلی وخارجی اند درمقآبل پرازیت های داخلی آنها مبارزه کار دشوار است مگر میتوان با اسفتاده ازحمام های مناسب ماهی را از پرازیت های خارجی عاری ساخت .

درمقآبل پرازیت های خارجی ازمواد استفاده بعمل میاید که تاثیر عمومی دارند مثلا:
1 – چونه
2 – نمک
3 – کاپر سلفیت
4 – پتاشیم پرمنگنت
5 – فورمالین
6 – لیزول
هرگاه ازمواد مذکور به اندازه مناسب کار گرفته شود ماهی های صحتمند بدست میاید ویا حد اقل آنقدر به ماهی کمک میشود که با تداوی اندک صحت یا ب گردد .
برخی ازعلما حمام نمک طعام را برای ماهی های کارپ پیش ازگذاشتن به حوض ها منحیث یک وسیله مهم وموثر وقایوی سفارش میکنند . زیرا چنین حمام انواع مختلف پرازیت های خارجی را نآبود میکند . وماهی را ارامش میدهد واشتهای آنرا تحریک میکند . اجرای این کار پس ازسپری کردن زمستان برای ماهی ارزش بزرگ دارد .
حمام نمک درتانک های نگهداری ، درظرف های انتقالی ویا درظروف مناسب دیگری انجام میآبد  درزمان اجرا هوا یا اکسیجن باید در آب افزوده شود برای یک حمام که یک تا یک ونیم ساعت را دربر میگیرد مقدار یک ونیم کیلو گرام نمک طعام در100 لیتر آب حل میشود .


ضد عفونی کردن حوض هاییکه با امراض آلوده اند
ضد عفونی نمودن حوض ها به وسیله مواد ذیل انجام میآبد .
1 – چونه
2 -  کلسیم سیان اماید
3 – پتاشیم پرمنگنات
استفاده ازچونه وکلسیم سیان اماید برای تانکهای بزرگ وحوض های بکارمیرود که کف طبیعی دارند برای اجرای اینکار آب حوض تخلیه می شود وهنوز که نم دارد کف حوض زیر ورو گردد وچونه به مقدار100 گرام درمتر مربع یعنی یک تن درهکتارپاشیده شود . به دنبال آن اندکی آب جریان داده شود تا چونه به شیره تبدیل گردد پس ازآن برای مدت 15 روز گذاشته شود پس ازمدت مذکور حوض دوباره تخلیه وازآب تازه پر گردد .
ازجریان آبی که قلویت بلند دارد به حوض های حاوی ماهی ممانعت بعمل آید زیرا کشنده است .

پتاشیم پرمنگنات :
پتاشیم پرمنگنات به اندازه یک گرام در100 لیتر آب برای ضدعفونی کردن تانکهای خورد مناسب می باشد هرگاه امکان دور نمودن ماهی موجود نیست دراینصورت یک غلظت پایین آن ( یک گرام در 200 لیتر ) اجرا گردد .

دشمنان ماهی
ماهی دشمن زیاد دارد شماری ازحشره ها ، ماهی ها ، دوزیسته ها ، خزنده ها ، پرنده ها وپستاندارها درجمله دشمنان ماهی ها قرار دارند دشمنان ماهی یا دایمی اند یا تصادفی  ویا هم آنهای که برای بدبست آوردن غذا رقآبت میکنند .

دوزیسته های مضر :
دوزیسته های کاهل ولاروای آنها به خاطر رقآبت برای بدست آوردن غذا برای ماهی ها زیان آور اند دوزیسته ها برای ماهی ها به حیث غذا نیز خدمت میکنند ازجمله دوزیسته ها بقه ها بیشتر مضر اند یکی ازراه های نجات از دوزیسته ها را ازبین بردن تخم آنها تشکیل میدهد این کار با استفاده ازجالی مخصوص یا تطبیق چونه عملی میگردد دوزیسته های کاهل توسط روش خاص دور میشوند .

خزنده های زیان آور:
آن عده خزنده هاییکه درآب بخوبی شنا مینمایند وبخشی اززندگی خودرا درآب می گذرانند چوچه ماهی ها وحتی ماهی های بزرگتر را ازبین میبرند مثال مهم آنها را تمساح ( کروکودیل ) وبرخی ازمار ها تشکیل میدهند .

پرنده های مضر:
شماری ازپرنده ها بالای ماهی ها وچوچه های ماهی هجوم برده واز آنها تغذیه میکنند ما هیخورک که یک پرنده کوچک ومقبول است به طور ماهرانه ماهی را شکار میکند . پرنده دیگری بنام مرغآبی خاکستری به شدت به شکا ر ماهی میپردازد . مرغآبی ها نیز برای ماهی مضر تمام میشوند . مرغآبی ها به حوض های تخمگیری وچوچه های ماهی آسیب میرسانند . اما برای حوض های ماهیان کلان  مفید اند ، زیرا مدفوعات آنها به حیث کود برای حوض اثر مینماید . قو برای ماهی ها مضر نیست ومدفوعات آنها برای حوض ها مفید می باشد .

پستا نداران مضر :
سمور آبی ازماهی تغذیه مینماید . درپهلوی آن به قسم اضافی ازسایر حیوانات آبی نیز استفاده میکنند . وقتی مقدار ماهی زیاد باشد این حیوان درمقایسه با خوردن شمار زیاد ماهی را نآبود مینماید . این حیوان بیشتر به حوض های زمستانی ضرر میرساند . سمور آبی ماهی های بزرگ را شکار مینماید که به این اساس حوض های پرورشی مخصوص اند .
سمور آبی به وسیله تلک های بزرگ دفع میگردد حوض های زمستانی باید بطور مناسبی با کتاره تجهیز شوند .
موشها ی صحرایی نصواری وآبی اضرار زیاد ی را به حوض ها میرسانند این حیوانات همه چیز خور اند ، ازهمین سبب تخمهای ماهی ، چوچه های ماهی وذخایر غذایی آنهارا تخریب میکنند .

حشره های مضر :
دشمنان ماهی ازجمله حشرات آبی ازتعدادی ازقانغوزک های آبی ، خسک های آبی ووبمبیرکها عبارت میشوند . با نظرداشت بزرگی آنها حشره های مذکور بالای تخم وچوچه های ماهی هجوم میاورند . هم چنان برای بدست آوردن خوراکه با ماهی ها رقآبت مینمایند گاهی لاروای آنها وگاهی هم حشره مکمل ولاروای آنها برای ماهی ها مضر تمام می شوند .

قانغوزک های آبی :
این حشره ها درآب فراوان اند وبیشتر درجاهای دیده می شوند که ازنگاه گیاه های آبی غنی اند قانغوزک بزرگ شناور یکی ازمضرترین آنها را تشکیل میدهد . قانغوزک کاهل چوچه ماهی را میخورد وخیلی حریص است لاروای آن دربالای پوست ماهی زندگی میکند این قانغوزک ها آسیب های بزرگ به حوض های پرورشی میرساند .
قانغوزک سیاه آبی ازاینکه گیاه خور است به ماهی ها ضرری نمیرساند مگر لاروای آن سبب مضرت بزرگی به ماهی ها میشود . زیرا تعداد چوچه های ماهی ازبین می رود . برای جلو گیری از انها لازم است تا حوض های پرورشی کم ازکم تا پانزده روز پیش ازرهایی ماهی ها به حوض ازآب پر نشوند تا این لاروای مضر وقت کافی برای انکشاف پیدا نکند . هم چنان مردآب ها وجوی های پر لوش وپرسبزه را که دراطراف کشتگاه ماهی پروری قرارد ارند پاک نمایید .

خسک های آبی :
شمارزیادی ازاین حشرات به انداز ه های زیاد یا کم برای ماهی ها مضر اند ودرضمن برای بدست آوردن خوراک با آنها به رقآبت می پردازند . انواع خورد اینها به حیث غذا برای ماهی ها نیز خدمت میکند .

بمبیرک ها :
حالت پیلگی این حشره در آب میگذرد ، درحالیکه درمرحله بلوغ پرواز مینمایند پیلگی برخی ازآنها برای ماهی ها بسیار خطرناک ومضر است خشک نمودن سالانه ودراز مدت حوض ها درکنترول وتوقف انکشاف پیلگی ها موثر تمام میشود .

ماهی های ماهی خور:
برخی ازماهی ها طور مکمل بالای ماهی های دیگر زندگی میکنند وخسارات بزرگی را به حوض های ماهی میرسانند . برای جلوگیری ازورود این ماهی ها جالی های مناسب در دهانه حوض ها نصب میگردد درصورتیکه این ماهی ها درحوض ها موجود باشند باید حوض  خشک گردد وچونه پاشی دران صورت گیر د . ازداخل شدن ماهی های دیگر نیز ممانعت بعمل آید زیرا درگرفتن غذا با ماهی های اصلی حوض رقآبت مینمایند .

علایم ونشانه های مشخص مریضی های ماهیان :
علامات که درنزد ماهی مریض مشاهده میشود قرار زیر است :
1 – ماهی سست می شود
2 – خوراک را نمیخورد
3 – به شکل معمول حرکت نمیکند
4  روی گل ولای قسمت تحتانی حوض می نشیند ویا بار بار به سطح آب بر میگردد
5 – به کناره ها خودرا میزند
6 – دهن خودرا برای تنفس کردن باز میکند
7 – ماهی کوشش میکند که ازآب بیرون شود
8 – رنگ ماهی تغیر میکند
9 – به جسم ماهی زخم ویا آبله ویا لکه دیده میشود
10 – ماهی بیرون برآمده دیده میشود
زما نیکه همچون علایمی درماهیان فارم مشاهده میشود باید فورا به داکتر وترنر ویا به مرکز صحی وترنری مراجعه شود وهرچه زودتر به تداوی آنها اقدام شود زیرا بسیاری ازامراض ماهی ساری بوده وخیلی زود تمام ماهیان فارم را آلوده میکند وبا تحت خساره سنگین به صاحب فارم پرورش ماهی میشود وباید یاد آورشویم که هیچوقت نباید بدون مشوره داکتر وترنر به تداوی اقدام شود وازگوشت ماهیان مریض به هیچ صورت استفاده صورت نگیرد .
باید یاد آورشد که درنزد ماهی ها امراض آتی بطور عموم به ملاحظه میرسد :

بیماری های باکتریایی
بیماریهای ویروسی
بیماریهای پروتوزوایی
بیماریهای قارچی
بیماریهای که به وسیله کرمها بوجود میاید
بیماری های محیطی ( آب ، هوا ، روشنی ، اقلیم وغیره )
بیماریهای تغذیوی
 
دسته بندی ودرجه بندی ماهیان:

درجه بندی ودسته بندی( سورت نمودن ) ماهیان را به انواع و اندازه های مختلف تقسیم نمودن میباشد .
دسته بندی ماهیان سال یک بار وقتی  که حوض ها خشک میگردد صورت میگیرد به خاطر جلوگیری از خود خوری در میان ماهیان تروت( قزل الا )،دسته بندی آنها سالانه چند مرتبه اجرا میشود تا ماهیان خورد وکلان از هم جدا گردندوبه این ترتیب زمینه تغذی خوبتر برای ماهیان خورد نیز مهیا شود.
دسته بندی ودرجه بندی ماهیان باید به دقت انجام یآبد ان شمار ماهیهاییکه در مقایسه با دیگران رشد بهتر مینمایند جدا گردند ومنحیث ماهیان نسلی برای تولید نسلهای نو بکار روند .
دسته بندی ودرجه بندی ماهیان طبق معیارهای معین وبا استفاده از سامان ولوازم خاص انجام میگیرد.بدون شک ماهیان گرفته شده اندازه های متفاوت دارند برای جدا نمودن انها از نگاه بزرگی در روی میز گذاشته میشوند ودرجه بندی میگردند این کار زیادتر برای ماهیان مقاوم وماهیان آب گرم عملی میشود برای اجرای درجه بندی ودسته بندی از تورها کار گرفته میشود و ماهیانی که از نگاه بزرگی ونوع از هم جدا شده اند در سطلهای که 3/2 حصه ان پرازآب باشد انداخته میشود ووقتی که این سطلها به وسیله ماهی ها پر شد به حوضهای ذخیره یا زمستانی رها میگردند این ماهیان قبل از رهایی به حوض وزن وشمار میگردند.

جمع آوری وانتقال ماهیان :

  ماهیان که درحوض نگهداری میشوندبه دوطریق جمع اوری می گردند.
1- دراثرخشک نمودن یاتخلیه آب حوض
2- درموجودیت آب حوض

هردوروش فوق به منظورجآبجانمودن دوباره یارهانمودن ماهی های نووکنترول وضع حوض وخشک نمودن حوض تطبیق می گردد.
 به منظورجلوگیری ازضایعات درزمان گرفتن یاجمع اوری نکات ذیل بایددرنظر گرفته شود.
•  تغذیه ماهیان دوتاسه روزقبل ازخشک نمودن حوض متوقف شود.
•  جمع اوری دروقت هوای سرد صورت گیردمانندصبح یادرموجودیت ابر یا بارندگی، وبایدبه خاطرداشته باشیم که جمع اوری درزمان غرش اسمان ورعد وبرق صورت نگیرد.
• تاسیسات منظم برای درجه بندی ماهی ضروری است.
• ازانتقال ماهی به جاهای بسیاردوربایدجلوگیری شود .
• ماهیان نبایددرتورهای دسته داریامخزن ( تانک ) های ترانسپورتی انباشته شود.

گرفتن ماهی دراثرخشک نمودن یاتخلیه آب حوض به وقت وپرسونل زیادضرورت دارد.اماگرفتن ماهی درموجودیت آب حوض بیشتربشکل ساعت تیری و سرگرمي به شرح ذیل اجرامیشود

گرفتن ماهی بدون خشکاندن آب حوض :

درین روش ماهیگیری ازجالی های متنوع وگوناگون استفاده بعمل می اید.
چوچه های کارپ به وسیله تورهای دسته دارونفیس گرفته میشوند برای این کار باید چوچه های ماهی درپیشروی مجرای تخلیه آب حوض گردایند.این کاردراثرپائین اوردن سطح آب صورت گرفته میگیرد برای گرفتن چوچه های  سایرماهی ها نیزبه عین شکل عملی شده میتواند.
 تورهای ماهی ازتارهای نخی تهیه میگرددواین تورهاپس ازهرباراستعمال بایدبه خوبی شستشوگردندوتورهای نامبرده درسایه آویزان شده تاخشک گرددودرهیچ صورت باشعاع مستقیم آفتآب نشوندویکی بالای دیگرانبارنشوند.

طریقه های انتقال ماهیان به مارکیت :

قبل ازاینکه برداشت شروع شود کارهای مقدماتی زیادی وجود دارد که باید انجام شود مانند طنآب ، تور ، لباسهای ضد آب ، موزه ، دستکش ، سبدها یا جعبه های نگهداری ماهی باید آ ماده گردد.
برداشت ماهی با تخلیه حوض انجام میگردد تخلیه باید ازطریق یک صفحه سوراخدار که اندازه سوراخهای آن متناسب با ماهی است انجام میشود . وقتی اندازه آ ب به حدی رسید که با موزه می شد داخل حوض ماهی هارا گرفت چند نفر میتوانند دریک طرف حوض وچند  نفر دیگر دران طرف حوض ایستاده شوند ودوطرف تور را بگیرند تور ازقسمتی که د ارایی وزنه فلزی است داخل آ ب شده وقسمت بالایی آن درروی آب قرار میگیرد پس کارگر هاشروع به کشیدن تور میکنند تا به انتهایی حوض برسند . درانجا قسمتی ازتور را که بالای سطح آب است بالای پایه های  چوبی میگذارند وبرداشت ماهی را شروع میکنند که توسط تور های کوچک دستی این کار انجام میگیرد . پس ماهی ها را به اساس نوع درجه بندی کرده ودرداخل سبدها ویا جعبه های چوبی مخصوص قرار میدهند وتوسط یک وسیله نقلیه به مارکیت انتقال میدهند.

 گرفته شده ازسایت وزارت زراعت افغانستان .

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه هفتم خرداد 1388ساعت 15:27  توسط فرهاد احمدیار  | 

نام كتاب: توليد پياز درافغانستان (كلچه و تخم) بخش اول

توليد پياز درافغانستان 

               كلچه و تخم                                 


نويشته
معاون سرمحقيق
انجينرعبدالاحد( احد)

سال: 1385

 

شناسنامه كتاب

نام كتاب:                    توليد پياز درافغانستان ،كلچه  وتخم
نويشته:                      معاون سرمحقيق انجينر عبدالاحد( احد)
ناشر:                          مؤسسه مرسي كور
سال چاپ:                      1385
عكس روى عقب جلد:   مزرعه توليد تخم بذري پياز مربوط(شركت 
                                        تخم هاي بذري سراى سنګ) ، تالقان
چاپ:                         مطبعه شمشاد چهاراهي صدارت كابل افغانستان


اين اثر را بروان پاك مادرم كه مرا به شيره جان پروريد اهدا مينمايم


بنام خداوند بخشاونده و مهربان

مقدمه:
   علماى زراعت به اين باوراند كه نبات پياز از افغانستان و ممالك همجوار ان نشئت كرده و بعداً  به كشورهاي ديګر انتشاريافته است. به عقيده علما كشت پياز از ۴۰۰۰ سال قبل از ميلادبه اينطرف جريان دارد.
    پياز يكي از عمده ترين سبزيجات افغانستان است كه مردم انرا خام و يا با ديګر خوراكه بصورت پخته صرف مينمايند. پياز در غذاي مردم افغانستان به استسناي صبح تقريباً درتمام غذاهاي اوقات ديګر به شكل از اشكال شامل ميباشد.افغانان كه غذاي پياز نداشته باشدبې مزه و بى لذت مې دانند. درفقدان پيازاشپزي راناممكن مي پندارند. ضرب المثل( نان و پياز-پيشاني باز) افغانان نيزبازګو كننده حضوردائمي ويقيني پياز درخانه هر افغان است.
وضع توليد پياز قبل از وقوع جنګ دركشور نسبتاً خوب بود. زيرا مقدار توليد ان هم احتياجات داخلي راتكافو ميكرد و هم يك مقدار ان به ممالك همجوار صادر ميګرديد. اما وقوع جنګ ودوام  ان بيش از دودهه دركشورتوليد اين سبزي پراستعمال همګاني را همانند ديګرنباتات به سګتګي مواجه نموده و حاصلات انرا به سطح  قابل ملاحظه  پائين اورده  است. درنتيجه اكنون افغانستان از ممالك همجوار خود-تاجكستان،ازبكستان و پاكستان پياز وارد نموده  احتياجات داخلي را مرفوع مينمايد.
    حلا كه جنګ نسبتي ختم ګرديده و صلح دركشور رو به بهبود است بايد توليد بيشتر پياز و سائر سبزيجات  بذل توجه نمود. بتاسي ازين ضرورت ، اينك يك سلسله معلومات تخنيكي مربوط توليد و تكثيركلچه و نيز تخم اين سبزي ارزش مند راكه از منابع مختلف خصوصا مجله تخنيكي نمبر ۹ سازمان خوركه وزراعت جهان (FAO) ازمنابع انترنيتي و از نتايج كاوشهاي قبلي خود در فارمهاي تحقيقاتي كشور ګرد اوري نموده ام به خدمت هموطنان عزيز خود تقديم مينمايم. اميدوارم كه انها معلومات جمع بندي شده رامفيد يابند. امادراينجا قابل ياد اوري ميدانم كه اګر رساله  اشتباهاتي داشته باشد. ازان بابت ازخواننده ګان   محترم پوزش ميخواهم. از كسانيكه بنده را متلفت آن اشتباهات مينمايد صميمانه سپاسګذار ميباشم.

با احترام

معاون سر محقيق
 انجينرعبدالاحد( احد)
سال ۱۳۸۵  

تقريظ

اين رساله علمي درمورد پياز كه يك نبات مهم براى استفاده  انسان است نهايت مهم و با ارزش است. تمام موضوعات آن بشكل سيستماتيك پى ريزي ګرديده كه خواننده در حصه مطالعه  و درك مفهوم آن به هيچ ګونه مشكل مواجه نميشود. هر خواننده ميتواند بصورت درست از ان مستفيد ګردد. من از زحمات  خستګي ناپذير محترم انجينرصاحب عبدالاحد ( احد)  معاون سرمحقيق  كه درتدوين اين رساله علمي زحمات زياد تحمل ګرديده وبراي شايقين اين بخش از خود يك اثر علمي بجا ګذاشته نهايت تشكر نموده و از خداوند متعال استدعا مينمايم كه ايشان را درتدوين همچو رساله هاي علمي مددګار باشد.
                                                       ديپلوم انجينر محمد حق( نيكزاد)

درتحقيق و تهيه اين مضمون علمي جد وجهد فراوان شده كه قابل تمجيد و ستايش است. اينجانب نيز انرا تائيد و قابل نشر ميدانم و موفقيت شان را درانجام خدمت به جامعه از بارګاه ايزد لايزال و آرزومينمايم.

با احترام
سرمحقيق انجينر صاحبداد پاكتين

توليد پياز درافغانستان


كلچه وتخم
پياز Allium cepa  يك نبات علفي دو ساله و قرار شواهد يك نبات بومي جنوب غرب  آسيا مي باشد.
لاكن حالا در سراسر دنيا عمدتاً در منطقه معتدله رويانيده ميشود. پياز و اقارب آن از نګاه طبقه بندي نباتات به جينس اليم Allium تعلق دارد.اين جينس را علما در ګذشته ګاهي به فاميل Lily ، ګاهي به فاميل alliaceae  و ګاهي به فاميل amariyllis   منصوب ميګردند. اما علماي معاصر حالا آنرا با فاميل خودش Alliaceae  متعلق ميدانند. فاميل متذكره بيشتر از ۵۰۰ جينس اليم دارد. تمام سپيشيز خوردني اليم ها، نباتات كلچه دار ميباشد كه صفت مشخصه  آنها بيرون دادن يك بوى تند و تيز از خود در هنګام قطع شدن كلچه شان ميباشد. جسامت كلچه پياز بعضې از انواع پياز ها خورد بوده و قطرشان تا ۱،۵ سانتي متر ميرسد. اما از بعضي انواع  ان كلان است. كلانترين كلچه ئيكه تاكنون روئيده به وزن ۶،۵ پوند( ۲،۹۵ كيلوګرام) درسكاتلند ميباشد ( ۱۱ ).
پياز يكي از كهنترين سبزي ها است كه سابقه كشت ان لا اقل به ۴۰۰۰ سال قبل از ميلاد ميرسد. مصري ها،يوناني ها و رومي هاي قديم وسيعاً از پياز استفاده ميګردند. تا قرن هفده اين سبزي يكي از مواد شامل سلاد و يك غذائي( صحت) صبحانه اروپايان بود. امروز پياز درميان سبزيجات  عمده جهان مقام ششم دارد.
 در مورد منشاء پيدايش پيازاعتقاد و باور تعداد از علما برين است كه مركز پيدايش ان ممكن افغانستان و ممالك همجوار ان تاجكستان، ازبكستان و هندباشد . پياز از جمله سبزيجات داراي توافق وسيع محيطي  است كه از منطقه استوا ګرفته تا منطقه زير قطب شمال (Sub arctic) رويده ميتواند. اين توافق عمدتا ناشي از واكنش مختلف پياز دربرابر طول روز است. طول روز در پياز برعكس ساير سپيشيز بعوض ګل تشكيل  كلچه را زير تاثير قرار ميدهد . پياز براساس عكس العمل خود در برابر ساعات  طول روز به سه ګروپ ذيل تقسيم ميشود.
الف: پياز هاي نوع روز كوتاه كه در روزهاي ۱۱-۱۰ ساعته كلچه به وجود مي آورد.
ب: پياز هاي نوع روز متوسط كه در روز هاي ۱۱-۱۲ ساعته  مناطق معتدله وسطي كلچه تشكيل ميكند.
ج: پياز هاي نوع روز دراز كه در قسمت هاي شمالي  تر كره زمين توافق داشته در روزهاي دراز تر از ۱۲ ساعت كلچه بوجود مي اورد.(۷ ).
پياز يك نبات دوساله است كه درسال اول كلچه و درسال دوم ګل كرده تخم توليد مينايد. عمليه ګل كردن ان بنام بولتينګ  Bolting   ياد ميشود. وقتيكه نبات در سال دوم ګل نمود،كلچه ان بحيث يك منبع غذاي مصرفي برايش كارمينمايد. ګل پياز بالاى ساقه تخمي كه بسيار سريع نمو مينمايد بوجود مي آيد. اګر نبات در سال اول بذر به بزرګي لازم رسيده وشرايط اقليمي برايش مساعد شود. پايه تخمي آن بعوض سال دوم در سال اول ظاهر ميشود. وقوع هواى سرد در اواخر دوره نموى پياز و رسيدن نبات به بزرګي لازم تشكيل ساقه هاي تخمي پياز را در مزرعه ازدياد مي بخشد و درين ازدياد فكر ميشود كه نقش نوعيت پياز نيز دخيل ميباشد.

تركيب و اهميت غذائي كلچه پياز:
پياز داراى مواد ارزشمند غذايي  است.چنانچه ۱۰۰ ګرام كلچه پياز تازه و قابل صرف مقدار ۸۶،۵ ګرام آب ،  ۱،۴ ګرام پروتين، ۳۲ ملي ګرام كلسيوم، ۲۰ واحد بين المللي  ويتامين A، ۱۲ ملي ګرام ويتامين سي،  ۳ ۰،۰ ملي ګرام تيامين،    ۰،۱۲ ملي ګرام ريبوفلاوين  و ۰،۱ ملي ګرام نياسين دارد.(۴ )
 يك كلچه پياز تازه متوسط قابل صرف ۱۴۸ ګرامه داراى ۶۰ كالوري انرژي ميباشد. تحقيقات نشان داده كه پياز بكترياي مرض زا را ميكشد، دركنترول شكر خون و حل شدن لخته خون و درجلوګيري مرض سرطان كمك مينمايد. تحقيقات دانشمندان پوهنتون بركلي كاليفورنيا، پياز هاى نوع زرد و نوع سرخ را حاوي ماده انتي  اوكسدنت قوي بنام( كورستين) quercetin  شناخته و آنرا عامل مهار كننده تشكيل حجرات سرطاني در بدن دانسته است. اماتحقيق مذكور پياز نوع سفيد را فاقد ماده مذكور يافته است. خوردن منظم روزانه مقدار ۸۴-۴۲ ګرام پياز خام حاوي كورستين كافي را در جلوګيري از بروز مرض سرطان مفيد ګفته اند(۱۱).

اقسام توليد پياز:
توليدات عمدتا به سه قسم بوده كه عبارت انداز: كلچه پياز، چوچه پياز و دسته پياز ميباشد. اينك  در ذيل در مورد هر كدام ان طور فشرده يك كمى معلومات ارائه ميګردد.
كلچه پياز:كلچه پياز مروج ترين و ګسترده ترين  شكل توليد پياز ميباشد. كلچه پياز هم در تابستان و هم در زمستان به پيمانه وسيع  هم تازه و هم خشك بمصرف ميرسد. كلچه پياز داراي ګوشت قايم، پوست خشك و طعم تند و تيز بوده و براى مدت چندين ماه ذخيره شده ميتواند.كلچه پياز شكل ورنګ هاي مختلف دارد. شكل از كروي تا بيضوي و شلغمي و رنګ ان از سفيد ګرفته  تا زرد و بنفش بمشاهده ميرسد. پياز هاي نوع هسپانوي از مزه كلچه ئي بوده داراى خاصيت خوب ذخيره ميباشد.
چوچه پياز-Sets :   اين پياز عبارت از همان پياز هاي سير مانند اليم اسكولونيكم Allium ascolonicum   ميباشد كه باداشتن ذايقه نسبتاً  معتدل و توام  با كيفيت طعم سير  و پياز يك سپيشيز ممتار  جينس اليم شناخته شده است.  اين قسم پياز ها داراي شكل دراز بوده  وبه اندازه ۱،۵ الي ۲،۰ اينچ  طول دارد.پياز مذكور به سبب  توليد ۲ الى ۴ كلچه ګګ –Clave  بداخل يك پوش  نصواري طلائي شباهت نزديك به سير دارد. در توليد چوچه پياز، كلچه ګګ هاي كلچه آن در اوائل بهار بسيار نزديك  هم شانده ميشود. بته هاي كه برګ شان وسيعاً قطع نشده در هر كلچه  خود به تعداد ۲ الى ۴ كلچه ګګ بداخل يك پوش بوجود مي آورد. در خزان بعد ازرفع حاصل ، كلچه ګګ هاي مذكور از هم جدا ساخته شده مورد  استفاده قرار ميګيرد. اين نوع پيازها معمولا در حويلي ها كشت ميشود و اين كارزياد تر غرض كوتاه نمون طول دوره نمو نبات و كمائي نمودن وقت بشتر براي كشت دوم صورت ميګيرد. لازم بتذكر است كه اين نوع پياز ها در افغانستان تاكنومعرفي نشده و كشت و كار شان هم رواج نيافته است.
 دسته پياز:    دسته پياز عبارت از همان پيازهاي سبز وتازه و بدون كلچه بوده و معمولا طور خام به مصرف ميرسد. درتوليد زياد تر از انواع پياز هاي مربوط اليم فيستلوسم Allium fistulusum   استفاده ميشود. زيرا بعضې از نسل هاي ايجاد شده آن فاقد كلچه بوده و بحيث يك نبات چندين ساله  و از اول بهار تا اخر خزان حاصل مي دهد. ولي در جريان نمو به علت توليد نمودن بجګي ها شكل دسته وبندل به خود ګرفته غلو ميشوند. ازين بابت اكثرا نياز مند به تاقه كاري ميباشند. ګفتني است كه اين قسم پياز ها درافغانستان هنوز معرفي نشده وكشت شان هم رواج نيافته است.  اما دهاقين غرض توليد پياز از انواع پيازهاي كلچه ئي محلي استفاده نموده و تخم شان را دربهار پرتر و غلوتر از حد معمول ميكارند و بته هاي انها را قبل از تشكيل كلچه رفع حاصل نموده و سبز و تازه به مصرف ميرسانند. دسته پياز ها در افغانستان بنام ( نوش پياز) نيز ياد ميشود.

انواع مروجه پياز:
درافغانستان انواع مختلف پياز وجود دارد كه بعضې از آنها پرحاصل و بعضي از آنها كم حاصل ميباشد. اما وقتيكه تصميم به توليد پياز ګرفته ميشود. بايد يك نوع خوب اصلاح شده توافق دار ومورد پسند منطقه و بازار در نظر ګرفته شود. براى آنكه يك كمي معرفت درمورد انواع پياز هاي مروجه كشور در اختيار باشد، اينك هركدام آن طور فشرده معرفي  ميشود.

الف: نوع محلي: 
اين نوع پياز در مقابل بسياري از امراض متداول و معمولي پياز حساس بوده سطح حاصل دهي پائين دارد. شكل كلچه ان شلغمي و رنګ كلچه ان سرخ مسي است. ولي اكثر كلچه هاي ان فاقد شكل منظم بوده و بسيار شان جوره ئي ميباشد.
چون توته هاي  كلچه ان در اثناي پخت و پز زود نرم شده وخوب لعاب ميدهد. خانمان خانه آنرا بمقايسه  ديګر انواع ترجيع ميدهد. خاصيت نګهداري آن خيلي بهتر از سائر انواع ميباشد. شايد اين خاصيت نوع محلي ناشي از شكل شلغمي كلچه و يا شخت بودن آن باشد. زيرا درشكل مذكور ، برګها در قسمت اتصال كلچه و برګ همچو بسته به هم جمع ميباشد.
ب: نوع زرد هسپانوي:

اين نوع پياز يك نوع اصلاح شده مروجه مشهور كلچه ئي افغانستان بوده و پيش از سال ۱۳۵۰ ازطرف انستيتوت تحقيقات زراعتي كشور به دهاقين معرفي شده است. اين نوع پياز در اكثر ولايت كشور وسيعاً كشت ميشود وعلاوتاً كشت آن در بسياري ممالك دنيا به شمول كشورهاي همجوار نيز رواج دارد. اين پياز در مقابل اكثر امراض پياز مقاوم بوده و تقريبا دو برابر حاصل نوع محلي كشور حاصل ميدهد زيرا دريك تجربه مقايسه حاصل در فارم تحقيقاتي تالقان در سال ۱۳۶۴ في هكتار نوع زرد هسپانوي مقدار ۶۴،۵۳ تن و نوع محلي مقدار ۳۲،۵۳ تن حاصل داده است(۱ ). رنګ كلچه  نوع زرد هسپانوي زرد، شكل كلچه آن كروي و ګوشت كلچه آن ضخيم و آبدار محكم بوده وبراي تازه خوري  وتهيه غذاهاي سرد مثل ساندويج مناسب ميباشد. ولي خاصيت نګهداري و لعاب دهي آن به پايه پياز محلي نميرسد. حاصل في هكتار كلچه پياز نوع زرد هسپانوي سال ۱۳۶۵ فارم تحقيقاتي تالقان مقدار ۸۲،۹۶ تن ( ۲۳۷۰ سيرفي جريب) ثبت شده است(۲ ).

 ج: نوع سفيد هسپانوي:
اين نوع پياز همزمان با پياز نوع زرد هسپانوي ازطرف انستيتوت تحقيقاتي زراعتي افغانستان به د هاقين كشور معرفي شده است. نوع سفيد هسپانوي از نګاه سايز و اندازه با پياز نوع زرد آن مشابه ميباشد. ولي رنګ كلچه ان سفيد و سطح حاصلدهي ان پائينتر از نوع زرد هسپانوي است . اكنون در ولايات زون شمال شرق كمتر بذر وكشت ميشود.

د. نوع سرخ بيروتي:
  رنګ كلچه اين نوع پياز سرخ بنفش بوده نسبت به پياز نوع زرد هسپانوي دير رس و كم حاصل ميباشد. ولي نسبت به پياز نوع محلي پر حاصلتر است. اين  نوع پياز را زارعان معمولا بنام نوع بيروتي يا ميكنند. اما اينكه منبع ان واقعا بيروت است يا خيرهنوز دقيقا روشن نيست.

ه. نوع ريدكرول- Red Carol :
 تخم اين نوع پياز در سال 1384  از طرف موسسه ايكاردا منحيث يك نوع اصلاح شده جديد به دهاقين ولايت كندز بخاطر احداث قطعات نمايشي توزيع شده است. ګفته ميشود اين نوع  يك نوع امريكايي است كه رنګ ان سرخ بنفش و خاصيت مقاومتي  و ذخيره وي آن به مقايسه نوع زرد هسپانوي بهتر ميباشد(۳ ).

شرايط زمين:
ګرچه پياز در همه انواع خاك ها ميرويد. مګربلند ترين حاصل آن از خاك هاي داراي مواد عضوي زياد بدست مي آيد. خاك لوم ريګي، سلت لوم و خاك عميق سست و حافظ رطوبت كافي براي كشت پياز بسيارمساعد ميباشد. در بعضي ممالك ساحه كشت انواع پياز اختصاصي بوده  رنګ خاص  در منطقه خاص كشت ميشود. زمين هاي پست و جبه زار براي كشت پياز مساعد نمي باشد. اګر پيازبمقصد توليد تخم كشت ميشود،بايد براى آن چنان يك زمين انتخاب شود كه سال قبل در آن پياز كشت نشده باشد.

شرايط اقليمي پياز:
نبات پياز يك سبزي فصل سرما بوده و درجه حرارت زير صفر را بخوبي تحمل كرده ميتواند. اين نبات در اوايل دوره نمو به هوا سرد ضرورت دارد. ولى در تشكيل كلچه به روزهاي طويل و هواي نسبتا ګرم نيازمند ميباشد. تشكيل كلچه پياز معمولا وقتي شروع ميشود كه طول روز به ۱۲ ساعت  و درجه حرارت ۲۱ درجه سانتي ګريد برسد. وقتيكه نبات شروع به تشكيل كلچه نمود، نمو قسمت هوائي آن توقف مينمايد. اين امر ګوياي آن است كه هر قدر قسمت بالائي پياز ضعيف بماند به همان تناسب جسامت كلچه آن  خورد بار مي آيد( ۵ ).

فاصله تجريد- Isolation distance :
درسال اول نموئي نبات يعني در توليد كلچه پياز وجود فاصله زياد بين دو نوع مختلف آن چندان مهم نيست. زيرا نبات مذكور در سال اول خود ګل بوجود نمي آورد و خطر آميزش جنسي و خراب شدن كيفيت جنيتكي  آن نيز در ميان نيست. ولي وقتيكه كلچه هاي انواع مختلف پياز ها در سال دوم بمنظور توليد تخم بذرميګردد، آنګاه رعايت فاصله تعيين شده تخنيكي بين انواع بسيار ضروري ميباشد.حد اقل فاصله تجريد-Isolation  كه بين دو نوع مختلف پيازسفارش شده است عبارت از ۱۰۰۰ متر ميباشد.اګر انواع پياز ها داراي عين رنګ كلچه باشند، بعضي علما فاصله كمتر از ۱۰۰۰ متر رانيز تجويزمينمايند. دربعضي ممالك مناطق تعين شده خاص وجود دارد كه براي حفظ و توليد پيازهاي داراى رنګ خاص بكار برده ميشود.

طريقه توليد تخم:
پيازنبات دوساله بوده و توليد تخم ان دو فصل را دربرميګيرد. درسال اول كلچه و درسال دوم تخم توليد مي نمايد. پياز در اوائل دوره رشد كلچه و وائل دوره نموئي پايه تخمي خود به هواى سرد-Vernalization  ضرورت دارد. درجه حرارت نسبتا بلند تر وهواي خشك تر براي پخته شدن كلچه و توليد تخم مساعدت مينمايد. تخم و كلچه هاي بذري كه بمنظور توليد تخم انتخاب ميګردد،بايد مرضي و يا الوده به امراض نباشد. در توليد تخم پياز دو طريقه وجود دارد:
• معمولترين طريقه توليد تخم عبارت از طريقه( كلچه –به تخم) است. بمنظور توليد تخم،كلچه پياز( توليد سال قبل) غرض Vernalization  درماه هاي اكتوبر-نوامبر(ميزان-عقرب) در زمين شانده ميشود. در شاندن آنها فاصله يك كلچه از كلچه ديګر به قدر ۲۵ سانتي متر و فاصله يك قطار از قطار ديګر به اندازه ۷۵ سانتي متر ميباشد.ضمنا قابل ياد اوري است كه بعضي مردم بذركلچه راتافصل بهار بتاخير مي اندازند. اما اين كارآنها موجب كم شدن قابل ملاحظه حاصل تخم ان ميګردد. زيرا بته هاي بذر بهاري معمولا ضعيف تر از بذر تيرماهي ميباشد.از انتخاب كلچه هاي جوره ئي و كلچه هاي ګردن دراز و ګردن ضخيم بايدصرفنظرشود.صرف كلچه هاي صحتمند يكه با مشخصات پياز نوع اصلي مطابقت داشته باشد انتخاب ګردد.تجربه نشان داده است كه جسامت كلچه پياز بالاى مقدار حاصل تخم تاثير دارد. يعني اګر كلچه پياز كلان باشد مقدار حاصل تخم  زياد و اګر خورد باشد مقدار حاصل تخم كم ميباشد. اګر فاصله هاي بذري 0.25 متر بين كلچه ها و ۷۵ ،۰  متر بين قطار ها در نظرګرفته شود، مقدار ۱۵۰۰ كيلو ګرام كلچه پياز تخمي كه قطرشان از دونيم الى  ۳ سانتي متر باشد ميتواند ساحه يك هكتار زمين را بخوبي بپوشاند و به عبارت ديګر تعداد ۵۳۳۳۳ كلچه پياز كه هر كدام به وزن وسطي ۲۸ ګرام باشد براى بذر يك هكتار زمين كيفايت مينمايد.
• طريقه ديګر توليد تخم عبارت از( تخم-به-تخم) ميباشد. در اجراى اين طريقه  كلچه ها اصلا از جاى خود كنده نمي شوند و در زمستان هم در جاى خود باقي ميمانند و در سال دوم جاي خود توليد تخم مي نمايند. طريقه تخم-به –تخم براى انواعيكه خاصيت خوب ذخيروي ندارند بكارد برده ميشود. در اينجا ياد اوري ميشود كه درسال ۲۰۰۳ درتالقان كلچه هاى نوع پيازيكه به اثر داشتن خواص خوب چون زود رسي، مقاومت در مقابل امراض ، خوش شكلي و پرحاصلي در نظر بوده كه از آن تخمګيري بعمل آيد. ولي قبل از انكه  در ساحه بذر شود تمام كلچه  هاي دست داشته بنابر خرابي خاصيت ذخيروي آن بكلي از بين  رفت و تخمګيري به ناكامي انجاميد. روى دلايل فوق ميتوان ګفت كه هرګاه قرار باشد كه تخم چنين انواع پياز توليد شود. كلچه هاي ان بعد از پخته شدن شان از جاى خود بيجا نشود. اګر احيانا بيجا ميشوند.بايد در تيرماه به اسراع وقت دو باره در مزرعه شانده شود. اګرمنطقه داراى سرماى كشنده زمستاني باشد، كلچه ها بعدازخوب ريشه كردن شان بايد با خاك كافي پوشانده شود تا زمستان را درحالت استراحت سپري نمايد(۱۰ )

شرايط كشت:
1. اماده شاختن زمين:
    در ابتدا زمين در حالت وتر مناسب به عمق ۲۰ الي ۲۵ سانتي متر يك قلبه عميق شده و به دنبال آن يك الى دو بار ماله ميګردد تاخاك آن خوب نرم شود.

2. وقت بذر:
تخم بخاطرتوليد كلچه پياز در مناطق سرد سير در فصل خزان در ماه هاى اكتوبر الى نوامبر ( ميزان الى عقرب) يا در بهاردر ماه هاى مارچ الى اپريل ( حوت الى حمل) و در مناطق ګرمسير در ماه هاي سپتمبر الي اكتوبر ( سنبله الى ميزان) بذر ميګردد.

3. منابع تخم:
تخم بذري از قسم هسته ئي يا از قسم بريدرى يا از قسم بنيادي از يك منبعيكه تخم ان توسط منابع تصديق كننده تصديق شده باشدبدست آورده ميشود. اګر منابع چنين انواع تخم در منطقه وجود نداشته باشد، بهتر است كه نزد پياز كاران پيشقدم محلي مراجعه شود زيرا تخم انها بهتر از تخم بازار ميباشد. تخم بازار اكثرا كهنه وكم كيفيت بوده چندان مورد اطمنان نمي باشد. تخم پياز به مقايسه  تخم ساير سبزيجات زود تر قوه ناميه خود را ازدست ميدهد وتخم هائيكه بيشتر از دو سال عمر دارند چندان اطمينان نمي باشد( ۸ ).
4. طريق بذر:
در توليد كلچه پياز دوطريقه بذر وجود دارد:
  الف: طريقه بذر تخم:   در كار برداين طريقه با مخلوط ۳-۴ حصه ريګ بصورت ساچمه ئي در كرد پاش داده شده و به اندازه ئيكه عمق ان از ۳ سانتي متر تجاوز نكند زير خاك ميګردد . يا مستقيماً در زمين به قطار بذر ميشود. نبات بعد از نمو از جايش بيجاه نميګردد. بلكه ګذاشته ميشود كه كلچه توليد نمايد. توليد كلچه پياز در افغانستان خصوصا در صفحات شمال معمولا از طريق بذر مستقيم تخم در ساحه صورت ميګيرد و از طريق نهالي چندان مروج نمي باشد.

ګراف  مقايسه حاصل كلچه پياز بذر مستقيم تخم با طريقه نهالي 

ب: طريقه نهالي:   دركار برد اين طريقه، ابتدا تخم در كردهاي خورد خوب تيار شده به قطار  و قطار ها به مسافه ۵ الى ۷ سانتي متر دور از يكديګر بذر شده و ذريعه خاك پوشانيده ميشود.بعدا و قتيكه نبات( نهالي) ۸ الى ۱۰ هفته ئي شدند در كردهاي خوب تيارشده ساحه شانده شده و فورا ابياري ميګردد. دراينجا لازم بياد اوري است كه درهنګام انتخاب يكي از دوطريقه فوق الذكر بخاطر توليد كلچه پياز در اكثر جا ها اين سوال مطرح ميشود كه تفاوت حاصل انها به چه پيمانه ميباشد.پاسخ موجود در مورد سوال مذكور آن است كه  حاصل كلچه پياز طريقه نهالي بر مبناى كاوش نګارنده و حبيب الله (۲ ) مقدار 7.6 فيصد كمتر از حاصل بذر مستقيم تخم ميباشد. زيرا حاصل بذر مستقيم تخم مقدار82.96 تن و حاصل بذر نهالي مقدار 77.1 تن در في هكتاربوده است.كمتر بودن حاصل طريقه نهالي شدن بجا ديګر وارد شده است.ضمنا بايد ياد اورشد كه كسر درآمد ناشي از 7.6 فيصد كمي حاصل طريقه نهالي در مقابل مصارفات چندين بار خشاوه نبات بذر مستقيم تخم تا رسيدن بته ها آن
مر حله نهالي خيلى نا چيز خواهدبود.
 تخم پيازقبل از بذر از قرار ۲ الى ۳ ګرام اوديه  تايرام Thiram   در في كيلوګرام تخم آلوده كرده ميشود. تايرام همچنان در خاك بستر تخم غرض محافظت نهال در مقابل حمله مرض ( دمپنګ اف) Damping off   نيزتطبيق ميګردد.

5.  فاصله و عمق بذر در توليد كلچه پياز:
در توليد كلچه پيازبا استفاده طريقه نهالي فاصله يك نبات از نبات ديګر ۶ الى ۷ سانتي متر و فاصله يك قطار از قطار ديګر ۲۵ الى ۳۰ سانتي متر ميباشد. مګرمولدين پياز زياد تر از فاصله ۲۵ سانتي متر استفاده مينمايند. عمق شاندن نهالي ¾     اينچ  ( دو سانتي متر) ميباشد. و شاندن نهالي به عمق بيشتر از 2.5 سانتي متر مجاز نمي باشد.
 اګر توليد كلچه پياز از طريق بذر مستقيم تخم در مزرعه صورت ميګيرد، تخم بايدبه عمق ¼  اينچ
 ( 0.6 سانتي متر) و فاصله 2.5 سانتي متر دور از يكديګر در قطار بذر شود. مګر وقتيكه بته ها ۱۵ سانتي متراز سطح زمين بلند شدند، انها بايد به فاصله ۶-۷ سانتي متر دور از يك ديګر طاقه ګردند.

6. مقدار تخم ريز:
مقدار معمولي تخمريز پياز دونيم الى چهارنيم كيلوګرام في هكتار(2.5-4.5kg/ha) است. ولى به سببيكه كلچه ها سايز متوسط داراى بازار خوب است و هم عرضه كردن بته هاى حاصله از تاقه كاري بحيث نوش پياز در بازار رائج ميباشد، بسياري از زارعان از مقدار تخمريز ۸-۱۰ كيلوګرام تخم في هكتار استفاده مينمايند.

7. تطبيق كود:
غرض توليد كلچه پياز در ساحه يك جريب زمين به مقدار ۵۰ كيلوګرام يوريا، ۴۰ كيلوګرام تريپل سوپرفاسفيت (TSP) ، ۳۰ كيلوګرام كود پتاشيم سلفيت و چهارتن كود پوسيده حيواني ضرورت ميباشد.ګفتني است كه كود حيواني بايد خوب پوسيده باشد. در غير ان كود تطبيق شده به عوض آنكه مفيد واقع شود مضر تمام شده و به حاصل نبات صدمه سنګين ميرساند. اګر كود متذكره به قدر كافي پوسيده نباشد، بايد ۶ الى ۸ هفته قبل از بذر در زمين علاوه شده طور يكسان با خاك مخلوط ګردد.  تمام مقدار كود پوسيده حيواني، TSP و نصف مقداركود پتاشيم سلفيت در مراحل نهائي اماده ساختن زمين تطبيق ميګردد. يوريا و نصف با قيمانده كود پتاسيم سلفيت در طول دوره نموي نبات بدو مرحله به خاك علاوه ګرديده ودفعتاً آبياري ميشود. بديهى است كه دراين حالت از خروج آب از كرد جلوګيري ميګردد. مرحله اول آن بعد از انجام كار خشاوه وقتيكه بته ها ۶-۵ برګه شدند ميباشد. تطبيق  كود در اين مرحله، بته پياز را ايجاد مينمايد. هر قدر كه تعداد برګ ها زياد شود به همان پيمانه تعداد حلقه هاى ګشتي هم زياد ميګردد.زيادشدن حلقه هاى ګوشتي بمعنى كلان شدن جسامت كلچه ميباشد. مرحله دوم تطبيق كود لا اقل ۴۵-۵۰ روز قبل ازرفع حاصل ميباشد.

8. آبياري:
نبات پياز در طول فصل نموئي خود به مقدار ۳۵۰۰ الى ۵۵۰۰ متر مكعب آب در في هكتار ضرورت دارد( ۳ ). اين مقدار آب را پياز در طول فصل نموي خود توسط ابياري هاي از قرار دو هفته يكبار در موسم بهار و هفته يكبار در موسم ګرم و خشك در يافت مينمايد. اما لازم بتذكر كه مقدار نيازمندي نبات پياز به رطوبت در هنګام رشد كلچه كه ۶۰ روز بعد از شاندن بزق صورت ميګيرد خيلي موثر است. اما كلچه پيازهاي بذر شده بمنظور توليد تخم مرحله ئيكه خواهان رطوبت زياد است مرحله ګل كردن آن ميباشد. تهيه رطوبت كافي در مرحله متذكره مقدار حاصل تخم را ازدياد ميبخشد. ازينرولازم است كه آب قابل استفاده خاك در مرحله ګل نبايد از مقدار ۲۵ فيصد پائين نزول نمايد. پيازيكه تكثيرش از طريق نهالي صورت ميګيرد، مزرعه آن بعد از انجام نهال شاني بايد في الفور آبياري ګردد. تهيه رطوبت كافي تازمان  چسپيدن كامل نهالي ها نيزضروري ميباشد. پياز در مرحله پخته شدنش آبياري نميګردد. زيرا آبياري در مرحله ياد شده ، كار رفع حاصل پياز را به تاخير انداخته و نموى دوباره ريشه هاى كلچه ها را تحريك مينمايد.

9. مواطبت مزرعه:
ازجمله تمام سبزيجات، پياز داراي پائينترين قدرت رقابت با ګياه هرزه مي باشد. وجود ګياه هرزه در مراحل خوردي نبات پياز بسيار مضر است. زيرا نبات خورد داراى نموي بطي ، سيستم ريشه سطحي و فاقد برګ هاي كافي براى سايه نمودن زمين خود ميباشد. فلهذا كنترول ګياه هرزه خصوصا درمراحل خوردي نبات پياز يك امر خيلي ضروري است. تمام جينس اليم Alliums  رقابت چى هاي ضعيف ګياه هرزه اند. ګياه هرزه مقدار حاصل را بطور قابل ملاحظه تقليل ميدهد و كيفيت آنرا پائين مي اورد. رقابت ګياه هرزه حتي در مراحل خوردي نبات هم ميتواند موجب كاهش مقدار حاصل ګردد.
وقتيكه كلچه پياز رشد نمود،وى خود را يك اندازه از سطح زمين بلند مينمايد.مګر اندكي خاك دادن آن، كلچه  را از افتاب زدګي نجات و رطوبت اطراف ريشه را محافطت و رقابت ګياه هرزه كنترول مينايد.

تصوير هاي مربوطه:

www.tolafghan.com

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه هفتم خرداد 1388ساعت 15:23  توسط فرهاد احمدیار  | 


تاریخچه:
   بقایای فوسیل پیشین شالی در شرق چین توسط علما وباستان شناسان جمع آوری شده و تاریخ زرع آنرا(3000 )  سال قبل از میلاد تخمین نموده است .  بعضی ها نظریه  میدهند که شالی ابتدا در نواحی جنوب هند پیدا و اهسته اهسته به طرف چین انتقال داده شده است . در زمان های قدیم شالی را بحیث یک گیاه مقدس در مراسم مزهبی و روز های تولد ، عروسی و تشیع جنازه بکار میبردند و این نمایانگر ارتباط زنده گی اجتماعی بشر در جهان بود.
  دراروپا درکشورهای ایتالیا،هسپانیه،فرانسه،یونان،یوگوسلاویا وبلغاریا از قرن 15 به این طرف کشت این نبات رواج یافته است. این طورمعلوم میشود که شالی ازهندوچین به دیگرکشورها معرفی گردیده است. طوریکه معلوم است در صفحات شمال مملکت وسعت اراضی شالی دیده میشود که تقریبا 40 فیصد مجموع نباتات کشور را تشکیل میدهد .  برنج  یکی از مهمترین غداهای افغانی می باشد که در بین غلات حایز درجه دوم را دارا بوده و تقریبا بیش از یک میلیون جریب زمین سالانه تحت بدز این نبات قرار می گیرد و متأسفانه اوسط حاصل فی جریب آن 45-55 سیر بوده که خیلی ناچیز است .   با سعی و کوشش افراد فنی و همکاری وزارت زراعت ، مالداری و مواد غذایی می توان این نقیصه را رفع نمود و حاصلات فی جریب را بلند برد . 

اهمیت اقتصادی :     
   برنج  نبات مهم غذایی بوده و بیشتر از نصف نفوس کشورهای مردم چین ، هند ،  جاپان ،  برما  ، کوریا ، تایلند ،  فلپین ،  و برازیل از همین نبات تغذیه میکند.
  تقریبا 93 فیصد شالی دنیا در مناطق شرق دورتولید میشود همچنان این نبات در امریکا ، ایتالیا ، هسپانیا ،  مصر وبسیاری از ممالک غربی و شرق میانه تولید می گردد .  ناگفته نباید گذاشت که در سال 1354 میزان محصولات برنج در اتحاد شوروی سابق (اوکراین ، ازبکستان ،  قزاقستان ) تقریبا به دو میلیون تن بالغ گردیده است .  در جهان تخمین از 65 -70 کیلوگرام برنج به مصرف سالانه یک نفر میرسد .  شالی یک نبات  بومی جنوب شرق آسیا مخصوصا هند ،چین و جاپان بوده و یکتعداد زیاد انواع برنج سالانه در این کشورها تولید و صادر می گردد . 
    ساحه مجموعی تحت بذرآن درجهان(142.3)  میلیون هکتارزمین است.ساحه تحت بذرمجموعی تحت بذرشالی درکشورما213  هزارهکتارزمین است که ازآن480  هزارتن برنج بدست می آید درکشورما اوسط حاصل برنج2253kg/h  میباشد.اوسط حاصل برنج درجهان 2400-2500kg/ha  میباشد.دربعضی کشورهای اروپائی بلندترین حاصل برنج4-5 ton/h  جمع آوری می نماید.
قرار راپور ( O.A.F ) در سال 1350 ساحه عمومی تحت بذر شالی کشور 200000 هکتار شان داده شده و قرار راپور دیگردر همان سال بیشتراز 22500 هکتار زمین سالانه تحت کشت این نبات بوده است .
  در افغانستان قرار راپور اخیر مقدار(331000 )  تن شالی سالانه بدست آمده میتوانند و زیادتر تمرکز بذر این نبات در صفحات شمالی کشور بوده تولیدات بیشتر آن از  نواحی متذکره بدست میآید . انواع شالی های که در کشور ما بذر میگردد از نگاه کیفیت و جنسیت خیلی ها خوب بوده ولی نسبت عدم اشنایی دهقانان به سیستم های جدید زراعتی  و استعمال مناسب کود کمیاوی وغیره عوامل بصورت کلی یکی با دیگر مخلوط بوده و جنسیت شالی خراب شده است .  برعکس انواع شالی های اصلاح شده باداشتن حاصلات زیاد و جنس خالص از انواع شالی های دست داشته محلی برتری دارند.
  انواع شالی های حاصلخیز اصلاح شده  جز از طریق تحقیقات نباتی و اصلاح نسل و دورگه ساختن شالی های مختلف به منظور در یافت نوع بهتر میسر شده نمیتوانند .

مبدأپیدایش واقسام برنج
   برنج قدیمی ترین نباتی است که ازهندوچین منشأگرفته ونوع زراعتی واساسی آن Oryza  sativa  است که دارای 2n=24  عددکروموزم میباشد.
 طورفکرمی شود که گویا ازجنوب وجنوب شرق منطقه استوائی آسیا منشأ گرفته است درهمین منطقه  بزرگترین اختلافات بین اقسام زراعتی بومی برنج به مشاهده میرسد.
  یک نوع برنج Oryza  glaberrima  که دارای 2n=24  عدد کروموزم میباشد که یک نوع بومی کشور نایجریا میباشد که درافریقا بوده وتنها درغرب مناطق استوائی افریقا کشت میشود این نوع برنج درین اواخر شناخته شده ونسبت به Oryza  sativa  دارای اختلافات ارثی کمترمیباشد.  Oryza
 sativa و Oryza glaberrima به طورطبیعی به حیث نبات یک ساله رویانیده میشود اما درحالیکه Oryza sativa درصورتیکه ازیخ زدن وخشکی نگهداشته شود به قسم نبات چندین ساله نیز بکاربرده   شده میتواند.
 برعلاوه دونوع زراعتی برنج حداقل 18  نوع وحشی برنج شناخته شده است نوع یا اقسام زراعتی برنج ورایتی های خیل زیادی رابه وجود آورده است با اساس خصوصیات مارفولوژیکی وفزیولوژیکی وتوافق جغرافیائی یامنطقوی اقسام و ورایتی های فوق به گروپ ها تقسیم می شود که بالترتیب اقسام آن Indica  که ازهند منشأگرفته ،Japanica  که ازجاپان منشأگرفته ،Javanica  ازچین منشأگرفته است میباشد.

مناطق تحت کشت برنج در افغانستان :
  ولایات بغلان ، قندز و تخار بزرگترین مناطق برای زرع شالی میباشد این ساحات بیشتر به مناطق معتدله شباهت داشته و نموی شالی در این نواحی به خوبی صورت می گیرد .
  منطقه بزرگ دیگرشالی کاری ولایات ننگرهار و لغمان است که اقلیم آن نیمه حاره و زمستان ملایم و تابستان گرم و نسبتا مرطوب دارد .
  منطقه سوم که بازرع شالی بیشتر توافق دارد ولایت هرات  ونواحی آن است که فصل تابستان کوتاه و گرم میباشد . انواع مختلف شالی که در کشور ما موجود است از نگاه جنسیت ، دانه و خوراک خیلی عالی بوده ودارای دانه های بزرگ ودراز که یکی از خواص خوب برنج میباشد .  شیوه کشت این نبات بحالت ابتدایی وسیستم زراعت قدیمه باقی مانده و جنس های مختلف بصورت طبیعی باهمدیگرآمیخته ودر نتجه جنسهای مخلوط بوجود آمده است که نسبت ضعیف بودن ساقه در آخرین مرحله رشد چپه میشوند که با تلاش جوانان با احساس با استفاده ازروش های تحقیقاتی میتوان این نقیصه را مرفوع ساخت وبا دریافت جنسیت های خالص و مقاوم و بلند بردن حاصل فی جریب با در نظرداشت وضع اقتصادی دها قین رفع خواهد شد .

  دسته های برنج:
  دودسته عمده برنج Oryza  sativa  var  indica   و Oryza  sativa  var  japani  میباشد Oryza  sativa  var  indica بشکل وسیع درمناطق استوائی رویانیده شده و Oryza  sativa  var japanica  به شرایط تحت استوائی قسمت های شمالی کره زمین محدود شده است. دسته Indica  اکثراً شامل ورایتی های دانه درازLong grain   بوده اما ورایتی های  دانه کوتاه Short grain   ودانه متوسط Medium grain   شامل این دسته میباشد این دسته شامل تمام برنج های زراعتی می شود که درهندوستان،هندوچین،فلپین وجنوب چین کشت می شود دسته برنج های دانه کوتاه Japanica  شامل تمام ورایتی های برنج های بومی جاپان،کوریا،شمال چین وهمچنان برنج های پرتگالی،ایتالوی وهسپانوی که اصلاًازشمال چین وجاپان منشأگرفته است.دسته برنج دانه کوتاه Japanica  وIndica   عموماًبه اقلیم های سردترودوران روشنای طولانی ترتوافق کرده است آنها معمولا ًساقه های زیاد راتولید کرده وبا حاصل دهی زیاد خاک عکس العمل بهتر داده امابعضی ازبرنج های Indica نیزعکس العمل بهترخوب درمقابل کودها نشان میدهد.
   برنج های نوعJapanica  دارای ساقه های کوتاه تروقوی تربوده که این خصوصیات منتج به کمترچپه شدن آنها، درشرایط به کاربرد زیاد کود، درخاک می شود.

انواع شالی در افغانستان :
  انواع مختلف برنج باریک محلی در افغانستان  پیداشده و بنام های مختلف مانند سوغه دار سیاه، سوغه دار زرد، لونگی، سرده ،  دهدادی ، شرکتی ، ایرانی قوماندانی ، امیری وغیره یاد میشوند. همچنان انواع مختلف برنج لک  یافت شده و بنام های سوغه دار سفید، سوغه دار سرخ، بی سوغه، نیلوفر گرمه، نیلوفر سرده وغیره شهرت دارند. شالی از لحاظ طول دانه به سه نوع ذیل تقسیم گردیده است :
  اول :کوتاه دانه (برنج لک)برنجی است که طول دانه پاک شده ان به 5.5 میلی متر میرسد .
  دوم : متوسط دانه : که طول دانه برنج به ( 6.6 ) ملی متر برسد .
  سوم :دراز دانه:یا برنج باریک که دانه برنج دارای طول (7) ملی مترالی (8) ملی متر  باشد .
   برنج های کوتاه دانه ساقه های کوتاه و مقاوم داشته و به اسانی چپه نمی شوند این گروپ شالی در برابر تطبیق کود نایتروجن دار پاسخ مثبت داده با ازدیاد مقدار کود حاصل آن نیز اضافه میگردد. برنج های که دانه طویل دارند ساقه های طویل و ضعیف داشته با تطبیق مقدار زیاد کود نایتروجندار چپه میشوند
از سال (1966) به این طرف انواع اصلاح شده برنج لک یا کوتاه دانه بدسترس دهاقین قرارگرفته ودر ممالک آسیایی بیشتر بذر میشوند .
  انواع برنج  باریک ، پلوی خوب که غذایی لذیذی است بدست میدهد نوع دیگری از برنج باریک بنام خوشبو یاد شده و در وقت پخش خوش بویی خاصی را تولید میکنند که طرف پسند یکتعداد زیادی خصوصا مردم افغانستان قرار میگیرد .
از نگاه رسیدن و پختگی برنج به سه گروپ تقسیم میگردد:
1 . برنج های زودرس : این نوع برنج به (120 الی 140) روز برای پخته شدن ضرورت دارد .
2 .  برنج های میانه رس: انهای اند که در (140 الی 155) روز پخته میشوند
3 . برنج های دیررس : انواع از برنج است که برای پخته شدن به مدت بیشتر از (155) روز ضرورت دارد .
  مطالعه و معرفی انواع اصلاح شده شالی در افغانستان در سال  (1970) با آوردن دونوع برنج بنام های ستریف(SATURN) و دلا ( DELLA  ) از اضلاع متحده امریکا شروع گردید از سال (1970) تا به سال (1980) تقریبا (571) نوع شالی هندی تحت ازمایش قرار گرفت از جمله برنج های باریک نوع (11-44   CR )به مقایسه  بهترین شالی های محلی حاصل دو چند بار آورده و در سال (1975) به ولایات شرقی مملکت بدهاقین توزیع و ترویح گردید .
  همچنان در همین سال یک نوع برنج لک اصلاح شده دیگری بنام پدما        PADMA )نیز به دهاقین ننگرهار توزیع گردید . از جمله انواع برنج یک نوع ( 355 - IET ) نظر به ، تجربه  نتجه بهتر داده ودر ولایات شالی کارسمت شمالی توزیع گردید . در سال (1980) برنج نوع (7194 -KH  ) ترویج  شد تا برنج نوع (  355 - IET )  را تعویض نماید تحقیقات مزید برای اصلاح برنج های باره ولونگین افغانی که قد بلند و ساقه ضعیف دارند ، در مرکز تحقیقات بین المللی برنج درمانیلا (فلپائن) در سال (1970) صورت گرفت و در نتجه تخلیط انواع لونگین با نوع برنج (28-790 - IR ) تخم بدست آمده برای کشت وانتخاب مزید  درسال (1973)به افغاستان فرستاده شده هیچ نوع جنبشی در اصلاح زراعت صورت نگرفت و انواع موجوده برنج قدرت حاصل دهی را از دست داده وبه مقابل امراض وافات خیلی حساس گردیده اند .

شالی های با سمتی (385) :
   یک نوع شالی یا برنج اصلاح شده باریک بوده و کشت آن از چند به این طرف در پاکستان عمومیت دارد این شالی نه تنها حاصل بلند ترازنوع محلی و اصلاح شده ایکه درافغانستان مروج است ، داشته بلکه درمقابل امراض هم مقاوم بوده و با اضافه کردن کود حاصل آن زیاد می گردد زودرسی این شالی برای دهاقین گندم کارفرصت بیشتر میدهد تا زمین را برای کشت گندم آماده سا خته وگیاهای هرزه را قسما کنترول کنند با استفاده از تخم شالی با مسمتی (385) دهاقین باید تطبیق کود را فراموش ننمایند . زیرا شرایط گرفتن حاصل بیشتر ، استفاده از کود های کنمیاوی ومراعات نمودن عملیات بهتر زراعتی میباشد .
  در این اوآخر شالی باسمتی (385) دربعضی حصص افغانستان مانند ننگرهار ، لغمان ، بغلان وتخار معرفی و بدسترس  دهاقین قرار گرفت است نتایج بدست آمده و انمود میسازد که برنج باسمتی دراین ولایات توافق خوب داشته و حاصل بیشتر را به مقایسه با انواع شالی محلی نشان داده است . برنج با سمتی طوریکه دیده شده مقاومت خوب در برابر امراض وآفا ت از خود نشان داده و امید است در آینده قریب تهیه و تکثر آن توسعه یابد تا انواع محلی راکه حاصل کم داشته و مصاف به امراض میباشد تعویض کند تاکید باید کرد که هرنبات چه اصلاح شده باشد چه محلی ، برای جوانه  زدن  و نشو ونمو به بستر خوب ونرم به آب کافی به مواد غذایی و افراد به محیط مناسب پرورش احتیاج دارد اگر چنین شرایطی  برای نبات مهیا ومساعد گردد نبات نشو و نموی بهتر کرده حاصل اعظمی را تولید میکند اما متوجه باید بود که ظرفیت تولیدی نبات فرق میکنند بطور مثال : اگربرای یک نبات غیری اصلاح شده برنج تمام شرایط فوق آماده گردد ممکن است (3500) کیلو گرام شالی یا بیشتر از آن در فی هکتار حاصل بدهد پس معلوم میگردد که نبات اصلاح شده دارای ظرفیت و قدرت استفاده اعظمی ازشرایط موجود ومهیا شده میباشد.
  با تهیه وزیاد ساختن انواع شالی اصلاح شده، که قدرت بیشتر تولید از واحد زمین را داردامید است . تولیدات برنج بالا رفته مملکت ما ازاین کمبودی  بی نیاز گردد برای اینکه زارعین محتر م شالی کاری بتواند از فی واحد زمین حاصل زیاد بدست آورند ، باید شرایط و محیط مناسب بذر و سایر عوامل را در بلند بردن حاصل رول موثر دارند ،فراهم سازند .

توافق با محیط (توافق برنج):
   برنج نبات زراعتی مناطق گرمسیر بوده وتنها محدود کننده کشت آن سرما میباشد . این نبات در دوره رشد ونمو خود به آب فراوان ضرورت دارد (حدود 3000 متر مکعب در هکتار)ویادر جای کشت میشود که بادنده گی سالانه 1000ملی متر یابیشتر باشد. باوجود اینکه برنج در محیط های گرمسیر در مقاسیه با مناطق معتدله درسطح وسیعی کشت می شود یا به عبارت دیگر سطح زیرکشت آن دراین مناطق تقریبا دو برابر مناطق معتدله می باشد،مقدار کل تولید در مناطق گرمسیرفقط 20 % از مقدار کل تولید در نواحی معتدله بیشتر است .

حرارت :
   ضرورت حرارتی برنج درمقاسیه با سایر غلات بیشتر بوده ومحصول مناطقی است که هوای کرم دارند. ازاین رو آن رافقط درمناطقی می توان به طور موفقیت آمیز کشت نمود که درجه حرارت هوا در سرتاسر دوره رشد محصول بیش از 20 درجه سانتی گراد باشد. باوجودیکه مقدار حرارت موردنیاز این نتات باتوجه به نوع ، زودرس ودیررس متفاوت بوده وهمچنین ورایتی هایکه در مناطق معتدله کشت می شوند ضرورت حرارتی کمتری دارند بطور خلاصه درارتباط با احتیاجات حرارتی برنج نباتی است که:
   حداقل درجه حرارت برای جوانه زنی تقریبا 10 – 14 درجه سانتی گراد .
   حرارت متوسط هوا مورد نیازدر دوره رشد ونمو 20 -37  درجه سانتی گراد.
   درجه حرارت هوای مناسب برای این نبات 30 -32 درجه سانتی گراد.
   حداقل درجه حرارت هوا برای گلدهی   22 -23  درجه سانتی گراد.
   حداقل درجه حرارت هوا برای تشکیل وپرشدن دانه 20 -21 درجه سانتی گراد.
   مقدارحرارت موردنیازاین نبات 2100 - 4500 درجه سانتی گراد.  
 
نور:
   نور کافی یکی ازعوامل اصلی موثر درحاصلدهی برنج میباشد واحتمالا علل عمده عملکردهای کمترآن در مناطق گرمسیر ،مرطوب ویادرنواحی استوای کوتاه تر بودن روزها وابری وآلوده بودن آسمان دراین مناطق است. کمبودنور در مناطق فوق باعث تولید بته های دراز وضعیف میشود. بدان جهت برای مناطق ابر آلوده از ورایتی های قدکوتاه وبرگ راست استفاده شود.نورهمچنین باعث افزایش تعداد پنجه ویکی از عوامل مهم واکنش این نبات تسبت به جذب کوداز زمین میباشد.
  طول روز: گرچه برنج اصولا یک نبات روز کوتاه است ، ولی ورایتی های مختلف حساسیت متفاوتی تسبت به طول روز دارند. روزهای طویل گلدهی را به تعویق انداخته در حالی که روزهای کوتاه گلدهی را تسریع می نماید.

خاک :
   برنج برخلاف سایر غلات ، زیاد به اکسیجن آزاد احتیاج ندارد، وقادر است در زیر آب جوانه بزند. این خاصیت به علت بذر است که درحین جوانه زدن با فعالیت انزایمی خودمقدار اکسیجن را آزاد می سازد.چنانکه آبیاری زمین امکان پذیرباشد، بطورکلی برنج در هر نوع خاک کشت می شود اما اراضی رسی لوم برای برنج کاری بهتر از اراضی ریگی ویا سایر انواع اراضی است . از خصوصیات این نبات اینست که امکان کشت آن هم در زمین های اسیدی وهم در زمین های شور وجود دارد. برنج اصولا نبات مقاوم به شوری خاک و شوری آب آبیاری است . البته درجه مقاومت درارقام مختلف مثل سایر غلات کاملا متفاوت است بدین جهت است که در صورت وجود آب کافی برای شستشو نمک خاک ودر روند اصلاحی خاک ها از کشت برنج استفاده میشود. برنج در مرحله پنجه زنی بسبت به شوری خاک بسیار حساس است وهرچه سن نبات افزایش پیدا کند در برابر شوری خاک مقاومت بیشتری پیدامیکند کشت برنج درزمین های اسیدی حتی تا (4)   امکان پذیر بوده وpH مناسب برای این نبات بین (5.5 -7  pH(میباشد واراضی قلوی برای کشت برنج مناسب نیستند.

رطوبت نسبی :
   مساعدترین رطوبت هوا برای گل کردن برنج حدود( 70 -80%) است ورطوبت کمتر از %40 ویابیش از%90 برای کشت برنج مناسب نمی باشد.

مشخصات نباتی برنج
   خصوصیات نباتی برنج که تقریبا شبیه سایر غلات میباشد ، به شرح زیر وبطور خلاصه بیان می شود.

ریشه :
   برنج دارای سه ریشه جنینی ( که ابتدایک ریشه وسپس دو تای بعدی بطور جنانی رشد می کنند ) وتعداد زیاد ریشه های فرعی میباشد. ریشه برنج مثل اکثر غلات از گره ساقه وزیر خاک تشکیل می گردد. گسترش ریشه برنج در خاک اول بطور افقی ، ولی با ادامه رشد بطورعمودی نیز در خاک نفوذ می نماید. به تدریج که نبات رشد میکند ، ریشه های قدیمی اعمال آن ها بوسیله ریشه های جوان صورت میگیرد. در زمان باز شدن گلها وظهور خوشه رشد وتعداد حد اکثر بوده وبعداز آن تا موقع برداشت کم میشود. ریشه های افشان اغلب در عمق ( 10 حتی تا 25 سانتی متر ) خاک منتشرمی شوند. گسترش ریشه در ارقام دیررس وقدبلند ، عمیق تر وبیشتر از ارقام زودرس وقد کوتاه است . در داخل ریشه یک بافت هدایت کننده هوا (  Aerenchyma  ) وجوددارد که اکسیجن را از سایر قسمت های نبات گرفته وعمل تنفس ریشه را آسان می سازد . نقطه قابل توجه درزمان ظهور ریشه (ریشچه) این است که اگرچنانکه جوانه زنی درنک محیط آبی و یا غرقابی انجام گیرد ممکن است غلاف ساقچه (کولوپتیل) قبل ازغلاف ریشچه (کولوریز) تشکیل شود.

ساقه :
   ساقه برنج میان خالی بوده ، بصورت افزاشته ، استوانه ی شکل ونرم میباشد وتعداد  گره های آن از 10-20 عدد متغیر است . ورایتی های زودرس معمولا میان گره های کمتری تسبت به ورایتی های دیررس دارند ولی سرعت رشد ساقه های شان بیشتراست . ارتفاع بته به 60-150 وگاهی 200 سانتی متر نیز میرسد وهر بته بطور متوسط 4-5 عدد پنجه درزمین اصلی تولید می کند ، ولی ممکن است به 30-40 عدد نیز بالغ شوند.

برگ :
   برگها بطور متناوب در دو طرف ساقه قرار داشته وشامل غلاف باز پهنک دراز و باریک ،زبانک لیگول طویلی است . تعداد برگها که با تعداد گره های ساقه متناوب است درارقام زودرس 14-15 ، درارقام متوسط رس 16-17 ودر ارقام دیررس 18-19 عدد است همچنین تعداد برگهای ساقه های فرعی یا پنجه ها کمتر از برگهای ساقه اصلی بوده وبرگ پرچم ها نیزپهن ترولی کوتاه تر از برگهای پایینی ساقه هستند.
  یکی دیگر از خصوصیات برگهای برنج زیاد بودن تعداد روزنه ها میباشد ، که باعث شده است باوجود سه کاربنی بودن فعالیت های فوتوسیتیز آن درآب وهوای گرم ومرطوب بسیار زیادمی باشد . بته های که برگهای کوچک ولی زیاد دارند به بته های که برگهای بزرگ واندک دارند ترجیع داده می شوند . برگها معمولا در گونه های (Oryza sativa)  کرکدار ودر گونه ها ( Oryza glaberrima  )بدون کرک هستند .
  گلازین یا سیستم گلی:
  گلازین برنج یک Panicle   نهائی ازهم پاشیده بوده وطول ان معمولاً از 10-25cm  میرسدشاخه های Panicle  بطورجداگانه ویا غنچه ئی به وجود می اید  دروقت نمو کاملPanicle  درورایتی های مختلف قسماًبدون پوش ویاندرتاًبطورکامل درغلاف پنهان می شود.
    هرشاخه ها چندین خوشه چه رابه وجود می اورد وهرخوشه چه اغلباً یک گل می باشد Panicle برنج بطور اوسط از 75-150   خوشه چه ها راتولید کرده ولی باهم تعداد خوشه چه ها ازچند دانه محدود تا به 500  دانه خواهد رسد.
دانه رسیده برنج یا Caryopsis   به وسیله Lemma وPalea   احاطه گردیده است این ساختمان ها رابنام پوست یا hull   یادمیشود درحالیکه دانه های که پوش ان دورشده باشد بنام برنج ودانه های که پوش ان دور نشده باشد بنام شالی یاد می کند. طول دانه های شالی از 3.5-7cm  میرسد وعرض ان از      1.7-3mm  میرسد وضخامت ان از 1.3  الی به 2.3  ملی مترمیرسد. 

تهیه تخم خوب :
   یکی از عوامل عمده و مهم دربلند بردن حاصل فی واحد زمین انتخاب و تهیه تخم خوب میباشد . تخم خوب باید صفات و مشخصات آتی را دارا باشد:
  1) تخم باید اصلاح شده باشد و از منبع موثق بدست آمده باشد.
  2) تخم باید کهنه نبوده وقوه جوانه زدن آن حد اقل %90 باشد.
  3) تخم باید پوچ وشکسته نبوده و عاری از مواد اجنبی و اضافی باشد.
  4) تخم باید باتخم های انواع دیگرشالی مخلوط نشده باشد.
  5) تخم گیاهان هرزه باید با آن مخلوط نباشد.
  6) تخم باید مرضی نبوده وعاری از انواع حشرات و تخم حشرات مضره باشد.

  
اگروتخنیک ویا عملیات زراعتی برنج:
تناوب :
    برنج اکثرأ درشرایط محیطی ویژه ئ و یا در خاکهای کشت می شود که برای سایر محصولات زراعتی دیگر غیر ممکن ویا نامناسب بوده و اجبارأ روش نهالی  رواج دارد. با وجوداینکه تجارب نتایج بسیاری از تحقیقات نشان داده است که کشت متوالی برنج حاصل آن را کاهش و باعث گسترش وتوسعه آفات و امراض آن می گردد. ولی نمی توان یک تناوب دائمی برای برنج کاری تهیه و پیش بینی کرد. چون تناوب بستگی به عوامل مختلفی مانند محدودیت اراضی ، مصارف زیاد اولیه، مانند هموارکاری زمین ، چپرکشی دورمزارع وغیره دارد. علاوه برآن چون کشت پی درپی برنج مانند سایر نباتات مشکل چندانی تولید نمی کند ومیتوان آن را چندین سال پشت سر هم کشت نمود . بدین جهت اکثر شالی زارهای چین، هندوستان ، جاپان وبعضی قسمت های جهان همه ساله کشت می شوند . ولی در حالت کلی توصیه میشود دراجرای تناوب زراعتی که فاسفورس به خاک اضافه میکنند توجه شود، در فاصله زراعت های برنج یک نباتی از خانواده باقلات را به عنوان کود سبز وارد تناوب کرد و بالاخره کود حیوانی در راس دوره تناوب به مزرعه اضافه شود . در پاکستان با قرار دادن یک نوع شبدر(شبدرمصری) در تناوب وبرکرداندن آن به خاک نتایج بسیار خوبی ازنظر مقدار عملکرد به دست آمده و یا روش دیگرکه در بعضی مناطق مروج است ، این است که ابتداء در یک زمینی دو سال برنج می کارند وبه همان مدت آن را به چراگاه تبدیل می کنند . دربعضی مناطق برنج با پنبه وشدیار در یک تناوب قرار میگیرد، بدین ترتیب که دو سال پی درپی برنج کشت میشود وبعد از ضعیف شدن زمین یک سال آن را به شدیار ( حاره ) می گذارند. در بسیاری از مناطق خشک و نیم خشک دنیا، کشت برنج قسمتی از روند اصلاحی خاکهای شور و قلوی را تشکیل داده ونیز نباتاتی مانند پنبه ، جواری ، و گندم را در تناوب با برنج قرار میدهند.

روشهای کشت:
روش مستقیم:
   که مستقیما توسط دست ویا توسط ماشین تخم پاشی درسطح خاک ویا شاندن تخم به وسیله دست درزمین میباشد بعداً سطح زمین که درآن شالی کشت شده باشد با آب پوشانیده می شود.درافغانستان درمناطق مرکزی بعدازجمع آوری حاصل گندم ویامیده کردن شبدرزمین را آبیاری کرده بعداً آن را قلبه نموده وپلوان ها راجهت تهیه کردها آماده می نماید زمین رابعداًدوباره آبیاری نموده شالی را درآن بذر نموده بعداًزمین را درحالیکه آب درکردها وجود دارد ماله می نماید.

روش نهالی کردن:
آماده ساختن زمین برای قوریه شالی:
  شالی بطور عموم اولا قوریه شده بعدأ نهالی می گردد. اما بعضی حصص مملکت تخم شالی بطور پاشکی وراسأ در زمین نیز بذر می گردد. باید دانست که در بین حاصل این دو طریقه بذر تفاوتی موجود است . شالی ایکه نهالی می شود از (5 ) الی (10 )فیصد حاصل بیشتر تولید میکند. علاوه بر آن در طریقه نهالی چون بته های شالی بفاصله های معین شانده میشوند پش ازبین بردن علف های هرزه از مزرعه شالی آسان تر صورت گرفته وکود پاشی واستعمال ادویه و مراقبت ازمزرعه به سهولت انجام شده میتواند.
  تخم شالی اگر غرض تهیه بذق درساحه (100 الی 110 )متر بع کشت شود ، برای یک جریب بذق کافی تهیه می شود. در زمین قوریه باید مقدار کافی انبار حیوانی و علف پوسیده علاوه گردیده بعدأ با قلبه زیرخاک گردد. زمین یکی دو مرتبه قلبه شود تا کلخ های آن خوب میده وخاک آن نرم وپاشان شود.
  استعمال انبارحیوانی وعلف پوسیده زمین را حاصلخیزوخاصیت فزیکی خاک را اصلاح میدارد. همچنان کشیدن بذق از قوریه بآسانی و بدون صدمه زدن به ریشه ها صورت میگیرد. قبل از کشت مقدار20 گرام یوریا و20 گرام کود ( DAP ) باید در هرمتر مربع زمین قوریه علاوه و خوب باخاک مخلوط گردد.

وقت کشت شالی:  
  وقت کشت شالی نظر به عوامل مختلف مانند درجه حرارت ، ارتفاع از سطح بحر، تعداد ساعات روشنی آفتاب و غیره ازیک منطقه تامنطقه دیگر متفاوت می باشد . درساحاتی که ارتفاع بلند است مانند بغلان ، کندز ،تخاروغیره ، وقت مناسب شالی کاری از 20 حمل الی اخیر ثور بوده ودر جاهایکه ارتفاع پائین دارند ، مانند ننگرهار ولغمان کشت شالی از 10 ثور الی اخیر جوزا سفارش میگردد. باز هم دهاقین از اندوخته وتجربه خود میتوانند وقت مناست کشت را نظر به ایجاب اقلیم ومنطقه تعیین بدارند.
  فواید قوریه:
       کشت نهالی درقوریه دارای فواید ذیل میباشد.
ساحه موردضرورت کم میشود.
تهیه وتولید بذوق (بزغلی) وقت کم رادربرمیگیرد.
کشیدن نهالی به اسانی دروقت کم صورت میگیرد.
نهالی شالی به مصرف کمتربدست می اید.
  برای حفاظت نهالی قوریه ازحشرات وغیره ازپودر (Sevin -85-wp) به مقداریک قاشق نان خوری دردولیتر اب حل ونهالی قوریه روزپنجم ودهم دواپاشی گردد.
   تاریخ های بذرشالی درکشورما درجلال اباد، لغمان وکنرها10-20)  ثور) است و دربغلان 20- باشد.30  حمل است. عمرنهالی باید پنج هفته یا35  روز تعین وقابل سپارش است. (5 )

مقدار تخمریز در قوریه:
  مقدار تخمریز از 10 الی 12 کیلوگرام تخم سالم ، پاک وعاری از تخم گیاهان هرزه شالی را در بین یک ظرف ویا بوجی برای مدت (24 ) ساعت در آب بگذارید تا آب بداخل پوست آن نفوذ کند . تر کردن تخم شالی نظربه درجه حرارت فرق میکند.اگر درجه حرارت زیاد باشد برای مدت ( 24 )ساعت یا یک شبانه روز واگر درجه حرارت پائین باشد (48 ) ساعت یا دوشبانه روز و حتی تا (72 ) ساعت یعنی سه شبانه روز باید تخم مرطوب نگهداشته شود. بعدأ تخم را با احتیاط تمام بطور مساویانه در زمین قوریه ایکه آب آن ایستاده است پاش داده وبا شانه (ریک) ویا با شاخچه درخت آب گل آلوگردد. با این ترتیب نه تنها تخم شالی زیر گل می شود بلکه آب گل آلوده کفیدگی ها و ترکیدگی های زمین را نیز پر می کند . موقعیکه قد نهالی به بلندی (15 الی 20 )سانتی متر (یک بلست ) برسد آماده انتقال ونهالی کردن است . تعداد نهالی که از کشت این مقدار تخم در ساحه (100) الی (110 ) مترمربع زمین بدست میآید ساحه یک جریب را کفایت می نماید.
  معمولا شالی بعداز کشت در قوریه تا وقت انتقال دادن به کشتزازبه (35 الی 40 ) روز ضرورت دارد . قوریه باید روز دو مرتبه یعنی صبح و عصر آبیاری گردد. بذق شالی در قوریه باید رنگ سبزداشته باشد و اگر در قسمتی از قوریه رنگ بذق کم رنگ ویا زرد شود، پس باید یک مقدار کود سفید در آن پاش داده شود تا نهالی سالم وقوی بدست بیاید.

آماده ساختن زمین برای غرس نهالی :
   در آماده ساختن زمین برنج دو نوع قلبه معمول می باشد یکی قلبه معمولی ( اولیه) ودیگری قلبه که در داخل آب زده شده و منحصر به فرد میباشد و به آن ( puddling ) نیز می گویند. در قلبه اولیه ، درحقیقت همان اهداف به پیش برده می شود که در قلبه سایر محصولات زراعتی مورد نظر اند. قلبه اولیه معمولأ هفته ها قبل از آماده شدن بستر بذرانجام میگیرد. بقایای نبات قبلی و کودهای حیوانی را باید با این قلبه کاملأ زیر خاک نمود تا ضمن پوسیدن مواد عضوی جوانه زنی گیاه های هرزه موجود در خاک نیز تسریع شود . ازمشخصات دیگر این زیرورونشود وزمین با دقت هموارشود. هدف از قلبه دوم که در داخل آب انجام می شود ضمن ایجاد یک لایه غیرقابل نفوذ در خاک که مانع نفوذ بیش از حد آب به اعماق پائین میشود از اتلاف وشستشوی عناصر غذائ نیز جلوگیری میکند . علاوه براین روی کودهای بکاررفته را می پوشاند ،باعث افزایش ( PH )خاک در خاکهای اسیدی ، کاهش آن در خاکهای قلوی ، شوره زار  و مبارزه مجدد با گیاهان هرزه می شود. دراین قلبه آب و گل کاملأ با هم مخلوط شده ودر عین حال لایه زیر خاک فشرده می شود . این قلبه توسط ادوات سنتی ( پیش کاول که شبیه کج بیل است ) ویا ماشین های جدید که به بازار عرضه شده از جمله تیلر ،تراکتورهای مخصوص چرخ آهنی وغیره صورت میگرد وبه کمک آنها کلیه عملیات در داخل آب انجام میگردد. پس از این عملیات مزرعه برای کشیدن ماله ، هموارکاری ،پشته بندی ، کردبندی ( با استفاده از وسایل دستی ، لیستر ویا دیسک های مخصوص پشته بندی انجام میشود) وبالاخره آبیاری آماده می گردد.

استعمال کود :
   برای برداشت حاصل بیشتر تطبیق کود سفید ( یوریا ) و کود سیاه ( دی ای پی) لازم پنداشته میشود . دهاقین باید متوجه باشند که وسیله خیلی مؤثر تهیه مواد غذائ ضروری نبات عبارت اند از علاوه کردن کود حیوانی ، کود سبز وکاشتن زمینی که قبلأ در آن نباتات فامیل باقلات مانند رشقه ، شبدر وغیره کاشته شده باشد چون استعمال کود حیوانی وغیره عملیات زراعتی چندان مراعات نمی گردد پس لازم است تا عناصر ضروری نایتروجن و فاسفورس از طریق کودهای کیمیاوی تهیه گردند.
  نظربه راپور های تحقیقاتی تطبیق مقدار (25 الی 30 )کیلوگرام کود سیاه (دی ای پی) و(35 الی40 )کیلوگرام کود سفید ( یوریا) در فی جریب زمین شالی سفارش گردیده است . تمام کود سیاه ونصف کود سفید ( یوریا) باید قبل از شاندن نهالی در زمین ، بطورمساویانه و دقت پاش داده شده و خوب با خاک مخلوط گردد. نصف باقی مانده کود سفید بدو حصه تقسیم گردد یک حصه آن یک ماه بعد از شاندن نهالی و حصه دیگر آن موقع گل کردن شالی تطبیق گردد. این را باید در یظرداشت که کودسفید باید در کردهای شالی بصورت مساویانه وبرابر پاش داده شود بدین معنی که هر مشت کود باید یک مرتبه پاش داده شود . وهمچنان در موقع پاش دادن کود ، مسافه و طول قدم های دهقان باید تا حد امکان باهم مساوی باشند.
  برای بدست آوردن نتیجه بهتر باید تصف کود را بار اول درتمام کرد بپاشید ونصف باقی مانده آنرا بار دوم پاش بدهید .درموقع جریان باد کود پاشی باید صورت نگیرد. باز هم اگر بنا بر معذرتی باید تطبیق کود صورت بگیرد پس باید کود به سمت جریان باد پاش داده نشود. در روزهای بارانی کوشش شود تا کود تطبیق نگردد چه درغیر آن سبب سوختن برگها شده و هم تاثیر کود کمتر میگردد.

انتقال وغرس بزق شالی:
   بزق شالی باید به احتیاط از قوریه کشیده شود تا ریشه های آن متضرر یشود . بزق را باید بقسم دسته ها بسته بندی کرده وبه مزرعه انتقال داده شود وقبل از انتقال نهالی زمین به مقدارکافی آب داده شود وبزق به فاصله های معین یعنی به فاصله های (15 ) سانتی متر بین دو بته و به عمق یک ونیم الی (3 ) سانتی متر غرس شود ،فاصله بین دو قطار نهالی حد اقل باید (20 ) سانتی متر در نظر گرفته شود . حتی الامکان کوشش شود تا بزقی کشیده شده باید در همان روز شانده شود . هرقدری که بزق کشیده شده دیرتر نگهداشته شود ، به همان پیمانه ناغگی بیشتر در زمین رخ میدهد . تعداد نهالی در هر غوچک از (2 الی 3 )بته  سفارش میشود.
  باید دانست که نهالی کردن شالی به قطار یک عمل زراعتی پیشرفته بوده چه نباتات با گرقتن بیشتر و بهتر مواد ضروری از خاک و همچنان روشنی آفتاب ،نموی خوب تر نموده و حاصل بیشتربار میآورد . نهالی در قطار کنترول گیاه های هرزه را آسان تر ساخته وتطبیق کود به سهولت صورت می گیرد وهمچنان کشت شالی به قطار به آسانی درو می گردد.

آبیاری مزرعه شالی:
  مزرعه شالی بطور منظم و بمقدارکافی آبیاری شود طوریکه از زمان غرس نهالی برای مدت (30 ) الی (35 ) روز آب بطور دایم به اندازه (3 الی 4) سانتی متر( یک انگشت ) در مزرعه جریان داشته باشد . بعد از (35 ) روز قسمت کود یوریا که برای مرحله دوم کود پاشی تخصیص داده شده ، یعنی (9) الی (10 ) کیلوگرام را بطور مساویانه پاش داده و آبیاری را برای مدت چهارروز قطع کنید. بعد از چهار روزدو باره مزرعه شالی آبیاری گردد.                                                 
  مقدار(9 )الی (10 )کیلوگرام کود باقیمانده یوریا در وقت گل کردن شالی تطبیق گردد. آبیاری شالی تا وقتی دوام می کند که شالی خوشه کشیده ودانه های برنج نموی خود را تکمیل کند . بعدأ آب شالی را قطع نمائید تا زمین برای درو و گرفتن حاصل مساعد گردد. زمین قبل از استعمال کود زاهکشی شود وآبهای اضافی ومضره آن از بین برود وهم بعد از عملیات خیشاوه وغیره عملیات زراعتی در داخل مزرعه همیشه آبیاری صورت گیرد . قبل از درو وجمع آوری اقلا یک هفته قبل آب مزرعه خشک کرده شود مجرای عبور آن و را رد آن در هر کرد تهیه شود.

کنترول گیاه هرزه :
  موجوریت گیاهان هرزه شالی نه تنها جنسیت شالی را پاین می آورد بلکه ارزش مارکیت آنرا نیز متضررمی سازد در کنترول گیاه های بیکاره عملیات آماده ساختن زمین قبل از غرس نهالی خیلی مهم است اگر زمین شالی قبلآ قلبه شده و بازهم پیش از غرس نهالی قلبه می گردد یک تعداد زیاد گیاه های که نور وییده اند از بین میروند چون شالی خاصیت نمو در آب را دارند بنا بر ان تخم مک تعداد گیا ها در اب جوانه زده نتوانسته و از بین میرود ولی تعداد از گیاه هان توام باشالی انکشاف نموده باشالی رقابت کرده وحاصل آنرا کم می سازد . وسیله بهترکنترول گیاه هرزه شالی عبارتند از تناوب زراعتی کنترول میخانکی و استعمال ادویه ضد گیاه شالی وقتیکه گیاه هرزه به اندازه (15)سانتی متر برسد انرا با دست از ریشه کشیده دربین قطار های شالی با پای زیر گل کنید .
  برای بدست آودن تخم خالص و جنسیت خوب شالی نه تنها دور کردن گیاه های هرزه بلکه از بین بردن آن تعداد بته های شالی که مرضی بوده و یا ناجنس و بد جنس باشد کاریست بسیار ضروری و مفید.

درو کردن شالی (یکه کردن شالی):
  شالی باید بوقت مناسب آن درو گردد تا دانه های برنج ضایع نگردد درو کردن شالی بوقت وزمان آن حاصل و جنسیت انرا بالا برده ارزش برنج را اضافه میسازد.
  تقریبا (7)(8) روز قبل از درو شالی ، آبیاری شالی باید قطع و آب کرد ها تخلیه یا خشک گردد. وقتیکه ساقه و برگ های شالی رنگ کاهی را بخود بگیرد، موقع درو شالی را نشان میدهد همچنان چند دانه شالی را از پوش و پوست آن بیرون آورده و پاک کنید اگر دانه های برنج سخت محکم و شفاف معلوم شدند، باید دانست که شالی آماده درو است بته شالی را به اندازه(20)سانتی متر بالا تراز زمین درو نماید .
  شالی درو شده را برای مدت 1 الی 2  روز در مزرعه همچنان بمانید تا خشک شود. بعدأ آنرا جمع آوری نموده در جاییکه توسط ماشین میده می شود ویا خرمن جمع آوری کنید. در کشور ما جمع آوری حاصل برنج توسط داس های وطنی صورت میگیرد اما درکشورهای دیگر شالی توسط کمباین ها جمع آوری می شود. ماشین هایکه یا کمباین در جمع آوری شالی از آن استفاده می شود عبارت اند از:
SKD-5R پنج قطاره
SKPR-6R شش قطاره
  در این ماشین چغل ودرو همزمان صورت میگیرد در صورتیکه چغل اولی درست نگرفته باشد چغل تکراری صورت می گیرد. بعدأ دانه های آنرا پاک نموده ودر صورتیکه مرطوب باشد در ماشین های خشک کننده و حرارت آفتاب آنرا خشک می نماید و بعدأ به جای های مطلوب انتقال داده می شود.

چطور میتوان از مزرعه شالی حاصل خوب بدست آورد: برای بدست   آوردن حاصل خوب دهقان باید نکات آتی را در نظر داشته باشد:
کنترول آب : داشتن آب کافی در وقت نموی برنج ، زیاد کردن آب بوقت مناسب ، خشک کردن آب توسط زابر به وقت آن و داشتن آب به یک عمق مناسب .
ساختن یک قوریه خوب( تا اینکه نهالی های خوب برای انتقال نهالی داشته باشیم )
آماده ساختن خاک کشت زار برنج توسط شدیار وماله .
انتقال نهالی از قوریه به کرد بوقت مناسب وشاندن آن به ترتیب قطار .
مراقبت از کشت زار برنج ( خشاوه در وقت رویدن گیاه هرزه ، تهیه پارو یا کود ، سیرآب ساختن کشت زار ، نگهداری برنج از آفات .
بهره برداری و خشک کردن درست شالی .

ترکیب وخواص برنج:
  بیرونی ترین لایه برنج پریکارپ نام دارد که بسیار سخت و شفاف است. پوست دانه زیر این بخش قرار گرفته که از لحاظ پروتئین و چربی غنی، ولی از نظر نشایسته ای فقیر است. پس از پوست، لایه آلرون هست که جزء آندوسپرم می باشد. بنابراین ضمن عمل پوست کنی، بخش عمده ای از مواد مغذی برنج از دست می رود.
  اکثر مردم آسیا از برنج تغذیه می کنند. این ماده غذایی کامل نیست، چون میزان پروتئین و اسید آمونیا آن خیلی کم است. برنج گلوتن ندارد، پروتئین عمده آن اوریزنین (oryzenin ) می باشد.
  ترکیب اصلی برنج، نشاسته است که عمدتاً در آندوسپرم قرار گرفته است. برنج هایی که آمیلو پکتین بیشتری دارند لعاب بیشتری داده و انبساط آنها موقع پخت کم است. در برنج 70 تا 73 % نشاسته ، 2 تا 3 %  قند، 1 تا 2 %  مواد ازته ، 1 تا 3 %  چربي، 4 تا 5 %  سلولز و همي سلولز، 7 تا 8 درصد پروتئين و انواع ويتامينهاي B1،B2 ،B3   و مواد معدني شامل پتاشیم، مگنيزيم، آهن و  فاسفوريک اسید وجود دارد.  در ترکيب برنج چربی، کاربوهايدریتها، فايبر و فلزاتی همچون آهن و موادي مانند کلسيم موجود است.  (6-7 )
روش های استعمال برنج: مثلیکه ما مفهمیم شالی برعلاوه غذایی انسانها مانند استعمال آن در ساختن نان ، فیرنی به شکل آرد، حلوه ،سوپ ، کیک وکلچه ، پلو ، ودیگر غذا های فراوان برای انسانها. ودربعضی مناطق کشورما مانند ولایات شمال شرق کشور کندز، تخارو بغلان از پوست شالی بحیث مواد تغذیه برای حیوانات مانند آسپ بزکشی بحساب می رود که مخلوط با جو درخوراکه آسپ مورد استعمال دارد. که این پوست شالی را در وقت تبدیل نمودن شالی به برنج ذریعه ماشین بدو حصه تقسیم می کند که عبارت از توپه یک کوب ، دو کوب می باشد ازیک کوب آن درپختن شالی برای آماده کردن برنج بحیث مواد سوخت همراه با ساقه ها وبرگها خشک شده شالی که پخال می نامد استفاده می شود ومثلیکه قبلا تذکر دادیم از توپه دوکوب بحیث غذای حیوانی استفاده می شود وهمچنان از پخال آن بحیث غذای حیوانات در اوایل زمستان در ولایات شمال کشور استفاده می شود، ودر ممالک دیگر از پخال شالی در ساختن کاغذ وهمچنان از شالی در صنعت الکول بیرو از سبوس آن روغن می سازد.   وبرعلاوه استعمال توپه وپخال آن از میده برنج در تغذیه مرغ های مرغداری ودر قرأ وقصبات خانواده هایکه در خانه خود مرغ نگهمیدارد مواد تغذیه کننده برای مرغهای شان از همه ارزان و فراوان شمرده میشود. همچنان از آن در دام های پرنده گان نیز استفاده می شود.

توليد شالی در جهان:
  بر اساس آخرين احصایه سازمان خوراکه وغذا  جهان F.A.Oميزان توليد برنج در سال 2003 در جهان 584,975 هزار تن بوده است . از ميان کشورهاي جهان کشورهاي چين و هندبيشترين  توليد بيش از 55% توليد شالی جهان را به خود اختصاص داده اند.
 ميزان توليد شالی درجهان، افغانستان و چند کشور عمده توليد کننده در سال 2003
کشور ميزان توليد ( واحد تن)
جهان                     584975923
چين                      167617000
هند                       133513000
اندونزي                  51849200
بنگلادش                 38060000
ويتنام                     34605400
ميانمار                   21900000
تايلند                     27000000
جاپان                       9863000
فيليپين                  13171087
برازيل                   10219300
ايران                       3300000
افغانستان                  331000

سطح زير کشت شالی در جهان، افغانستان و چند  کشور عمده توليد کننده در سال 2003
کشور                سطح زير کشت(واحد هکتار)
جهان                     150938100
چين                       27398000
هند                        44000000
اندونزي                 11600000     
بنگلادش                11100000
ويتنام                      7443600
ميانمار                    5600000
تايلند                    11000000
جاپان                      1680000
فيليپين                   4095000
برازيل                    3156360
ايران                        560000
افغانستان                  22500

 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه هفتم خرداد 1388ساعت 15:20  توسط فرهاد احمدیار  | 
روزیکه لعل لب تو خندان گردد

گل بشگفد وبنفشه ارزان گردد

                                 خال لب تو جلوه دهد جنت را

                                دوزخ به جمال تو گلستان گردد.

 

مهر دل من مدام تقدیم تو باد

عمری که شود به کام تقدیم توباد

                          پیدا نشد آن هدیه که درشان تواست

                          یک باغ گل سلام تقدیم تو باد.

 

تک ستاره ای آسمان زندگی !

هزاران لب خند ،شادی ،خوشی،صفاوصمیمت،

مهرومهرورزی فقط نثار تو باد. 

ای دوست شبی نیست که دیوانه نباشم

مســـــتم اگرساکن میـــــخانه نباشـــــــم

دوست آن نیست که هر لحظه کنارش باشی

دوست آنــــست که هر لحظه به یادش باشی 

خواهـم ز خدا روشن تابنده بمانی

چون ماه جهان تاب درخشنده بمانی

امید من آنست که در گلشن هستی

چون غنچه گل با لب پر خنده بمانی. 

اگر سنگم زنی سنگت ببوسم

اگر زهرم دهی زهرت بنوشم

                    اگر غسلم دهی با آب کافور                 

     کفن پاره کنم دستت ببوسم.

 

مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید

که زانفاس خوشش بوی کسی می آید

از غم هجر مکن ناله وفریاد که دوش

زده ام  فالی  و فریاد  رسی  می آی

عبدالتواب نعیمی.

+ نوشته شده در  سه شنبه پنجم خرداد 1388ساعت 9:48  توسط فرهاد احمدیار  | 

ادویه ضـــــــــــــــــــــدی آفات

 

آفـــــت:عبارت ازموجودات زنده زیان آورازقبل حشرات ،کنه ها ،پرنده گان ،جونده گان ،قارچها ،ویرس ها ،باکتریاها ،وغیره میباشد که باعث کاهش محصولات زراعتی ،پأین آمدن کیفیت محصولات زراعتی وارزش مارکتی محصولات مشوند.

آفت کـــــــــــــــــش ها:

عبارت ازمواد کیمیاوی زهری میباشد که سبب دفع یاکنترول آفات مورد استفاده قرارمیگیرد.

تاریخــــــــــــــــــــچه :

درطول تاریخ بعضی ازبندپایان به عنوان دشمن انسانها درجهت کاهش محصولات زراعتی وناقل امراض شناخته شده اند وانسانها ازبدوی پیدایش به ویژه ازآغازی تمدن شدن همواره به دنبال روشهای مقابله با این دشمن بوده است.

درزمانهای قدیم انسانها ازمواد معدنی ونباتی برای مبارزه علیه این آفات استفاده مینمودن لازم به ذکراست که تاقبل ازشروع جنگ جهانی دوم اکثری مواد استفاده شده درمقابل آفات ازمواد معدنی چون ارسینک وگوگرد بودند وبطوری همزمان استفاده ازنباتات مانند گل ،pyrethrum،نکوتین،وروتینون نیزمروج بوده.دردهه 1940 آغازی بودکه درآن انقلاب حشره کش ها مورداستفاده قرارگرفت که ماده توسط poal mallerکشف گردید که نام برده بخاطراین کشف بزرگ موفق به جایزه نوبل گردید.باکش DDTواستفاده ازآن درازبین بردن حشرات سازمان جهانی صحت این ماده را بنام (گلوله سحرآمیز)نامیدوادعا نمودکه بادردست داشتن آن قادربه ریشه کن کردن بسیاری ازامراض مخصوصأ ملاریا خواهد بودکه این موضوع بابروز مقاومت درمقابل این حشره کش درحشرات باشکست مواجع خواهد شد.

طبقه بندی آفت کش ها:

1-مرکبات عضوی کلورین داریاOrgano chlorine compound:

این گروه ازآفت کش ها درطیف وسع برعلیه آفات وحشرات مضره مورد استفاده قرارگرفته مهمترین مرکباتکه شامل این گروه میباشند عبارت اند از(دیکوفون،الدرین،کلورودان ،هپتاکلور،دیلارین،:

این گروه ازآفت کش ها درطیف وسع برعلیه آفات وحشرات مضره مورد استفاده قرارگرفته مهمترین مرکباتکه شامل این گروه میباشند عبارت اند از(دیکوفون،الدرین،کلورودان ،هپتاکلور،دیلارین،:

این گروه ازآفت کش ها درطیف وسع برعلیه آفات وحشرات مضره مورد استفاده قرارگرفته مهمترین مرکباتکه شامل این گروه میباشند عبارت اند از(دیکوفون،الدرین،کلورودان ،هپتاکلور،دیلارین،BHC، DDTوغیره میباشد که ازجمله DDT دارای ثبات بیشتربوده وبزودی تجزیه نمیشود اگرتوسط موادغذای نباتی وارد انسان ویاحیوان شود دربدن ذخیره شده ودرصورت ورود تکراری آن دردرازمدت ممکن است باعث مرگ انسان شود.

2-حشره کش های عضوی فاسفورس داریاOrgano phasphato insecticide:

همزمان باجنگ جهانی دوم حشره کش های فاسفورس دارمثنوعی ساخته شدوپس ازین موادبه عنوان گازهای جنگی توسط آلمانی هااستفاده گردید.تااکنون بیش ازچندین نوع ازآفت کش ها به بازارآمده است که به طریق مختلیف روی حشرات اثرمیگذارد.ازحشره کش های شامل این گروپ میتوان از(مالاتیون،پاراتیون،دیازینون،سیتوکس،میتاسیتوکس،تمفوس،کلوروپیروفوس،میتایل،پیریمفوس میتایل،فیتون،وفیتروتیون)رامیتوان نام برد.دوام وخاصیت ابقائ این موادها نظربه آفت کش های کلورین دارکمتراست.

 

3-کارباماتا Carbamates :

این آفتکش هاازنظرطرزتاثیربروی حشرات شبهه حشرهکش هافاسفورس دارمیباشدمهمترین آفت کشهایکه شامل این گروپ میباشدعبارتنداز(کلدباریل،پروپوکسوز،فوردان،والدکارپ)وغیره میباشد.

4- حشره کش های Pyrethraid insecticides :

ازنظرساختمان کیمیاوی منشأ این حشره کش های گل های نبات Pyrethrumبوده که مبدأ آن ایران میباشد.دردهه 1950 این گروپ ازحشره کش ها بصورت مصنوعی ترکیب وساخته شدند درابتدااین مرکبات درمقابل نورآفتاب سریعأ تجزیه  میشدندکه بعدأروی فورمول کیمیاوی آنها کارفراوانی صورت گرفت وحشره کش های به بازارعرضه گردیدکه دوام نسبتأ بیشترداشتند مهمترین حشرکش ها یکه درکنترول حشرات خانگی آفات زراعتی مورداستفاده قرارمیگیرندعبارتنداز(آلترین ،بیوآلترین،ازمترین،بیوازمترین،پرمترین،سایفوترین

دلتامترین،سایپرمترین ،تمداسیهالوترین وفنرین) میباشد این مرکبات درکنترول آفات نباتی وهمچنان ناقیلاین ملاریا استفاده صورت میگرد.

مرکـــــــــــــــــــــــــــــبات جدید:

علاوه برچهارگروپ اصلی که فوقأ توضیح داده شد هم اکنون انواع واقسام مختلیف آفت کش های جدید که میکانیرم عمل آنهاممکن است ازسایرآفت کش ها متفاوت باشد به بازارعرضه شده است.

این آفت کش ها بالای تنظیم کننده های رشد حشرات اثرکزاربوده ومانندهورمونهای پوست اندازی وجوانی حشرات عمل مینماید .ازمهمترین مرکبات شامل این گروپ میتوان ازمیتوپرن،ودیفلو،بنزورون نامبرد.

همچنان ساختن فرامون ها ترکیبات دورکننده حشرات وهمچننان عقیم کننده های حشرات نیزتحت تحقیق میباشدوعنقریب به بازارعرضه خواهد شد.

حشره کش ها:

حشره کش هاعضوی کلورین داراین حشره ها ازC Cl Hساخته شده اند.بنام های دیگری ازجمله هایدروکاربن ها کلورین دار حشره کش های کلورین دارومواد مصنوعی کلورین دارنیزیادمیشوند که این حشره کش ها شامل « کلورودان،لیندان،دیکوفول یا کلتان ،متوکسی کلورایندوسلفان (تیودان )،DDTودیلارین » میباشد.

DDTوحشره کش های واسطه به آن :

اولین ماده حشره کش بوده که طوری مصنوعی ساخته شده است نام کیمیاوی آن دای کلورودای فینایل ترای کلوروایتان  Dichloro DiphenylTrycloroethanمیباشد دوماده دیگری که به DDT نزدیک است بنام های Methoxy Chlor وDicophxol یا Kilthane بوده که مرکب دومی حشره کش نبوه وبیشتر کنه کش میباشد.

دیکوفول جهت مبارزه باتعدادی ازکنه های میوه وسبز یجات وتعضی نباتات دیگراستعمال میشود که دربخش کنه کش ها مطالعه خواهد شدمتوکسی کلوریک ماده بسیارخوب برای جایگزین شدن باDDTاست .چون دوام زیادداشته ولی برای انسانها وحیوانات اهلی سمیت کمتری دارد.

این حشره کش انواع مختلیف آفات حشره میوه جات ،سبزیجات ،نباتات سایه داروحیوانات اهلی راکنترول کرده دربدن به آسانی تجزیه میشود.

DDT دارای دوام خیلی زیاد بوده بنأ ٌ استفاده ازین ماده توسط سازمان حفاظت محیط زیست E P A منع شده است زیرااین حشره کش درداخل آب ،خاک وانساج انسان وحیوان ونبات به مدت زیادباقی مانده وبه آسانی توسط مایکروارگانیزم ها انزایم ها گرما وشعاع ماورای بنفش تجزیه نمیشود.

DDT چگونه حشره رامیکشد؟

بایدمتذکرشدکه تاهنوزطرزعمل یاتوجه فعالیت بیالوژیکی DDT بخوبی شناخته نشده است .این ماده بروی اعصاب یارشته های عصبی اثرکرده ازانتقال تحریکات عصبی حشره جلوگیری میکند بالاخره یا سرانجام اعصاب بطورخودبخودی وغیرارادی تحریک شده وسبب انقباض عضلات میشوند که این عمل ممکن است منجربه تشننج یا مرگ حشره گردد.

لیندان Lindane :

لیندان یا B H C یا H C Hهگذاکلوروسایکلوهگزان اولین باردرسال 1825کشف شد ولی مانند DDTخواص حشره کشی آن تاسال 1940ناشناخته ماند خاصیت تدخینی «دودی»یا Fumigate ازاکثری حشره کش های دیگرزیاد تراست ودرجایکه جهت رسیدن حشره کش به حشره ضرورت به حشره کش های تدخینی میباشد ازقبیل کرم های سوراخ کننده موجود درتنه درختان میوه ونباتات زینتی ازلیندان استفاده شود چون فقط ایزومرگامای این ماده یعنی  HCHموثرمیباشد روشهای جهت ساختن ماده %99خالص که ازاین ایزومرباشد ایجادگردیده وآن ماده رالیندان نام گذاشته اندکه علیه بیشتری حشرات موثراست .لیندان بسیارکم بوی بوده ودارای درجه تبخیرزیاد میباشد وازآن فقط جهت استفاده درخارج ازمنزل وآن هم برای آفات نباتات غیرخوراکی ازقبیل کرم های سوراخ کننده درختان ونباتات زینتی توصیه میشود .

ایزومرگامای H C Hبرای هموگشن عمارات تحویل خانه 7 روزقبل ازپرنمودن آن به پیمانه وسیع بکارمیروداین حشره کش اساسی ترین وسیله مبارزه درمقابل آفاتیکه درخاک زنده میکننده وهمچنان کرم های حشرات جونده ملخ ها،قانغوزک ها،مگس ها وغیره بشمارمیرود.

برای جلوگیری ازمسموم شده توسط بقایای H C Hاستعمال این  حشره کش  محدود بوده وبالای محصولات زراعتی که مصرف خوراکی دارند خیلی کم استعمال میشوند.

پولی کلوروپیرتین ها :

حشره کش های میباشد که تاثیری امعای وتماسی داشته سیستم عصبی حشره را متضررمیسازدبرای شپشک ها،کنه ها،کیک هازمینی وقانغوزک هاآفت کچالوبسیارسمی میباشد .قسما ٌخواص قارچ کشی رانیزنشان میدهدوبرای زنبودهای عسل کمترسمی میباشد .

دروجود انسانها وحیوانات خونگرم کمترذخیره شده مگردرصورتکه غلظت بخارات این مرکبات درهوا 4mg/m3 باشد علایم مسموم شدن به نظرمیرسدمرکباتکه شامل این گروپ ازحشره کش ها میباشد عبارت اندازپولیکلورکامپین وپولیکوروپینین.

پولی کلوروکامپین یاتوکسافین این مرکب رابنام توکفین نیزیادمیکند شکل موم است ورنگ نصواری دارد .فورمول آن C10H10Cl8 میباشد این مرکب دارای 69-70%کلورین میباشد توکسافین درآب منحل نبوده ولی درشحمیات ایترومحللهای دیگرمانندبنزین ،کلوروفارم وکاربن تتراکلوراید منحل میباشد مفیدیت این مرکب نظربه H C Hبلندبوده دراثرحرارت تیزاب نمک یا  H Cl ازآن ضایع شده ومرکب مذکورتخریب میگردد .

موجودیت مرکبات قلعوی درخاک درصورتیکه حرارت بلند باشد تجزیه وتخریب راسریعت میسازد همچنان مرکبات آهن دارویانمک های آهن داردرحرارت بلند تخریب این مرکب را شدیدترمیسازد موجودیت شعای ماورای بنفش نیزباعث تجزیه این مرکب میگردد محلول های این مرکب درنباتات وخاک باثبات بوده زودتجزیه نمیگردند .بعضا ً موجودیت شان بعدازسپری شدن 5-10سال نیزدرخاک مشاهده شده است بقایای این مرکب درخاک نباتات راملوث میسازد زیرا این موادتوسط زیشه جذب شده ودرنبات ذخیره میگردد نباتات که ریشه زیرزمینی دارند مانندذردک ،لبلبو،شلغم مقدارزیادی این را جذب وسبب مسموم شدن استفاده کننده گان میگرددبنابراین علت باید اضافه تراز0.5ملی گرام درفی کیلوگرام خاک استعمال نگردند. اگربه این مقدارتوصیه شده استعمال شود نباتات رانمیسوزاند وزهریت رانیزبوجودنمیآورد اگر50% این مرکب رابه مقدار45mg/1kgماده غذائ استعمال کنیم موشهاراازبین میبرد تنفس بخارات توکفین نیزمضربوده حدمعین آن درفضأ 0.5mg/m3 هوا میباشد وقتیکه این حشره کش درفارم ها باغهاویامنازل استعمال شودبرای مدت 15روزباید انسان درآنجا داخل نشود.

پولیکلوروفینین :

این مرک دارای 64-67%کلورین بوده حشره کش قوی است فورمول عمومی آن C10H10Cl8 است به شکل کتله غلیظ بی رنگ بوده ازنظرمقاومت ویاپایداری شباهت به عسل داردعملا ًدرآب غیرمنحل است ولی درمحلل های عضوی خوب قابل حل میباشد ازنگاه کیمیاوی خاصیت پولیکلورپینین مانندپولیکلوروکامفین میباشددرخاک هابه مدت یک سال نهگداری شده ودرنباتات هم تا60روزباقی میماندحدی معین استعمال آن درخاک 0.5mg/kgمیباشد این مرکب نسبت به پولیکلوروکامفین سمیت زیاددارد ازاین احاظ دراثناتطبیق امکان سوختن نباتات متصوراست این حشره کش بایددروقت شکوفه آوری نباتات استعمال نگردد پولیکلورفینین برای زنبورهای عسل وسایرحشرات مفیده نیزسمی قوی بوده وبه شکل تماسی وهمچنان به شکل امعائ حشره را ازبین میبرداین ماده ترساننده نیزبوده وسبب دورراندن حشرات نیزمیگردد برای ازبین بردن موشها 240-500mg/1kgخوراکه موثرمیباشدبرای انسانهانیزسمیت آن متوسط میباشد این مرکب توسط جلد وارد بدن شده وذخیره میگرددهرگاه بخارات آن تنفس گرددشدیداً سمی میباشد چون نسبت به تمامی حشره کشی های دیگربه قیمت ارزان تولیدمیگرددازهمین علت این حشره کش درمزارع بزرگ کچالو ولبلبوقندی وهمچنان فارم های حبوبات استعمال میشود این مرکب کنه های لبلبو،شپشک های لبلبوقانغوزک های انکشاف یافته کچالو،شپشک های بته ها وسایرآفات جوانه های فارم های حبوبات را خوب محوه میسازد.

برای محلول پاشی درمبارزه علیه آفات کچالو،لبلبوی قندی وحبوبات به غلظت 1-0.7 به نورم 1-2kg ماده موثردرهکتاراستعمال میشود این حشره کش ثبات زیاد داشته ازاین رواستفاده ازآن درزراعت محدود میباشد نباتات که توسط این حشره کش دواپاشی میشوند باید به حیوانات تغذیه نشوند زیرا تاثیرآن درنبات موجودمیباشد وسبب مریضی حیوانات میشود غذاهایکه به این موادآلوده باشد به گاوهای شیری ومرغ های تخمی تغذیه نشوددرخوراکه باب تازه برای  حیوانات وپرنده گان گوشتی 0.5mg/kg مجازمیباشد.

پولیکلوروسایکلودینها :

دراین گروپ حشره کش های فعال شامل میباشد اینها تاثیرات تماسی امعای داشته ویک تعدادشان به شکل سیستمیک وفومیگشن نیزبالای حشرات عمل مینمایند .این حشره کش ها درارگانیزم حشره داخل شده درمرحله اول سیستم عصبی حشره را متاثیرساخته وآنرا بیمنظم میسازد .

درمرحله دوم بالای انزایم های تنفسی تاثیرکرده وآنانرا غیری فعال ساخته ودرنتیجه تنفس شان بطیع میگردد همچنان فاسفورس نیزهمراه موادعضوی تعامل نکرده بنأ ًانرژی تولیدنمیشود مرکبات سایکلودین برای انسانها شدیداً سمی بوده خواص ذخیروی دارند چون این مرکب ازطریق جلد داخل حیوانات میگردد ومسمومیت عمومی رابه بارمیآورد همچنان این ادویه ثبات زیاددارد وزودتجزیه نمیگردد وهم زهریت شدید وناگواردارد بنأ ً درزراعت استعال شان محدودمیباشد.

استفاده ازهپتاکلور،تیودان ،دای کلور،ودیسپیرول درزراعت مجازمیباشد .

 

هیپتاکلور Hiptachlor :

ماده سفید به شکل کرستل میباشد وبوی کافوری ضعیف دارد حرارت ذوبان آن بین 12℃'>96-90 میباشد مرکب فوق خیلی موفربوده اگربه شکل مناسب ذخیره نشوند مقدارزیاد آن ضایع میشوند هپتاکلوردرآب غیرمنحل بوده ولی درایتایل الکول بطورمتوسط حل گردیده درهایدروکاربن های اروماتیک ومشتقات کلورین بخوی منحل میباشد . این مرکب درآب تحت تاثیرقلعوی به طوری ضعیف تخریب شده واپیوکساید هپتاکلورتبدیل میگردد ایپوکساید هپتاکلوربه تمام ارگانیزم ها زهری بوده وثبات آن مشابه هیپتاکلورمیباشد هردومرکب سمی قوی وهم به مرکبات سمی ضعیف تجزیه میگردد این مرکبات قرارذیل میباشد.

1-  کلورودین .

2-  ایپوکساید کلورودین .

3-  هایدورکسی کلورودین .

4-  هگذاهایدروکسی کلورودین .

ازجمله مرکبات فوق کلورودین وایپوکساید کلورودین به حیوانات خون گرم زهری میباشد هیپتاکلوربرای قانغوزک ها وکرمینه ها شدیداً سمی میباشد ازآن جمله آفات راکه درخاک زندگی میکنند کنترول مینمایند.درصورت ریختن هپتاکلورباللی جلد وغشای مخاطی سبب التهاب وامراض جلدی میگردد هرگاه غلظت این ماده به 1/1000mg دریک مترمربع برسد علایم مسمومیت درانسانها به مشاهده میرسد .هپتاکلوردرانساج سحمی حیوانات به شکل ایپوکساید ذخیره شده وبعدا ًباشیرمادربه طفل منتقل شده آنرا مسموم خواهد ساخت برای مبارزه علیه آفات فارم ها ایمل شن هپتاکلوری %22 تولید میشود .نورم مصرف آن به منظورضدی عفونی نمودن تخم های جواری 0.2-0.6kg/100kg لبلبوی قندی 0.5-0.7kg/100kg میباشد .

جوانه های نباتات زراعتی دراین صورت درجریان 30روزبرای حشرات سمی باقی میماند ضدی عفونی کردن تخم ها به طریقه نیمه خشک صورت میگیرد باضدی عفونی نمودن تخم ها ازخساره کرم های سمی جسم سیاه وکرمینه های شپرک های اره کننده میتوان جلوگیری کرداین حشره کش درمقابل کرمینه های بال سخت ها ،خرسک  مگس های غله جات وقانغوزی گندم نیزاستفاده میتواند .

تیودان  "اندوسلفان" :

حشره کش میباشد که دارای 2 ایزومراست یکی بنام تیودان Aودیگری بنام تیودان B یاد میکند تیودان A درحرارت 12℃'>109-108 ذوب میشود ولی تیودان B در 12℃'> 296-298 ذوب میشود ازنظرخواص فزیکی وکیمیاوی دارای تفاوت بسیارکم هستند تیودان ماده سفید کرستالی بوده درآب منحل نمی باشد ولی درمحلل های عضوی منحل است این ماده عملا ًغیرمفیربوده درمقابل نورنسبتا ًمقاوم است این مرکب نسبت به سایرپولی کلورودین کمترپایدارمیباشد اگردرالکول حل شود این مرکب میشکندوتخریب میشود تیودان به حیوانات ونباتات کمترزهری بوده درخاک 1-2 سال باقی میماندبه غلظت های سفارش شده باعث خساره به نباتات نمیگردد این مرکب مانند مرکبات دیگربه مرورزمان تخریب گردیده وتخریب شان درموجودیت اوکسیجن زیاد وآب زیاد سریعترمیگردد تیودان درموجودیت آب وآکسیجن زیاد به مرکبات ذیل میگردد.

1-  تیودان سلفاید

2-  تیودان ایتر

3-  هایدروکسی تیودان ایتر

4-  تیودان الکول

5-  تیودان لکتوم

هرگاه این حشره کش بالای جلدحشرات تماس پیدانماید توسط عرق آنها ممکن است شسته شود تیودان مانند حشره کش های دیگربالای سیستم عصبی تاثیردارد غشای سیستم عصبی راحل میکند وبه این ترتیب سبب بی نظمی درسیستم عصبی شده بالاخره حشره فلج شده به مرگ مواجیع میشود این حشره کش بالای زنبورعسل اثرسمی نداشته بعضی اوقات برای ازبین بردن حشرات دیگردرفارم های زنبورعسل استعمال میشود برای انسان زهری است ولی تاثیری ذخیروی ندارد محصولات که ازاستقلاب این حشره کش تولید میگردد درآب منحل است ودرادرارحیوانات به آسانی خارج میگردد همچنان مستقیما ًازطریق فضله وشیرنیزخارج میگردد درفارم های که استعمال میگردد برای پرنده گانیکه درفارم زندگی میکنندخطرناک نیست به پرنده گان خانگی نیزمضرنمیباشد ولی اگربه حوض های ماهی داخل شودسبب مرگ ماهی میشود .

درزراعت پودرمرطرب شونده %50 تیودان استعمال میگردد به غلظت% 0.4-0.3 کرمینه ها وکرم های انکشاف یافته کنه های انگوروتوت فرنگی را محوونابود میسازد همچنان بالای شپشک نباتی نیزموثراست دواپاشی درانگوردومرتبه صورت میگیرد درمرتبه اول دواپاشی بصورت مایع قبل ازشکوفه آوری ومرتبه دوم بعداز15روز عملی میگردد نورم مصرف این مرکب 6-3 کیلوگرام ماده موثردرهکتارمیباشد محصولات دواپاشی شده نباید خوده شود استعمال تیودان صرف درمزارع تخمی انگوروتوت فرنگی سیاه مجازمیباشد.

دیلور«دی هایدروهپتاکلور»:

این حشره  کش به سه نوع میباشد که بنام الفا دیلورβدیلوروگاما دیلوریادمیکند ازجمله آنها الفادیلوروβدیلور،فعالیت بیشترحشره کشی راداردوبیشتراز%95  موادموثررااحتوامیکند این ماده رنگ خاکستری بابوی ضعیف داشته حرارت ذوبان آن 12℃'> 128 میباشددرآب غیرمنحل بوده ولی درمحلل های غیری عضوی قابل حل میباشد اگربه نورم توصیه شده استعمال شودبه نبات خساره واردنمیکندوبالای کیفیت محصولات نیزتاثیرناگوارندارد بقایای آن مدت یک ماه درنبات باقی میمانداین حشره کش تاثیرتماسی وامعای دارد.

دیلورعلیه حشرات مانندقانغوزک ها وهمچنان کرمینه ها آنها استعمال میشود دوام تاثیروقایوی آن بین 12-15 روزمیباشد برای انسانها کمترزهری میباشد وبالای جگراثرناگواردارد .پودر30% مرطوب شونده دیلورعلیه قانغوزک های کچالوبه نورم 0.3-0.6kg/1hictar توسیعه میشودوعلیه شپشک های معمولی وخاکستری لبلبوقندی به نورم 1.5-2kg/1hictar استعمال میگردد.

دواپاشی توسط این حشره کش درمزارع کچالوزمانی توسیعه میشودکه کرمینه های قانغوزک درحال تکثیرکتلوی باشند .لبلبوی قندی درمرحله دوبرگی دواپاشی گردیده وتطبیق این حشره کش بعداز10-7 روزتکرارمیشود دیلوردرمزارع بادنجان رومی وبادنجان سیاه علیه قانغوزک های کلورادوبیتل به نورم 0.6-0.8kg/1hict مجازمیباشددرمزارع پنبه علیه شپرک پنبه 3-4kg/1hict استعمال میگردد.اوقات وایام آخرین تطبیق دیلوردرکچالو20 روزقبل ازجمع آوری وبالای لبلبوی قندی وبادنجان وبادنجان سیاه پنبه 30روزونباتات خاندان رشقه 45 روزمیباشد بقایای دیلوردرسبزیجات ،کچالو، لبلبوی قندی بیشتراز0.2mg/1kg مجازنیست.

دیسپیرول «لیکیوان» :

دیسپیرول بشکل پودربوده رنگ آن نصواری در 12℃'>91 ذوب میشودعملا ًدرآب غیری منحل است ولی درمحلل های عضوی بخوبی حل میگردد زمانی درآب گذاشته شود بصورت بطی هایدرولیزشده وخاصیت حشره کشی آن کم میشودهرگاه به مقدارتوسیعه شده استعمال شودتاثیرمنفی ندارداین حشره کش تاثیرتماسی وامعای داشته ولی تاثیرات وقایوی آن بسیارقوی میباشد.

دیسپیرول برای کنترول قانغوزک ها وشپشک ها مواد وقایوی بوده وآنها را ازبین میبردوبرای زنبورهای عسل وسایرحشرات مفیده بی ضرراست برای انسان وحیوان زهری متوسط است مخلوط %50 آن اگربه مقدار240-280mg/1kg خوراکه موش استعمال میشود آنراازبین میبرد.سمیت جلدی آن کمتراست ودرنبات کمترذخیره میشود اگردرفارم های کچالوبه اندازه 0.3-0.4kg/1hict استعمال شودحشرات راازبین برده ونبات محفوظ میماند هرگاه ماده خالص آن موجودباشددرحدود 0.2-0.15kg/1hict درفارم های بادنجان رومی وبادنجان سیاه به اندازه 0.3-0.5 kg/1 hict استعمال میگردد جهت کنترول شپشک های خاکستری وسیاه لبلبوی قندی مقدار1.5-3 kg/1 hict  استعمال میگردد.

دواپاشی به وسیله دیسپیرول بایدزمانی آغازگردد که حشره بالای نبات ظاهرشودوبعد ازهر12-8 روزتکرارگردد درصورت پائین آمدن درجه حرارت هوا نورم مصرف حشره کش بادرنظرداشت سفارش افزایش میابد.آخرین تاریخ استعمال دیسپیرول 30 روزقبل ازجمع آوری حاصل صورت گیرد زیرا طی مدت 30روزتاثیرات هوا ازبین رفته محصول نباتی آماده خوردن میباشد.

حشره کش های عضوی فاسفورس داریاOrgano phosphates  :

این گروپ ازحشره کش ها ناپایه داربوده وجانشین حشره کش های عضوی کلورین دارکه دوام بشتردارند گردیده است استعمال این حشره کش هاازاطراف منزل وباغها سفارش شده میتواند حشره کش های فاسفورس دارمشتقات فاسفوریک اسید میباشد بعضی ازاین حشره کش ها برای حیوانات فقاریه ها سمی میباشد ولی یک تعدادآنها کم دوام وناپایه داربوده وبه آسانی تجزیه میشود .حشره کش های عضوی فاسفورس دارکه استعمال شان علیه آفات نباتی معمول است قرارذیل میباشد.

Ø  مالاتیون Malathion :

یکی ازقدیمی ترین ومطمعین ترین حشره کش های فاسفورس داربوده که درسال 1949 ساخته شده وعموماً درداخل وخارج ازمنازل استعمال شده برای انسانهاوحیوانات اهلی خطری کمتردارد این حشره کش تعدای زیادی ازآفت ازجمله شپشک های نباتی ،کنه های عنکبوتی ،سپردارها ،مگس های خانگی وانواع مختلیف حشرات مکنده وجونده دیگرراکه به میوه وسبزیجات ،نباتات زینتی ومحصولات انباری حمله میکنندراکنترول میکند.استفاده ازپودرمالاتیون جهت مبارزه بااکثری آفات خانگی بی خطرمیباشد مالاتیون بصورت ماده غلیظ ایملشن شونده بوده .

پودرویتایل برای کنترول حشره برگ خواردرخت بادام وسیب که بنام جولاگک یادمیشود استعمال میگردد 1-2gr پودر %50 مالاتیون دریک لیترآب ویابه اندازه یک قطی گوگرد دریک گیلن آب حل گردیده بردرختان بادام ،سیب اولا ً زمانیکه گلها نشگفته باشد وباردیگرزمانیکه گلها ریزش نموده باشد پاشیده شود واگرپودر%25 موجودباشد 2-3gr/1 liter آب حل گرددبعدا ًاسپری گردد.

Ø  ترای کلوروفون «Trichlorofon»:

این حشره کش بنام Dylox نیزیادشده وبرعلاوه فاسفورس کلورین نیزدرترکیب آن شامل میباشد ترایکلوروفون برای کنترول آفات محصولات مختلیف ومگس های اطراف تهویل خانه ها ومحصولات زراعتی استعمال میشود این حشره کش بالای چندین نوع سبزیجات ونباتات زینتی استعمال شده میتواند.

Ø  دیازینون Diazinon :

قدیمی ترین حشره کش بوده درسال 1952 کشف شده است این حشره کش بیشترین مورد مصرف را درمحدوده منازل داشته برای کنترول حشرات خانگی آفات باغهارگیاهان زینتی وهمچنان برای کنترول مگس ها درداخل طویله حیوانات خانگی میتوان استفاده کرد.

Ø  کلورپیرویفوس Chlorpyrifos :

این حشره کش بنام Dursban نیزیادشده درداخل منازل ورستورانت ها جهت کنترول حشرات خانگی استعمال میگردد .این حشره کش بصورت یک ترکیبی که خیلی علایم وتدریجی درمحیط آزادمیشود بنام Killmaster® برای کنترول آفات خانگی فروخته میشود Dursban علیه آفات نباتات زینتی نیزمورد استفاده قرارمیگیرد.

Ø  Ethion :

یکی ازحشره کش های عضوی فاسفورس داربوده که خاصیت کنه کشی نیزدارد این حشره کش برای انواع شپشک ها سپردارها ،ترپس ها،چرچرک ها،لارواهای مگس ها آفت کرم های برگ خوارکنه ها ازجمله کنه های درختان میوه ،سبزیجات ونباتات زینتی بکارمیرود.

Ø  Dichorovos :

همچنان بنام های Vapona  وDDVP یادشده یکی ازحشره کش های میباشد که ازطریق تماس وسیستم عصبی اثرکرده وخاصیت تدخینی نیزدارد این حشره کش رابه قلاده ها ونوارهای پلاستیکی حیوانات خانگی تزریق کرده که به انوانی یک ماده تدخینی به طورتدریجی آزادشده وتاچندماه دوام خودرا حفظ میکندوبرعلیه آفات موجوددرداخل منازل محل های سربسته دیگروبروی حیوانات خانگی استعمال میشود.

حشره کش های فاسفورس دارسیستمیک یاSystemic Organophosphates

حشره کش های هستندکه به وسیله ریشه گیاه جذب شده وبه قیمت های فوقانی منتقیل میشوندودرآن قسمت حشرات مکنده که ازشیره نباتی تغذیه میکنندراازبین میبرندمگرآن عده کرم هاوحشرات که ازانساج نباتی تغذیه را کنترول نمکنند .زیرااین نوع حشرات ازشیره نباتی که دارای ماده سمی است به اندازه کافی تغذیه نمیکنند تاباعث مسمومیت شان شود ازجمله انواع حشره کش های سیستمیک میتوان به Dimethoate  یا(Lygon® ) اشاره نمود.

 

 

Dime thoal :

دیامیتول رامیتوان به روی دیوارهای ساختمانها ،ودرداخل مزارع برای کنترول انواع مگس ها وهمچنان جهت کنترول کنه ها وحشرات نباتات زینتی سبزیجات ،سیب ،ناک ودرختان سطروس وتربوزبکاربرد.

Acephate یا Orthen :

یک حشره کش سیستمیک جدیدتراست که جهت مصرف خانگی موجودمیباشداین حشره کش دارای خاصیت تماسی بوده دوام متوسط داشته ومدت 10-15 روز میتواندخاصیت سیستمیکی خودرا حفظ کند بااین حشره کش میتوان انواع شپشک ها کرم های حلقه زن لارواهای شپرک ها کرم های پیچاننده برگ چرچرک ها ،ترپس ها وکرم های تارتن را درداخل منازل کنترول نمودوازآن جهت کنترول آفات چندین نوع سبزی واکثری گیاهان زراعتی نیزمیتوان استفاده کرد تعدادی دیگری ازحشره کش های سیستمیک نیزوجوددارند که برای کنترول آفات حیوانات بکارمیبردند.

Coumaphos  یا Co-Ral :

ازجمله حشره کش های سیستمیک بوده که جهت مبارزه با آفات حیوانات خانگی توسیعه شده این ماده زمان که ازطریق خوراک به حیوان داده شودباعث دفع کرم های حیوانات یا Cattle grube شپش ها مگس های شاخ ،مگس های صورت یاروی حیوانات  ،مگس گوشت یا Screw worms کنه ها شپش های حیوانات Sheep keds وکرم های پشم میشود.

کاربامات ها Carbamates :

کاربامات ها ازکاربامیک اسید منشع گرفته اند طرزعمل حشره کشی کاربامات ها مانندحشره کش های عضوی فاسفورس دارمیباشد کاربامات ها مانندحشره کش های عضوی فاسفورس دارمیباشد کارباریل Carbaryl یا Sevin® میباشد اولین کاربامات موفق بوده است که درسال 1956 معرفی شده است ونظربه کاربامات های دیگربیشترمورداستفاده قرارمیگیرد این حشره کش ازطریق سیستم هاضمه وتماسی برای برای پستانداران مسمومیت خیلی کم داشته ودرمقیاس زیاد منجمله حشره کش درباغها وچمن ها مورداستفاده قرارمیگیرند .کارباریل برای کنترول آفات بیش ازصدنوع محصول مختلیف ازقبیل سبزیجات درختان ستروس میوه های لذیز محصولات علوفوی ،نباتات مزروعی ،جنگل ها ،چمن ،چهارمغز،بادام ،نباتات زینتی ،چراگاها درختان سایه دار.ماکیان وحیوانات دیگربه اثبات رسیده است کارباریل برای کنترول لاروائ شپرک ها چرچرک ها ،ملخ های محلی به مقداریک کیلوگرام ماده خالص درهکتاراستعمال میشود.دوام Sevin نسبتا زیاداست بنا ًتا3هفته ازمواد دواپاشی شی شدنباید استفاده کرد.

فورادان :

این حشره کش علیه حشرات خاک زی مانندکرم سفیدریشه نیماتودها وهمچنان آفات ازقبیل کرم ساقه خواری جواری سرخرطومی برگ رشقه استعمال میگردد این حشره کش به صورت گرینول 5.3-10% به مقدار1.2 الی 2.2 کیلوگرام ماده خالص علیه آفات مختلیف درخاک استعمال میشود .فورادان تاثیرسیستمیک دارد وازطریق ریشه وشیره نباتی به قسمت های هوایی نبات راه مییابد مقدارکشنده آن برای حیوانات 5 ملی گرام برکیلوگرام میباشد به عباره دیگر3 گرام ماده خالص آن یک گاوی 600 کیلوی را میکشد.

Proxopor یا Bygon :

این حشره کش علیه حشرات که به مقابل حشره کش های عضوی کلورین داروفاسفورس دارمقاومت پیداکرده اند تاثیرزیادی دارد Bygon توسط دواپاش ها برای کنترول قانغوزک ها وحشرات خانگی دیگرکه دررستورانت ها ،آشپزخانه ها ومنازل موجود اند استفاده میشود این حشره کش نیزبه صورت انواع اسپری جهت مصارف خانگی تهیه شده است.

Synthetic Pyrethroides :

Pyrethroides  ها قیمت گران داشته ودرمقابل نورآفتاب ثبات ندارند ازاین روجهت مصرف درفارم ومزارع به کاربرده نشده انداگرچه  دراوایل 1980 چندین ماده شبیح پایریترین برای مصارف زراعتی ساخته شده بود ولی درحال حاضرازاین مواد درمنازل استفاده میشود این موادبنام pyrethroides های مصنوعی یادمیشوند این نوع پایریترید ها درمقابل نورآفتاب باثبات بوده وعموما ً به میزان خیلی کمی مورد ضرورت هستند ازجمله پایریترید های توسیعه شده بروی حیوانات خانگی رامیتوان ازPermethrin , Resmethrin,Fenvalerat بصورت اسپری وگوش بند نام برد پایریترید ها را برای کنترول آفات خانگی وگیاهان زینتی نیزتوسعه میکنند موادفوق الذکربرای حیوانات خانگی بی ظرربوده ودرمقیاس وسیع جهت کنترول حشرات وکنه های نباتی استفاده میشوند.

حشــــــــــــــــــره کش های طبعی یا نباتی

Natural or Botanical Insecticides

بسیاری ازباغداران مخصوصا ً طرفداران محیط زیست علاقه زیادی به استفاده ازحشره کش های نباتی دارند زیرا این حشره کش ها طبعی بوده وازنبات منشع گرفته اند این حشره کش ها ازگل ،برگ،وریشه نباتات مخصوص ساخته میشوند گل ،برگ وریشه این گونه نباتات بعدازخشک کردن آسیاب شده وجهت کنترول حشرات مصرف میشوند ویااینکه موادسمی ازآنها استخراج گردیده وبه تنهای یا مخلوط باموادسمی دیگراستعمال میگردند.شش نوع حشره کش که منشع نباتی دارند وموردتوجه باغداران ودهاقین میباشد عبارتنداز!

o    Limonene

o    Pyrethrins

o    Rotenone

o    Sabadilla

o    Rania

o    Nicotine

بعدازاستعمال این حشره کش ها بغیرازLimonene  وNicotine درسبزی ومیوه جات دواپاشی شده را درهرزمانی میتوان جمع آوری ومصرف نمودولی این دونوع حشره کش راباید براساس سفارش که روی لیبل دوا مجوداست استعمال نمود.

o    Limonene:

جدیدترین حشره کشی نباتی میباشد این ماده شیره پوست میوه ستروس بوده وعلیه تمامی آفات پوستی حیوانات خانگی ازقبیل کیک ،شپش وکنه های حیوانی موثراست این حشره کش بالای حیوانات خون گرم اثری ندارد خاصیت حشره کشی ستروس مدتهاست که شناخته شده است آب لیموبرای معالجه محل گزیدگی نیش پشه موثرمیباشد لیمونین به صورت انواع اسپری وشامپوجهت آغشته کردن بدن حیوانات خانگی تهیه شده است.

o    Pyrethrins:

این حشره کش ازشیره گلهای نبات داودی یاCrysanthemum که درکشورکنیا درافریقا واکوادوردرامریکای جنوبی میرویند LD50 یا (Lethal Dose ) یا مقدارکشنده این ماده ازراه دهن درحدود 1500mgrدرکیلوگرام بوده ازحشره کش های خانگی وقدیمی میباشد گلهای خشک وآسیاب شده این نبات درقرن 19 جهت مبارزه علیه شپش های انسان درجنگ های ناپیلون استعمال میگردید.

Pyrethrins باعث فلج فوری حشره میشود ولی اندک بعدفعالیت مجدد خودرا ازسرمیگیردبه همین خاطرماده تقویت کننده یا Synergist رابا آن اظافه میکنند .این حشره کش به شکل اسپری جهت کنترول آفات خانگی وهمچنان به شکل ماده غلیظ سمی وپودرجهت مبارزه باحشرات وآفات مزارع باغیات میوه نباتات زینتی درمراحل مختلیف نموتهیه وعرضه میشود .سبزیجات ومیوه جات دواپاشی شده بااین حشره کش ها رامتوان برداشت نموده وفورا ًمصرف کردبه عباره دیگرفاصله زمانی بین دواپاشی وجمع آوری محصول وجودندارد بخاطربی خطربودن آن برای انسان وحیوانات وتاثیربرعلیه حشرات مصرف این حشره کش نظرباسائیرحشره کش ها بیشترمیباشد .

o    Rotenone:

روتنوئیدها ازموادوابسته به Rotenone بوده که ازسال 1848 جهت کنترول آفات حشره ئی محصولات مختلیف ازجمله کرم های برگ خواربه کاربرده میشود این مواد قبل ازسال 1649 درامریکای جنوبی برای بی حس کردن ماهی به کارمیبردند وماهی ها بعدازبی حس شده به سطح آب میآمدن .

Rotenoid  ها ازریشه نبات Derris درمالیزیا وشرق هند را Lonchocarous که Cub نیزنامیده میشود درامریکای جنوبی میروینداستحصال میگردد مقدارکشنده روتینون ازطریق مواد غذای 350mg/kg بوده برای کنترول آفات باغی استعمال میگردد این ماده برای نباتات ضررنداشته ولی برای ماهی ها وتعدادازحشرات مخصوصا ً لارواهای بسیارسمی میباشد برای انسانها وحیوانات خون گرم کمتر سمی بوده وباقی مانده آن دربرگهای سبزیجات دواپاشی شده خطردربرنداردوبعدازدواپاشی محصولات رامیتوان استفاده نمود روتینون هم ازطریق تماسی ونیزازطریق امعائی بالای حشرات اثرمینماید وحشرات رابه آرامی ازبین برده باعث میشود که حشره قدرت تغذیه خودرا ازبین ببرد .دوام این حشره کش مانند سائیرحشره کش های نباتی درمقابل نورآفتاب کم بوده به 3-1روزمیرسد.روتینون برای مبارزه بالاروای های حشرات شپشک ها،قانغوزک ،چرچرک ها ،کنه های عنکبوتی ،مورچه ها ،مگس های سفید،لارواهای شهپرک ها ،کرم های قطع کننده یا Cut worms  کرم های پیچاننده برگ یا Leaf Roller پشه ها وآفات خانگی دیگربسیارموثراست.بیشترین موادمصرف روتینون برای کنترول ماهی هااست وبرای احیاکردن دریاچه ها وهوض های ماهی استعمال میشود درقدم اول ماهی های نامرغوب را درهوض ازبین برده بعداً آنرا دوباره توسط ماهی های مورد نظرپرنموده وپرورش میدهد.

مقداراستعمال آن برای کنترول ماهی ها 0.5 قسمت روتینون دریک میلیون قسمت آب میباشد این ماده به سرعت تجزیه شده ومقدارباقی مانده آن بالای ماهی های که بعدا ً نگهداری میشود ضرری ندارد روتینون به صورت ماده غلیظ سمی وپودربه بازارعرضه میشود .

o    Sabadilla:

ازعساره تخم تعدادی ازنباتات خاندان سوسن یا Lily بدست میآید مقدارکشنده یا LD50 آن ازطریق دهان درحدود500mg/kg بوده وکمترین سمیت را برای حیوانات خون گرم دارد این حشره کش تاثیرتماسی وامعائی داشته درصورت که به چشم انسان بیفتد آنرا آسیب میرساند ونیزدرافرادحساس باعث عطسه های شدید میگردد این حشره کش درمقابل آفتاب ازبین رفته ازاین رو بعدازمصرف آن میتوان محصولات دواپاشی شده را مصرف نمود sabadilla را بیشتربالای آفات سبزیجات استعمال مییماید این حشره کش لاروای حشرات ،ملخ ها ،قانغوزک ها،چرچرک ها،Treps  هارا کنترول مینماید ولی درمقابل کنه های عنکبوتی وشپشک موثرنمیباشد.

o    Rania:

یکی ازحشره کش های است که برای حیوانات اهلی وانسانها بی خطربوده ودوران انتظاریا waiting time ندارد این حشره کش ازآسیاب کردن ریشه نبات ریانا که درکشورترینداربزروپرورش میآبد بدست میآید ومانند نیکوتین به الکلاید ها تعلق دارد مقدارکشنده آن ازراه دهان درحدود 750mm/kg میباشد این حشره کش به ملاهیمت اثرکرده وبرای کشتن حشرات تقریبا ً 24ساعت وقت ضرورت دارد حشرات که درمعرض این حشره کش قرارمیگیرد قدرت تغذیه را ازدست میدهند این حشره کش برای کنترول لاروای حشرات بسیارمفید است ریاناه برای کنترول تمامی حشرات برگ خوارموثربده ولی برای ازبین بردن کرم های میوه خوارمخصوصا ً کرم سیب استعمال میگردد وهمچنان برای کنترول آفات سبزیجات باغی ازقبیل شپشک ها ،قانغوزک ،حشره ساقه خوارجواری ،شپرک ها ،چرچرک ها قانغوزک لوبیا کرم شاخ داربادنجان رومی نیزبه کارمیرودازاین حشره کش برای کنترول مورچه ها وشپشک نباتات زینتی درمنازل نیزمیتوان استفاده نمودولی این حشره کش دربازارکم یاب میباشد.

o    Nicotine:

درسال 1690 شیره تنباکوبه عنوان ماده کشنده حشرات مکنده شناخته شددرحدودسال 1890 ماده موثراصلی شیره تنباکویا Nicotine نام گذاری گردید وازآن زمان به بعدشیره تمباکوبرای منازل مزارع وباغیات بصورت حشره کش تجارتی درمعرض فروش قرارگرفت حشره کش Black leaf -40 که دارای دواپاشی نباتات خانگی وباغیات استعمال میشود دارای 40% Nicotine salphayt  میباشد نیکوتین سلفاید برای حیوانات خون گرم وحشرات بسیارسمی است مقدارکشنده آن 50-60mg/kg  بوده وبه مصرف کننده گان آن درباغات خانگی آسیب زیاد میرساند حشره کش فوق که دارای 40% ماده غلیظ نیکوتین سلفایت است باید قبل ازمصرف با آب رقیق ساخته شدبعدا ًاستعمال گردد این حشره را غرض کنترول حشرات مکننده ازقبیل شپشک های مگس های سفید وترپس ها استعمال میکنند ولی این ماده تمام حشرات وکنهای عنکبوتی را درصورت که بالای شان مستقیما ً پاشیده شود ازبین میبرد درموقع گرمی هوا موثربوده ولی ازتاثیرآن بزودی کاسته میشود نیکوتین سافاید را میتوان دروقت دهن گل دهی نباتات استعمال شود وهمچنان بروی نباتات زینتی ودرختان میوه جهت کنترول تمامی انواع شپشک ها ،ترپس ها،وکنه های عنکبوتی استعمال میشود .

یک نوع محلول نیکوتین نیزوجوددارد که میتوان آنرا درمنزل تهیه کرد برای این منظوریک یا دوقطی سگرت ارزان را در3-8liter  آب به مدت 24 ساعت درشرایط حرارت اطاق ترنموده وبعدا ً تنباکورا برداشته یک قاشق سابون را درداخل محلول ریخته وعلیه شپشک ها وسائیر حشرات کوچک بروی قسمت های نبات پاشیده میشود تاثیر آن مانند نوع تجارتی آن میباشد ولی دراستعمال آن دقت لازم است زیرا که این ماده نظربه ماده تجارتی آن غلیظ وفوق العاده سمی میباشد وممکن است باعث مبتلاشدن بادنجان رومی ونباتات دیگر به ویروس موزایک تمباکوشود .نیکوتین به عنوان ماده دورکننده سگ وگربه درخارج ازمنزل استفاده میشود .ازاینکه نیکوتین وسلفاید ازطریق پوست جذب میشود لذا باید ازسفارشات روی لیبل پیروی شده ولباس محافظتی نیزپوشیده شود لازم به یادآوری است که حشره کش های نباتی مواد هستند که بی خطرترازحشره کش های متدواول صنعتی نمیباشد .فقط تفاوت شان دراین است که ازنباتات بدست میآید وبه وسیله انسان عشاره گیری میشود .

مواد دورکننده حشرات یا Insect Repellents

اززمانهای قدیم مواددورکننده حشرات شامل دود ها آویزان کردن بعضی ازنباتات بوده است همچنان کرستال های کافوردربین لباس پشمی گذاشته میشود قبل ازجنگ جهانی دوم  فقط چهارماده دورکننده حشرات وجودداشت که عبارت انداز

1.   روغن سیترونلا که درسال 1901 کشف شد این ماده را به عنوان عطری مخصوصی موی سردرفرهنگ شرقی به کارمیبردند .

2.   Dimethyle phtalat که درسال 1929 کشف شد .

3.   Indalon  که درسال 1937 معرفی شد.

4.   Rutger که درسال 1939 دراختیارمصرف کننده گان قرارگرفت دراین اواخرمرکبات به نام های Deet یا Delephane®  . Rutger 6-12 به بازارعرضه شده است که علیه مگس های نیش زن وپشه ها استعمال میکردند.

کنه کش ها :

کنه کش هامرکبات اندکه کنه هارا ازبین برده ولی بالای حشرات تاثیرکمترداردتاچندین سال قبل مسئله کنترول کنه راخوب درک شده بود وکنه راعموما ًتوسط موادعضوی فاسفورس دارکنترول میکردند وبعدا ًمعلوم شدکه تعدادی ارکنه ها درمقابل مرکبات عضوی فاسفورس دارمقاومت ومعافیت پیدامیکنند سرعت این مقاومت تعلق به تولیدنسل های جدیدی کنه دارد بنا ً برای اینکه کنه های مختلیف به صورت درست کنترول شود ادویه جات که بصورت خاص درمقابل کنه استعمال میشوند به میان آمده است کنه ها دربرابرمواد کیمیاوی ذیل حساسیت دارند.

                  I.            مشتقات سلفوریک اسید.

               II.            موادعضوی کلورین دارکه سلفردارند.

            III.            سلیفون ها.

           IV.            مرکبات عضوی نایتروجن دار.

              V.            مشتقات تیزابهای کاربونی .

           VI.            مشتقات تیزاب های پروپیونی .

مرکبات فوق الذکرکنه ها راازبین میبرند وآنها را درتمام دوران حیات شان نابودساخته میتوانداین ادویه جات خصوصیت وقایوی داشته نباتات رابه مدت طولانی ازکنه ها حفظ میکند .کنه کش هابه انسانها زهریت متوسط دارند.

 

 

1- Tetradifon یا Tedion :

نام کیمیاوی این ماده «دایکلورودای پینایل سلفون » بوده این ماده به شکل کرستال ودارای رنگ سفید میباشد درجه ذوبان بین 146.5-147.5 درجه سانتی گراد میباشد Tedion درآب منحل است وهمچنان درمحلل های عضوی بخوبی منحل میگردد درکیتون نسبت به سایرمحلل هاحل میگردد ازنظرکیمیاوی باثبات وپایه داربوده ونبات را به وقت طولانی وقایه میکند وظیفه محافظوی ووقایوی این کنه کش حتی 60 الی 80 روزبعدازدواپاشی باقی میماند زمانی بالای نبات دواپاشی صورت میگیرد این مرکب ازطریق برگ وسایراندام های هوائی داخل نبات گردیده وبه تمام اعضای نبات انتقال یافته به این طریق نبات درمقابل کنه مقاومت حاصل میکند به غلظت سفارش شده باعث خساره نبات وخرابی محصول نمگردد تیدیون کنه کش تماسی بوده مگرتاثیرتماسی آن کم دوام میباشد ولی تاثیرات وقایوی آن بسیاردوام داراست درتابستان بالای حشرات مفیدتاثیرعمومی نمگذارد زیرا درحرارت بلند زود تجزیه میشود ازاینکه حشرات مفیدراازبین نمیبرد درفارم های زنبورعسل وکرم ابریشم برای کنترول حشرات ازاین مواد کیمیاوی استفاده شده میتواند تیدیون برای انسان وحیوان کمترسمی میباشد مقدارکشنده پودر%50آن موشهای صحرائی 5000mgr/kg بوده ولی زهریت متدین را ازخودنشان نمیدهد تیدیون به شکل پودرمرطوب شونده 30الی 50% ساخته میشوداین پودرها درمقابل کنه های خرمائی وسرخ میوه جات درباغهای سیب به نورم 2.4-0.8kg/1hictar درهکتاراستعمال شده میتواند تیدیون درمقابل کنه های درختان ستروس ،چهارمغز،سبزیجات ونباتات زینتی نیزمیتوان استعمال نمود.

2- دایکوفول یا Kelthane or Dicofol  :

نام کیمیاوی این مرکب دایکلورودای پینایل ترای کلورایتول بوده ماده خالص آن به شکل جامدمیباشد درجه ذوبان آن 78-79 درجه سانتی گرادبوده درآب غیرمنحل ولی درمحلل های عضوی خوب منحل میباشد دای کوفول درمحیط های تیزابی وآبی به اندازه کافی پایه دارمیباشد اماتحت تاثیرقلعوی به محصولات غیرسمی تبدیل میگردد وقتیکه نبات دواپاشی میگردد این دوا درسطح نبات تا50 روزباقی میماند وتاثیرخودرا حفظ میکند وبعداز50روزتجزیه شده ازبین میرود این ماده ازطریق برگ جذب وداخل نبات میشود ودرداخل نبات به مرکب غیرزهری تبدیل میشود Dicofol  کنه کش تماسی بوده وبرای تمامی کنه ها زهری است وتاثیروقایوی هم دارد تاثیرات وقایوی آن برای نباتات مختلیف فرق دارد مثلا ًبرای پنبه 2 تا3 هفته دوام میکند برای بادرنگ 20روزوبرای درختان میوه دارعملا ً40روزدوام میکند .وقتیکه نبات توسط دای کوفول دواپاشی میشود باید تمام برگ های آن ترگردد ازای رودواپاشی درفارم های بزرگ توسط هیلیکوپترصورت میگیرد .استعمال دوام داراین کنه کش کنه را درمقابل این دوا بیشترمیکند بنا ءً لازم است که بشکل متناوب استعمال شود .

Dicofol برای انسان وحیوان زهری متوسط بوده برای موش ها 430mg/kgوبه موشهای صحرائی 900mg/kg استعمال شود این ماده به شکل پودر%50و%30 تحیه میگرددعلاوتا ًایمیلیشن %20 کلتان وپودرمرطوب شونده %18.5 آن درفارم های زراعتی مورد آموزش قرارگرفته است که هردوی شان یک نوع تاثیررا داشته وبرای وقایه درختان میوه دارازقبیل سیب ،ناک ،آلوبالو،آلوی بخارا وگیلاس استعمال میشود محلول ساخته شده وتحیه شده این هردومرکب به مقادیرذیل استعمال میشوند .

 

 

 

 

 

شماره

مورد مصرف

مقدار

1

برای کنه های خرمای میوه وکنه های سرخ سیب .

1.6-5kg/1 hectare

2

علیه کنه های عنکبوتی مزارع سبزیجات وپالیز.

2-5kg/1 hectare

3

بالای مزارع پنبه .

3-5kg/1 hectare

4

بالای تاکستانها.

1.5-4kg/1 hectare

5

بالای توت فرنگی وانگورفرنگی،ستروس.

1.5-3 kg/1 hectare

6

علیه کنه های سرخ ونقرئی نباتات.

8-10 kg/1hectare

7

علیه کنه های نباتی سبزیجات درمحلات سرپوشیده وسربسته .

8-10 kg/1 hectare

Dicofol رابالای نباتات میوه دارقبل ازشکوفه وبعدازجمع آوری محصول با ید استعمال نمود . آخرین وقت استعمال باید 20 روزقبل ازجمع آوری حاصل صورت گیرد ولی دربادرنگ 3الی 4 روزآنرا بایدفوراً شست تطبیق کلتان بیشتر ازدومرتبه دریک فصل مجازنیست دراین اواخرمخلوط کلتان با کاراتان را بنام اکارتان تهیه نموده اند که علاوه برکنه کشی خاصیت قارچ کشی نیزدارد محلول تحیه شده اکارتان %30 درمقابل کنه های عنکبوتی مزارع پنبه به مقدار4kg/hectar استفاده میشود ایام آخرین آن درمزرعه پنبه 20 روزقبل ازچیدن پنبه میباشد .

Oxythioquinox :

نام تجارتی آن Morestan®  نیزیادشده این ماده بالای کلیه آفات موثرمیباشد چون یک حشره کش ،کنه کش ،قارچ کش کش،وتخم کش میباشد.لذا ازاین آفت کش برای کنترول آفات نباتات زینتی وسبزیجات وسیعا ً استفاده صورت میگیرد بقایای آن کنه ها وتخم های آنها را وبعضی امراض قارچی ناک را کنترول میکند این آفت کش قبل ازشکوفه دهی بروی میوه جات لذیزاستفاده شده میتواند .دردرختان سیب وناک قبل ازشکوفه دهی وهم بعدازشکوفه دهی استعمال میشود این  ماده جهت مصرف برای درختان ستروس ونباتات زینتی نیزتوسعه شده است.

اکریکس :-

بنام دینوبوتون وایزوفین نیزیاد میشود این مرکب کرستال زردرنگ بوده نقطه ذوبان شان بین 61-62 درجه سانتی گراد میباشد درآب خوب حل نشده دراسیتون بهتر حل میشود ودرالکول به اندازه متوسط منحل است درمحیط تیزابی باثبات بوده ولی درمحیط قلعوی قوی تجزیه میشود این مرکب دروجودحیوانات هایدرولیزشده خاصیت سمی خودرا ازدست میدهد وقتیکه نبات دواپاشی میشود این مرکب 20-25 روز روی نبات باقی مانده وآنرا وقایه میکند درنباتات به مقداربسیارکم نفوزمینماید .همچنان درصورت جذب به نباتات بسیارزود هایدرولیزگردیده محصولات غیرزهری را میسازد به غلظت سفارش شده به نباتات خساره نمیرساند ولی قتیکه بالای بادرنگ قبل ازانکشاف بته ها یشان دواپاشی میشود باید احتیاط شود که غلظت آن بین 0.05-0.1% باشد .

این مرکب کنه کش تماسی است هم تاثیرات شدید کشنده وتاثیروقایوی طولانی نیزدارد برای کنه های نبات خورد درتمام دوره های انکشاف شان زهری بوده آنها را میکشد وقارچ کش ها را نیزازبین میبرد LD50 آن برای موش های سحرائی 142-119mgr/kg میباشد دربدن حیوان ونبات تجزیه میشود بنأ خاصیت ذخیروی ندارد.

اکریکس به شکل پودر%50 تولید وعرضه میگردداین کنه کش را درمزارع پنبه میوه جات ،سبزیجات درختان وستروس درمقابل کنه هایکه به مقابل ادویه فاسفورس داروکلورین مقاومت دارند میتوان استعمال کرد .درباغ های سیب وناک این ادویه را به غلظت %0.2-0.15 استعمال میکنند علیه کنه های خرمائی رنگ میوه جات کنه های سرخ سیب وکنه های بال رخ داربه نورم 1-3kg/hectar استعمال شده میتواند .همچنان درGreen house های که بادرنگ پرورش مییابد علیه کنه های عنکبوتی به نورم 6-8kg/hictar استعمال میشود .

دربته های گل گلاب گل داودی ،گل میخک علیه کنه های عنکبوتی به غلظت %0.2 وبه نورم 1-2.2kg/hectare  استعمال شده میتواند درفارم های لیموباب  غلظت %0.1-0.2 وبه نورم 6-8kg/hec… استعمال میشود آخرین زمان استعمال درمزارع پنبه ودرختان سطروس 20 روزقبل ازرفع حاصل میباشد امابالای درختان میوه قبل ازشکوفه وبعدازچیدن میوه استعمال میشود ایملیشن %30 آن درمزارع مختلیف علیه کنه ها دواپاشی میشود ودواپاشی باید به شکل مایع دردوران نشوونموی نباتات به نورم 3-3.5kg/hectar صورت میگیرد وآخرین زمان تطبیق آن 20روز قبل ازچیدن پنبه باید صورت بگیرد مقداربقایای قابل مجازآن برای بادرنگ ،سیب ولیموباب درحدود 0.05mg/hic میباشد.

میل بیکس :-

دوای ترکیبی میباشد وازدومرکب ذیل تشکیل شده است 4.4 cl دایکلورودای فیزول میتایل کاربینول      oH              

           cl                                                    c    cl

                CH3

(2) 4-کلورفینول 2،4،5 ترایکلورفینول ازوسلفیت میباشد مرکب اول را بنام دیمیت نیزیادمیکند دیمیت به شکل خالص کرستل بی رنگ بوده درجه دوبان آن 69.5 الی 70درجه سانتی گراد بوده درآب غیرمنحل میباشد ودرمحلل های عضوی به آسانی حل میگردد مفریت آن نظربه کلتان بیشتربوده ازاین سبب ضایعات آن ازسطح نباتات که بالای آن این ماده تطبیق شده به سبب تبخیرزیاترمیباشد این مرکب ثبات کمترداشته به آسانی توسط تیزاب وقلعوی تجزیه شده غیرزهری میشودمرکب دوم ماده سفید کرستالی بوده وحرارت ذوبان آن 123.5-140 درجه سانتی گراد میباشد درآب غیری منحل بوده ودراسیتون بخوبی حل میشود موادتحیه شده آن درمقابل تیزاب های رقیق وقلعوی رقیق باثبات وپایه دارمیباشد بنأ دروقت دواپاشی به مدت طولانی روی نبات باقی میماند که این کنه کش 30 -35 روزبالای نبات باقی مانده بعدا ًتجزیه وتخریب میشود میل بکس به شکل پودر%50 تولید میگردد وبرای مبارزه علیه کنه های عنکبوتی درمزارع پنبه به نورم 2-2.5 kg/hectare  استعمال میشود تطبیق مل بکس درتولید تبخیری بالای باغات میوه های مثمیرمیوه های بته ای ولیموباب برای مبارزه علیه کنه ها به غلظت 0.1-0.2 % بانورم  2-2.5 kg/1hec  استعمال میشود آخرین وقت تطبیق این کنه کش 20 روزقبل ازجمع آوری محصول میباشد .

نیورون :-

به شکل خالص به رنگ کریمی میباشد حرارت ذوبان آن 77°C است درآب غیرمنحل بوده ودرمحلیل های عضوی خوب حل میشود مرکب مذکورمضریت زیاد داشته روزبه غازتبدیل شده فرارمیکندنیورون درمحیط های خنثی باثباط پایه دارمیباشد اگردرتیزاب یاقلعوی گذاشته شود به موادنیمه سمی تبدیل میشود درخاک به وقت زیاد باقی مانده نفوز آن درخاک ضعیف بوده ومربوط به نوع خاک میباشد ودرخاک ریگی سریح ترازخاک کلی جذب میشود چون دوام آن بالای نباتات پایه دارمیباشد اگر40 روزبعدازاستعمال این دوأ نبات تجزیه میشود بقایای آن درنبات تشخیص شده میتواند ظایعات این مرکب ازسطح نبات مربوط به عوامل ذیل میباشد .

1-   بادویا شمال زیادرا بیشترمیسازد .

2-   باران وبرف کنه کش راازسطح نبات میشوید .

3-   موجودیت شعاع آفتاب تجزیه این مرکب را سریع تروبیشترمیسازد این مرکب خاصیت تدخینی یا Fumigant دارد اگردراطاق استعمال شود باعث مرگ کنه کش ها میشود نیورون کنه کش تماسی است تاثیرات آن بالای نبات از10-8 هفته طول بکشد خاصیت سمی شدید دارد ودریک دوا پاشی مکمل که تمام برگ های نباتات توسط مایع آن ترشده باشد از %84-94 کنه کش هاراازبین برد همچنان تاثیرات آن بالای کنه ها یکه درمقابل مرکبات کلورین داروفاسفورس دارمقاومت دارد بسیارعالی است LD 50 آن 5000mg/kg بوده برای انسانها وحیوانات کمترسمی است درصورت که این مرکب دربدن حیوان میشود ازطریق سیستم اطراحیه دفعه میشود تیورون به شکل ایملیشن %50-25 تهیه عرضه میگردد نورم مصرف ایملیشن %25 آن درحدود 3-4 kg درهکتارو%50 درهکتار2-1.5 برای کنه های عنکبوتی میباشد نیورون بالای نباتات خصوصا ًپنبه 20 روزقبل ازجمع آوری حاصل استعمال شده میتواند .

قارچ کش ها یا Fungicides :-

قارچ کش های موادکیمیاوی هستند که برای ازبین بردن یا متوقف ساختن نموی قارچ ها استعمال میکردند درقدیم موادی مانندسلفرS  مس Cu وسیم آب Ag  جهت کنترول امراض قارچی استعمال میشدن وحتی امروزاکثری امراض قارچی توسط این گروپ ازقارچ کش ها کنترول میشوند تااکنون 170 نوع ماده قارچ کش ساخته شده است وبیشترآنها یکه دراین اواخرکشف شده اند مرکبات عضوی هستند که تاثیرمحافظوی دارند وازجوانه زدن اسپورها ودرنتیجه ازنفوزقارچ ها به داخل اعضای نبات جلوگیری میکنند قارچ کش های محافظ  Protestants’راباید بطوردوام دارجهت پوشش دادن بالای نبات درحال نموباشد ونیزقارچ کش هایکه بعدازدواپاشی ازبین رفته اند ویاتوسط باران شسته شده اندرا جبران کرد.

قارچ کش های محافظتی یا Protective Fungicides :

درمراحل که نبات دربرابرعامل مرض آسیب پزیرباشد قارچ کش های محافظت کننده استعمال میشوند تابتوانند نبات را حفظ کنند طرزاستعمال قارچ کش های محافظتی نظربه گیاه کش ها وحشره کش ها تفاوت دارد .چون فقط قسمت ازنبات که دارای پوشش ازپودرویااسپری قارچ کش میباشد ازمرض مسئون میماند .

بنابراین یک پوشش خوب ویک نواخت باپودرویامحلول لازم است ولی محلول پاشی ترجیح داده میشود زیرا که لایه های محافظتی آن به نبات آسانترچسپیده ودوام طولانی ترداشته ودرهرموقع ازروزمیتوان آنرا استعمال کرد مواد قارچ کش حفاظتی بعدازظهورعلایم مرض نیزمیتواند غرض کنترول ومعالجه مرض استعما گردند.قارچ کش های که موادمحافظت کننده وریشه کن کننده Eradicatesدارند مستقما بالای عامل مرض درمرحله زمستان گذرانی وقبل ازاینکه عامل مرض به فعالیت شروع بکند وعلایم مرض ظاهرشود استعمال میگردد.

قارچ کش های معدنی یاغیرعضوی یا Inorganic Fungicides :

·       سلفرSulfur : قدیمی ترین قارچ کش بوده که هنوزهم درباغات خانگی جزئی قارچ کش های مفیدمحسوب میشوند وبه سه شکل تهیه شده است.

1-   پودرسلفرکه دارای 1- %5 خاک رسی میباشد .

2-   سلفرقابل شناورشدن یا Floatation sulfur یاColloidal sulfur  میباشد که کاملا ً تصفیه شده وباید به شکل خمیرساخته شودتاباآب مخلوط گردد دراصل این آزاداست کوچک قابل حل درآب نبوده وفقط حالت غوظه وری وثناوری رادارند .

3-   به شکل سلفرWetter sulfur  نیزموجود میباشد که به آسانی به آب مخلوط شده وقابل محلول پاشی میباشد .ساده ترین شکل استفاده ازسلفرنوع پودری آن میباشد وبهترین زمان اسعمال موقع است که نبات تااندازه با شبنم صبح گاهی مرطوب شده باشد بعضی ازعوامل امراض واکثرکنه ها باتماس مستقیم سلفروهمچنان عمل تدخینی آن درحرارت بالاتراز21° C ازبین میروند این ماده برای کنترول مرض سفیدک حقیقی وسیعا ً استعمال میگردد .لایم سلفرقارچ کش خیلی موثراست که میتوان آنرابا آسانی تهیه نمود Limes sulfurلایم سلفردرکنترول امراض خاکسترک انگوریا پودری میلدوPowdery mildew of Grape vine ومرض قرغنه تاک انگوریاGrape an thrachose  وجلوگیری ازاین مرض موثربوده باید زمانیکه تاک دردوره استراحت باشد این قارچ کش دواپاشی گردد غرض کنترول وجلوگیری ازمرض پیچیدگی برگ شفتالویا Peach leaf curle  . لایم سلفررا میتوان درفصل زمستان که درخت شفتالو درحالت استراحت است قبل ازاینکه برگها تازه سبزکرده بالای درخت پاشید .

طرزساختن Lime Sulfur  :

Lime Sulfur یک دوای ترکیبی بوده که میتواند آسان ساخته شود .

فورمول 1: 2: 3.5 میباشد . یک کیلوگرام چونه آب نرسیده 2 کیلوگرام پودرسلفر 3.5 گیلن آب .

طرزساختن : - اولترازهمه چونه وزن شده مقدارکمی آب ریختانده شود تاجوش بخورد بعدا ً چونه باسلفریکجا گردد مقدارمعین آب را دریک پیپ یا بیلر انداخته وزیرآن آتش گردد تارمانیکه به جوشیدن نزدیک گردد دراین وقت چونه وسلفرمخلوط شده آرام آرام درآب انداخته شود وشورداده شود محلول بدست آمده باید به مدت یک ساعت جوشانده شود وزمانیکه محلول مانند چای سیاه شدپیپ یابیلررا به زمین گذاشته تا سرد شود بعدا ً آنرا با جالی خاصه تصفیه نموده یک قسمت ازمحلول تیارشده با 9 قسمت آب یکجا گردیده وبردرختان که دردوره استراحت هستند پاشیده شود این دوا برکنده های تاک ودرختان ذکرشده قبل ازتشکیل برگ باید استعمال شود زیرا اگرنبات برگ داشته باشد سبب سوختن آن میگردد لایم سلفرجهت کنترول مرض خاکسترک تاک ،سیب ،شفتالو،جرب سیبب مرض سوراخ شدن برگها ،کنه ها ودیگرحشرات موثربوده بخصوص مرض خاکسترک را %50 کنترول میکند .

Lime Sulfur دردیگردوره های درختان نیزاستعمال شده میتواند ولی بایدمقدارآب زیادباشد یعنی یک قسما لایم سلفرو3قسمت آب یکجا گردیده استعمال گردد .لایم سلفرباید بعدازساختن به زودی استعمال گردد واگرمیخواهید برای چندروزآنرا نگهداری کنید چندقطره تیل درآن انداخته ودرجای سرد نگهداری نماید .

ازویتی بل سلفر Wetabl sulfur جهت کنترول مرض خاکسترک سیب استفاده صورت میگیرد استعمال این دوا درقوریه ها 3یا 4 باربعدازظهورامراض گرفته وهر10 روز تکرارگردد به این منظورمقدار4گرام ویتی بل سلفردریک لیترآب ویا 1.5 قطی گوگرد دریک گیلن آب حل گردیده برای درختان میوه دارمقدارمتذکره بعدازریختن گلها هر10 روزیک باراستعمال شود . ازپودرسلفرمیتوان جهت کنترول مرض خاکسترک انگوراستفاده نمود اوقات مناسب پودرپاشی قرارذیل است .

v   وقیتکه تاک سبزشده واولین شاخهای آن به اندازه 20 سانتی متری درازگردیده باشد .پودرسلفرتوسط ماشین پودرپاش Duster ویا توسط تیکه ململ برتمامی نقاط تاک که توسط چشم دیده میشود پاش داده میشود .

v   پودرپاشی بعداز15 روزتکرارگردد .

v   دروقت شکوفه نیزپودرسلفربالای تاک پاش داده میشود پودرپاشی را تا زمانیکه میوه انگورشیرین شده باشد میتوان انجام داد.

مــــــــــــــــس یا Copper :

اکثریت قارچ کش های غیرعضوی مسی درآب غیرقابل حل بوده وپودرها به رنگهای آبی ،سبز،سرخ وزرد هستند که جهت کنترول امراض نباتی تهیه وعرضه میشوند ازجمله این ترکیبات میتوان ازمخلوط Bordeax  mixture  نام برد مخلوط Bordeax  ازقدیمی ترین قارچ کش های شناخته شده بوده ودرمناطق کشت انگوروسیب غرض کنترول امراض قارچی استعمال میگردد این قارچ کش تااندازه خاصیت دورکننده گی حشرات رانیزدارند چون آیون مس برای تمامی حجرات نباتی سمی است باید دراستعمال آن اصولی احتیاط رعایت شود وازاشکال که کمترقابل حل هستند استفاده گردد تا باعث ازبین رفتن تمام ویاقسمت های نبات نگردد بدین منظورلازم است ازقارچ کش های مسی که نسبتا ًغیرمحلول میباشد استفاده گردد زیرا فقط مقدارکمی مس راآزادمیکنند واین مقدارمخاطر عمل قارچ کشی مفید بوده ولی برای مسموم کردن نبات ناکافی است ترکیبات مسی بنابرغیرمحلول بودن نسبی خود باآسانی توسط باران ازروی برگ شسته نمیشوند بنابراین نبات رابدست طولانی تری درمقابل امراض محافظت میکنند باوجوداینکه مس یکی ازعناصرضروری برای نبات است ولی استعمال دوام دارآن باعث ذخیره شدن این عنصردرخاکها میشود که منجربه گیاه سوزنی خواهدشد.

جدول 5 تعدادازقارچ کش های مسی وموارد استعمال آنرا نشان میدهد.

موارد استعمال

نام قارچ کش

مرض سفیدک حقیقی ومرض Black spot

Copper dihydrazin sulfate

ضدی عفونی نمودن تخم ها وتحیه محلول Bordeax

Cupric sulfat

تعدادی ازامراض قارچی

Capper oxychlorid sulfate

امراض کچالو،بادنجان رومی،بادام زمینی ،سطروس ونباتات خاندان کدو.

Cupper zinc chromates

سفیدک های پودری

Cuprons oxide

ضدی عفونی نمودن تخم وتهیه محلول Bordeux .

Basic copper sulfate

تعدادی ازامراض قارچی

Cupric carbonate

سفیدک های پودری .

Cupper oxychloride

 

طرزتهیه Bordeux mixture  :

فورمول 4 :4: 50 میباشد .

4 پوند نیل توتیا .

4 پوند چونه آب نارسیده .

50 گیلن آب یا 2kg نیلتوتیا 2kg  چونه آب نرسیده و250 لیترآب تمامی نیلتوتیا در50 لیترآب حل گردد چونه آب نرسیده را در200 لیترآب باقی مانده طوری حل نماید که اولا ً مقدارکمی آب درچونه انداخته تاجوش بخورد وبعدا ً مقداردیگری آب انداخته تا شکل خمیررا بخود بگیرد وباقی مانده آب را آرام آرام درآن انداخته ومخلوط گردد  تازمانیکه چونه خالص باقی بماند زمانیکه محلول نیل توتیا آماده شد چونه آماده شد محلول نیل توتیا را درچونه انداخته یعنی محلول سرچه آن درنیل توتیا نادرست میباشد دراین هنگامی محلول خوب شورداده شود وبعدا ً امتحان گردد که تیزابی است یاقلعوی جهت این کارمیتوان میخ را درمحلول داخل نموداگررنگ میخ سرخ شد محلول تیزابی واگرتغیرنکردمحلول قلعوی بوده ودراین صورت قابل استفاده میباشد .ازBordeux mixture میتوان درکنترول مرض سوراخ شدن برگها میوه های خسته سنگی یا shot hole disease of ston fruits  استفاده نمود وقت استعمال این دوا زمان میباشد که نبات درحال استراحت باشد ویا بعدازافتیدن گل استفادن گردد موثرواقع میشود همچنان جهت کنترول مرض پیچیدگی برگها شفتالو قبل ازبازشدن استعمال گردد.

طرزساختن مرحم یا Bordeux paste  :

مرحم بوردومکسچریک دوای ترکیبی بوده وبه شکل ذیل ساخته میشود فورمول آن 1 : 2 : 3 : میباشد .

1 کیلوگرام نیلتوتیا .

2 کیلوگرام چونه آب نرسیده .

3 کیلوگرام تیل نباتی یا روغن .

اولا ً نیلتوتیارا حرارت داده تا به شکل پودرسفیددرآید روغن را آب نموده چونه آب نرسیده ونیل توتیا ره آن مخلوط میگردد زمانیکه مرحم ساخته شددریک مرتبان انداخته وسرآن تازمان استفاده طوری بسته نگهداری گردد این مرحم توسط یک برس برشاخه زخمی درختان باشاخه هایکه ازآن افرازات خارج میشود ویاهم گاهی قسمت ازشاخچه خشکی پیدامیکنداستعمال میشود مرحله باید به مدت طولانی نگهداری گردد بعدازیک ماه نیزاستعمال شده میتواند .

اوکساید کلورمس :

فورمول  Cu Cl2 .H2 O : 3Cu (oH2)  یک ماده جامد کرستالی بوده که درآب ومحلیل های عضوی غیرمنحل میباشد درمقابل نورآفتاب رطوبت وحرارت بلند باثبات بوده لاکن توسط قلعوی هاتجزیه میگردد اوکساید کلورمس به شکل پودر%90 مرطوب شونده به رنگهای آبی وســـبزوبدون بوی میباشد اوکساید کلورمـــــــــــــــــــــس علیــــــــه امراض قارچی درخــــــــتان سیــــــــــــب ،آلوبخارا،شفتالو،آلوبالو،ذردآلو،گیلاس تاک انگور،کچالو،بادنجان رومی ،لبلبوقندی،بادرنگ وپیازاستعمال میگردد وموثریت آن مانند بوردومکسچراست ازاکساید کلورمس برای دواپاشی نباتات دردوره نموازمحلول %0.4  آن استفاده میکنند نورم مصرف آن 2.2 الی 8kg/hic میباشد درمناطق که تابستان خشک دارد اکساید کلورمس تاثیرعالی دارد خطری متضررشدن نبات دراثراستعمال اکساید کلوری مس یا مخلوط قارچ کش های عضوی مانندسی نیب وپولی کارباسن کاهش مییابد اوکساید کلورمس موادنیمه سمی برای انسانها وحیوانات خون گرم بوده Ld 50 آن 470gr/kg میباشد به منظورجلوگیری ازتراکم بقایای اوکساید کلورمس درمحصولات لازم است استعمال آن بالای نباتات 20 روزقبل ازجمع آوری نبات قطع گردد .

فنجی سایدهای عضوی یا Organic Fungicides  :

قارچ کش های عضوی دارای چندین کیفیت خاص میباشد مثلا دارای موثریت فوق العاده بوده قسمیکه اگرمقدارکمی آن استعمال گردد تاثیرات خوبی رانشان میدهد دوام شان طولانی تربوده وبرای محصولات زراعتی حیوانات ومحیط زیست خطری کمتری دارندوهمچنان قارچ کش های عضوی جدیدخاصیت گیاه سوزنی خیلی کمی دارند.

طوریکه تعدادازآنها 10 مرتبه کم خطرترازمرکبات مسی میباشد واکثریت این قارچ کش هادرخاک توسط مایکروارگانیزم ها درخاک تجزیه میشوند ازاین رودرخاک ذخیره نمیگردند.

Dithiocarbamates :

این گروه ازقارچ کش ها شامل تیرام Thiram مانب Maneb مانکوزیب Mancozeb زیرام Ziram  واپان Vapam وزینب Zinab میباشد این قارچ کش ها درحدودسال های 1930-1940 ازشهرت بیشتری برخورداربوده است . قارچ کش های دیگر(به غیرازقارچ کش های سیستمیک ) بیشتردرمصارف خانگی به کاربرده میشوند .

تیرام یک قارچ کش محافظتی بوده که جهت ضدی عفونی نمودن تخم ها برای استفاده درمورد امراض قارچی درختان سیب ،آلو،توت فرنگی ،بادنجان رومی استعمال میگردد علاوتا ً به عنوان یک قارچ کش مخصوص چمن کاری ها جهت کنترول مرض لکه قهوی بزرگ یا Large brown patch مرض Dollarspot استعمال میشود وهمچنان ماده مناسیب برای دفع خرگوش ،گوزن درباغات درختان میوه درختچه ها ونباتات زینتی محسوب میشود . مانب Maneb جهت کنترول امراض لکه موجی وبادزده گی کچالو بادنجان رومی وچندین نوع ازامراض درختان میوه وسبزیجات استعمال میشود قارچ کش Zineb  را برای انواع میوه وسبزیجات مخصوصا ً برای ضدی عفونی نمودن قطعات بزری کچالو ونیزدربادنجان رومی برای کنترول مرض سوختگی یا blight   استعمال میگردد.

ترکیبات معطراستقلاقی یا Substituted Aromatics  :

درطبقه بندی قارچ کش ها مشتقات بنزین دارای خواص قارچ کش قدیمی ترمیباشد .Pentachloronitrobenzene  (PCNB ) درسال 1930 به عنوان یک قارچ جهت ضدی عفونی نمودن تخم های بزری وهمچنان بصورت قارچ انتخابی برای دواپاشی بالای اندام های نبات معرفی شد.

Chlorotalonil : - درسال 1966 معرفی گردیدوازآن به عنوان یک قارچ کش مفید درمقیاس وسیع برای دواپاشی بروی اندام های هوای نباتات جهت محافظت آنهابه ثبت رسیده این قارچ کش درپالیزوباغیات ومزارع لوبیا انواع کرم جواری شیرین  ،بادرنگ ،گرمک ،خربوزه ،تربوز،کدو،پیاز،کچالو،بادنجان رومی وچمن کاری ها استفاده وسیع دارد .

Thiazoles :- دربین Thiazoles  ها Terrazol ® مشهورتربوده وجهت ضدی عفونی کردن خاک ها استعمال میشود که این قارچ کش درچمن کاری هابصورت ضدی عفونی خاک برای انواع امراض پیتومی ( Cottony blight,Pythiumblight ، Grease spot  ،Spot blight  مرض مرگ جوانه Damping off ) استعمال میشود همچنان این ماده را علیه تمامی امراض جوانه ها (Phythium  ، Fusarium  ، Rizoctonia ) درچندین نوع محصول باغی وزراعتی استعمال میکنند وازآن میتوان جهت ضدی عفونی نمودن تخم ها یادرداخل قطعات کشت درموقع بذرتخم ها استفاده کرد.

Triazines :- معمولا ً چنین استنباط میشود که تیرازینس ها گیاه کش هستندولی یک ترکیب ازاین گروپ که بنام Anilazine یاDyrene یادمیشودموجوداست که قارچ کش بوده ودرسال 1955 معرفی ودرسطح وسیع بروی سبزیجات جهت کنترول امراض لکه برگی کچالووبادنجان رومی وامراض قارچی چمن کاری ها استعمال میشود .

Dicarboximides :- دونوع قارچ کش زیرکه دارای استفاده زیادی جهت اندام های هوای نبات وبه صورت محافظی میباشد دراین گروه قراردارند.Captan درسال 1946 کشف شدوبیشترین استفاده را دراطراف منازل دارد وقارچ کش دوم بنام Pholpet بودکه درسال 1962معرفی شداین قارچ کش بصورت پودرپاشی ومحلول پاشی بروی اندامهای هوای میوه سبزیجات ونباتات زینتی استعمال میگردد Captan انواع امراض میوه سبزیجات وگلها را کنترول میکند ازقبیل جرب یا Scabs،Blothes یا لکه پوسیده گی Rot سفیدک داخلی یا Milldew وغیره .

Pholepet امراض جرب سیب ولکه برگی گلاس را کنترول میکنداین قارچ کش جهت ضدی عفونی نمودن تخم بذری وبسترتخم نباتات مفیداست قارچ کش های فوق الذکرازجمله بی خطرترین آفت کش های موجودبوده وبرای ضدی عفونی نمودن تخم ها وهمچنان درباغات وچمن ها به عنوان قارچ کش های محافظتی علیه امراض سفیدک داخلی یا Downy mildews وبادزدگی Late blight وغیره استعمال میشوند .

قارچ کش های سیستمیک یاSystmic fungicides :

این نوع قارچ کش ها به داخل کیوتیکل نبات نفوزکرده به اعضای هوای نبات درحال رشدمنتقیل میگردد ازاین قارچ کش ها فقط چندسال است که استفاده به عمل میآید وتعدادآنها هنوزکم میباشد اکثری قارچ کش های سیستمیک خاصیت ریشه کشی قارچ راداشته وعامل مرض رادرمراحل مختلیف دوران حیات متوقف میسازد این قارچ کش ها درمان کننده نیزمیباشد ومیتوان آنهارا جهت معالجه نبات استعمال نمود چندین نمونه ازقارچ کش های سیستمیک وجوددارد که جهت ضدعفونی کردن خاک استعمال میشوند وبه آهستگی ازریشه نبات جذب شدکه عامل مرض راکنترول کندقارچ کش های سیستمیک امراض نباتی بهترازقارچ کش های محافظت کننده کنترول میکنند به خاطراین که قارچ کش های محافظت کننده ضرورت به دواپاشی یک نواخت داشته وباید درمحل دواپاشی شده دوام زیادی داشته باشد.

 

 

Benzimidazales:-

نماینده این گروه Benomyl میباشد که درسال 1968 معرفی گردید ودرسطح وسیع این به عنوان یک قارچ کش سیستمیک بکارمیرود ازBenomyl برای کنترول قارچ ها Botrytis ،Rizoctonia ،Sclerotinia وقارچ های عامل بیماری سفیدک پودری ولکه سیاه سیب استفاده میشود Thiophanate درسال 1969 به عنوان یک قارچ کش معرفی گردیدوعین خواص Benomyl  رادارامیباشد ازاین مرکبات برای دواپاشی اندام های هوای نباتات ضدی عفونی نمودن تخم وتعقیم خاک ها استفاده میشود .قارچ کش Methyl thiophanate امراض لکه قهوی یا Brownpatchسوخته گی Fusarium blight وبیماری Dollar spot سیاه قاق خطی Stripes smut وسفیدک سطحی راکنترول میکند .قارچ کش های سیستمیک بنابرداشتن قدرت عبورازکیتیکل برگ بیشترازقارچ کش های محافظتی اعضای هوای حساس نبات وقسمت های مختلیف گل را محافظت میکند این قارچ کش ها بادخول به محل ورودپتوجن به طورکامیل آنراازبین برده وآلوده گی محیط زیست را که درنتیجه دواپاشی های مکررقارچ های تماسی حاصل میشود را کاهش میدهد چون قارچ کش های سیستمیک بروی قسمت اعظم اندام های نباتی طوری سیستمیک عمل میکند لذاباعث شده که جهت مصارف تجارتی دراختیارمصرف کننده گان قراربگیرد چندنمونه ازقارچ کش های سیستمیک که برای عرضه به مارکیت تحیه شده باشد قرارذیل میباشد.

1-  Carboxine (Vitavax)®

2-  Oxy carboxine (palntavax)®

3-  Iprodion

4-  Rovral®

5-  T B Z (thiobendazol)

6-  Dimethirima(milcurb)

7-  Byletion

8-  Triadimephone

9-  Triforin(funginex)

10-                    Vinchlozine(Ronilan)®

پرپیرات های گروپ های مختلیف :-

FDN ماده بی رنگ یازرد روشن کرستالی بدون بوی بوده ودراسیتون ،الکول،ایتر،بنزول ،کلوروفارم خوب حل میگردد .این مرکب به شکل پودرمرطوب شونده %50 تحیه میشود ویک قارچ کش انتخابی عالی تماسی باتاثیروقایوی ومعالجوی میباشد .این قارچ کش درمبارزه علیه خاکسترک گندمی بادرنگ موثرمیباشد تاثیردوام دارآن تا18الی 20 روزمیباشد وبه حرارت های مختلیف فعالیت آن زیاداست دواپاشی را دردوره رشدونموتوسط محلول %0.2 بانورم 2 الی 4 کیلوگرام فی هکتارانجام میدهند دواپاشی 20 روزقبل ازجمع آوری محصول بایدقطع گردد F,D,N برای حیوانات خون گرم وانسان سمی متوسط است LD 50  آن 160 الی 233mg/kg است.

موریستان:- ماده پودرمانندبوده درآب غیرمنحل است درمحیط قلعوی تجزیه گردیده ودرمحلل های عضوی ضعیف حل میشود.دردای اوکسان ودای میتایل کلوروفارم امیدبخوی حل میگردد دارای خاصیت وقایوی وتاثیری محوه کننده میباشد به مدت 15روزنبات را بخوبی وقایه نموده درصورت عدم موجودیت برف وباران دوام آن بیشترنیزمیباشد مورستان درمبارزه علیه خاکسترک گندمی موثربوده خواص قارچ کشی را نشان میدهد این مرکب به شکل پودرمرطوب شونده 25 %تولید شده وغلظت مناسب برای دوا پاشی 0.03 الی 0.05 ونورم مصرف آن 0.5-1 kg/hictar  میباشد موریستان برای دواپاشی نهال ها وقلمه های مثمرسیب ،ناک وتاک انگوردردوره رشد ونموتوسعه میشود. این مرکب خاصیت ذخیره وی داشته بنا ءً دراستعمال آن احتیاط صورت گیرد برای انسان وحیوانات خون گرم کمترسمی است Ld50 آن 2500-3000mg/kg میباشد.

ایوی پارین «دایکلورفیلوآیند»

پودرسفیدرنگ بوده که درمیتانول قابل حل میباشد ودرمحیط قلعوی ودرموجودیت پولی سلفاید ها تجزیه میگردد قارچ کش باتاثیرعالی وعمومی میباشد خصوصا ًدرمبارزه علیه پوسیدگی خاکسترک درنباتات مختلیف موثراست ایوپارین درتاکستان ها علیه مرض خاکسترک انگوروپوسیده خاکستری استعمال میشود این مرکب به شکل پودررسفندمرطوب شونده %50 تولید میگردد.

آنرابه به غلظت های 0.2 الی 0.5 % بانورم 2 الی 8kg/hict استعمال میکنند استعمال این دوا رادرتابستانها قبل ازگل کردن آغازنموده و30 روزقبل ازجمع آوری محصولات قطع میسازند استعمال دردرخت های سیب توسط محلول های %0.4 انجام داده شده وآنهارا 20 روزقبل ازجمع آوری حاصل قطع میسازند این مرکب برای حیوانات خون گرم وانسانها کمترسمی است LD50  آن 180mg/kg میباشد مقدارقابل مجازآن درمحصولات ارتضاقی 1.3mg/kg  بوده ودرتوت فرنگی مجازنمی باشد میتابولیست های تولیدشده ازایوی پارین دومرتبه سمی ترازمحصول ابتدای درنبات میباشد خواصی ذخیروی آن متوسط تشخیص شده وبرای زنبورهای عسل بی ضرراست .

کارپین « دودین ،سیسپریکس ،سیلیت »

کارپین ماده کرستالی بوده درآب داغ والکول خوب حل بوده درمحلیل های تیزاب های ضعیف باثبات میباشد اماتحت تاثیرقلعوی های قوی تجزیه میشود کارپین قارچ کش اختصاصی بوده برای مبارزه علیه مرض قارچی لکه سیب قابل توسعه میباشد همچنان علیه مرض گلوکومیوز درختان خسته دارنیزموثراست که این قارچ کش تاثیروقایوی تماسی را دارابوده اماتاثیرمحوکننده وعمیق موضوع را نشان میدهد. دربرگها خوب نفوذ کرده ومکروب های درحال نموی آنراازبین میبرد تاثیروقایوی کارپین به غلظت 0.03 الی 0.07 %وتاثیرمعالجوی آن 0.15 الی 0.20 %بوجودمیآیداین قارچ کش به شکل پودرمرطوب شونده %65 تحیه شده وآنرابه غلظت های 0.15الی %0.20 بانورم 2-4kg/hict استعمال میکنند دردرخت سیب استعمال کارپین برای مبارزه علیه مرض قارچی لکه ای دراثنا ظهوراولین علایم مرض سفارش میشود .دواپاشی نظربه شرایط اقلیمی ودرجه انکشاف مرض درهرفصل 3الی 7 بارتکرارمیگردد فاصله بین دودواپاشی 10 الی 15 روزمیباشداستعمال این دوادرباغها 20روزقبل ازجمع آوری حاصل قطعه شود این مرکب برای حیوانات خون گرم وانسان سمی ضعیف بوده LD50 آن 1118mgr/kg اماتاثیرتخریش کننده شدید رابالای جلدوغشای مخاطی نشان میده مقداربقایای قابل مجازدرمیوه جات تازه  اماتاثیرتخریش کننده شدید رابالای جلدوغشای مخاطی نشان میده مقداربقایای قابل مجازدرمیوه جات تازه 0.6mg/1kg دریک کیلوگرام برهوای محیط کار0.1mg/m3 ودرذخایرآب 0.005mgr/hictar میباشد.

 

لکچرنوت ادویه ضدی آفات مربوط پوهنتون تخاراستاد مضمون محمدصفر"نوری"

+ نوشته شده در  یکشنبه سوم خرداد 1388ساعت 10:59  توسط فرهاد احمدیار  | 

          تاریخچه :

نیشکر یکی ازقدیمی ترین نباتات زراعتی است وبرای اولین بار درجزایر اقیانوس آرام اهلی شده واز آنجا به هندوستان وچین برده شده است ودرین کشورها برای اولین بار شکر از نیشکر استخراج گردیده است. مورخین که همراه اسکند ر  بزرگ در فتح هندوستان (حدود 300 سال قبل ازمیلاد)بودند، چنین نوشته اند که : درهندوستان نبات میروید که میتون از آن بدون استفاده از زنبور ، عسل تولید نمود. این نبات از راه های تجارتی ، از هندوستان به افریقای شمالی ، منطقه مدیترانه وهسپانیا برده شد . کرستفکولمب نیشکر را به امریکای جنوبی برد واز قرن شانزدهم  به بعد ، این منطقه به صورت هسته جهانی تولید شکر درامد.(6)

تا اوایل قرن نوزدهم میلادی ، نیشکر عملاً تنها نبات بود که در مقیاس تجارتی برای تهیه شکر کشت میشد  وحدود 200 سال پیش یکی از کیمیا دانها ی آلمانی بنام مار گراف دریافت که میتوان از دوورایتی لبلبوی علوفه ای نیز شکراستخراج نمو د واین شکر ازنظر کیمیاوی شبه شکر نیشکر است . نیاز به شکر در زمان جنگ باعث گردید که ناپیلیون برای جایگزین کردن لبلبوی قندی بانیشکر که در مستعمرات انگلستان تولید میگردید ، جهت تولید شکر دست به اقدامات بزند ، واین موضوع باعث توسعه صنایع قند سازی از لبلبوی قند در اروپا گردید واز آنجا به تمام قسمت های معتدله شمالی گسترش یافت .

سابقه تاریخی کشت نیشکردرهند به 1000 سال قبل از میلاد مسیح میرسد . نیشکر ازهند به سایرنقاط دنیا راه یافت وتا اوایل قرن(18)تنها محصولی بودکه درسطح تجارتی برای تولید شکرکشت میشد .(3)

 

معرفی نیشکر:

نیشکر نبات مناطق حاره وشبه حاره است وبرای ادامه حیات خود به درجه حرارت های بالاتر از 200c درجه سانتی گراد نیاز دارد.

این نبات چند ساله است وبرای تولید محصول به 24-8 ماه احتیاج دارد. نیشکر بسیار حساس به نور است ونور زیاد باعث تولید پنجه های فراوان میگردد واین امر ممکن است به نوبه خود به علت عدم برخورد نور کافی ، باعث تلف شدن تعداد ازپنجه ها گردد. نباتات که درنور کامل رشد کرده باشند دارای ساقه های کوتاتر وضخیم تر وبرگها سبز تر وپهن تر هستند وفیصدی ماده خشک آنها بیشتر است.

نیشکر دامنه وسیع از رطوبت خاک را تحمل میکند وبرخی از ورایتی های آن به خشکی بسیار مقاوم هستند . البته درمناطق خشک ونیمه خشک این گیا ه منحصراً در شرایط آبی کشت میشود . نیشکر د رانواع خاکها رشد میکند واغلب درخاکهایکه دارا ی بافت درشت هستند کشت میشود . در رابطه باPHخاک هیچ گونه توقع خاص ندارد وبه شوری خاک نیز مقاوم است.

 

اهمیت اقتصادی ورایج ساختن نیشکر

نیشکر به شکل وحشی درتمام مناطق حاره ونیمه حاره میروید اما نبات مهم مناطق گرم آسیا به شمار میرود.

نیشکر در امریکا ، لوی زانیا ، هاوایی وفلوریدا درساحات وسیع کشت میشود وهم چنان در کیوبا به منظور تولید شکر کشت میگردد کشورهایکه نیشکر درآن به پیمانه وسیع رایج است عبارت اند از کیوبا ، هند ، برازیل ، ایالات متحده امریکا ، فلپین  ، استرالیا ، افریقای جنوبی وجمهوریت دومنکا .

از نیشکر هرسال علاوه برشکر مقدارگُر نیز بدست می آید . از علم تغذیه استنباط میشود که قند ها بخش مهم غذایی انسانها را تشکیل میدهد که کمبود آن باعث اختلالات فکری وحسی در انسان وحیوان میگردد.

درکشورهای روبه انکشاف این مشکل در پهلوی مشکلات دیگر وجود دارد . در کشورما به منظور تولید شکر صرف لبلبو کشت میشود درحالیکه کشت نیشکر به شکل عنعنوی آن در مناطق شرقی رایج است، واز آن به منظور تولید گُروشکل تازه استفاده میشود .

ونیشکر نبات است که مواد قندی آن به مصرف کم وجنسیت خوب حاصل میگردد . کشت نیشکر از زمانها ی بسیار قدیم در افغانستان رواج دارد که به کوشش غازی امان الله خان در جلال آبا دیک فابریکه تولید شکر ایجاد گردیده بود که بعداً به رکود مواجه شد .

نیشکر اکثراً بخاطر بدست آوردن شربت میلاس وشکر کشت میگرددکه از میلاس در تغذیه حیوانات وصنعت استحصال الکول استفاده میگردد واز محصولات فرعی آن به ساختن کاغذ تخته های تعمیراتی حاصلخیزی خاک ویا مواد سوخت استفاده میشود .

قابل تذکر است که بطور کلی این شرایط آب وهوای هر منطقه است که تعین میکند ، شکر را از لبلبو تهیه نمایند ویا از نیشکر . تولید نیشکر اساساً در نواحی حاره ای ونیمه حاره ای انجام میشود وقسمت اعظم تولید آن در نواحی حاره مرطوب است . گر چه بعضاً درمناطق خشک نیز تحت شرایط آبی تولید میگردد .(3)

 

خواص بوتانیکی نیشکر :

نیشکر که نام علمی آن Saccharum Officinarum یک نبات مهم قدیمی قندی وچندین ساله بوده مربوط به فامیل Gramineae میباشد که بصورت چند ساله برای برداشت ساقه های حاوی قند تولید میشود . یا اینکه نیشکر از نظر تبدیل انرژی نوری وگاز به قند از کلیه محصولات زراعتی دیگر قوی تر است . اما طول دوره رشد لازم برای یک بار جمع آوری آن طولانی بوده از 24-8 ما ه درحال تغیر است . نیشکر چندین ساقه تولید میکند وارتفاع ساقه آن 6-2 متر وبه قطر 6-2 سانتی متر میرسد . درهر ساقه 15-10 بند ویانوده وجود دارد که فاصله بین هرنوده 25-5 سانتی متر است وپائین ترین نوده ها فاصله کمی ازهم دارند . فاصله میان گره ها به تدریج افزایش یافته تا در اواسط ساقه به یک حد لازمه میرسد .

گره یعنی بند ویا نوده های نزدیک به خاک (زیر وروی خاک )دارا ی تعداد زیاد جوانه ساقه است . بنابر این امکان تولید پنجه های زیاد (50 – 5 )عدد در هر بسته (بوته ) موجود میباشد . ساقه نیشکر دارای مغز است که قند درآن ذخیره میگردد. ذخیره شکر درقسمتهای مرکزی وپائین ساقه بیشتر میباشد.

برای تکثیر نیشکر از بذر استفاده نمیشود . بلکه قلمه های از ساقه را برای این منظور بکـــــــار میبرند . از جوانه های ریشه ئی موجود روی قلمه ریشه های بوجود

می آید که ریشه های قلمه ئی گــــــــــفته میشود . این ریشه ها نازک بوده وانشعاب زیادی می یابد. از بند های زیر خاک ساقه وپنجه های مربوط به آن نیز سیستم از ریشه بوجود می آید که طور دوامدار توسعه می یابد وتجدید میگردد.

ازهر بند ساقه نیشکر یک برگ بوجود می آید . برگ نیشکر طویل وباریک است ، طول یک برگ کامل به یک متر وحتی بیشتر میرسد . برگهای پائین آهسته آهسته در اثر نرسیدن نور وپیری یکی پس از دیگر میمیرند .

نیشکر پس از حد اقل 12تا 24 ماه رشد وبا قرار گرفتن درروزهای بسیار کوتا تولید گل مینماید . رشد ساقه که به گل میرود متوقف میگردد ومقدار قند آن شدیداً نقصان می یابد . درین حال رشد ساقه های جانبی تحریک میشود. ولی این ساقه ها نیز  فیبر زیاد وقند کم دارد بطور کلی عملکرد قند محصول یا گل دهی نقصان می یابد . استفاده به موقع از علف کش پاراکوات (گراماکسون) از توسعه گلها جلوگیری میکند دواپاشی باید درزمان گلدهی انجام یابد، این دوا پاشی علفها وبرگهای جوان را خشک میسازد وشرایط لازم را برای رشد بهتر ساقه مساعد میسازد .

به شکل (1)توجه کنید که شیمای عمومی نیشکر ، ساقه وریشه ها وشکل پنجه زنی را در نیشکر نشان میدهد.

 

  خصوصیات بیولوژیکی:

نیشکر با تاج مخروطی شکل خود که در قسمت پائین ساقه تشکیل میگردد، یک نبات قد بلند چندین ساله است که طول بندهای میانی آن معمولاً تا 3-2 انچ میرسد رنگ ساقه آن سبز ، زرد ، بنفش ، ویا مایل به سرخ است ، ساقه آن توسط برگها پوشده میباشد. موجودیت چندین بند باعث بوجود آمدن برگهامیگردد . ساقه آن توسط طبقه مومی پوشیده شده که در اخیر هر بند میانی یک شکل بند مانند بمیان می آورد که ریشه از آن بوجود می یاید وشکل چشم دار میباشد ، یک پوشش برگی ساقه هارا احاطه کرده است که از بندها محافظت میکند برگهای آن بصورت راست ومستقیم بوده وگاهی اوقات رنگ مایل به بنفش دارد .

در نیشکر تخم بعد از کشت آن تا 24- 12 ماه تولید میگردد وگلها را تکمیل میکند اکثراً بوته های نیشکر به عدم گرده مواجه میباشد . نیشکر یک نبات گرم پسند است ودر طول دوران نمویی خود به حرارت وروشنی زیاد ضرورت دارد، شد ت گرما در تولید مواد قندی ساقه رول بسزای دارد ودر طول دوران نمویی خود به آب زیاد ضرورت دارد .

نیشکر درخاکهایکه PH آن بالا باشد چندان حساس نیست یعنی اسیدیت آن بالاباشد آنقدر حساس نمیباشد.(4)

 

انواع و ورایتی های نیشکر

نوع Saccharum Officinarum : این نوع ، نیشکر حقیقی است ودارای ساقه های ضخیم بافیصدی قند زیاد وفیصدی سلولوز کم میباشد. قبل ازینکه شیوع امراض ویروسی ، نیشکررا در بعضی ازکشور ها ریشه کن سازد تقریباً تمام ورایتی های تجارتی نیشکر دنیا به این نوع تعلق داشتند ، چون این ورایتی خیلی حساس به امراض نیشکر هستند ، تنها تعداد محدود از ورایتی های اصلی هنوز در سطح اقتصادی کشت میشوند . البته غیر ازمقا ومت به امراض ، نوع Saccharum Officinarum  منبع اصلی جنیتیکی جهت بالابردن کیفیت ورایتی های تجارتی است، بنا براین در برنامه های نژاد بهتر دارای اهمیت زیاد میباشد . ورایتی های جدید همه از بهم رسیدن بین این نوع وبرخی انواع وحشی حاصل شده اند .

نوع Saccharum spontaneum یک نوع وحشی نیشکر در آسیا است ودارای ساقه های نازک وبرگهای باریک میباشد . این نوع منبع مهم ا زنظر مقا ومت به امراض ویروسی وبرخی امراض دیگر است .

نوعSaccharum barberi درشما ل هندوستان یافت شده ودارای ساقه های استوانه ای میباشد . ودرمقابل برخی از امراض مقاوم است . نوع Saccahrum sinense نیز دارای ساقه های استوانه ای هستند وبومی چین میباشند . ودر مقابل برخی ازامراض مقاوم هستند .

نوع Saccharum robustum از نوع جدید منشأ گرفته وساقه های آن ضخیم تر وبرگهای آن بزرگتر ازنوع Saccharum spontaneum میباشد . (6)

 

عملیات زراعتی

تحقیقات زیادی روی عملیات زراعتی نیشکر صورت گرفته ، ولی این تحقیقات عمدتاً درنواحی گرم ومرطوب انجام گرفته است وبه تولید نیشکر درمناطق خشک تحت شرایط آب ارتباط زیادی ندارد.

نیشکر نبات است چند ساله که دارای طول عمر مفید حدود 5-4 سال میباشد. دربسیاری از کشورها این نبات بطور مداوم دریک زمین کشت میشود . بقایای نباتی وسیستم ریشه این نبات ، باعث افزایش مقدار ماده عضوی خاک وبهبود ساختمان آن میگردد. اگر درتناوب نیشکر رشقه وارد شود مفید خواهد بود .

 

تناوب زراعتی نبات:

نیشکر چون دیگر نباتات به مراعات کردن تناوب زراعتی ضرورت دارد . باوجودیکه بعضاً نیشکررا بدون تناوب زراعتی بامحصولات دیگر کشت مینماید . برگشت مواد غذایی معدنی برگها بخا ک طی برداشت محصول وپوسیدن ریشه های توسعه یافته باعث بهبود ساختمان خاک وافزایش مواد غذایی آن میشود درصورت که زمین قوی باشد نیشکر را همراه شبدر یا لوبیا یعنی سویا درتناوب قرارداده زرع نمایم. معمولاً نیشکر را بدون تناوب میکارند ، نیشکررا 5-4 سال درزمین نگه داشته وهر ساله یک محصول برداشت میکند . درپایان این دوره زمین را دوباره قلبه وآماده نموده مجدداً نیشکر می کارند .

آماده کردن خاک:

پس ازآخرین برداشت (جمع آوری)نیشکر نسبت به خارج کردن بقایای نباتی اقدام نموده واین بقا یارا میسوزانند . سپس زمین را تا حد اکثر به عمق تقریباً افق (A”horizon )قلبه مینمایند . درصورتیکه مقدار مواد غذایی خاک کم باشد بهتر است حد اقل 50 تن فی هکتار کود عضوی (حیوانی ) درزمان قبل از قلبه نمودن به زمین داده شود . درصورتیکه زمین سخت باشد باید قلبه دیسک را با احتیاط کامل انجام دهیم تا زمین نرم وآماده بذر نیشکر گردد.(4)

 

ضرورت نیشکر به کود کیمیاوی:

نیشکر به عناصر غذایی نیاز بیشتر دارد . برای بدست آوردن فی تن نیشکر لازم است 0.9 – 0.45 کیلوگرام نایتروجن (N) به همین پیمانه کود فاسفورس (P) وهم چنان 0.45 – 1.8 کیلوگرام پوتاشیم (K) استفاده نمایم .

نشکر درتمام خاکها به نایتروجن به منظور رشد خود ضرورت دارد . استفاده نایتروجن در نیشکر مساویست به استفاده نایتروجن (N) به لبلبوی قندی ، بدین معنی که مقدار استفاده نایتروجن به نیشکر مساوی به استفاده نایتروجن در لبلبوی قندی است.

کودرا زمان پنجه زدن نیشکر استفاده میکند ، توجه شود که زمان کاشتن نیشکر کود نایتروجن (N) استفاده نشود بهترین زمان استفاده زمان پنجه زدن آنها میباشد.

قابل یاد آوریست که عکس العمل نیشکر به کود فاسفورس (P) به نوعیت خاک بستگی دارد . معمولاً کود فاسفورس را قبل از کاشت نیشکر به زمین میدهند . هم چنان عکس العمل نیشکر به کود پوتاشیم مر بوط به چگونگی خاک است . کمبود پوتاشیم منجر به پیدایش ساقه های لاغر ونرم میگـــــــردد ومقدار فیصدی قند را پائین

می آورد.

بعضاً سوختاندن برگهای نیشکر بعد از جمع آوری آن باعث افزایش کو د پوتاشیم میگردد د رآنصورت ضرورت به استفاده کود پوتاشیم نمیباشد.(9)

 

 

زمان کا شت:

درنواحی گرم میتوان درهر تاریخ که خواسته باشیم به کشت نیشکر اقدام نمایم. درنواحی که دارا ی زمستان ملایم میباشد کشت آنرا درخزان ویا در بهار انجام داد . به هر حال درجه حرارت 20 درجه سانتی گراد را درنظر گرفته به کشت آن اقدام میداریم که این مسله رانباید فراموش کرد .

 

طریق کاشت:

برای کشت نیشکر ازقلمه های استفاده میکنند که 5-3 بند داشته باشد. درهر بند جوانه وجود دارد که میتواند تولید ساقه نماید ، هر ساقه بمیان آمده نیز توانایی تولید چندین پنجه را دارامیباشد .

قلمه های جوان رشد میکنند وجوانه های ضعیف ازرشد بازمیماند . بناً به منظور اقتصادی شدن این کار قلمه های سالم ، خوب وبهتر انتخاب وکاشته شود .

برای کاشت هر هکتار نیشکر از 10 – 3 تن ضرورت است. به اساس قدرت تولیدی مذرعه ومقدار قلمه مورد نیاز لازم است 0.1 – 1.25 هکتار قلمستان برای کشت هر هکتارزمین اصلی درنظر گرفته شود .

برای کاشت نیشکر جویهای به عمق 50 سانتی متر وفاصله بین قلمه 1- 1.65 متر تعین شده است . روی قلمه هارا درحدود 15 – 10 سانتی متر خاک میدهند وبلافاصله آبیاری مینمایند .ودرهمین جاست که کود نایتروجن دار را مورد استفاده قرارمیدهند . زیرا درین مدت کود مذکور مفید وموثراست .

برای خاک دادن روی قلمه میتوان از دوصفحه دیسکی متقابل ویا در شیار ساز (شر کار )کوچک استفاده نمود بعد از آنکه ساقه به اندازه کافی بالاآمد کود نایتروجن داررا درجوی های طرفین بوته ها پاشیده وبا شیارکن که روی پشته های موجود در حد فاصل وردیف کاشت عمل میکند خاک ر پای بوته ها داده وبه این طریق پشته بزرگتر درردیف کاشت بوجود می آید وجوی ها ی آبیاری درطرفین ردیف کاشت قرارمیگیرد.(2)

 

 

 

آبیاری:

با وجودیکه نیشکر به خشکی مقاومت دارد ، اما بمنظور ذخیره بیشتر قند درنبات به رطوبت نیازدارد. درصورتیکه رطوبت بیشتر باشد بهمان پیمانه  مقدار قند آن درنبات بیشتر ذخیره میشود.

نیشکر درمرحله رشد ساقه ها به آب نسبت به مراحل دیگر بیشتر نیازدارد. بناءً تجربه نشان داده است که رطوبت بیشتر خاک درمرحله رشد وسریع شدن ساقه ها باعث افزایش قند آن میگردد . بهر اندازه که رطوبت خاک دراین مرحله بیشتر باشد بهمان پیمانه حاصل آن بیشتر میگردد. موضوع آبیاری نیشکر نیز بستگی به نوعیت خاک وچگونگی اقلیم دارد. اما معمولاً بعد ازغرس کردن قلمه ها آبیاری صورت میگیرد (سه روز بعد از غرس کردن قلمه ها) . آبیاری دوم 17 روز بعد صورت میگیرد . بدین ترتیب نیشکر درطول دوران نمویی خود به 66- 14 بار آبیاری ضرورت دارد. آبیاری نیشکر یک ماه قبل از برداشت متوقف میگردد خشاوه ونرم کردن زمین ودور ساختن نباتات هرزه تا زمان ادامه می یابد که ساقه نیشکر زمین اطراف خودرا بپوشاند .

 

کنترول گیاهان هرزه:

رقابت رشد گیاهان هرزه دردوره رشد نیشکر اهمیت دارد. یعنی زمانیکه نیشکر رشد میکند گیاهان هرزه نیز به شد ت رشد میکنند وباعث کاسته شدن ریشه در ساقه نیشکر میگردد . بناءً کنترول گیاهان هرزه درمرحله رشد نبات نهایت بااهمیت است .لازم است درین مرحله جلو رشد گیاهان هرزه گرفته شود تاباشد ساقه نیشکر به خوبی رشد ونمو نماید .

هم چنان بمنظور کنترول گیاهان هرزه ازمواد کیمیاوی یعنی توفوردی(2,4D) پس از سبز شدن نیشکر درزمین استفاده کرد که باعث ازبین  بردن گیاهان هرزه میگردد.

توفوردی (2,4D) موادکیمیاوی است که نباتات هرزه را ازبین برده وبخود نبات یعنی نیشکر تاثیر منفی وارد نمیکند .وبرعکس باعث رشد بهتر نبات (نیشکر)میگردد.(9)

 

امراض نیشکر

نیشکر یکی ازمحصولات دیگری است که درآن سلامت بذر تعین کننده سلامت محصول است . دراین محصول ، کنترول کیمیاوی نقش اندکی دارد. تقرباًتمام امراض قارچی ، باکتریایی وویروسی این محصول بوسیله نی هایکه به عنوان بذر استفاده میشود انتقال می یابند. خصوصیات اناتومیکی قلمه ها اجازه موثر بودن ضد عفونی کیمیاوی آنها دربرابر ورود ماده آلوده کننده را نمیدهد .

 

تعریف:

مرض را میتوان به عنوان مجموعه از اختلالات درسیستم نباتات تعریف کرد که دراثر عوامل زنده ، ویروسها وعوامل غیر زنده ایجادشده ونبات را ازانجام اعمال مطلوب میتابولیزم باز داشته وباعث کاهش بازده یاکیفیت محصول میگردد.

نیشکر دارای انواع امراض مختلف است که عمده ترین ومخرب ترین انواع آن قرارذیل است.(7)

 

پوسیدگی سرخ:

پوسیدگی سرخ نیشکر درتمام نقاط حاره ونیمه حاره جهان به مشاهده رسیده وسالانه خسارات هنگفتی را به بار می آورد. این مرض درهندوستان طی سالهای 1940 – 1939 و1947- 1946 به شکل وبائی شیوع یافته وخساره زیادی را بمیان آورد. مرض متذکره درافغانستان درولایت ننگرهار موجود بوده وخساره آن بالای انواع محلی تا %20 راپور داده شده است .

 

علایم مرض:

این مرض سبب پوسیدگی سرخ رنگ برگها ، ساقه ها وبیخ ساقه ها میگردد. درمراحل اولیه ، مشکل است  تا این مرض را تشخیص نمود . علایم اولیه آن بعد از موسم بارانی هنگامیکه نموی نباتات توقف وتشکیل سکروز شروع میشود ، به مشاهده میرسد. تغیر رنگ وپژمردن برگهای پائین ازعلایم اولیه مرض محسوب میگردد. بعداً قسمت نوک برگها تخریب گردیده وداغهای مخطط نسبتاً طویل درامتداد رکهای وسطی برگها بمشاهده میرسد. هم چنان ساقه های مصاب آب خودرا باخته ،قسماًچملک گردیده نسبت به ساقه های سالم سبک تر بوده وبه آسانی میشکند . اگر ساقه های مریض قطع وبازگردد ، دیده میشود که انساج بین فاصله گره های ساقه رنگ سرخ را به خود گرفته ودربعضی نقاط ساحات سفید دربین انساج مذکور دیده خواهد شد. فاز پوسیدگی انساج بین ساقه معمولاً بعد ازقطع نبات انکشاف بیشتر یافته وعصاره این گونه نباتات دارای بوی بد بوده وهنگام جوش دادن به سبب تبدیل سکروز به گلوکوز والکول ، حاصل خوبی به بارنمی آورد. دراخیرفصل نمو نقاط تیره رنگ (اسیرولیس)درنزدیک بندهای ساقه وسایر قسمتهایکه آب خودرا باخته ، بالای مایسلیم داخل انساج نبات به مشاهده میرسد.(1)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                    شکل (2) پوسیدگی سرخ نیشکر


عامل ودوران حیات مرض:

عامل: Colletiotrichum Falcatum Went

فامیل :Melonconiaceae

ردیف:Melonconiales

صنف:Deuteromycetes

مرحله کامل این قارچ که تولید سپورهای زوجی را مینماید بنامهای Physalospora tucumanessis ،Glomerella tucumanaessis یادگردیده ودرصنف اسکومای سیت طبقه بندی میگردد.قارچ عامل مرض دارامایسلیم انکشاف یافته وبندک دار میباشد. دروسط های زرعیه مایسلیم این قارچ کالونی سفید رنگ باقشر پنبه مانند (درنوع روشن)ویارنگ خاکی باقشر سخت(درنوع تیره رنگ )تشکیل میدهد. درنوع اخیرالذکر سپورهای رکودی غیر زوجی (کلمیدوسپورها)بوفرت تولید میگردد. کونیدیا دروسط زرعیه به شکل انفرادی ویادراستروماتا (Stromata) تشکیل گردیده اما درزخمهای رگ برگهای وسطی درساختمان مخصوص که بنام اسیرولیس یادمیگردد ، بوجود می آید.

مهم ترین وسیله انتشار قارچ مذکور اسیرولیسها ، کلمیدو سپور های وپریتشیامی باشد. اسیرولیس ها وکلمیدو سپورها حتی درسیستم هاضمه حیوانات که ازبرگهای مریض نیشکر تغذیه نموده باشد، ازبین نرفته وبا مدفوع حیوانات به شکل فعال انتشار یافته میتواند .رطوبت بلند ، عدم استعمال کودهای متوازن که سبب ضعف نموی نباتا ت میگردد ، بذر مسلسل ومتداوم نبات درعین مذرعه برای چندین سال وموجودیت انواع غیر مقاوم نبات عوامل اند که سبب تراکم مقدار زیادی مواد تلقیحی گردیده وباعث شیوع شکل وبائی مرض میشود.

 

مبارزه:

عوامل که دربالا ذکر گردیده چون سبب تراکم مقدار زیاد مواد تلقیحی طی چند سال محدود میگردد، لهذا برای جلوگیری از مقررات وقایوی وحفظ الصحه وی جداً مراعات گردد . مثلاً هنگامیکه واقعات مرض دریک مزرعه بصورت موضعی بمشاهده رسید ، باید نباتات مریض کاملاً ازبین برده شوند. استعمال کودهای متوازن ومناسب نموی نباتات را تقویه نموده ودرنتیجه نباتات مذکور تحمل بیشتری درمقابل این مرض ازخود نشان میدهد. تناوب زراعتی 3-2 ساله با نباتات غیر میزبان درتقلیل موادتلقیحی ، خاکزی موثر واقع میگردد.

انتخاب وبذر انواع مقاوم موثر ترین طریقه کنترول مرض محسوب میگردد. اما چون قارچ مذکور وقتاً فوقتاً نژادهای جدیدرا بوجود می آورد، فلهذا پروسه انکشاف انواع مقاوم ایجاب سروی نژادهای موجوده را دریک منطقه مینماید. رویشهای جلوگیری ازمرض مذکور عبارت اند از:

الف- استفاده از قلمه هایکه ازنی های سالم گرفته شده اند.

ب – ضد عفونی گرمایی و کیمیاوی بذری قلمه ها .

ج – تناوب کشت.

د – کشت انواع مقاوم .

ھ – نابودسازی نباتات مریض واجتناب از کشت نباتات مریض .(1)

 

سیاه قاق:

سیاقاق نیشکر درساحه اقیانوس آرام ، ممالک افریقایی ، امریکای جنوبی وآسیایی بمشاهده رسیده است. مرض مذکور خسارات هنگفت را در آرجنتاین ، هندوستان ، یوراگوی وافریقای جنوبی ببارمی آورد.

نوع آسیایی نیشکر Saccharum spontaneum درمقابل این مرض فوق العاده اساس میبا شد. درکشور ما نمونه های این مرض درسال 1966 از ولسوالی بهسود جمع آوری وتشخیص گردیده وانواع محلی نیشکر درولایت ننگرهار درمقابل آن حساس راپور داده شده است.

 

علایم مرض:

علایم مرض بقسم سورسهای شلاق مانند درقسمت فوقانی ساقه هابه مشاهده میرسد . سورسهای مولده ای طویل متشکل ازانساج پندکهای نهالی وگل آزین نبات وکتله های سپورهای سیاه رنگ عامل مرض میباشد. درمراحل اولیه انکشاف مرض این سورسها توسط یک قشر نقره مانند تقریباً سفید رنگ پوشیده بوده ودرحقیقت اپیدرمس انساج نبات میزبان میباشد . بعد ازمدت این قشر ترکیده وکتله های سپوری که حاوی میلیونها سپورهای سیاه رنگ و پودر مانند میباشند ازقسمت تحتانی ساقه های مصأب سیستمی ، ساقه گگهای جانبی بوجود آمده وتولید سورسها بالای آنها صورت میگیرد . درصورت مصابیت موضعی سورسهای شلاق مانند درقسمت فوقانی نبات تولید نگردیده بلکه بالای یک یاچند ساقه گگهای جانبی بوجود می آیند. نموی نباتات مصاب بطی گردیده ، ساقه ها باریک وضعیف مانده وحتی قبل ازتولید سورسهای شلاق مانند ، مرض مذکور را میتوان تشخیص نمود .

 

عامل ودوران حیات مرض:

عامل مرض : Ustilago scitaminae syd

فامیل Ustilaginaceae:

ردیف: Ustilaginales

صنف:Basidiomycetes

قارچ عامل سیاقاق نیشکر برای نخستین مرتبه تحت نام علمی Ustilago sacchari درسال 1870 تشریح گردید. بعداً تثبت گردید که سپورهای قارچ عامل سیاقاق نیشکر نسبت به سپورهای Ustilago sacchari بزرگتر میباشد ازین سبب این قارچ بنام Ustilago scitaminae مسما گردید. سپورهای این قارچ شکل بیضوی داشته رنگ آنها نصواری ودیوار حجروی شان لشم میباشد. قطر سپورهای مذکور به 10 – 5 مایکرون میرسد. این سپورها فوق العاده سبک بوده وتوسط جریان باد از یک منطقه به منطقه دیگر به سهولت انتشارمی یابد.

چون نبات نیشکر درحقیقت وقفه موسمی ندارد، فلهذا قارچ مذکور به آسانی میتواند میزبان مناسب خودرا بیابد.انتشار این مرض توسط زرع قلمه های مصاب ، سپورهای موجود در پندکهای رکودی وجریان باد صورت میگیرد.(10)

 

                       شکل(3) سیاقاق نیشکر

مبارزه:

بهترین طریقه مبارزه بااین مرض ازبین  بردن منابع مواد تلقیحی میباشد. درصورتیکه شیوع مرض دریک مزرعه محدود به چند نبات باشد شلاقهای حاوی کتله های سپوری را باید به احتیاط قطع وجمع آوری نمود. کوشش شود تا از افتادن تعداد زیادی سپورها به زمین خود داری گردد. شلاقهای جمع آوری شده درمحل مصؤن عمیقاً دفن ویا سوختانده شود . ازبذر قلمه های مصاب جداً خود داری صورت گیرد. قلمه ها ازنباتات سالم وعاری ازمرض انتخاب گردد. برای اطمنان بیشتر قلمه هاباید درمحلول 0.1% فیصد ه ای کلوراید مس اگالول(Agallol) یا اریتان(Aretan) برای مدت پنج دقیقه فروبرده شوند .ازفورمالین یک فیصده نیز به این منظور استفاده شده میتواند، بعداز استعمال فورمالین ، قلمه ها برای مدت دوساعت توسط تکه های مرطوب پوشانیده شود.(10)

معرفی وبذر انواع مقاوم بهترین طریقه کنترول مرض محسوب میگردد ، اما بخاطر باید داشت که ازبذرمسلسل چندین ساله انواع مقاوم ، نیز باید خود داری نمود.

 

موزائیک نیشکر:

ویروس موزائیک نیشکر درسرتاسر جهان وسیعاً انتشار داشته وسالانه سبب ضایعات هنگفتی میگردد. این ویروس علاوه بر نیشکر یک عده نباتات اقتصادی مهمه ای چون جواری ،باجره ، ارزن ویک تعداد زیادی گیاهان هرزه رانیز مورد حمله قرارمیدهد. گرچه ازشیوع این مرض درافغانستان راپوری دردست نیست ، اما منابع معتبر علمی خارجی شیوع مرض را جهان شمولی ونشأت این ویروس را ازشرق راپور داده اند.

 

علایم مرض:

علایم اولیه مرض مذکور شش هفته بعد از بذر نباتات ظاهر میگردد، لکه های کم رنگ درانساج سبز برگ باحاشیه های کم رنگ تر به مشاهده میرسد. لکه های مذکور دارا اشکال وجسامتهای مختلف بوده ، حتی بالای عین برگ یکسان نمیباشد. جسامت این لکه ممکن است بالای یک نوع نیشکر کوچک وبالای نوع دیگر بزرگ باشد. شکل آنها معمولاً بیضوی یاکروی غیر منظم بوده ومحور طویل آنها به امتداد رگ برگ وسطی توسعه می یابد. هم چنان این لکه ها محدود به ساحه داخل رگ برگهانبوده وعرض آنها نیز یکسان نمیباشد. چون درتمام انواع نیشکر علایم مرض هنگام بخوبی مشاهده میشود که برگها جدیداً به بازشدن شروع نماید.فلهذا علایم مرض را باید بالای برگهای جوان جستجو نمود . این گونه لکه ها  بالای ساقه ها ی نباتات نیز تولید گردیده وعلایم ثانوی مرض مذکور محسوب میگردد. گرچه تظاهر این گونه لکه ها بالای تمام انواع نیشکر دیده نمی شود،اما در انواع که به مشاهده رسیده است،معمولاً بعد از مواجه شدن به شعاع آفتاب به سرعت انکشاف می یابد . درچنین واقعات لکه های مذکور به داغهای نیکروتیکی تبدیل شده وسر انجام به خوره های عمیق انکشاف می یابد. ساقه های مریض ضعیف وباریک باقی مانده وبعضاً رنگ انساج داخلی آنها نیز تغیرمینماید.

 

عامل ودوران حیات مرض:

عامل مرض:Sugar cane mosaic Virus

اسمای مترادیف : Saccharum Virus

                        :Sugar cane Virus            

ذرات ویروس موزائیک نیشکر بصورت اوسط دارای طول 10- 760 ملی مایکرون وقطر 13 – 12 ملی مایکرون میباشد. ویروس مذکور درحرارت بین      55 -53 درجه سانتی گراد غیر فعال گردیده ودرمحلول به رقاقت (1:1000) قدرت مصابیت خودرا ازدست میدهد.این ویروس درعصاره نباتات مصاب درحرارت اطاق برای مدت 24- 2 ساعت فعال باقی مانده میتواند.

 

                          شکل (4) موزائیک نیشکر

 

مبارزه:

 

مبارزه باموزائیک نیشکر ایجاب مینماید که تاحد مقدور انواع مقاوم نبات نیشکر بذرگردد. نباتات مصاب ازمزارع باید کاملاً ازبین برده شود. ازبین بردن میزبانهای وحشی این ویروس مخصوصاً نبات سورگم هیلپنسSorghum halepanse ،Rottboeilia exaltata ضروری پنداشته میشود.(7)

 

 

 

 

 

 

 

جمع آوری نیشکر

نیشکر با سرد شدن هوا دراوایل خزان شروع به رسیدن میکند ومقدار زیادی مواد قندی را درخود ذخیره میکند . این رسیدن ادامه پیدامیکند تا سرمای زمستان باعث وقفه دررشد ونموی نیشکر گردد.

برداشت نیشکر درکشورما نیز باسردشدن هوا آغاز می گردد. درقسمت برداشت نیشکر نباید فراموش کرد که معمولاً ابتدا مزرعه را آتش میزنند تا برگهای نبات بسوزد ، درصورتیکه برگها بصورت درست نسوخت توسط استعما ل مواد کیمیاوی که بنام "گراماکسون"برگهای آنرا خشکانید وبعداً آنر آتش زد. وبه دوام آن به قطع نمودن ساقه ها اقدام میکنیم .

درجمع آوری آن ازماشین های میکانیزه شده نیز میتوانیم استفاده نمایم ، ماشین های خاص موجود است که ساقه نیشکر را به نورم معین قطع نموده ومحصول را به موتر های مورد نیاز بارگیری مینمایم . به هر اندازه که انتقال نیشکر بعد از قطع شدن به کارخانه ویا فابریکه تولید قند سریعتر ویا به وقت مناسب صورت گیرد تلفات قند کمتر است. بناءً توجه شود که بعد از قطع نیشکر به فرصت مناسب بدون گذشت زمان به فابریکات تولید قند انتقال داده شود .(2)

 

+ نوشته شده در  یکشنبه سوم خرداد 1388ساعت 10:54  توسط فرهاد احمدیار  | 

شناخت ومبارزه علیه شپشک سنهوزی (Scale)

اسکیل ازجمله حشرات خطرناک است که سالانه خسارات انگفت را به باغداران کشوروارید می نماید این حشره را ازاین جهت باید مضر دانست که اکثردهاقین نمی دانند اسکیل یک حشره است یا نه و به همین جهت درتداوی وعلاج آن کدام اقدام نمی نماید واکثرأ به این مفکوره که داغ طبعی خود درختان می باشد این حشره دارای( 150) جنس بوده اما طبق سروی ومشاهدات تیم ای سی ام بنیاد آغاخان مقیم ولایت تخار دونوع آن دراین ولایت وجود دارد که همانا جنس سنجوس اسکیل (San jose scale) ولیکنیم اسکیل ( Scale  (  Leginum

میباشد .

    لیکنیم اسکیل دربین دهاقین بنام چیچک مشهور بوده بسیارمضرنمی باشد . ولی سنجوس اسکیل را که اکثردهاقین به عنوان یک حشره نمی شناسن بسیارمضر وخطرناک می باشد .

    سنجنوس اسکیل اولین باردرایلات متحده امریکال شناخته شده ودراکثرنقات دنیا وجود دارد  . درکشورعزیزما افغانستان نیزپیدامیشود این حشره به مانند دیگرشپشک ها جوجه زابوده دریک سال دوبارتولید مثل مینماید زمستان را معمولآ به شکل حشره نابالغ درقسمت زیرین شاخچه ها سپری مینماید درماه حمل فعال شده شروع به خوراک میکند تازمانیکه مرحله گل دهی شروع نشود جوجه ها ی نروماده ازهم تفکیک نمیشنود . فرق جوجه های نروماده دراین است که جوجه های نردارای دم بوده ودرزیرمیکروسکوپ های عادی هم میتوان آنها را مشاهده کرد که به قسم جوجه های بقه معلوم میشود ولی جوجه ها ی ماده شکل هموارداشته به قسم مشقاب دیده میشود . زمانیکه  جوجه های نربه بلوغت کامیل میرسد به قسم اکثرحشرات دیگرمیتوانند پروازنمایند ولی بعد از (14 ) ازبین میروند . ولی حشره ماده آن درزمان بلوغت ثابت بوده حرکت کرده نمیتواند چهارالی شش هفته بعد ازجفت گیری تولید جوجه نموده وحد اقل 400 جوجه را یکجاتولید مینماید جوجه ها دوروزبعد ازتولد حرکت کرده خوراک می نماید کوشش میکنند تاخوراک نرم ودلخواه خود را پیداکنند دردوروزاول به آسانی ازیکجابه جای دیگرتوسط باد آب وغیره انتقال میکند بعد ازدوروزیک نوع مواد لزجی را ازخود افرازمیکند وتوسط همین مواد محکم خودرا به تنه وشاخچه درختان می چسپاند این حشره درتمام عمرخود یک متر حرکت مینماید .

دوران زندگی سنجواسکیل

D

N

O

S

A

J

J

M

A

M

F

J

ماه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dormant Stage 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mating stage

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Grauidfamil

stage

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cravelar

stage

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جفگیری دوباره

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نثل بعدی                                          

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ماند جوجه به

شکل استراحت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

درصورتیکی شاخچه نرم باشد اگرپوست آن درخت براداشته شود زیرآن خالک سرخ به مشاهده میرسد .

 

 

نوعیت خساره :

     این حشره به تمام میوه جات ،گل ها ،درختان زینتی حمله میکند درسال های اول ودوم شاخچه های نازک را خشک می نماید درصورت که چهارسال کنترول نشود مکملأ نبات را خشک مینمایند درمیوه جات بیشتر به بیخ دمچک حمله میکند زمانیکه به میوه حمله میکند داغ های سرخ را درمیوه به وجود می آورد که ناشی ازافراز توکسین (زهر) میباشد درنتجه با عث پاین آوردن کمیت وکیفیت حاصل میشود ولی تأثیرات آن بالای کیفیت میوه بیشتر است .

مبارزه عیله شپشک سنهوزی (Scale)

مبارزات را که درزیر خدمت تان یاد آورمیشوم هریک توسط تیم ای سی ام بنیاد آغاخان وموءسیسه کبی ومتخصصین این موءسیسه درباغ تجربه وی درولایت تخارواقع گنجلی بیک تالقان عملی گردیده که هرکدام نتایج مثبت خویش را دربرداشته است .

 

1.     مبارزه میخانیکی :

درزمان شاخه بری تمام شاخه های که زیاد به اسکیل مبتلا هستن قطع وسوزانده شود به شرط آن که توازن درخت ازبین برده نشود . توسط چسپ های مخصوص که به تنه درختان چسپانده میشود زمانیکه اسکیل به روی آن میرسد درروی چشپ گیرمانده ازبین میرود . درصورت که چسپ مخصوص دردست رس نباشد میتواند ازاسکاج تب متوان به طریقه ذیل استفاده کرد .

   درقدم اول رخ چسپناک اسکاج تب را به تنه درختان چسپانیده درقدم دوم رخ چسپناک آن را به طرف بیرون میچسپانیم . فایده دراین است که حشره ازهرطرف که حرکت کند دربالای چسپ گیرمی ماند ازاین طریقه میتوانیم جهت معلوم نمودن حرکت حشره نیز استفاده نمایم .

2. مبارزه بیولوژیکی :

   بعضی ازموجودات زنده مفیده وجود دارد که موجودات مضره را به صورت طبعی کنترول می نماید وبرای دهاقین بسیارمفید به شمار میرود . این حشرات مفیده اکثرأ درباغ های ولایت تخارتوسط تیم ای سی ام مشاهد گردیده که عمده ترین آن قرارذیل است

1.                                                  Chrysopa  ( شیرشپشک ):

 

2.                                                  Stathorusbug (استی توریس بگ)

متأسفانه این حشره را دهاقین نمی شناسند ومعلومات ندارند که ازجمله حشرات مفیده میباشد .

 

3.                                                  خاله گک ( LBB  )

درباره شناخت ،معرفی وتکثیرحشرات مفیده توسط تیم ای سی ام کارجریان دارد که ازطریق مکتب دهاقین به آینده نزدیک به آنها فهمانیده میشود .

 

3. مبارزه نباتی :

    روغن  بعضی ازنباتات تیلی میتواند این حشره را به وجه حسن کنترول نماید :ازقبیل روغن شرشم ،زغر،شتره ،کنجد وغیره این مبارزه آسان بی خطرو اقتصادی میباشد وهچگونه تأثیرات منفی را به محیط زیست ،محصول،وشخص استعمال کننده درپی نداشته ودست رسی به آن آسان می باشد . فواید دیگرآن این است که حشرات مفیده را ازبین نمی برد . این تیل هاسیستم تنفسی حشره را مسدودساخته وآنرا ازبین میبرد برای مبارزه علیه اسکیل متوان تیل یکی ازنباتات یاد شده را به دوز زیراستفاده نمود . درصورت که درختان زیاد مبتلابوده ونبات درحالت استراحت قرداشته باشند دولیترتیل یک ازنباتات یاد شده را همرا دوصد گرام پودرکالاشوئی همراه یکنیم کیلوگرام پلی (سودا) درصد لیترآب محلول ساخته اسپری می نمایم . درصورت درخت درحات بیداری باشد یک لیترتیل شرشم همراه صد گرام پودرکالاشوئی ویک کیلوگرام پلی (سودا)  درصدلیتر آب محلول ساخته اسپری می نمایم . استعمال سودا به این جهت سفارش یشود که خواصیت تخمری داشته حشره را تجزیه مینماید .

  

  نوت: پروگرام ای سی ام مخالف استعمال ادویه کیمیاوی بوده وبه همین جهت ازسفارش ادویه های کیمیاوی خودداری مینمایم .

 

+ نوشته شده در  یکشنبه سوم خرداد 1388ساعت 10:52  توسط فرهاد احمدیار  | 

پیچیدگی برگ هلو Peach Leaf Curl

                        

 

بيماری پيچيدگی برگ هلو که به فارسی بيماری لب شتری و يا بيماری باد سرخ هلو ناميده می شود ، اولين بار در اوايل قرن نوزدهم در اروپا شناخته شده است و در آمريکا نيز بيماری مزبور زودتر از ساير بيماری های هلو مشخص گرديده است و در سال 1845 از ايالات شرقی آمريکا و در سال 1855 از ايالت کاليفرنيا گزارش شده است . در ايران نيز احتمالاً بيماری از قديم الايام وجود داشته است ولی اولين گزارش کتبی مربوط به سال 1325 از اسفندياری می باشد . بيماری پيچيدگی برگ هلو با آنکه در بعضی از مناطق جهان به علت نا مساعد بودن شرايط محيطی وجود ندارد ولی خسارت آن در اروپا و قسمت هايی از چين ، افريقا ، استراليا ، آمريکای جنوبی، آمريکای شمالی و زلاند نو شديد می باشد . در ايران بيماری از نواحی آذربايجان ، سواحل دريای خزر ، استان های مرکزی ، اصفهان ، خراسان و زنجان گزارش شده و احتمال می رود که در بعضی مناطق هلو کاری ديگر نيز وجود داشته باشد .
علائم بيماری
خسارت بيماری شامل پيچيدگی ، تورم و تغيير رنگ و ريزش برگ ها و آلودگی جوانه ها و سر شاخه ها و سرانجام ضعف کلی درخت می باشد . درختان جوان بيش از درختان پير در برابر اين بيماری حساس هستند و به طور کلی بيماری در مناطق گرم وخشک اهميت اقتصادی ندارد . مشخص ترين علائم بيماری روی برگ ها ظاهر می شود ، به اين که در بهار برگ ها پيچيده و پهنک در بعضی از قسمت ها متورم ، کلفت و به رنگ سفيد ، زرد يا قرمز در می آيد . به همين جهت در اصطلاح زبان فارسی بيماری لب شتری ناميده می شود . ميوه ها نيز ممکن است آلوده شود و قبل از موعد مقرر بريزند . برگ های آلوده به بيماری زود ريخته و برگ هائی که بعداً تشکيل می گردند سالم باقی می مانند . نشانه های بيماری ممکن است فقط روی تعدادی از برگ های هر درخت ظاهر شود ولی عملاًتمام برگ ها را مبتلا می گرداند . موقعی که برگ های آلوده به رنگ قرمز يا ارغوانی در آمدند تشکيل اسپورهای قارچ عامل بيماری در سطح فوقانی شروع می شود . بارقارچ به صورت گرد خاکستری رنگی سطح برگ را می پوشاند و در همين موقع برگ ها به رنگ قهوه ای روشن درآمده و خزان می کند. اين ريزش برگ بستگی به شرايط آب وهوائی دارد . به طوری که در هوای گرم وخشک برگ ها زودتر و معمولاً در اوايل تير ماه يا در مرداد ماه می ريزد و اگر مقدار زيادی از برگ ها خزان کند برگ های جديدی از جوانه های خواب تشکيل و ظاهر می شود . شاخه های جوان مبتلا نيز کمی متورم شده و رشدشان متوقف می گردد و يا اينکه به رشد خود ادامه داده و لکه ها به صورت شانکر باقی می مانند .
شکوفه ها و ميوه های جوان آلوده نيز اغلب قبل از موعد می ريزد . روی پوست ميوه های بزرگتر ، قسمت های تغيير رنگ يافته و چروکيده ای ظاهر می شود .

 


عامل بيماری
قارچ عامل پيچيدگی برگ هلو اولين بار در سال 1875 توسط برکلی به نام Ascomyces deformans مشخص گرديده اما اين نام با آنکه بعداً در سال 1869 توسط فوکل به Exoascus deformans تغيير يافت ، تولازنه درسال 1866نام اين قارچ را Taphrina deformansکه در واقع همنام دو گونه فوق الذکراست می داند ميسيليوم و هيف های رويشی اين قارچ با قارچ های ديگر متفاوت و مشخص می باشد . هيف های نسبتاً کوتاه ، خميده ، پيچيده و طويل آنها بسيار متغير و بندهای هيف نيز نامنظم می باشد و اين نوع هيف ها را معمولاً در بافت پارانشيم برگ می توان يافت . هيف های زايشی يا آسک زای قارچ روی هيف های رويشی تکامل يافته تشکيل می گردد . هيف های رويشی زير اپيدرم سطح فوقانی و ندرتاً سطح تحتانی برگ می رويند . اين هيف ها در بين سلول های اپيدرمی نفوذ کرده و آزادانه بين اپيدرم و کوتيکول در جهات مختلف رشد و نمو می نمايند . سپس بزودی لايه هيمنيوم بين بافت اپيدرم و کوتيکول تشکيل می گردد . آنگاه هيمنيوم در بافت آلوده شکل گرفته و سرانجامتشکيل آسکوسپورهای قارچ را می دهد . آسک ها معمولاً اندازه شان متغير و به طول 17-36 ميکرون و عرض 7-15 ميکرون می باشند . در داخل هر آسک معمولاً هشت آسکوسپورکروی که قطر آن بين 3-7 ميکرون است تشکيل می شود . آسکوسپورها عموماً به طريق جوانه زدن تندش می يابند و توليد کنيدی می کنند .
چرخه بيماری
گلميک می نويسد که قارچ عامل بيماری پيچيدگی برگ هلو زمستان را به صورت ميسليوم روی شاخه ها و بدون اينکه داخل بافت شوند به سر می برد . در بهار همزمان با بارندگی های فصلی کنيدی هائی توسط ميسليوم روی برگ های جوان تشکيل می شود . در بهار های پر باران آلودگی وشيوع بيماری شدت دارد . موقعی که قارچ مدتی در برگ گسترش يافت در بين بافت اپيدرم و کوکتيکول لايه قارچی متراکم و سفيدی به نام هيمنيوم تشکيل می دهد که در آن آسک و در داخل آسک آسکوسپور ايجادمی گردد. آسکوسپورها تقريباً اوائل خردادماه از داخل آسک خارج شده و توسط باد روی شاخه و يا درختان مجاور انتقال می يابند و در آنجا جوانه زده و توليد ميسليوم هائی را که زمستان گذرانی قارچ را به عهده دارند می کند . بعضی ها گفته اند که زمستان گذرانی اين قارچ به وسيله اسپورهائی که در اواخرتابستان و قبل از خزان برگ ها تشکيل می گردد انجام می شود . اين اسپورها روی فلس های جوانه ها يا در سطح شاخه های جوان بسر برده و در بهار با بارش باران شسته شده و روی جوانه های برگ قرار می گيرند و با فراهم شدن شرايط محيطی مساعد جوانه زده و آلودگی شروع می شود . اندرسون می نويسد به طور کلی در مناطقی که فصل بهار در آنجا شبنم و بارندگی کم وهوا نسبتاً گرم باشد عموماً شرايط برای شيوع بيماری پيچيدگی برگ هلو نامساعد است .
مبارزه
1 ــ برای کنترل بيماری پيچيدگی برگ هلو دو نوبت سمپاشی با ترکيب بوردو 1% ،
اولی در پائيز پس از ريزش 50% برگ ها و دومی در اواخر زمستان قبل از تورم جوانه ها توصيه می شود .
Plant Disease Control , Oregan State University , U.S.A
2 ــ سمپاشی با ترکيب بوردو يک نوبت دراواخر پائيز پس از ريزش برگ ها و يا در اواخر زمستان قبل از تورم جوانه ها توصيه می شود . بايد توجه شود که پس از باز شدن جوانه سمپاشی اثر ندارد .
Paul C. Pecknold , Extension Plant Pathologist , U.S.A.
3 ــ پس از آلودگی برگ ها ديگر مبارزه ممکن نخواهد بود چون آلودگی زمان تورم جوانه ها روی می دهد . سمپاشی با ترکيب بوردو پس از ريزش برگ ها و يا در اواخر زمستان قبل از تورم جوانه ها توصيه می شود .
Paula Flynn , Department of Plant Pathology , Iowa State University , Ames , Iowa, U.S.A
4 ــ دو نوبت سمپاشی با ترکيب بوردو توصيه می شود . سمپاشی اولی در دوره خواب درخت و سمپاشی دومی قبل از تورم جوانه ها و زمانی که هنوز رنگ جوانه ها عوض نشده می باشد .
University of California , Agriculture and Natural Resources , U.S.A.
5 ــ با يک نوبت سمپاشی با ترکيب بوردو در پائيز قبل از برگ ريزان و يا در بهار قبل از متورم شدن جوانه ها بيماری کنترل می شود . اگر خطر بيماری شديد باشد سمپاشی در هر دو زمان توصيه می شود .
Bruce Watt , Plant Pathologist , Pest Management Office , Orano , U.S.A.
6 ــ سمپاشی با ترکيب بوردو در دوره خواب توصيه می شود . سمپاشی ممکن است در پائيز پس از ريزش برگ ها يا در اوايل بهار 3 تا4 هفته قبل از متورم شدن جوانه ها انجام شود . سمپاشی پس از باز شدن جوانه ها بی اثر است .
The Plant Disease Diagnostic Clinic , at Cornell University , NY , U.S.A.
7 ــ سمپاشی با ترکيب بوردو توصيه می شود .
University of Connecticut , Integrated Pest Management , U.S.A.
8 ــ سمپاشی با ترکيب بوردو در پائيز و يا در بهار قبل از متورم شدن جوانه ها توصيه می شود . اگر در بهار قارچ بيماری وارد برگ يا ميوه بشود کنترل بيماری ديگر امکان ندارد .
Illinois Fruit and Vegetable News , U.S.A.
9 ــ برای مبارزه با بيماری پيچيدگی برگ هلو سمپاشی با ترکيب بوردو توصيه می شود .
Integrated Pest Management (IPM) Sulutions for The Landscaping Professional , U.S.A.

 

نظرتون راجع به چیه ؟ valigood  valigood

+ نوشته شده توسط سهراب مهدی زاده در چهارشنبه 20 مهر1384 و ساعت 12:56 | 5 نظر

بیماری آتشک سیب و گلابی Fire Blight

 

بیماری آتشک سيب و گلابي ( Fire Blight)

 

 

 

 

آتشک از قديمی ترين بيماری های باکتريائی است که عامل آن باکتری                   Erwinia Amylovora می باشد و ميتواند بيش از 75 نوع درخت و بوته از خانواده Rosacea را مورد حمله قرار دهد .

 

بيماری در درختان سيب و گلابی بيشتر مخرب است .
باکتری عامل بيماری در شانکر های نسبتاً فرو رفته زمستان گذرانی کرده و در بهار، زمانی که دمای محيط مساعد باشد و باران های مکرری روی دهد باکتری شروع به فعاليت کرده و به سرعت زياد شده و با کمک حشرات ، باران و باد پراکنده می شود .


اين بيماری بيش از 200 سال است که در آمريکای شمالی شناخته شده ولی کنترل آن بعلت ناشناخته بودن عامل بيماری مشکل بوده است . متاسفانه در حال حاضر هم که عامل بيماری مشخص است به دلايل مشروحه زير کنترل بيماری مشکل تر شده است.


1- سابقاً در هر هکتار 250 تا 500 درخت کاشته میشد در حاليکه امروزه جهت افزايش محصول 1250 تا 2500 درخت در هکتار کاشته میشود و برای انجام اين امر لزوماً درختانی از واريته هائی که قد و قواره مناسب دارند انتخاب می شود که اکثراً در مقابل بيماری حساس هستند .


2- تقاضای بازار خريد و داشتن محصولاتی بظاهر مطلوب باغداران را تشويق ميکند که به کاشت واريته های جديدی اقدام کنند که متاسفانه اکثراً در مقابل بيماری آتشک حساس هستند .

 
3- داشتن درختان زياد و محصول بيشتر در واحد سطح احتمالاً موجب نقصان مکانيزم های  فيزيولوژيکی  طبيعی در دفاع   از    بيماري   ها می گردد .

   

       شرايط شيوع بيماری:


نظر به اينکه بيماری آتشک در درختانی که رشد زياد دارند شديدتر است لذا بايد در کود دهی (مخصوصاً کودهای ازوته ) توجه بيشتری مبذول گردد . کوددهی نبايد تابع برنامه ساليانه باشد بلکه بايد ديد درخت کی و چه مقدار کود احتياج دارد . درختان سيب نبايد بيش از 25 تا 30 سانتيمتر و درختان گلابی بيش از 15 تا 20سانتيمتر رشد سر شاخه داشته باشند .

تجربه نشان داده است که در خاک های سنگين و کمتر آبکش ، درختان حساسيت بيشتری برای بيماری دارند و دليل اين امر ميزان زياد ازت و همچنين آب ذخيره شده در خاک می باشد که موجب رشد زياد درخت ميگردد . ميزان ازت در برگ های درختان سيب و گلابی حداکثر 2 تا 2.4 درصد توصيه شده است .


حساسيت به بيماری آتشک در خاک های اسيدی که قاعدتاً کلسيم و منيزيوم کمتری دارند بيشتر است . نگهداری سطح زيرين خاک با پ هاش حدود 6 و سطح فوقانی خاک با پ هاش 6.5 تا 7 توصيه شده است . نقصان پتاسيم خاک هم موجب حساسيت است و ميزان آن 1.35 تا 1.80 درصد توصيه می شود .


شرايط ديگر شيوع بيماری داشتن رطوبت نسبتاً زياد و باران های مکرر ، دمای 21 تا 27 درجه سانتيگراد ، طولانی بودن دوره گل در شرايط سرد و رطوبی فصل بهار ونيز حضور باکتری در شانکر ها می باشد .


    علائم بيماری:


در اوايل بهار ، حدود دو هفته قبل از باز شدن گل ها ، گلبرگ ها آب سوخته ، قهوه ای رنگ و سپس سياه می شوند و روی درخت باقی می مانند . شاخه های کوچک پژمرده و سياه رنگ شده و بعضاً با 180 درجه خميدگی عصائی شکل می شوند . روی بعضی از شاخه های قديمی که از طريق گل ها و شاخه های کوچک آلوده می شوند شانکر های چروکيده و بعضاً فرو رفته تشکيل می شود که ممکن است شکاف برداشته و چوب زيرين نمايان گردد . مايع کرم رنگی که حامل ميليون ها باکتری می باشد از شانکرها خارج می شود و در شرايط رطوبی بطرف پائين روی تنه و شاخه ها سرازير می شود . حشرات با اين ترشحات آلوده شده و هر کدام با بيش از يکصد هزار باکتری موجب آلودگی گل ها می شود .


علائم بيماری روی ميوه بستگی به زمان آلودگی دارد. اگر آلودگی زودتر اتفاق بيافتد ، ميوه کوچک مانده و تغيير رنگ ميدهد و به حالت چروکيده روی درخت باقی می ماند .

 در صورتيکه ديرتر آلوده شود به اندازه ميوه نارس چروکيده نشده و تغيير رنگ نمی دهد .ميوه های آلوده که با تگرگ يا حشرات آسيب ديده اند به رنگ های قرمز ، قهوه ای يا سياه در می آيند . از ميوه های آلوده ممکن است قطرات مايع زرد رنگ باکتری خارج شود .

 

     چرخه بيماری:


زمانی که شرايط محيط مساعد شد باکتری در شانکر که از سال گذشته در آن زمستان گذرانی کرده است بسرعت با تقسيم سلولی تکثير يافته و مايع کرم رنگ، شيرين و چسبنده ای به نام Bacterial Ooze توليد می کند . حشرات باکتری را به گل ها ، برگ ها وشاخه های تازه منتقل می کنند . در بهار و در دمای مساعد بين 18 تا 30 درجه سانتيگراد مدت زمان بين آلودگی و ظهور بيماری حدود 5 روز است . در شاخه های جديد آلودگی بسرعت در حدود روزانه 15 سانتيمتر پيشرفت می کند . باکتری از طريق شاخه های جديد بشاخه های قطورتر و تنه اصلی ميرسد و در آنجا با تشکيل شانکر ها زمستان گذرانی می کند تا سال بعد چرخه بيماری را آغاز کند .


حشرات از قبيل زنبور ، مورچه ، حشرات پردار ، شته و سوسک به اين ترشحات جلب شده و باکتری را به گل های باز شده منتقل می کند . اين عمل با کمک باد و باران تشديد می شود . باکتری در گل هاتکثير يافته و بسرعت بطرف ساقه حرکت می کند و در زمان کوتاهی تمامی گل ها ، برگ ها و ميوه ها در محل آلودگی ميميرند . شاخه های جوان نيز از طريق منافذ برگ ها و زخم ها ، آلوده و سياه رنگ شده و می ميرند . قابل توجه است که تنها يک شانکر فعال ميتواند ميليون ها باکتری توليد کرده و تمامی باغ را آلوده نمايند .

 

كنترل بيماري :


1 ــ هرس


نظر به اينکه باکتری در شانکر ها زمستان گذرانی می کند لذا حذف آنها از شدت بيماری در سال بعد جلوگيری می کند . بهتر است هرس در زمستان انجام شود چون زمانيکه برگ ها روی درخت باشند بعضی از شانکر ها قابل رويت نخواهند بود . در بهار يا اوايل تابستان هرس نبايد انجام شود زيرا ممکن است موجب سرايت بيماری به قسمت های سالم درخت گردد . شاخه های آلوده 15 سانتيمتر پائين تر از ناحيه سياه شده حذف شود . هرس شاخه های کوچک ممکن است اواخر تابستان انجام شود ولی حذف شاخه های قطور بايد در اواخر زمستان انجام شود زيرا حذف آنها در آن زمان ممکن است موجب رويش جديد باشد .


هرس بايد در هوای خشک انجام شود و هرس در فصل رويش حداقل 30 سانتيمتر پائين تر از قسمت آلوده که تغيير رنگ يافته است بعمل آيد و در صورتيکه فقط چند درخت آلوده وجود داشته باشدممکن است باحذف قسمت های آلوده بطور دقيق ، از اشاعه بيماری به ساير درختان جلوگيری شود . برای جلوگيری از بيماری و شيوع آن لازم است درختان همه روزه مورد بازرسی قرار گيرد و قسمت های آلوده حذف شود.


وسايل هرس در فاصله هر برش بايد با محلول 10% مايع سفيد کننده ضد عفونی شود . در صورتيکه در تنه درختان آلوده ، هرس امکان نداشته باشد ، بايد شانکر از 2.5 سانتيمتر ازطرفين زخم و 7 سانتيمتر از بالا و پائين آن با چاقوی تيز تا رسيدن به نسج سالم برداشته شود و با رنگ بوردو پر شود .

 

 2ــ مبارزه شيميائی


1ــ سمپاشی با ترکيب بوردو ( 100ــ 0.75 ــ 0.25 ) شامل 1% روغن قبل از باز شدن شکوفه ها توصيه می شود .

 
Professor of Plant Pathology , The Pensylvania State University ,U.S.A. , 12 May 1999

 
2ــ سمپاشی با ترکيب بوردو باضافه 1% روغن قبل از باز شدن شکوفه ها توصيه می شود .

 
Fire Blight Management , U.S.A. internet 2002 )




3ــ سمپاشی با ترکيب بوردو ( 100ــ 0.75 ــ 0.75 ) قبل از باز شدن شکوفه ها توصيه می شود .

 
University of Illinois , U.S.A                      . September 19

 

4ــ سمپاشی با ترکيب بوردو در اواخر دوره خواب درختان بشرطی که تمامی درخت را بپوشاند توصيه می شود . بهتر است ترکيب بوردو با روغن مخلوط گردد . اين سمپاشی بيماری اسکاب سيب را نيز کنترل می کند .

 
Presented by Professor Paul W. Steiner , at the State Horticultural
Association of Pennsylvania Annual Meeting . U.S.A. January 2000


5ــ برای کنترل آتشک سمپاشی با ترکيب بوردو 1% قبل از شروع زمان رويش و استربتومايسين 100 پی پی ام سه نوبت در زمان گل توصيه می شود .

 
W. Hal Shaffer ,Department of Plant Pathology , University of Missouri , Columbia , U.S.A. 1999


6ــ برای کنترل آتشک سمپاشی با ترکيب بوردو 1% باضافه روغن در اواخر دوره خواب درختان توصيه می شود .


Utah Plant Diseases Control , U.S.A. February 1993


7ــ برای کنترل بيماری آتشک سمپاشی با ترکيب بوردو در دوره خواب درختان توصيه می شود .




8ــ برای کنترل بيماری آتشک در اواخر زمستان شاخه های آلوده 15 سانتيمتر پائين تر از محل آلودگی هرس شود و با ترکيب بوردو سمپاشی شود .

 
University of Minnesota ,Yard and Garden Clinic , Chad J. Behrendt, Ph.D and Crystal M. Floyd , U.S.A. 1999..


 

9ــ برای کنترل بيماری آتشک سمپاشی با ترکيب بوردو (100 ــ 0.75 ــ 0.25 ) باضافه 1% روغن در اواخر زمستان توصيه می شود .

 
The University of Tennessee , Steve Bost , Professor and Alan Windha

10ــ برای کنترل بيماری آتشک سمپاشی با ترکيب بوردو (100 ــ 0.75 ــ 0.25) در دوره گل يک يا دو دفعه بفواصل 4 روز توصيه می شود .

 
m , U.S.A.

The Morton Arboretum , Lisle , Illinis , U.S.A. 2000

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه سوم خرداد 1388ساعت 10:49  توسط فرهاد احمدیار  | 

منشآ و تاریخچه ماش

 

نام علمی ماش Vigna radiata   فامیل leguminoceae دارای دو نوع کروموزم دیپلاید کروموزم نمبر 2n=22 و هپلاید کروموزم نمبر n = 1 میباشد.

منشآ اصلی آن هندوستان Burma منطقه درجنوب آسیا بوده کشت و شناسائ ماش از دانه های کاربن شده در ایالت Madhhapradesh هندوستان در سال های ( 1440 – 1660 Bc ) شده است.

کشت ماش در جاهای مثل برما،چین،هندوستان ،ایران ، پاکستان ، سریلانکا ، آرژانتین ، افغانستان و ناحیه شرقی شوروی سابق میباشد.

و تجار های شرقی سابق ماش را از آسیا در شرق میانه ، استرالیا ، افریقای شرقی و امریکا انتقال دارند.و درایالت متحده امریکا در حصه دوم قرن نزدهم معرفی گردید ومحصولات تجارتی آن در جریان جنگ جهانی دوم شروع شد وقتیکه تجارت با کشور های آسیایی متوقف شد.

در آرژانتین ماش تنها و تنها از تخم هایکه سلول های آنان تغیرداده شده اند.تولید میگردد.

براساس تحقیق « گرین پیس » یا سازمان صلح سیز که در سال 2004 صورت گرفته است.ساحه کشت ماش از سال 1996 تا 2004 از 6.7 به 14.2 میلیون هکتار افزایش یافته است.

قابل یاد آوری است که 90% ماش های که سلول های آن تغیر داده شده اند به خارج صادرمیگردد.از جمله به اروپا صادرمیشود.

 

 

 

 

 

 

اهمیت اقتصادی ماش

 

ماش یک نبات غله ئ پر اهمیت در کشور های آسیائی میباشد.از آنجمله کشور های آسیایی در پاکستان حایز اهمیت بیشتر میباشد.جایکه یک غذای ویژه حبوبی اصل گماشته شده است.وکشت آن در اصل بخاطر استفاده تخم آن است.که پخته میشود،تخمرمیشود، سرخ وآسیاب میشود.درپاکستان از دانه ماش مثل دیگر حبوبات نیم شده و آسیاب میشود و پوست آن جدا میشود وبعدآ بحیث دال پخته میشود.از ماش همچنان بحیث سوپ یا شوربا نیز استفاده میشود. همچنان برای تهیه خوراکه های همچو آرد با تخم ( curries noodle) نان و شريني هاي مختلف و دانه أن با مسأله در كباب كردن خيلي ها مشهور است . ماش براي مصرف درماني نيز استعمال شده استعمال خارجي ماش ضد التهاب و مصرف خوراکی أن در درمان هاي تب هاي دانه دار مانند أبله و سرخك مؤثر است.

ماش داراي فيصدي بيشتري بروتين و قابليت هضم بيشتر دارد كه مقدار بروتين دانه آن حد اوسط ( %24-22 ) است.

برگها، ساقه ها، پوست ها و مواد اضافي نبات ماش منحيث علوفه استفاده شده و همجنان علاوه نمودن نبات ماش در زمين  منحيث كود سبز براي انكشاف خاك مهم است .

ماش در تناوب با غله جات وحبوبات مختلف در حاصلخيزي خاك داراي اهميت است .

و همجنان نبات ماش با داشتن توافق سيمبوتيك با باکتریا رايزوبيا در ریشه های خود باعث نصب نایتروجن از اتمو سفیر هوا میگردد.

 

 

 

 

 

 

 

تولید ماش در افغانستان

 

ماش به شکل وافر در اسیا کشت میشود اما تولید وساحه بذر ماش در افغانستان بعد از گندم ،برنج و جواری دارای اهمیت میباشد.

ماش اکثرأ در مناطق شمالی افغانستان میروید ولی در تمام مناطق افغانستان استعمال دارد.

در افغانستان خصوصا در مناطق شمال شرق ان کشت ماش به شکل ابتدایی دوام دارد.ولی انقدر تحقیقات لازم در مورد ماش در افعانستان صورت نگرفته است .

 ازاین لحاظ حاصل فی جریب ان خیلی کم نسبت به دیگر کشور ها میباشد. (30-40سیر فی جریب).

اگرچه ماش حاصل کم دارد ولی منحیث یک نبات سومی بین نباتات خزانی و بهاری میباشد.

در افغانستان کشت ماش به شکل تحقیقی در ولایت ننگرهارتوسط متخصیصین کوریای جهت موثریت های اقتصادی و فعالیت های تجارتی صورت گرفته است .

زیرا ماش در اکثر مناطق افغانستان بحیث مواد خوراکه انسانی و همچنان جهت تغذیه حیوانات مورد استفاده قرار میگرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خصوصیات نباتی ماش

 

ماش نبات یک ساله علفی بوده سیستم ریشه اصلی ان پر شاخه وخوب انکشاف کرده است .ساقه ماش مویک های زیاد داشته وطول قد ان  60-70سانتی متر میرسد.

برگ ها ماش تیز ومویک دار میباشد گل های ماش به شکل خوشه بوده و رنگ زرد طلایی دارد .

 و ساقه گل انها به تعداد 2-8 گل دارد .تاج گل ماش رنگ زرد یا لیمویی دارد .

پلی های ماش دارای دانه های زیاد بوده طول این پلی ها 7-14 سانتی متر بوده کم عرض ،باریک و مویک دار استوانه یی شکل میباشد.

دانه ماش کوچک وطول ان 3-5 ملی متربیضوی شکل یا کروی شکل بوده رنگ ان سبز خیره وبعضا زرد قهوه یی میباشد.

اکثر انواع ماش به گروهی میانه رس ،میده دانه مربوط میشود.دوره نشو ونموی ان 80-120 روزدوام میکند.

در استیشن تحقیقاتی اسیای میانه بنام ( VIR ) سه نوع ماش پر ارزش زراعتی ذیل بدست امده است.که استعمال بیشتر دارد .

1-( پوبیده 104 ) 2-( VIR628 )  3-( دورگه 4 میباشد).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خصوصیات بیولوجیکی ماش

 

ماش یک نبات زراعتی گرمی دوست ، ضیا پسند وروز کوتاه بوده و بیشتر به گرمی و هوای خشک مقاومت دارد . و به این طور میتواند که یک درجه حرارت بلند را سپری کند.

تخم ماش در حرارت 10-12درجه سانتی گراد به جوانه زدن اغاز میکند.

و درجه حرارت مناست برای کشت ماش 28-30 درجه سانتی گراد میباشد.

 در هوای سرد و در جه حرارت کمتر از10 درجه سانتی گرا د به صورت عام نموی ان متوقف میشود.

خاک مناسب برای ماش از خاک های  sandy loam   تا heavy clay و یا از لحا ظ ظاهری خاک ها ی سیاه سبک و خاکستری رنگ مایل به سیاه میباشد.

ماش نبات خود القاح بوده و معمولا قبل از باز شدن گل ها القاح میشوند .

باید تذکر داد که القاح شدن گلهای انها بوسیله حشرات نیز بملاحظه رسیده است .

ماش در مناطق که باران کم باشد کشت میشود خاک های شوره، ریگی ، وزین و درقطعات که اب زیرزمینی انها نزدیک به سطح زمین است مطلوب نمی باشد.

Ph   مناسب برای نشو و نموی ماش پی اچ خنثی یعنی  (7) میباشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ورایت های امتحان شده ماش در افغانستان

 

 

پنج کلتیوار ها در سال 2005 و هفت کلتیوار ها در سال 2006 در فارم تحقیقاتی پوهنحی زراعت پوهنتون ننگرهار امتحان شده است که کلتیوار های مذکور قرار ذیل اند.

NM92 ,NM94,VC6368,VC6372,and VC6153      1-

2- Nayab 92,Watani (local) kunduzy (zeraati)          VC6368 .NM94 NM92, and VC6372.

که از آنجمله پنج ورایتی دارای کیفیت بلند از مرکز سبزیجات جهان درتایوان و یک کلتیوار Nayab 92  از Icarda و دو کلتیوار ها کندزی زراعتی وو طنی محلی از مارکیت های محلی افغانستان میباشد.

که تجارب دریک ساحه طرح شده کامل اتفاقی با کشت چهار بار عین ورایتی رهبری شد.

 جهت نمایش درتعین نمودن مقاومت محصولات ورایتی های مرکز در شرق افغانستان که بعدآ ورایتی های Nayab92,NM92,NM94,  یکجا با VC6368,VC6372  ثابت گردیده که دارای حاصل بلند اند

 

 

 

 

 

Tab.1:Mung bean variety performance trail  at NU in2005.

 

Performance

Yield tin/ha

Avg .yield kg/15m2

Cultivar

A

1,222

1.833

Nayab92

B

0,028

1,540

NM94

C

0,915

1,370

NM92

D

0,868

1,300

Watani (local)

E

0,637

0,950

Kunduzi (Zeraati)

 

Tob.2:Munghean variety performance trail at NU in 2006.

 

Performance rank

Yield ton/ha

Avg.yield kg/15m2

Cultivar

A

1,500

2,22

NM94

A

1,433

2,15

NM92

AB

1,167

1,75

VC6372

B

1,050

1,57

Nayab 92

B

1,000

1,50

VC6368

BC

0,930

1,39

VC6153

C

0,767

1,15

Kunduzi (local)

 

 

 

 

 

حاصلات امتحانی ماش در افغانستان

 

یک حاصل امتحانی رهبری شده با تشریک مساعی  هشت دهاقین در سال های 2005 و 2006 صورت گرفته بود.

 که هر ساحه مشترک با کشت یکبار همان ورایتی های امتحانی شده صورت گرفته که در نتیجه تحقیق مشترک دهاقین حاصلات بدست آمده خیلی ها یکسان یا حاصلات تحقیق شده فارم پوهتنون ننگرهار بود.

 

Tob.3:Mung bean variety performance trial with collaborating former in 2005

 

Cultivar

Avg.yield kg/100m2

Yield ton /ha

Performance rank

NM94

10,94

1,094

A

NM92

10.93

1,093

A

Nayab 92

10,28

1,028

A

Watani (local)

8,72

0,872

AB

Kunduzi (zeraati)

6,80

0,680

B

 

 

 

 

 

Tob.4:Mung bean variety performance trial with collaborating formers in 2006.

 

Cultivar

Yield kg/100m2

Yield ton/ha

Performance rank

VC6368

9,158

0,915

A

VC6368

7,221

0,722

B

NM 92

7.680

0,768

B

NM 92

6,675

0,668

C

VC 6153

6,166

0,616

C

 

در نتیجه دو تحقیق در فارم پوهنتون ننگرهار و دهاقین ورایتی های Nayab 92 VC6368 همراه با NM94.NM92   وvc6372  ثابت گردید که دارای بلند ترین حاصل اند.

 

تناوب زراعتی ماش:

 

ماش بصورت عموم در دو فصل خزان که لذا July –October  در فصل بهار از February – April  کشت میگردد و ماش با نباتات و حبوبات مختلف در تناوب صورت می گیرد که چندین نمونه عام آنرا یاد آوری می کنیم.:

1 – Wheat – mung bean –wheat

2 – Wheat – mung bean –fallow –maize

3- Wheat – mung bean –watermelon

4 – Wheat –cotton – mung bean –wheat

5 – Fodder – mung bean –rice – fallow wheat

 

 

 

استعمال کود:

 

ماش یک نبات لیگوم بوده و نبات لیگوم بیشتربه نایتروجن ضرورت ندارد به هر صورت بخاطر رشد بهتر مقدماتی نبات 20kg/ha  نایتروجن سفارش میشود و نبات ماش به فاسفورس بیشتر ضرورت دارد که 60kg /ha فاسفورس سفارش شده است.

برای یک مزرعه خوب راه بهتر این است ½ 2 خریطه DAP1/2 خریطه یوریا همرای 3 Bag خریطه سنگل توپر فاسفیت یکجا گردد و درهکتار علاوه گردد.

و مقدار 15-20 Ton کود حیوانی (عضوی ) در وقت بذر و یا قبل از بذر در مناطق که بارندگی  داشته و یا آب آبیاری موجود باشد سفارش میشود.

آماده ساختن زمین

 

بصورت عموم تهیه بستر مناسب برای ماش جهت حاصل ضروری است.برای آماده ساختن زمین مزرعه باید قلبه و هموار کاری گردد.تا آبیاری و آب های باران بصورت یکنواخت در مزرعه توزیع شود و قبل از کشت یک قلبه عمیق صورت گیرد تا خاک یک حالت خوب را بخود گیرد و بعدآ میده نمودن کلوخ های کلان صورت گیرد.اسعتمال کود کیمیاوی در خاک اساس تجزیه ودسترسی به مواد غذایی نبات را مهیا میسازد به اساس تجربه AVRDC  استعمال کود کیمیاوی مخلوط N  P2O5 و K2O در خاک قبل از کشت مقدار 15 KG 60 KG  100 KG در هکتار موثر است.

و شخم زنی به عمیق 20 سانتی متر در مزرعه مفید است.

 

 

 

 

وقت و طرق کشت

 

وقت بذر ماش در دو وقت بهاری و خزانی صورت می گیرد.و وقت کشت در بهار از وسط فبروری تا آخر مارچ میباشد.

و کشت خزانی ماش از وسط جون شروع تا آخر جولای ادامه پیدا  میکند.

در کشور ما کشت ماش بشکل ابتدای صورت گرفته که شکل پاشکی میباشد.

ولی در دیگر کشور ها بصورت قطار صورت می گیرد که فاصله بین هر نبات  15 -20CM فاصله بین قطار 45 CM میباشد.

 

 

آبیاری ماش

 

نبات ماش در تحت دو مرحله آبیاری که توسط  آب نهر یا دریا و آب باران کشت میشود.

ومعمولآ سه مرحله آبیاری ضروری است در مناطقیکه باران کمتر باشد آبیاری اول باید بعد از سه هفته کشت صورت گیرد.آبیاری دومی درمرحله گلدهی و آبیاری سومی در مرحله تولید دانه صورت گیرد.

 و یا در فصل خشک بعد از وقفه 10 – 15 روز آبیاری صورت گیرد.در مناطق بارانی خصوصآ در فصل بهار آبیاری ضرور نیست.

 

 

 

 

 

مقدار تخمریز

 

اگر ماش توسط قطار کشت شود اندازه سفارش شده برای ماش 20KG/HA  و اگر پاشان کشت شود 22 – 24 KG/HA فی هکتار سفارش میشود.

یا به عباره دیگر مقدار کشت ماش مربوطه به وزن 1000 دانه تخم آن میباشد.وزن 1000 دانه تخم به حساب گرام را تقسیم ضریب 2 نموده و حاصل به تعداد وزن کشت تخمی به حساب کیلو گرام فی هکتار توافیق میکند.

بخاطر جوانه زدن درست تخم ها باید پاک و صحتمند باشند.اگر تخم ماش بهاری در فصل خزان همان سال کشت شود یا بر عکس جوانه خوب بدست میآید.

 

کنترول گیاه هرزه

 

گیاه هرزه یک تاثیر منفی در مزرعه دارد و باید آنها در او قات مناسب ذیل کنترول شوند.

در جریان آماده سازی زمین قبل از کشت و یک قلبه عمیق بصورت عموم برای کنترول گیاه هان هرزه سودمند است.و همین میتود برای مناطقیکه بارانی باشد هم تاثیر مثبت دارد.

اگر گیا هان هرزه توسط افزار دستی از بین برده میشوند بهترین وقت برای کنترول آن قبل از مرحله گلدهی میباشد.

.بطور مثال (چهار تا شش هفته بعد از کشت ) یک یا دوبار کنترول توسط دست یا ماشین 40 روز بعد از کشت باعث انکشاف بهتر جوانه ها میگردد.

 

 

 

 

اکثرآ در افغانستان گیاه هرزه ماش توسط دست کنترول میگردد.

اگر بصورت کیمیاوی کنترول نمایم گیاه کش های Alachlor   Treflan Fusilade سفارش شده است که Alachlor 1,5 kg/ha در خزان و 2,5kg/ha در بهار بصورت کامل موثر است.که Treflan قبل از وقت کشت بعد از قلبه دوایاشئ شود.

57,5dose/ha و fusillade بعد از اینکه 2 – 3 برگه شود مقدار 0,62 – 1,25 dose/ha دوا پاشی شود.

 

کنترول امراض و آفات

 

نبات ماش تحت حمله قارچ حشرات ها و فنگس های زیادی قرار میگیرد که میتوان از چندین علایم و کنترول آنها نام برد.

1.              cereospera leaf spot : بشکل داغ های حلقوی غیر منظم به رنگ گندمی یا خاکی در مرکز و نصواری خیره تا تاریک در حاشیه برگها ظاهر میگردد.که هوای گرم و آب وهوای مرطوب برای انکشاف مرض مساعد است.کنترول آن محافظت با قارچکش و سیستم حفظ الصحوی درست صورت می گیرد.

2.               Powdery mildew  یک مرض فنگسی بوده که انکشاف مرض به پیمانه و سیع با داغ های غیر منظم که در اوایل زرد اند و بعدآ به نصواری تبدیل میشوند.وبعدآ تمام برگ ها را به قسم ماسیلیم پودری استعمال فنگس کش راه درست کنترول آن میباشد.

3.              Scup   شکل سوختگی درونی یا بیضوی در بالای برگ دمچاله و ساقه انکشاف میکند که مرکز ان خاکی مایل به سفید و حاشیه آن نصواری رنگ میباشد شرایط مساعد برای شیوع مرض هوای گرم و مرطوب میباشد.کنترول آن توسط فنجی ساید ضرور است.

 

 

 

 

 

جمع آوری و ذخیره

 

بهترین وقت جمع آوری ماش وقتست که باید پلی ه 90% پخته شده باشندقبل ازاینکه پلی ها بزمین بریزند.

 و جمع آوری میخانیکی محفوظ تر است نسبت به جمع آوری توسط ماشین در افغانستان عمومآ جمع آوری میخانیکی صورت می گیرد.

جمع آوری از طرف صبح بهترین وقت جلوگیری از ریختن تخم ها میباشد.

نبات جمع شده برای چهار و پنج روز چپ و راست گردد و بعد از 2 ثا سه روز بته ها رو داده شود تا نبات خشک گردد در افغانستان معمولآ جدا نمودن دانه از پته بشکل ابتدائ ( گله گاو ) یا توسط چهار پایان صورت می گیرد و وقتی صورت می گیرد.که نبات بصورت کلی خشک شده باشد.

 و در دیگر کشور تریشر توسط کمباین های مخصوص صورت می گیرد.

وقتی تریشر صورت می گیرد احتیاط قابل ملاحظه درسرعت تریشینگ گرفته شود تا از شکستگی دانه ها جلوگیری صورت گیرد.

و برای جمع آوری دسته و کوبیدن ماش از کمباین(  4 sk )که یا وسایل مخصوص مجهز میباشد استعفاده مینمایند.

قبل از ذخیره تخم ها باید به رطوبت 10% برسد.

+ نوشته شده در  یکشنبه سوم خرداد 1388ساعت 10:40  توسط فرهاد احمدیار  | 

 

تولید نهال های درختان

برای تولید نهال اهداث یک قوریه ضروری پنداشته میشود.

قوریه عبارت از پرورشگاه نباتات ونهالهای مثمر وغیر مثمر است ومحلی است که به گونه سریع از یک ساحه واحد در نتیجه کار زیاد نهالهای بیشمار تولید میشود. که قوریه را میتوان به واسطه تخم، قلمه، پیوند، ولیدینگ اهداث کرد.

برای اهداث یک قوریه خوب عوامل اقلیمی، آب ،خاک وعملیات زراعتی نقش مهم را دارند که همه آنرا به تدریج مطالعه میکنیم.

موضوعات مهم را که باید مطالعه نمایم عبارت است:

1- آنتخاب زمین

2- خاک

3-آماده ساختن زمین

4- انتخاب تخم ونوع میوه 

5-  جمع آوری تخم میوه

   6 -دوره یخ کشی:

  بذر   -7

8- ترتیب  ومراقبت قوریه:

9- استعمال کود کیمیاوی

ابیاری:-10

11- تکثیر نبات

12- پیوند

13 قلمه کردن

 

1- انتخاب  زمین

در انتخاب یک زمین برای اهداث قوریه شرایط ذیل را باید در نظر داشت:

1- قبلاَ درآن قوریه احداث نشده باشد

2- دور از جنگل ویا باغ باشد بخاطر که از افتاب استفاده نماید

3- خاک آن عمیق ودارای مواد عضوی باشد

4- چمن زار نباشد خاکهای که آب باران در آن برای یک هفته استاده شود در آن قوریه ساخته نمیشود

5- قوریه در تحت تاثیردرختان کلان نباشد وآفتاب کافی به قوریه برسد

6- خاک آن یک اندازه ریگی باشد و سنگهای آن جمع آوری شده باشد

7- آب کافی ودایمی داشته باشد

8- خاک آن قابلیت نفوذ ونگهداشت آب را داشدته باشد

9- قوریه در خطر سیلاب نباشد

10- نزدیک سرک باشد

 

- خاک قوریه:2

 خاکهای ریگی در صورت داشتن کافی مواد عضوی بهترین بستر برای قوریه است زیرا ریشه درآن به خوبی نمو میکند. ولی هر نوع خاک را با علاوه کردن مواد عضوی میتوان برای اهداث قوریه اماده ومناسب ساخت وسترکچر آنرا تغیر داد.  همیشه کوشش شود که به زمین پارو سوخته داده شود به این معنی که کمپوست شده باشد. بخاطر که پارو تازه به ر یشه نبات صدمه رسانده وباعث ازبین رفتن آن میگردد.وبرای هر یک جریب زمین 3-4 تن پارو سوخته توصیه میشود.

3- آماده ساختن زمین:

1- زمین خوب قلبه عمیق ویا توسط بیل نرم گردد.

2- باید زمین راخوب هموار کرده و به شکل منظم کردبندی نمائیم،  سیستم آبیاری منظم را تنظیم نمایم تا در آینده به مشکل مواجه نگردیم

3- اشجاروگیاه هرزه درزمین ویا اطراف انرا ازبین ببریم

4- ،کردها را نرم ساخته وحاصلخیزی زمین راتوسط انتقال کودهای حیوانی بلند ببریم

5-. این همه موضوعات است که عملیات زراعتی رادر آینده آسانتر میسازدوکودهای دی آِی پی و یا نائترو فاس در کردها استفاده میکنیم.

4- انتخاب تخم ونوع میوه  :

در این رابطه باید به نکات ذیل توجه داشته باشیم.   

1- ازمنابع باوری بدست بیاید

2- قوه نامیه خوب داشته باشد شکسته، کوچک،چملک  وبی رنگ نباشد وکرم خورده نباشد

3- از درختان مرغوب وسالم گرفته شده باشد

4- از میوه رسیده بدست آمده باشد

5- عاری از امراض ،خاک ویا دیگر مواد اجنبی باشد

6- تخم مریضی وکوچک نباشد

7- در قوریه جات از تخم های تلخک استفاده شود بخاطریکه ریشه خوب تولید کرده ونموی خوب میکند

8- توافق به شرایط محیطی منطقه داشته باشد.

-  جمع آوری تخم میوه:

 به سه طریقه صورت میگیرد

1- بعد از به پختگی رسیدن میوه که عاری از امراض وحشرات باشد وزریعه باد ریخته شده(بادریز) باشد میتواند تخم جمع اوری کردد ولی باید متمئن بود که مریضی نیست وتحت حمله حشرات قرار نگرفته باشد.

2- میوه جات خوب رسیده و عاری از مرض را جمع اوری کرده وتوسط چاقو به شکل شق میکنیم که تخم ویا خسته زخمی نگردد وتخم آنرا جمع آوری کرده وازمیوه ان میتوان استفاده کرد برای خود ویا پروسس کردن استفاده کرد. همچنان برای تخم گیری میوه جات کوشت دار میتوان از بمبو خاص برای تخم گیری استفاده کرد که هم تخم سالم باشد و هم ازمیوه میتوان استفاده نمود. برای این مقصد یک نل کوچک اهن چادری ساخته شده و انرا در مرکز میوه فشار میدهیم تا مغز میوه را توسط آن بیرون بکشیم که اکثراَ این تخنیک در میوه جات همچو سیب وناک استفاده میشود بعدآ مغز جدا شده را در تحت شعا ع افتاب قرار میدهیم تا خشک شود وبعد از سایدن تخم آنرا جدا میکنیم.

3- میوه انتخاب شده برای تخم گیری را در یک بیلر انداخته وبالای آن آب میریزبم تا برای 3-4 روز خوب تخمر کند وبعداَ آنرا از بیلر کشیده و توسط غربال وآب  صاف میکنیم . تخم مذکور را در یک سایه بالای کاغذ انداخته وخشک میکنیم.

  نگهداری تخم: تخم جمع اوری شده مرده نبوده و ضرورت به تنفس دارد . به این خاطر در نگهداشت تخم باید دقت کرد که در جای مناسب نگهداری شود که درجه حرارت و رطوبت آن کم باشد و اگر در قطی ها نگهداری میکنید کوشش کنید که ¾ حصه قطی راتخم پر کنید و ¼ حصه آنرا خالی بگذارید جهت تنفس و انرژی خود تخم.

تداوی بذری: تداوی بذری تخم را میتوان توسط مواد کیمیاوی مانند پتاشیم پرمنگنات، محلول فارمولین ویا هم کوپراویت بلو تداوی نمود که در کنترول امراض مؤثر است.

   6 -دوره یخ کشی:

تمام تخم میوه بعد ار پخته شدن به یک دوره یخ کشی ضرورت دارد تا بتواند سبز شود در غیر آن قابلیت سبز شدن را نخواهد داشت. پس این دوره را میتوان به چند طریقه برای احداث یک قوریه بکار برد:

1- یخ کشی در مزرعه

 2- یخ کشی در صندوق ها

3- یخ کشی در یخچالها

 4- توسط محلول کیمیاوی

 5- توسط جوش دادن

1-یخ کشی در مزرعه:  در این طریقه زمین را در خزان همینکه هوا سرد میشود برای قوریه کرد بندی کرده وتخم را به شکل قطار در کردها کشت میکند وتوسط خاک پوشانده میشود ودر صورت نداشتن رطوبت کافی آنرا ابیاری میکند.که در این نوع کشت دوره یخ کشی را تخم در خود مزرعه میکشد ودر بهار شروع به سبز شدن میکند. در مناطق که زمستانهای سرد دارند مؤثر است ونتیجه خوب میدهد

2- یخ کشی در صندوقها:  کار را مطمئن تر میسازد که به این مقصد صندوقهای مخصوص که قابلیت انتقال از یکجا به جای دیگر را داشته باشد ودر زیر خود سوراخ داشته باشد ساخته ودر آن تخم ها را کشت میکند اندازه صندوق ها نظر به مقدار تخم وضرورت تعین میگردد. به طور که ابتداء به ضخامت 10 سانتی متر ریگ مرطوب را روی صندوق هموار وبعداَ تخم ویا خسته مورد ضرورت را روی ریگ مرطوب هموار چیده وبالایش یک تکه ململ میندازیم و به ضخامت 5سانتی متر ریگ هموار میکنیم که به همین ترتیب میتوان 3-4 طبقه  تخمیانه جات را هموار نمود.ودر سطح فوقانی صندوق به اندازه 12 سانتی متر ریگ را فرش وعلاوه میکنیم وسطح صندوق را آبپاشی میکنیم تا رطوبت کافی به تمام ساحات صندوق برسد.واینکار را میتوان هر زمان که رطوبت صندوق کم شد تکرار کرد.صندوق را در هوا آزاد ویا اطاق که در جه حرارت آن پائینتر از 4-5 درجه سانتی گراد باشد میگذاریم الی وقت وزمان معین که در هر نوع میوه فرق میکند. بعداَ وقت که معیاد دوره یخ کشی را در صندوق سپری نمود به بسیار آهستگی ریگرا از سر تخمیانه جات ورداشته وبه احتیاط تمام آنرا توسط  جالی سیمی  غربال میکنیم  وبسیار احتیاط شود در صورت که اگر تخمیانه جوانه زده باشد تا جوانه آن نشکند و تخمیانه رابه قوریه انتقال داده ودر فواصل معین میشانیم.

3- یخ کشی توسط یخچالها: این میتود در ممالک پیشرفته استفاده میشود وتخم تمام دوره یخ کشی رادر یخچال های بزرگ سپری میکند که درجه حرارت آن به اندازه معین  درجه حرارت آن عیار گردیده ورطوبت نسبی 80-85 در آن برای یک مدت خاص که تخم به آن ضرورت دارد نگهداری میشود وبعد از سپری نمودن وقت معین به زمین انتقال داده میشود.

به شکل محلی این طریقه را نیز میتوان عملی نمود طور که تخمیانه رابرای 48 ساعت  در آب تر کرده وبعداَ انرا در یک بوجی نمدار بیندازیم ودر یک جای سرد ریگی که زمین را در انجا یخ بزند وسایه باشد در خاک گور میکنیم الی وقت کشت یعنی در بهار سال میتوان آنرا کشید وکشت نمود. قابل یاد آوری است که تخمها باید در خزان زیر

 خاک شود.

 

مدت یخ کشی تخم میوه جات در درجه حرارت ورطوبت مناسب

رطوبت بته فیصدی

درجه حرارت به فیصدی

دوران یخ کشی به روز

نوع میوه

80-85

5-1

90-60

سیب

80-85

1-5

60-90

ناک

80-85

1-6

60-90

شفتالو

80-85

1-4

100-120

گیلاس

80-85

7-1

90-120

آلوبالو

80-85

7-1

150-90

آلو

80-85

7-1

33-60

زردالو

80-85

7-1

30-45

بادام

80-85

7-1

90-125

چارمغز

چون در افغانستان  در نقاط مختلف درجه حرارت از هم فرق میکند وتحقیقات دقیق بالای تخم های محلی کشور صورت نگرفته فلحاظا مدت دوران یخکشی تخم در یک معیار تقریبی ذکر گردیده است.

 4- توسط محاول کیمیاوی: در این طریقه توسط محلول سودیم هایدروکساید 30% تخمها را معامله مینمایم که سودیم هایدروکساید را در آب جوش داده و تخم ها را در آن برای مدت یک ثانیه معامله نموده و کشت مینمایم.

5- در طریقه جوش دادن بعضی از تخم ها را مانند ارغوان، پسته وبلوط که قابل نفوز آب وهوا نبوده  از طریق جوش استفاده میکنیم  که ا این تخم ها را بروی غربال انداخته وبالایش به مدت 10- 15 ثانیه آب جوش میندازیم ویا هم در یک خریطه این تخمها را انداخته وبرای 10-15 ثانیه انرا در آب جوش غوطه نموده وبذر مینمایم.

  بذر:    -7

وقت بذر

بهترین وقت بذر قوریه اخیر ماه عقرب الی اخیر ماه قوس میباشد. ودر صورت که عملیه یخ کشی صورت گرفته باشد در اوایل بهار یعنی 15 حوت الی 15 حمل بذر گردد.

در وقت بذر فاصلها باید طبق جدول مراعات گردیده وتخمها عموماَ به عمق 4-5 سانتی متر کشت گردد بالای تخم هابهتر است که یک لایه نازک  ریگ انداخته وبعداَ یک مخلوط پاروحیوان وبوره آره وخاک بالایش انداخته تاخوبتر واسانتر جوانه بزند. همچننان میتوان مخلوط از خاک ریگ وپارو سوخته حیوانی را بالای  تخم کشت شده انداخت که در این مخلوط 3حصه خاک 2حصه ریگ میده ویک حصه پاروسوخته یکجا میشود.

- مقدار تخم ریز: بایدگفت که مقدار تخم در فی کیلو وتخم ریز در فی جریب نظربه کیفیت تخم وطرز کشت فرق میکند.

تعداد تخم ویا خسته در یک کیلو گرام

فاصله بین دو نبات به سانتی متر

فاصله دو قطار به سانتی متر

مقدار تخم ریز در یک جریب به کیلو

نوع میوه

3300-3200

10-12

60-70

3-4

سیب

3000-3200

10-12

70-60

3-4

ناک

550-750

10-12

70-80

40-45

زردالو

550-570

10-12

70-80

40-45

بادام

550-570

10-12

70-80

40-45

آلو

260-250

10-12

70-80

90-100

شفتالو

260-250

10-12

70-80

14-15

چار مغز

1800-1700

10-12

70-80

15-14

گیلاس

1900-1800

10-12

70-80

12-13

آلوبالو

اگر فاصله ها بین نبات وقطار را به اندازه تخم ریز ومقدار تخم در فی کیلو محاسبه کنیم میابیم که در جدول مقدار تخم ریز اضاف توصیه شده و این بخاطر که ضایعات در قوریه را در نظر داشته باشیم. باید گفت که ضایعات در کشت خزانی زیاتر است نظر به کشت بهاری.

عمق بذر:

عمق بذر نظر به نوع تخم فرق میکند  که بطور عموم در سیب 3-6 سانتی در زردالو وبادام 5-8 سانتی متر ودر ستروس 3-6 سانتی متر عمق باید در نظر گرفته شود. ویا هم باید گفت که هر تخم را میتوان دو الی سه چند تخم زیر خاک کرد.

طریقه های کشت :

کشت قوریه در جویچه ها نتیجه بهتر داده است زیرا تمامی عملیات زراعتی در آن به خوبی صورت گرفته میتواند.وقوریه داران فعلاَ از جویه های دوطرفه استفاده میکند که ازیک طرف ضایعات زمین کم میشود واز طرف دیگر عملیات زراعتی اسانتر است. جویه ها عموماَ در فواصل 70سانتی متر در70 سانتی متر میتوان ساخت. تخم خسته سنگیها در مقابل رطوبت زیاد حسا س هستند وزوتر به امراض فنگسی مبتلا میشود پس کشت آن در جویچه نتیجه بهتر میدهد نظر به اینکه در کردها کشت شود. ولی برای میوه جات گوشتی فرق ندارد و میتوان هر دو طریق کشت را استفاده نمود.

1- تخم باید به شکل قطار کشت شود

2- فاصله بین قطار ها باید 60- 70 سانتی متر باشد

3- فاصله بین تخم 5-10 سیانتی متر

4- عمق تخم

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه سوم خرداد 1388ساعت 10:38  توسط فرهاد احمدیار  | 

تاریخچه اصلاح نباتات :-

   شروع اصلاح گیاهان مختلف توسط انسان احتمالاًبا آغازکشاورزی همراه بوده است زیرازارعین برای کشت سال بعد خود مجبوربه زخیره تعدادی ازبذوربوده اندوطبیعاًازگیاهان قوی ودلخواه برای این منظوراستفاده کرده اند ،مثلاًانتخاب ارقام بابذردرشت منجربه حذف گیاهان بابذورریز شدوکمکم جمعیت متشکل ازگیاهان بذردرشت گردید درزمانیکه پیشین ،انسان بدون آگاهی کامل به سیستم تولید مثل گیاهان ،اقدام به انتخاب می کرد. گزارشات نشان می دهندکه آشوریها وبابلیها حدود2700 سال قبل درختان خرماراگرده افشانی می کرده اند وسرخ پوستان آمریکا قبل ازکشت این قاره ومهاجرت اروپائیان به آمریکا،ذرت رابخاطر موارد استفاده مذهبی واقتصادی آن کشت می کرده واصلاحات زیادی درمورداین گیاه انجام داده اند.

      دراخری قرن هفده کامراریوس به سیستم تولید مثل کیاهان پی برد واهمیت دانه گرده درفرائند القاح رامشخص کرد. پس ازآن ،انجام دورگ گیری بی ارقام مختلف معمول گردیه وشمارزیادی از ورایتی های جدید دراثردورگه گیری به وجود آمدند به وجوداین ،پیشرفت اصلاح نبات بازهم چشمگیرنبوده زیرا تلاقیها بدون آگاهی به اصول ژنیتکی صورت می گرفت ونتایج حاصله پیشتر ته شانسوتصادف بستگی داشت.

    کشاورزی قدیمی فقط ازفن گزینش توده ای یابالک (فله ای ) استفاده می کردند وهیچ توضیعی ازروشی هایاصلاحی که انجام می دادند به جانگذاشته اند کلوملا صاحت نظررومی درامرکشاورزی (اگرونومیست )درحدود 650 سال قبل یعنی 2650 سال پیش ، برای به دست آوردنی هملکرد خوب درسال بعد،چیدن خوشه های بزرگی گندم ویاانتخاب بزرگترین دانه هارابرای کشت درسال بعد اساسی علمی اصلاح نباتات بعد ازکشت مجده قوانین مندان درسال 1900 شروع شد(قونین مندان 1866 مطالعه وی وانتشارقوانین وراثت  دراوایل قرن بیستم باعث شد که علم ژنتیک پایه واساس صلاح نبات راتشکیل دهد بعد ازمندان ،تحقیقات متعددی روی وراثت صفات مختلف درگیاهان صورت گرفته درسال 1903 جانسن تنایج گزینیش درجمعیتهای خودیارورلوبیارابه طورصحیح تفسیرکرده وفرق بین گزینیش ازمیان یک لینه هموزیگوس وگزینش ازمیان ژنوتیی راروشن ساخت درسال 1905 بیفن نشان دادکه مفاومت به زنگ زرد درگندم توسط آلل مغلوب یک ژن منفرددارای توارث مندانی کنترول می شود ،یعنی آلل مغلوب RR باعث مقاومت وrr وrr  باعث حساسیت می گردد درسال 1909 شال روش تولید لینه های ایتبرد وهیترد درذرات راتوضیح راد که پایه واساس تولید بذرتجارتی دربسیاری ازمحصولات زراعتی قرارگرفته تحقیقات سیب شد که عملکرد ذرات درواحد سطح به میزان قابل ملاحظه از افزایش باید وپیشرفت زیادی درامر اصلاح آن حاصل شود .درحال حاضر،اکثرروشهای اصلاح نباتات باتوجه به قوانین ژنتیکی  برنامه ریزی می شوند وپیشرفتهای چشمگیروسریع دربه نژادی گیاهان مختلف مدیون کشت این قوانین می باشد.

      مدلهای ژنتیکی پیچیده تربرای توضیح رفتار وتوارث صفات دارای تغیرات پیوسته که شدیدآ تحت تاثیر محیط قرارمی گیرند ، مودرنیازبود. استفاده ازاصول ریاضی دراین مدلها توسط فیشر،رایت هالدن وکمیتورن باعث ایجاد اساس تثوریکی ژنتیکی کمی شد. ژنتیکی کمی دانشی رافراهم کردکه توسط آن اصلاح کننده گان نبات ومحقیقان توانستند استراتژیهای جدیدی وروشهای گزینشی که بتواند ازپس حالتهای اصلاحی مختلف برآیندراایجاد نمائید ژنتیکی اساس تخمین پارامترهای ژنتیکی وپیش بینی دست آوردهای ژنتیکی رافراهم آورد.

غالب ورایتی هایی که درکشاورزی مدرن استفاده می شوند. توسط روشها ی کلاسیک نباتات از مواد ژنتیکی مناسب حاصل شده اند .روشها ی کلاسیک یامرسوم ازاین نظربه این نام نامیده می شوند تا ازروشهای اصلاحی جدید مثل مهندسی ژنتیکی ،مولکولی یابیوتکنولوژی نمیز داده شوند. درطی 50تا70 سال گذاشته پیشرفته ژنتیکی قابل ملاحظه ای دربسیاری از محصولات زراعتی توسط همین روشهای کلاسیک حاصل شده است. 50 تا 60 سال گذشته یازده ژنتیکی در محصول دانه ای ذرت هیبرید 75 کیلوگرام در هکتار در سال بوده ست وهمچنین آمار نشان میدهن که در طی 70 سال گذشته با زده ژنتیکی در گندم قرمز زمستانه 16.2 کیلو گرام در هکتار در سال بوده است. پیشرفت ژنتیکی قابل ملاحظه ای در محصولات دیگری از قبیل پنبه ، سویاوسورگوم نیز خاصل شده است.

 

 

جدول 1-1 تغیر در افزایش متوسط عملکرد هفت گیاه زراعتی درطی سالهای 1982-1961 به حساب کیلوگرام درهکتار.

نوع گیاه

1961-65

1969-71

1974-76

1982

گندم

جو

برنج

ذرت

سویا

لوبیا

سیب زمینی

1209

1466

2038

2170

1144

916

11939

1540

1875

2321

2472

1487

961

13855

1684

1964

2471

2722

1538

1070

13895

 

2009

2068

2871

3465

1772

1142

14421

 

 

عوامل موثر در انتخاب استراتیژی اصلاحی

یک برنامه اصلاحی که برای بهبود صفات به خصوصی در یک محصول زراعتی طراحی میشود نمی تواند به صورت تحقیقی مجزا وفعالیتی جداگانه در نظر گرفته شود، بلکه نیازمند به ارتیاط به شاخه های دیگری از تحقیق در روی همان گیاه و گیاهان مرتبط با ان می باشد، به طوری که ، برنامه های اصلاحی طولانی مدت وپرخرج میباشد. نتایج این برنامه های اصلاحی که غالبآ در یک گیاه اصلاح شده متمرکز است ، چندین سال طول میکشد تا به میوه دهی برسند. بنابراین قبل از شروع یک برنامه اصلاحی برروی یک گیاه مشخص، بایستی مسـلهرا به صورت عمیق تجزیه وتحلیل کرد تا احتمال تصمیمات ناردست وحصول به نتایج غیر منتظره را به حد اقل رساندو به نژاد گر درضمن توجه وتمرکز به اهراف ومقاصد برنامه ،به روشهای مورد استفاده دررسیدن به این اهراف نیز بایستی توجه زیادی داشته باشد.

جنبه ها ی استراتژی :-

       درزمان اطراحی یک برنامه اصلاح جنبه های ازاستراتژی که یایستی مدنظرقرار گیرند به قرارزیرمی باشند.

1-  برنامه اصلاحی موردنظردربهبودی وضع کشاورزی یک منطقه چه تاثیری می گذارد. آیاباعث تغیرات مهمی درسطح زیرکشت این محصول دیگرمی شود؟ برای مثال معرفی وراتیی های نیمه پاکوتاه ازکشورمکزیک (یک برنامه اصلاحی درسیمنت )به صورت معیی داری سطح زیرکشت وعملکردرادرکشورهای هند وپاکستان وخاورمیانه افزایش دادوبه موازات آن باعث حذف ورایتی های بومی درآن مناطق شد. درحالیکه ورایتی های نومی درطی سالیان طولانی به آن مناطق آب وهوایی تطابق پیداکرده وبه بسیاری ازآفات وامراض موجود درآن مناطق مقاوم شده بودند. تقریباً چنین نتایج رانیز می توان برای برتج ذکرکرد.

2-  اثرات اقتصادی ،اجنماعی ومحیطی نتایج برنامه اصلاحی چه خواهد بود؟ آیاشرایط کشت وکار دربعضی مناطق تغیرخواهد کرد.؟تولیدومعرفی ورایتی های همگن ویک شکل حاصل از یک برنامه اصلاحی اجازه میدهندکه بتوان ازروشهای مکانیزه استفاده کردوآن محصول رادرسطح وسیعتری تولید کرد،امان به موازات آن این ورایتی  ها منجربه بیکاری افرادی که قبلاًدرمزارع کارمی کردند وهمچنین باعث تک محصول شدن آن منطقه می شود. یعنی منطقه ای که  ازچندویاچندین ورایتی برای محصول استفاده می کردد است  حالافقط کشت ورایتی همگن اصلاح شده می پردازد ودرنتیجه تنوع زنتیکی ازبین رفته وجای خود را به یکنواختی می دهند ،طبیعت دشمر یکنواختی وهمگنی است (آسیب پذیری ژنتیکی )ازطرفی ورایتی های جدیدمحتاج به شرایطکشت بهتروصرف نهاده های کشاورزی بیشتری ازقبیل کودها،آبیاری آموادشیمیائی برای کنترول آفات وبیماریها وهمچین علفهای هرزمی باشند. اینها عوامل مهمی هستند که درکشاورزی منطقه وسیاست اجتماعی وبرنامه ها ی محیطی اثرمتقابل می گذارند.

3-  اهداف برنامه اصلاحی بایستی واقع گرایانه باشند. ازآنجایی که نتایج برنامه اصلاحی بعدازچندسال دردسترس قرارمی گیرند،اصلاحی کننده بایستی پیش بینی کند که درتحت چه شرایط ورایتی اصلاحی شده کشت وزرع خواهد شد،یعنی بایستی زمان آزادشدن ورایتی های اصلاحی شده راازجنبه های مختلف پیش بینی کند.

                      برای مثال طی 10-15 سال آینده کشاورزی چقدر نیتروژن استفاده خواهد کرد؟آیاشرایط محیطی که اکنون آزمایشات درآن انجام می گیرد باشرایطی زمان کشت ورایتی های اصلاح شده در10-15 سال آینده باهم مشابهت دارند . برای محصولات باغی مسئله پیچیده تراست چراکه اصلاح کننده بایستی ازقبل بداند که ذائقه مصرف کننده گان در10-15 سال آینده چگونه خواهد بود.بنابراین هیچ روش اصلاحی رانباید دون درنظرگرفتن فعالیت های تحقیقاتی دگرمثل مسائل فرهنگی،آدابی ورسوم ،تغیراتی کشاورزی ،صنعتی ومصرف انبوه یک محصول طراحی  کرد.بایستی برنامه اصلاحی رابه صورت قسمتی ازیک مجموعه وبرنامه درنظرگرفته.

4-بایدتوجه داشت که اصلاح نباتات درعین اینکه علم است یک هنرنیز محصوب می شود.کنتیها روشها راتوضیح می دهند اما به ندرت حاوی جزئیات بیولوژیکی ،آماری ومنطقی که لازه است قبل ازتصمیم درباره چارچوب اصلی برنامه اصلاحی مدنظرقرارگیرند،می باشند .مسلمانان دانش علمی لازم است اماتجربه ووجودیک گرده خوب (تیم) آموزش داده شده که باهم همکاری داشته باشند.برای رسیدن به موفقیت ضروری است به عنوان مثال اساس وبایه علمی وتوضیح یک تیپ ایده آل ومناسب از گیاه که بایستی انتخاب شودمعمولاً درکتابها پیدانمی شود.

5- ازنظرمالی تیز بایستی توازتی بین اهمیت ووسمت برنامه اصلاحی ومقداربودجه وامکانات دیگروجودداشته باشد. باید که منابعی دراختیارهستندوتاچه حد قابل دسترس می باشند. 

(ب) عوامل موثربرانتخاب روشهای اصلاحی

   1- سییستم تولید مثل گیاه

روشهای اصلاحی بایستی خیلی سریع وراحت تعدادی ژنوتیپ مشخص رابرای ارزشیایی به وجود بیاورد. اطلاع ازسیستم تولید مثلی برای به کارگیری واستفاده از تکنیکهای موثردگریاوری و خودباروری مواد اصلاحی ضروری است درواقع مکانیسم تولید مثل تعیین کننده اصلاحی است همچنین برای تولید بذر به صورت تجارتی دانستن نحوه تولید مثل الزامی است .

     به طورکلی گیاهان خود باوربه راحتی قابل دگرباروری شدن نیستند کوشش کرد بااستفاده ازروشهای آنها رااخته کرد ویااز  نرعقیمی مناسب استفاده نموده وبعد دانه هایگرده را درصورت لزوم به کلاله های گلهای اخته شده منتقل کرد.علاوه براین گیاهان خود بارور هموزیگوس هستند بنابراین اثرغالییت درآنهای مورداستفاده قرارنمی گیرد معمولاً ورایتی های گیاهان خودبارور لاینهای خالص یامخلوطی ازلاینهایی هستند که خالص می باشند بااین حال امروز تولید بذر هیبرید واستفاده ازاثر غالبیت دربعضی ازگیاهان بارور مثل گندم ،گوچه فرهنگی ،توتون وپنبه نیز امکان پذیرمی باشد.

    درگیاهان دگربارور کنترول والدین گرده افشانی راحت تراست . باگذاشتن یک پاکت روی گل می توان اقدام به خود باروری کرد یانقش آن بوته را درژنوتیپ نسل آینده ازبین برد . درگیاهان دگربارور هتروتیگوستی پذید ای حائز اهمیت است،لذا درفنوتیپ اثرات غالیب ممکن است وجود داشته باشد. از نقطه نظرتثوریکی آلل های نامطلوب غالب برای یک صنف به تدریج ازژنوم حذف می شوند .چراکه هم درشکل هموزیگوس وهم درشکل هتروزیگوس ظاهر می شوند وانتخاب طبیعی ویا مصنوعی به راحتی آنهایراحذف می کند،برعکس ،آلل های مطلوب مغلوب تثبیت می شوندو فراوانی شان درنسلهای اینده بیشتر می شود .فراوانی شان درنسلهای آینده بیشترمی شود برعکس آلل مطلوب مغلوب به راحتی حذف نمی شوند چراکه ممکن است درشکل هتروزیگوس به دلیل عدم تظاهرازجنگ گزینش قرار کنندو پنهان شوند،درنتیجه آلل های مطلوب غالب به راحتی نثبت نم شوند ودرجمعیت مدام درحال تفکیک هستند روشهای اصلاحی گیاهان دارای تولید مثل رویشی باعث بروز تنوع زیادی می شود که ممکن است به صورتب ژنوتبیهای هموزیگوس به هتروزیگوس باشند . کافیی است که یک ژنوتیپ درشرایط مناسب انتخاب کردوآن رابه صورت کلون تکثیر نمود . ازآن جایرکه هرورایتی تجارتی ازیک ژنوتیپ منفرد انتخاب شده ، منشاً میگیرد بنابرین اثراتی فزایشس ،غالبیت واپیستازی هم درآن ورایتی به ارث می رسند شرایط محیطی باعث مغیراتی درروش تولید مثل می شود. ممکن است درصد خود باروری وبادگربارورییاآپومکس راکاهش  ویاافزایش دهند دررابطه را روشهای مختلف تولید مثل درفصل 3 به طور مفصل بحث شده است

 2- هتروزیس-:

          هتروزیس که به معنی برتری فرد f1  انست به بهترین والده می باشند پدیده ای است معمول درگونه های دگرباروری ودربعضی ازگیاهان خودباروری هم گزارش  شده است سوغه گندم گوجه فرنگی ) درزمان انتخاب روش اصلاحی سطح ومیرانی هتروزیس موجود برای یک صفت شده مااکنون دربسیاری ازگیاهان دگرباروری وخود باروری ازپدیده هتروزیس وتولید بذر هیبرید استفاده شده می شود . نکته مهم این است که تولید بذرهیبرید باید مقرون به صرفه باشد یعنی ارزان نماه شوده که یکی ازدلایل استفاده ازبذردایل کراس بهجای بذر سینگل کراس به خاطر همین موضوع می باشد دربعضی ازگیاهان تولید بذر هیبرید راحت تراست وبادست می توان گیاهان رااخته کرد . درذرات ومارچوبه اخته کردن بادست راحت است امادرچغندرقند، آفتاب گردان ،گندم ،برنج ،فلفل باید داسنت که ازژنوتیپ های نرعقیمی استفاد ه کرد. دررایطه با هتروزیشوتثوریها ی مربوط به آندرفصل 15 بحث می کنند.

3- ساختار سیتوژنونتیکی -:

          سطح پلوئیدی داربروز یک صفت خاص می تواند تاثربگلدارد به طوری که باعث تغیردراستراتژی  اصلاحی شود . معمولا از خصوصیت تثوبلوئیدی دارگیاهان علوفه ای برای افزایش عملکرد علوفه و صفات مطلوب دیگراستفاده می کنند ( مثل یونجه ، شبدرقرمیز ،درگیاهان تربپلوئیدی وتثراپلوئیدی برای یعضی  ارصفات گزینش درسطح دیپلوئیدی موثرترواقع می شود مقاومت به بولتینگ درچغندر قند،مقاومت به بیماری درسیب زمینی ) ویاازآلوپلوئیدی درایجاد وخلق گیاهان جدید مثل تریتینکاله (گندم و*جاودار) وتری اوردلوم (گندم *جو) ویابرای انتقال زنهای رگوله های وحشی به گونه های زراعتی سیستم ناسازگاری گامنوفیتی راتحت تاثیرقراردهند.

4- تمایز بین صفات کیفی وصفات کمتی :-

             روشهای اصلاحی برای صفات کیفی یاصفات کمتی ،فرق می کند م صفات کیفی توارث ساده مندلی را نشان می دهند که توسط یک یادوژن کنترول می شوند. درژنوتیپهای درحال تفکیکی تفاوتهای مشاهده ای یاقابل اندازه گیری دیده می . بعضی ازبیماری های میزان آمینواسید دردانه وشکل دانه می باشند.

       انتقال صفات کیفی مطلوب درورایتی های زراعتی  معموللً توسط روش تلاقی  برگشتی یا یک کراس انجام می شود. صفات کمتی دربروز فنوتبیپی شان تنوع پیوسته نشان می دهند وگیاهان حاصله ازتفکیک رانمی توان درکلاسهای جداگانه قرارداد. این صفات توارث پیچیده دارند وشدیداً تحت تاثیر محیط  قرارمی گیرند وتوسط تعدادزیادی ژن کنترول می شوند . تعضی ازمثالهای صفات کمتی  عبارت ازعملکرد دانه ،وزن خشک کل ،میزان پروتثبن داه ،میزان روغن دانه وبعضی ازمقاومتهای به بیماری های می بشند.

         روشهای اصلاحی مورداستفاده برای صفات کمتی دوره ای ویابه صورت سیکلی می باشند. اساس این روشهای انتخابی ژنوتیپهای دارای ترکیبات برترژنی درهرنسل ازگزینش،ترکیب خوبی ازژنها رابه دست آورد . بنابرین لازم است ژنوتیپهای  انتخابی رابرای افزایش احتمال ترکیبات برترومطلوب بر درنسل بعد مجدداً باهم ترکیب به این طریق روش اصلاحی  دوره ای گفته می شودکه درهرنسل مقداری بازده ژنتیکی به همراه خواهد داشت.

5- عمل ژن

      اگردریک مکان ژنی برای سه ژنوتیپ احتمال دوهموزیگوت ویک هتروزیگوت ،،آلل ها منحصرًا دارای اثرات افزایشی باشند ، گفته می شود که آلل عمل افزایشی هستند.

        اگرآلل هادارای اثر غالبیت تکمیلی درفرد هتروزیگوت باشند درواربانس غالبیت نقش خواهند داشت وگفته می شود که آلل ها دارای عمل غالبیت هستند.

 هرچه مقدارd بزرگردد باشد اثرغالبیت بیشتراست-:

        نوع روشهای اصلاحی که انتخاب می شود . به برتری نسبی نوع عمل ژن درمواد تحت اصلاحی  بعنی صفات مورد  نظربستگی دارد. اگر اثرات افزایش ،مهمترین اثرات باشند روش اصلاحی بایستی طوری انتخاب شود که منجربه بهبود یک ورایتی یالینه خالص یارقم بشود روشها گزینشی داخلی جمعیتی درتجمع آلل مطلوب موثر واقع خواهد شد، آلل های نامطلوب غالب رامی توان به راحتی حذف کرد چون خم درخالت هموزیگوس وهم درحالت هتروزیگوس بروز می نمایند درگناهان خود بارور معمولاً اثرات افزایش ژنها شایع بروازاهمیت بیشتر بوخوردارند.

          اگراثرات غالبیت مهم باشند ، ورایتی های هیبرید عملکرد ونمود بهتری خواهند داشت ،مناسبترین روشهای اصلاحی دراین شرایط ،روشهایی است که ازمزیت هتروزیس وخاصیت ترکیب پذیری عمومی وترکیب پذیری خصوص استفاده کند. دراین موارد انتخاب بین جمعیتهای ،یعنی اصلاح دو جمعیت نسبت به هم موثرتر واقع خواند شد.

6- روشهای کلاسیک درمقابل روشهای ویژه .

     آیا لازم است ارروشهای کلاسیک (گزینش،تلاقی ،خو د باروری ،پلی ئیدی ،موتاسیون ) بااز روشهای نوین(کشت بافت ،مهندسی ژنتیک ،مارکرهای ژنتیکی )یا ازترکیبی ازاینهای استفاده کرد؟

7- مواد گیاهی 

      مواد گیاهی سارگاریاتطابق بافته شامل : ارقام بومی ،ورایتی های مصنوعی یاترکیبی ،ورایتی های رزاعتی اصلاح شدو جمعیتهای حاصله ازگزینش های دورای می باشند.

    دررابطه بااین موضوعها درفصول آینده به طور مفصل بحث خواهدشد.

البته اصلاحی برای مقاومت به خشکی کاربسیار مشکلی است چراکه مکانیمهای ژنتیکی متعددی آن راکنترول می کند. به عنوان مثال واگنش گیاه به خشکی ازنظر فیزیولوژیکی هنوزبخوبی شناخته نشده است این واکنش نتیجه نهایی چندین سیستم ازقبل پوشش سطح برگ ، تعداد اندازه وپاسخ روزنه ها یوتوانایی سیستم ریشه درکارایی موثر درطول دوره کمبود رطوبت می باشد.

      مقاومت به شوری شوری خاک عملکرد هکتاری اکثرگیاهان راکاهش میدهد .دربعضی از مناطق نیز به علت شوریودن بیش ازحد خاکه امکان زراعت وجود ندارد. اصلاح ورایتی های متحل یامقاوم به شوری میزان عملکرد درواحد سطح راافزایش داده وباعث گسترش حوزه سازگاری گیا ه می شود.

ماشینی کردن برداشت

     باافزایش قیمت محصولات کشاورزی تولید کننده گان مداوم درجستجوی تولید محصولاتی یاارزش زیاد وراندمان بیشترمی باشند . تنوع ژنوتیکی برای تعدادی ازصفحات که باعث کاهش قیمت تولید محصول می شوند. مشخص شده است . به عنوان مثال درچغندر قند بذر معمولاً مولتی زرم می باشند، بدین صورت که تعدادی بذر به هم چسبیده اند . وقتی که این بذردرمزرعه کشت می شوند برای به دست آوردن براکم مناسب ردیفهای باید تنگ شوند که این کارغالبابادست انجان می شود ژنی کشف شد که گیاهان حاوی آن دارای بذر منوژرم بودند ،باکشت دقیق مزرعه بابذرمنوژرم می توان ازهزینه تنککردن مزرعه به مقداری زیادی کاشت امروزهژن کنترول منوژرم می دروسعت زیادی دربرنامه های اصلاح مورداستفاده قرارگرفته است.

        وسایل مکاتبکی برای برداشت برخی میوهجات وسبزیجات طراحی شده اند .امروز گوچه فرنگی ،سیب زمینی ،انگور، سیب درختی وبعضی ازمیوه جات دیگرتوسط ماشین برداشت می شوند . درآینده برای محصول مناسب هستند رامی توان توسط برنانه های اصلاحی تغیرداد. بعضی ازاین صفات  شامل ثایت کرد ن اندازه میوه ، همزمان کردن رسیدهگی ،مقاومت به صدمات مکانیکی وسهولیت درجداکردن  میوه ازگیاه می باشد. تولید ورایتی های پاکوتاه درذرات خوشه ای وورایتی های مقاوم به ریزش درسویا باعث شده است که این گیاهان درسطح وسیعی کاشته شده وبه وسیله ماشین برداشت شوند.

مقاومت به امراض وآفات-:

        تقریباًبدون استثنا هرگناهی درطول دوره زنده گی درمعرفی یکسری آفات بیولوژیکی ازقبیل علف های هرزه حشرات وبی ماری های قرارمی گیردد. غالباٌ شرایط از محیطی که باعث عملکرد بالای محصول میشود به حیث رشد وفعالیت بیشتر آفات هم می شوند . به عنوان مثال رطوبت مناسب برای رشد زیاد کانوپی گیاه وتراکم برگی زیاد منتهی به بالارفتن رطوبت نسبی کانوپی شده که به نوبه خود باعث افزایش رشد بیماریهای خصوصاً قارچ ها می گیردد .

       برای تولید ماکزیموم محصول مقاومت به آفات ضروری است . اگرگیاهی ازظرفیت تولیدی زاتی بسیاری بالای برخردار ،اما فاقد میکانیزهای مقاومت به آفات باشد ،درزمان که آفات به گیات به گیاه عمله می کنند ماکزیمم  محصول تولید مخواهد شد . تولید محصولاتی باکیفت بالای برای مصارف غذائی وزینتی به راحتی می تواند توسط عمل نا به امگامی  آفات دست خوش آسیب قرارگیرد. آفاتی انباری نیز پس ازبرداشت محصول می توانند خسارات  جدی به محصول وارد نمایند وازکمیت وکیفیت آن به شدت بکاهند .

یکی از موفقیت های مهم در اصلاح نباتات ،تولید ورایتی ها ی مقاوم به بیماریها ی و آفات بوده است .

در مورد بعضی از آفات و پاتوژنها ،اصلاح ورایتی های مقاوم تنها راه مبارزه است .با کشت ورایتی های مقاوم نتنها میزان عملکرد افزایش می یابد ،بلکه به علت عدم استفاده از سم ها شیمیاوی ،هزینه تولید کاهش می یابد و از َآلودگی محیط زیست نیز جلوگیری می شود .در زمینه اصلاح گیاهان مقاوم به آفات و امراض در فصل 18 به طور مفصل بحث خواهد شد .

بهبودکیفیت محصول :-

      کیفیت خصوصیتی است که باعث افزایش ارزش محصول می شود ویکی ازصفات مهمی است که اصلاحگران معمولاً با آن سروکارداند . تعریف کیفیت همچون عملکرد به نوع گیاه واستفاده مورد نظر ازآن بستگی دارد. جایی ارزش غذائی یک غله برای تغذیه دام ودرجای دیگرممکن است طعم وبافت کوچه فرهنگی برای مصرف  کننده مد نظرباشد. به عنوان مثال انتقال ژنهای پاکوهتاهی درارزن نقره ای باعث افزایش درصدبرگ دراین گیاه شده که به توجه خود نرخ مصرف رابه مقداری قابل توجهی افزایش داده است . درصد پروتثین واسید آمینه ای ضروری درغلات ،میزان روغن وپروتثین درسویاه میزان مواد سیمیائی درگیاهان دارویی ،تعداد ویتامین ها،عطروطعمه رنگ میوه ها،ظرفیت ودوام الیاف پنبه وخوش خوراک بود ن گیاهان علوفه ای برای دام را می تون به عنوان مثال هایی ازخصوصیات کیفی ذکرکرد.به عنوان مثال یاکشف ژن اوپک -2 درذرات توانسته اند درصد اسید آمیته لابین رادردانه های این گیاه افزایش دهند.

             

 

                                      اهداف اصلاح نباتات

 

 

          برنامه اصلاحی بایددارای یکسری اهداف مشخصی وازیشی شده باشد . تعداد اهداف ورابطه بین آنها به گونه گیاه شرایط محیطی بستگی دارد. هرچه اهداف مشخصی تروواضع ترباشد راندمان استفاده ازمنابع مالی افزایش می یابد . به عنوان مثال اگر اهداف خوب مشخص  شده باشند می توان از یک پلات آزمایشی به طوری همزمان برای اندازه گیری چندصفت استفاده کرد وباکمترین مخارج بیشترین اطلاعات رابه دست آورد اهداف باید به وضوع مشخصی باشند. به طوری که ویاتحقیق ناقص وهدررفتن وقت وبودجه مالی می شود . عوامل متعددی روی نحوه انجام کارو نائل شدن به هدف اثرمی گذارندکه فصل اول استراتژیهای روشهای اصلاحی موردواقع درادامه این فصل دررابطه بااهداف مهم صلاح نباتات بحث خواهد شد.

افزایش عملکرد.

       یکی ازمهمترین هدفها دراصلاح نباتات،افزایش عملکرد درواحد سطح است . معمولاً مفهوم افزایش عملکرد این است که کارایی فیزیولوژیکی خود گیاه افزایش یابد وعملکرد بیشتری داشته باشدوگرنه بسیاری ازاهداف دیگر،چنانکه بعداًشرح داده خواهد شد،به طور غیر مستقیم دربالای بردن میزان عملکرد دخالت داند.واحد عملکرد کاملاً به گونه گیاه موردنظربستگی دارد. عملکرد ممکن است تحت اصطلاح تن درهکتار درمحصولات غذائی ویاتعداد شکوفه درگیاهان زینتی بیان شود. غالباً امانه همیشه مادرجستجوی افزایش کمی یک فراورده مهم که مستقیماً توسط گیاه تولید می شود هستیم عملکرد منعکس کننده نمود همه اجزای گیاه می باشدوممکن است به عنوان  نتیجه نهایی چندین خصوصیت درنظرگرفته شود. به طوری کلی به دوطریقه مهم می توان عملکرد راافزایش دادم

       اول اینکه هرگیاهی دارای ظرفیت تولید فیزیولوژیکی زاتی است که برروی انرژی مواد غذائی،آب ودیگرمنابع طبیعی موردنیازبرای رشدنرمال گیاه کنترول دارد. همه ژنوتیپهای دارای ظرفیت فیزیولوژیکی یکسانی برای عملکرد نیستند. افزایش درصدقند درچغندرقندیکی ازمثالهای بارزدراین مورداست.درارقام قدیمی ،به علت پائین بودن درصدقند(کمتراز7%) قندمی باشند . مثال دگر،اصلاح گندمهای پاکوتاه وکودپذیر مکزیکی است که عملکرد گندم رادرواحد سطح درمکزیک به میزان4 برابر افزایش داده است

      دومین عامل مهمدرافزایش عملکرد گیاه ،حفاظت آنبرعلیه صدمات ومخاطرات محیطی ازقبیل بیماریهای ،آفات وتنشهای محیطی است که هریک به تفصیل درذیل شرح داده می شوند.

توسعه حوزه کشت.

       باتغییربعضی ازصفات گیاهان می توان حوزه کشت وسازگاری آنهاراگسترش داد  برای توسعه سطح زیرکشت می توان باتغیردرصفات مثل دوره مقاومت به سرما وموارد دیگرمذگوردرذیل به هدف نائل .

الف) زودرسی . گزینش ازقام زودرس ذرات خوسه ای سبب شده کشت آن درنقاط سردسیر نیزرواج یابد. همچین باکشت ورایتی های زودرس می توان ارخطرحمله بعضی ازآفات وامراض محفوظ ماند. بازردرس کردن گیاهان امکان استفاده ازچندکشت درسال میسرمی شود. درصورتی که جوهای زوردرس بکاریم پس می توانیم پس ازبرداشت اقدام به کشت چغندر؛هویج ویابعضی  ازگیاهان جالیزی بنماییم.

ب) نقاومت به سرما . دربعضی ازمناطق به علت زمستانهای سرد امکان کشت پابیزه بعضی از محصولات زراعت وجودندارد . بااصلاح ورایتی های مقاوم به سرمادراین محصولات، می تواینم آنها رادراین مناطق نیزکشت کنیم ایجاد ورایتی های مقاوم به سرماتوانسته است حوزه کشت گندم پاییزه رابه مناطق دارای زمستان سرد توسعه دهد.

ج)  مقاومت به خشکی . بسیاری ازمناطق کشوری ماداری آب وهوای گرم وخشک می باشد به طوری که عامل محدودکننده زراعت دراین مناطق کم آبی است با اصلاح ورایتی های مقاوم به حشکی می توانیم این مناطق کم آب رانیززیرکشت بیریم به عنوان مثال اصلاح ورایتی های مقاوم به خشکی این امکان رامی دهد که گندم درنقاط کم باران نیز به صورت دیم کاشته شود.

تولید نباتات جدید    

      تریتیکاله گیاه زراعتی جدیدی است که به طوری مصنوعی ازتلاقی گندم هگزاپلوئید باچاودارو دوبرابر کردن تعداد کروموزو مهای هیبرید این دوحاصل شده است .عملکرد تریتیکاله کمتر ازگندم است ولی آنرامی توان درمناطقی که به علت شرایط نا مساعد محیطی مانند شوری خاک ،سرما وعدم حاصلخیز ی خاک کشت گندم وجودندارد،مورداستفاده قرارداد.

علوم وابسته به اصلاح نبات

      امروزاصلاحگران می باشد ازعلوم ذیل ورابطه آنها با اصلاح نبات اطلاع داشته باشند.

1-  گیاهشناسی. اصلاحگرنبات باید ازسیستم تولید مثل گیاه مورد نظر ،مورفولوژن آناتومی وضعیت گیاه درطبقه بندی آن مطلع باشد . برای انتقال صفات ازگیاهیبه دگربایستی با مورفولوژی گل آشنابود وروابط خویشاوندی دوگیاه راشناخت.

2-  ژنتیک وسیتوژنتیک . چون روشهای جدید اصلاح نباتات براساس اصول ژنیتیکی ورفشارهای کروموزومی استواراست ،می بایست به مکانیسم ورائت درگیاهان آشنائی کامل پیداکرد.باتغییرژنی ،کروموزومی وژنومی آشنائی کامل داشت ومحوه تولید وسپس نگهداری آنهاراشناخت.

3-  زراعتوباغبانی .آشنائی بانحوه زراعتی یاکاشت وداشت وبرداشت گیاه تحت اصلاح وشناخت مسائل ومشکلات مربوط به آن نیزبرای طراحی یک برنامه اصلاحی باکارایی بیشترلازم می باشد، چراکه یک اصلاحی گر باید گیاه ونحوه افزایش تولید آنواحتیاجات زارع رابشناسد تابادردست داشتن این اطلاعات ورایتی های جدیدی تولیدنماید.

4-  فیزیولوژیکی -:چون گیاهان موردنظردرمقابل عوامل محیطی مانند گرما،سرما،خشکی ،شوری وعناصرموجوددرخاک عکس العمل نشان میدهند،میخواهد برا ی بالابردن کارحایی گیاه وتغیرساسش پذیری آن ومحیط های مختلف نثبت به اصول فیزیولوژیکی نبات آگاهی پیداکرد

5-  بیوشمی گیاهی-:تعیین کیفیت محصول معمولاً به انجام یک تعداد آزمایش های فزیکی وکیمیاوی همراه است مثلاً تعیین کیفیت آرد وقابلیت توانای ورایتی گندم باکیفیت پخت وتطعم ورایتی های برنج احتیاج به معلومات بیوشیمیاوی دارد واطلاحی ازجنیتی بیوشمیاوی کمک بسیارزیاد درفهم ساختمان وعمل جن می کنند

6-  حشره شناسی وبیمارشناسی گیاهی -:درتولید ورایتی های مقاوم که موثرترین راه مبارزه است باید آفات وبیماریهایگیاهی راشناخته واطلاعات جامع نثبت به حشرات وپتوژن ها مربوطه بدست آورد دوان زندهگی حشره مرحله خسارت رسانی آنراباید شناخت تابتوان گیاهان مقاوم به آنراتولید کرد

7-  آمار:برای مقایسه عملکردازقام مختلف تجزیه داده های ،به دست آوردن نتایج معتیروتفسیرصحیح آنها،آشنایی باعلم آماروکاربرد روشهای تجزیه آماری وطرحها آزمایش مناسب بسیارضروری است همچنین استفاده ازروشها آمار کمک زیادی به درک بهتروراثت صفات کمی وپیش بینی پاسخ به گزینش درجمعیتهای نموده است.

علوم بالاابزارهایی هستند که اصلاحگرباآنهای کارمی کند. مواد ژنتیکی گیاهی موادخام رابرای وی تشکیل می دهند اصلاحگریااستفاده ازاین علوم ورایتی اصلاح شده راازمواد خام موجودتولید می کند. واضح است که اصلاحگرنمی تواند درهمه علوم بالا تخصص پیداکنند وچون اصلاح یک گیاه معمولاًدانش مربوط به چندشاخه ازاین علوم رامی طلبد، پیشرفت مربع موقعی حاصل دراین مواردبه صورت تیمی است واصلاح گربه عنوان هماهنگ کننده تیم عمل می کند اکثرپیشرفتهای بزرگوچشمگیردراصلاح نبات ناشی ازچنین کارییمی بوده است

+ نوشته شده در  یکشنبه سوم خرداد 1388ساعت 10:14  توسط فرهاد احمدیار  | 

تاريخچه گل آفتاب پرست:

          آفتاب پرست از گياهان بومي نواحي مرکزي قارة امريکا است و ظاهراً منشاي آن پرو يا مکزيک ميباشد. اين نبات در قرن 16 ميلادي توسط هسپانوي ها به اروپا برده شد و از آنجا به ساير نقاط دنيا راه يافت حتي به امريکاي لاتين برکشت.

          همچنان نبات آفتاب پرست در زمين هاي آبي در مناطق اکرائين، قفقاز شمالي، قزاقستان و گرجستان و در مجموع در زون هاي چرنازيوم مرکزي زرع ميگردد.

          در شوروي سابق مساحت بذر نبات آفتاب پرست در سال 1970 از 4.53 ميليون هکتار بيشتر بوده است که اين رقم بزرگترين ساحة بذر نبات را در جهان نشان ميداد. تاريخ و آمار آفتاب پرست در ممالک ديگر دنيا از قبيل امريکاي جنوبي (ارجنتاين) در حدود 1250 هکتار زمين همچنان هنگري، رومانيا و بلغاريا زرع آفتاب پرست صورت ميگيرد. شرايط اقليمي و خاکهاي افغانستان نيز براي بذر گل آفتاب پرست مساعد ميباشد و در صفحات شمال مملکت و ولايات جنوب شرقي آن به منظور استحصال روغن کشت ميگردد. در اتحاد شوروي سابق حاصل متوسط گل آفتاب پرست به اندازه 2000-2500 کيلوگرام في هکتار تخمين شده است. بعداً کشت آفتاب پرست در بعضي از ممالک دنيا از قبيل امريکا، کانادا و بعضي از ممالک افريقائي و همچنان استرليا وسعت داده شده است. با در نظر داشت معلومات فوق الذکر گل آفتاب پرست نه تنها از نظر تاريخي بلکه از نظر اقتصادي نيز داراي اهميت بارز در ميان جوامع بشري ميباشد به اين دليل که در بسياري از کشور هاي مهم و عمده جهان که  زراعت به عنوان يکي از مهم ترين سکتور هاي عايداتي آنها به شمار ميرود گل  آفتاب پرست را به عنوان يک گياه ارزنده و با اهميت استفاده ميگيرديد و فعلاً نيز ميگردد. به طور مثال از روغن آفتاب پرست در بسياري از موارد استفاده به عمل ميايد ضمناً از خود نبات آفتاب پرست براي تغذيه انسان ها و از کنجاره آن براي تغذيه حيوانات استفاده به عمل ميايد که اين خود به ارزش تاريخي و اقتصادي اين گياه موثر اهميت بيشتر ميدهد.

 

 

 

گل آفتاب پرست (Sunflower):

گل آفتاب پرست از جمله نباتات صنعتي بشمار ميرود و براي رشد آن شرايط اقليمي و محيطي بعضي از مناطق کشور ما مساعد ميباشد. گياهان اين خانواده اولاً با انواع درختچه ها و علفهاي هرزه در سراسر جهان پراگنده بوده و داراي موارد استعمال زياد هستند.

شکل اصلي اين خانواه مربوط به گل آذين آنها است که شامل تعداد زياد گلهاي کوچک و مجتمع نزديکي به هم ميباشند. اين گلها در روي يک محور پهن قرار دارند. (11)

نبات آفتاب پرست نه تنها جهت توليد تيل استفاده ميشود بلکه براي تغذيه حيوانات هم استفاده ميشود. کنجاره آن 40 فيصد تخم را تشکيل ميدهد. چون کنجاره آن درحدود 30-35 فيصد پروتين، 10 فيصد روغن و 20 فيصد کاربوهايدريت دارد. بدين اساس براي تغذيه حيوانات داراي اهميت زياد است. (3)

اهميت اقتصادي آفتاب پرست:

          گل آفتاب پرست از نظر ارزش و اهميت آن از جمله نباتات صنعتي بوده به سويه جهاني 76 فيصد ساحه را از ساحة مجموعي نباتات تيلي احتوا ميکند. در کشت نبات مذکور اتحاد شوروي سابق مقام اول را دارا ميباشد. در اتحاد شوروي سابق در ساحه 5 ميليون هکتار همه ساله آفتاب پرست کشت ميگردد و تخميناً  7 ميليون تن تخم از آن بدست مياورند. در ممالک ديگر دنيا از قبيل امريکاي جنوبي (ارجنتاين) در حدود 1250 هکتار زمين همچنان در هنگري، رومانيا و بلغاريا زرع نبات آفتاب پرست صورت ميگيرد. (10)

          شرايط اقليمي و خاکهاي مناطق افغانستان نيز براي بذر گل آفتاب پرست مساعد ميباشد.

روغن نباتات تيلي و همچنان از گل آفتاب پرست نسبت اينکه ارزش و اهميت غذائي زياد داشته و کالوري بيشتري از آن توليد ميگردد استفاده اعظمي مينمايند. اگر يک گرام روغن نباتي عريق گردد دو مرتبه زياد تر 9500 کالوري انرژي توليد مينمايد، در حاليکه از همين مقدار کاربوهايدريت 4180 و از پروتين 4400 کيلوکالوري توليد شده ميتواند. ( 10)

          روغن در تخم نبات آفتاب پرست نسبت به ارگان هاي ديگر آن بيشتر وجود داشته و ذخيره ميگردد. بناً جنين (Embryo) نبات در وقت نمو از آن استفاده ميکند. روغن مايع بعد از تماس با اکسيجن هوا سخت ميگردد. (9)

          تخم آفتاب پرست 29-57 فيصد روغن داشته و در دسته هاي ساير نباتات تيلي محتواي روغن به 50-60 ميرسد، روغن آفتاب پرست خوشمزه بوده و طعم خوب دارد. روي اين ملحوظ در تهيه و بدست آوردن روغن از آن استفاده ميگردد، که البته بايد گفت که با بکار بردن اگروتخنيک درست حاصل قناعت بخش از گل آفتاب پرست بدست ميايد. (1) 

در اتحاد شوروي سابق حاصل متوسط گل آفتاب پرست به اندازه 2000 -2500 کيلوگرام في هکتار تخمين شده است. در شمال مملکت ما و همچنان در ولايات شرقي کشور از يک جريب زمين گل آفتاب پرست در حدود 500-600 کيلوگرام دانه آفتاب پرست بطور متوسط بدست مياورند.( 10)

 

اهميت و ترويج گل آفتاب پرست

          آفتاب پرست مهم ترين نبات زراعتي و صنعتي اتحاد شوروي سابق ميباشد. کشت آن 80 فيصد ساحة نباتات زراعتي روغندار را تشکيل داده و ساحة وسيع کشت گل آفتاب پرست دلالت بر اهميت اين نبات زراعتي مينمايد. (1)

          آفتاب پرست منبع اساسي روغن نباتي در اتحاد شوروي سابق ميباشد. دانه آفتاب پرست طور اوسط 43 فيصد روغن دارد، روغن آفتاب پرست در طعام خوشمزه بوده و علاوه بر طعام از روغن آن مارگين، تيل ايلف، صابون و همچنان در صنعت قنادي، کانسرو و ساحات ديگر صنايع از آن  وسيعاً استفاده به عمل ميايد.

          در وقت پروسس دانه آفتاب پرست علاوه بر روغن مواد (Concentrate) غني متشکل از پروتين، کنجاره پوستک براي خوراک مواشي بدست ميايد که تقريباً 35 فيصد وزن دانه را تشکيل ميدهد. محصولات اضافي فوق تخميناً داراي 48 فيصد پروتين قابل هضم و مقدار زياد کاربوهايدريت قابل هضم ميباشد.

          سرک کوفته اين نبات را به آساني ميتوان آرد نمود و 100 کيلوگرام اين چنين آرد از نقطه نظر خوراک مواشي معادل به 80-90 کيلو گرام يولاف و 70-80  کيلوگرام جو ميباشد. (1)

ساقه و برگ آفتاب پرست به آساني سايلج گرديده و داراي کاربوهايدريت زياد است اين گونه سايلج مقدار زياد پروتين دارد. در مناطق عاري از جنگل يا دشتي ساقه آفتاب پرست به منظور هيزم سوخت استفاده مينمايند. خاکستر آن تا 35 فيصد پوتاشيم اکسايد داشته و براي استحصال پوتاشيم به منظور تهيه کود پوتاشيم دار مورد استفاده قرار ميگيرد. آفتاب پرست يک نبات خوب عسل دار بوده و زرع آن در انکشاف شغل زنبور داري مساعدت مينمايد. (1)

در عين زمان نبات آفتاب پرست مروج ترين نبات زراعتي براي سايلج باب ميباشد. چنانچه ساحة آن به مقصد خوارک مواشي بعد از جواري مقاوم دوم را اشغال مينمايد.

          ارزش غذائي و خوشخواري سايلج آفتاب پرست نسبت به سايلج جواري و باجره کمتر است. مقدار 100 کيلوگرام سايلج آفتاب پرست 16 واحد غذائي داشته و هرگاه با برگ و ساقة سايلج شوندة آفتاب پرست 25 فيصد برگ و ساقه جواري با 20 فيصد باجره علاوه گردد صفت خوارکي آن کاملاً بهتر ميگردد. هرگاه به مواد خام سايلج شونده آفتاب پرست 20-30 فيصد کاه ميده گندم علاوه گردد سايلج آفتاب پرست خوشخوار و خوش صفت ميگردد. (1)

          قسمت هاي جنوبي امريکا شمالي سر زمين آفتاب پرست بوده و اين نبات در سالهاي 40 قرن 19 به روسيه آورده شد. اوکرائين، قفقاز شمالي، ولايت رستوف، ولايات چرنيزيوم مرکزي و پاوليژه مناطق اساسي زرع آفتاب پرست براي توليد روغن ميباشند. در جماهر آسياي ميانه از جمله در تاجکستان آفتاب پرست، زراعت جديد ميباشد که آنرا اکثراٌ در زمينهاي للمي به منظور تهية سايلج زرع مينمايند. به منظور تهيه خوارک مواشي در اين جمهوريت به زرع آفتاب پرست بايد توجه بيشتري صورت گيرد. به اين اساس ساحة زرع آفتاب پرست در زمينهاي للمي سير باران و زمين هاي داراي بارندگي متوسط بايد وسعت يابد. (1)

آفتاب پرست سايلج باب به شرايط زراعت للمي مطابقت داده شده است. هرگاه اگروتخنيک درست در زرع و پرورش آن بکار برده شود، از آفتاب پرست برگ و ساقه زياد سايلج شونده بدست ميايد. به اساس استيشن نسل گيري دولتي تاجکستان و انستتيوت تحقيقات علمي زراعتي تاجکستان حاصل برگ و ساقه نوع سايلج شونده آفتاب پرست در زمينهاي للمي سير باران وادي حصار به 35000-40000 کيلوگرام في هکتار بالغ گرديده است.

          در فارم تحقيقات علمي مالداري تاجکستان در زمينهاي للمي داراي بارندگي متوسط و در مناطق کوي بشف حاصل برگ و ساقه سبز آفتاب پرست به 20000 کيلوگرام في هکتار ميرسد.

          در بعضي از مناطق جمهوري تاجکستان مثلاً منطقه (شورا)  سالانه از هر هکتار زمينهاي للمي سير باران مقدار 25000-30000 کيلوگرام حاصل برگ و ساقه سبز آفتاب پرست بدست مياورند. آفتاب پرست پيشينة کشت خوب براي گندم ميباشد.

چون آفتاب پرست يک نبات قطاري است که بين قطار هاي آن بايد نرم شود از اينرو در عمليات زراعتي علفهاي هرزه آن از بين رفته و اين امر در انکشاف زراعت للمي کمک ميکند.( 1)

خصوصيات نباتي:

جينس آفتاب پرست Helianthus annus و به فاميل Compositeae که در تنصيف جديد بنام Asteraceae  ياد ميشود متعلق ميباشد.

ريشه آفتاب پرست 3-4 متر عميق در زمين فرو ميرود. ريشه نبات مذکور به اندازه120 سانتي متر وسعت داشته منتشر ميگردد. در سالهاي که بارندگي زياد و خاک مرطوب باشد ريشه نبات طور سطحي انتشار و اگر بارندگي کم و خشک سالي باشد ريشه ها در خاک عميقاً فرو ميرود.( 10)

          گل آفتاب پرست ساقه قوي داشته و مستقيم ميباشد، ارتفاع آن به 2.5-4 متر ميرسد. در بعضي سورت ها ارتفاع ساقه از 50-70 سانتي متر تجاوز نميکند. برگ اين نبات طويل و مدور شکل بوده و هر دو طرف برگ توسط ريشه هاي نازک سفه ئي خار مانند پوشانيده شده است. از اين رشته ها در اطراف ساقه نبات نيز مشاهده ميگردد. تعداد برگها در يک نبات از 14-50 عدد تخمين شده است. گل نبات مذکور قوي و مانند ديسک گرد بوده قطر آن 8-40 سانتي متر وانمود شده است. قطر قرص گل آفتاب پرست در اکثر انواع و سورتهاي آن 12 -20 سانتي متر ميرسد.( 10)

تعداد تخم در يک گل آفتاب پرست 600-1200 دانه وانمود و وزن يک هزار دانه تخم از 40-120 گرام تعين شده است. گرچه آلة تذکير و تانيث در يک نبات وجود داشته مگر گل آفتاب پرست توسط حشرات گرده افشاني (Pollination) ميگردد. (10)

          در صورت (Pollination) طبيعي يک قسمت گل بدون القاح مانده و دانه هاي پوچ بوجود ميايند.

تخم گل آفتاب پرست فورم وشکل بيضوي داشته و چهار رخ ميباشد. تخم آفتاب پرست پوش داشته که تخم را احاطه نموده است و همين پوش عبارت از اپيدرمس بوده که تحت آن انساج کارکي و در زير چندين طبقه آن حجرات سکلرينشيما موقعيت دارند. (10)

          در سورت هاي متنوع آفتاب پرست حجرات فوقاني سکلرينشيما يک ماده سياه رنگ ترشح ميشود که بنام (Phytomelan) ياد شده و در حدود 76 فيصد کاربن در ترکيب آن وجود دارد و اين يک طبقه ديگر را بوجود مياورد که بين انساج کارکي و حجرات سکلرينشيما موقعيت دارد و اين طبقه تخم آفتاب پرست را از صدمات آفات و حشرات نگهميدارد. (10)

          پوش يا اپيدرمس که تخم را احاطه نموده است نظر به وزن تخم در حدود 20-65 فيصد ميباشد.( 10)

انواع و سورت گل آفتاب پرست

جينس گل آفتاب پرست توسط Carolus Linnaeus مشخص گرديده و موصوف آنرا Helianthus annus L نام گذاشت. تکسانوميست هاي نباتي در تصنيف معاصر انواع گل آفتاب پرست را به دو جينس تقسيم نموده است.

1.  Helianthus cultus W

2. Helianthus ruderalis W

جنيس اولي که کولتور شده ميباشد اهميت خاص داشته به دو Sub-Genus تقسيم ميشود.

الف: Sub-Spp Satives

ب: Sub- Spp ornamentalis   (10)

تمام دورة نموئي گل آفتاب پرست از وقت بذر الي پخته شدن در حدود 90-140 روز ميباشد.

1.    وقت بذر الي نموي نبات 9-10 روز.

2.    از وقت نمو الي تشکيل قرص 30-40 روز.

3.    از ابتداي تشکل قرص الي وقت گل کردن نبات 19-28 روز.

4.    از ابتداي گل کردن تا وقت تشکيل تخم نبات 15-17 روز.

5.    از ابتداي بوجود آمدن تخم در قرص نبات الي پخته شدن آن که 21-30 روز را در بر ميگيرد.

به اين ارتباط زحمات (Morozov V.K) عالم و سلکيونيز مشهور اتحاد شوروي سابق قابل ياد آوري است. (10)

مشخصات بيولوژيکي آفتاب پرست

آفتاب پرست يک نبات گرمي دوست بوده و در مقابل سردي نيز مقاومت دارد خاصتاً سردي هاي بهاري را به خوبي سپري مينمايد. آفتاب پرست به آب و هواي خشک نيز مقاومت داشته خواهان خاک غني نميباشد.

به منظور درست انکشاف نمودن آفتاب پرست حرارت مجموعي 2500-2600 درجه سانتي گراد را از سبز شدن تا پخته شدن ضرورت دارد. تخم آن در حرارت 4-6 درجه به نمو شروع ميکند. اما به منظور نمايان شدن سريع جوانه هاي آن حرارت 10-12 درجه بسيار مساعد ميباشد. جوانه هاي آن به سرماي بهاري تا 6 درجه تحت صفر مقاومت دارد. (1)

به برکت داشتن ريشه قوي و فرورفتن آن به عمق زياد خاک اين نوع آفتاب پرست از رطوبت طبقات پائين استفاده کرده ميتواند. به علت موجوديت مويک ها در قسمت انساج آبي ساقه و برگ نبات از هواي گرم تابستان محافظه گرديده و بنا بر اين آفتاب پرست به هواي خشک مقاومت داشته و از تاثير گرما در امان ميماند. در دورة اول نمو تا ابتداي گل کردن آفتاب پرست خشکي را به خوبي سپري نموده ميتواند. آفتاب پرست نسبت به جواري به خاک ضرورت کمتر داشته و براي پرورش آن غير از خاکهاي باطلاق ، خيلي شور، ريگزار، سنگ زار، ساير خاکهاي ازبکستان، قزاقستان جنوبي، قرغزستان و تاجکستان موافق است. (1)

در خاکهاي که مواد عضوي زياد دارند آفتاب پرست نموي خوب کرده حاصل برگ و ساقه آن زياد ميشود. چون آفتاب پرست نظر به ساير نباتات زراعتي برگ و ساقه زياد توليد ميکند از اين لحاظ مورد تغذيه حيوانات قرار گرفته بناً خاک را بيشتر به مصرف ميرساند. (1)

          از ابتداي پيدايش کاسه گل تا سراسر گل کردن آن اين نبات با شدت زياد نايتروجن را جذب ميکند. آفتاب پرست در تمام دوره نشو نمو فاسفورس را يکسان جذب کرده ولي پوتاشيم را بيشتر در دروة تشکيل و پخته شدن تخم جذب مينمايد.

آفتاب پرست يک نبات روشني دوست ميباشد. کشت متراکم و موجوديت سايه باعث دراز شدن ساقه و توليد برگهاي نا مکمل، سبز کم رنگ، کم شدن برگها و انکشاف کاسه گل خام ميگردد. بنا بر اين در دوره پيدايش 4-5 برگ حقيقي ساحة کشت آفتاب پرست را به منظور رسيدن روشني بايد يکه نمود تا به درستي از نور مستفيد گرديند.(1)

خصوصيات ايکالوژيکي :

          آفتاب پرست يک نبات خاص مناطق معتدله است ولي با اصلاح نژاد هاي توليد شده اند که با طيف وسيع از شرايط سازگار اند.

1. گرما:

 آفتاب پرست را گياهي بسيار سازگار ميشناسند و از 40 درجه جنوبي تا 55 درجه شمالي کاشته ميشود و بيش ترين توليد آن در عرض هاي 20-50 درجه شمالي و 20-40 درجه جنوبي است و از نظر ارتفاع از سطح دريا تا 2500 متري رشد ميکند و بيشترين باز دهي روغن در هکتار در ارتفاع کمتر از 1500 متر است. از نظر باز تاب فوتوپريودي، محققان روسي گروه هاي را گزارش نموده اند. (7) به نحوه چشم گيري متفاوت بوده اند و به انواع روز کوتاه و روز بلند و خنثي تقسيم ميشوند. ولي بطور کلي آفتاب پرست را ميتوان روز خنثي دانست و احتمال بيشتر وجود دارد که بالا بودن درجه حرارت زمان لازم براي رشد را کاهش ميدهد. (7)

يخ بندان تا حدي در همه مراحل رشد به آفتاب پرست آسيب ميرساند هر چند زمان که به رشد کامل ميرسند در مقايسه با جواري به سرما مقاوم تر اند. آفتاب پرست هاي جوان در مرحلة 4-6 برگي ميتوانند درجه حرارتهاي 5-6 درجه سانتي گراد را براي دوره هاي کوتاه مدت تحمل کنند و يخ بندان سخت پس از آغاز گل دهي در مرحلة حدود 8 برگي باز دهي را کاهش خواهد داد. ولي در روسيه از آفتاب پرست هاي بلند و داراي رشد قوي به عنوان برف شکن و به منظور حفاظت از گندم هاي بهاري استفاده ميشود يا در کانادا براي حفظ برگها و در امريکا براي باد شکن براي کشت هاي سويا از آفتاب پرست به همين شکل استفاده ميشود. در مناطق وسيع کشت آفتاب پرست يک دوره بدون سرما 120روزه توصيه ميشود و در درجه حرارت هاي 20-25 درجه سانتي گراد به خوبي رشد ميکند و درجه حرارت 8-38 درجه حرارت را بدون آنکه کاهش در بازدهي بوجود بيايد تحمل مينمايد و اين نشان ميدهد که اين گياه با مناطق سازگار است که روز هاي گرم و شبهاي سرد دارند.( 7)

2. مقاومت در برابر خشکي:

به نظر ميرسد که با ريشة توسيعه يافته که آفتاب پرست دارد آنرا به خشکي مقاوم ميسازد. مشروط بر اينکه خاک عميق بوده و تراکم و ساختمان خاک محدود کننده رشد ريشه نباشد. در صورت وجود 300-500 ملي متر بارندگي توليد للمي امکان پذير خواهد بود.( 7)  

          در صورت تنش رطوبت در مرحلة رويشي تعداد و اندازه برگها کاهش يافته و در صورت ادامه تنش برگهاي پائيني ميريزد و ارتفاع گياه به نحوه قابل ملاحظه کم ميشود.

3. خاک:

         زمينهاي رسي يا شني يا شني رسي براي کشت آفتاب پرست مناسب اند و در خاکهاي خنثي تا کمي قلوي و PH معادل 6.5-8 به خوبي رشد ميکنند و به شرايط اسيدي سازگاري ندارند. شوري خاک بر رشد و روغن آفتاب پرست اثر منفي داشته و نشانه آن ساقه نازک و کم رشد ماندن گياه است و گياه خيلي زود با ساقه 25 سانتي متري ممکن است به گل برود که طبق آن فوق العاده کوچک خواهد بود. زهدار نبودن خاک نيز عامل مهم در زراعت آفتاب پرست ميباشد. (7) 

 

 

 

 

 

 

 

عکس العمل نبات آفتاب پرست در مقابل روشني

گل آفتاب پرست نسبت به همه نباتات سبز به اشعه آفتاب ضرورت زياد دارد. طوريکه از نام آن معلوم ميشود، نبات مذکور را گل آفتاب ميگويند. اگر بنام نبات مذکور نظر اندازي گردد Helianthus از دو کلمه ترکيب شده که Helio يعني آفتاب و Anthus به معني گل آمده است. (10)  

در وقت اول نموي نبات عدم روشنائي آفتاب باعث تضعيف رشد و انکشاف نبات گرديده ، قرص گل کوچک مانده بزرگ نميشود.

          آفتاب پرست نبات يکساله بوده نبات روز کوتاه نيز ميباشد. اگر به طرف قطب شمال انتقال داده شود دوره نموئي آن به طول مي انجامد.

گل آفتاب پرست در هر نوع خاک بذر شده ميتواند و PH مناسب خاک براي بذر گل آفتاب پرست از 6-6.8 تعين گرديده است. (10)

خواص اگروتخنيکي:

          براي رشد نبات آفتاب پرست به خاکهاي ضرورت احساس ميشود که از گياهان هرزه پاک و به اندازه 25-57 سانتي متر عميق قلبه گرديده باشند. بعد از تطبيق قلبه عميق زمين توسط سيخ ماله هموار ميگردد و کلتيواتور قبل از بذر به عمق تخم تطبيق ميگردد. (3)

سيستم قلبه کردن قبل از بذر در زمينهاي آبي عين مسله مزارع للمي در قبال خود دارد، و به عين ترتيب مانند مزراع للمي حل و فصل ميگردد. در صورت موجوديت گياهان هرزه و همچنان در صورت سخت بودن زياد خاک تطبيق کلتيواتور عرضي دو دفعه ئي نتيجه بهتر ميدهد. (4)

          در مزرع که از گياهان هرزه پاک ميباشد و همچنان در مزرع که رطوبت ذخيروي براي 3-5 روز نگهداشته ميشود تعداد عمليه هاي آماده کردن خاک کم ميگردد. سيخ ماله بهاري وقت تر و کلتيواتور قبل از بذر به عمق تخم تطبيق ميشود. در خاکهاي که داراي ساختمان نرم اند به اجراي کلتيواتور يکه دفعه ئي قبل از بذر اکتفا ميگردد. (4)

شديار عميق تيرماهي، سيخ ماله نمودن اول بهار، قلبه قبل از کشت به عمق 6-8 سانتي متر و بلافاصله سيخ ماله نمودن طرق اساسي اگروتخنيک آفتاب پرست را تشکيل ميدهد. آفتاب پرست را به طريقه بايد زرع کرد که بين قطار هايش و سيع و به اندازه 54-60 سانتي متر باشد.

با در نظر داشت بزرگي تخم، خصوصيات انواع و شرايط اقليمي در هر هکتار زمين مقدار 8-16 کيلو گرام تخم بذر ميگردد. (1)

خواص زراعي:

          آفتاب پرست داراي ورايتي هاي مختلف زراعتي است که در ميزان روغن، خواص دانه، طول بوته، دوره رسيدن، ميزان توليد، تعداد گل و غيره با هم فرق دارند. با بررسي کامل انواع گونه هاي آفتاب پرست پي خواهيم برد که مناسب ترين محصول در مناطق نيمه خشک و نواحي گرم سير توليد ميشود. کشت آفتاب پرست معمولاً در مناطق که زراعت صيفي امکان ندارد عملي است. زيرا در موقع چند برگه شدن گياه ميتواند در مقابل سرماي بهاري نسبت به ساير نباتات زراعتي مقاومت نمايد. بهترين موقع جوانه زدن گياه آفتاب پرست در موقع است که حرارت خاک در حدود 10 درجه سانتي گراد بوده و بستر بذر کاملاً نرم و در حين حال خوب آماده شده باشد. آفتاب پرست حساسيت زيادي نسبت به سرماي بهاري نداشته و نقاط خشک و نيمه خشک و گرم را براي رشد ترجيع ميدهد.

          در مناطق جنوب ايران که حرارت محيط در زمان گل دادن به بيش از 35 درجه ميرسد گرده افشاني به علت حرارت زياد مختل ميگردد. آفتاب پرست به مواد غذائي زياد احتياج دارد بخصوص که اين مواد جهت توليد و رشد سريع و توليد شاخه و برگ بيشتر لازم ميباشد. کود هاي حيواني جهت بهتر کردن ساختمان و بافت خاک و کود هاي معدني بخصوص پوتاشيم به رشد و نموي آن کمک زياد ميکند و کود هاي فاسفورس نيز به ازدياد محصول مي افزايد.

          آفتاب پرست در اکثر خاکهاي زراعتي در صورت که سنگي و باطلاقي و زياد مرطوب نباشد ميتواند به خوبي به رشد و نموي خود ادامه دهد.

اصلاح آفتاب پرست:

          آفتاب پرست از گياهان دانه روغني مهم دنيا است که بيشتر به علت داشتن روغن و استفاده زياد کشت و کار ميگردد. از آنجاي که آفتاب پرست براي رسيدن دانه احتياج به درجه حرارت زياد دارد روي اين اصل مراکز عمدة کشت و کار آن کشور هاي است که داراي تابستان گرم و خشک و رطوبت جوي نسبتاً کمي دارند. از اين نبات علاوه بر روغن به عنوان يک گياه علوفه ئي چه بصورت زراعت اصلي و چه بصورت يک زراعت في مابين استفاده ميگردد. منظور از زراعت اصلي عبارت است از کشت مستقيم و تنهائي آفتاب پرست و کشت في مابين شامل کشت اين گياه در فاصله زمان برداشت غلات و زرع مجدد غلات خزاني است. تا بتوان در صورت امکان و فراهم بودن شرايط جوي بخصوص از اين مدت زمان که زمين به حالت آسيش باقي ميماند استفاده نمود. (11)  

          آفتاب پرست متعلق به خانواده Compositeae و جينس Helianthus بوده و داراي حدود 100 گونه است. از نظر اقتصادي فقط از آفتاب پرست معمولي و Helianthus بوده و استفاده ميگردد و باقي مانده گونه هاي آفتاب پرست را در برنامه دورگه گيري به منظور به نژادي مورد توجه قرار ميدهند. تعدا بيشمار دور رگه گيري گونه ئي بين H annus و گونه هاي يکساله ديگر مانند H petiolaris، H argophyllus، Lis var Cucamerifolius تا به حال انجام گرفته است. (11)

 

آموختن تکنالوژي صنعتي در تربيه نبات آفتاب پرست

          در عصر حاضر امکان گذر به آموختن و تکامل مسلسل تکنالوژي صنعتي تربيه نبات آفتاب پرست که با تطبيق کمپلکس ماشينهاي عصري توليدات عالي بنيان گذاري شده است.

براي اينکه تکنالوژي صنعتي نه تنها وقت معين و کيفيت عمليه هاي زراعتي، برطرف ساختن کار دستي، بهتر نمودن شاخص هاي اقتصادي را تامين نمود بلکه رشد حاصلات ثابت نيز تحقق يابد. ضرروي است سطح بلند موثريت حاصل خيزي خاک توسط استعمال نورم مکمل کود هاي توسعه شده ايجاد گردد. سطح مساعد تامينان آب بوجود آيد و جلوگيري فعالانه از ضرر امراض و آفات نباتي صورت گيرد. (4)

          شرط عمده مقدماتي موفقيت در اجراي موثر اين نوع تکنالوژي عبارت از پاک کردن مزرعه از گياهان هرزه مخصوصاً چندين ساله بوده که توسط سيستم هاي قلبه کردن اساسي قبل از بذر و استعمال هيربي سايد ها مانند تريغلان و کرومترين کسب ميشود.

هيربي سايد ها تحت کلتيواتور هاي قبل از بذر به عمق 6-8 سانتي متر زير خاک ميشود وقت استعمال و زير خاک ساختن هيربي سايد ها را نبايد بيشتر از 15-20 دقيقه در بر گيرد. هير بي سايد ها را توسط کلتيواتور 4-5  U.S.M.K – Kps-4 که توسط تخته هاي هموار کننده و فشار دهنده مجهز ميباشد.

          براي بذر نبات آفتاب پرست از تخم ورايتي هاي بهتر محلي شده پاک، خشک، درجه بندي و دوا پاشي شده استفاده به عمل مياوريم. اگر مبارزه موثر عليه گياهان هرزه توسط هيربي سايد ها صورت گرفته باشد پس از آماده کردن خاک بين قطار ها يعني بدون کار هاي که به آبياري تعلق ميگيرد صرف نظر ميشود. (4)

آماده ساختن تخم گل آفتاب پرست براي بذر:

          انتخاب تخم آفتاب پرست براي بذر يکي از مسايل عمده محسوب ميگردد. تخمي بايد انتخاب گردد که از نظر جسامت بزرگ و مکمل باشد، همچنان کوشش شود که عاري از مواد اجنبي و هرزه بوده و قوة نموئي (Germination) آن از 90-96 فيصد کم باشد. (10)

تجارب نشان ميدهد که اگر تخم داراي قوه نموئي 9 فيصده کشت گردد در يک هکتار زمين کشت شده از 1.5-3 سنتيز يعني 150-300 کيلو گرام حاصل آن کمتر بوده نظر به تخم که

Germination يا قدرت جوانه زدن آن 96-100 فيصد ميباشد. اندازه تخم آفتاب پرست در صورت که پلوان تهيه و به قسم قطار کشت گردد از 5-10 کيلوگرام در يک هکتار زمين کفايت ميکند. (10)

تهيه زمين و بستر مناسب :

          آماده کردن زمين بطور مناسب، تقويه خاک، انتخاب ارقام سازگار، تاريخ کشت مناسب و بالاخره کشت صحيح ميتواند در بالا بردن ميزان محصول و کيفيت آن نقش بسزاي داشته باشد.  (7)

در تهيه زمين و بستر مناسب زدن يک شخم عميق زمستاني و خرد کردن و زير خاک کردن بقاياي زراعت قبلي و خرد کردن کلوخه ها ديسک در اوايل بهار و هموار کاري مناسب زمين عمليات است که بايد به دنبال هم انجام گيرد. هر چه عمق خاک زراعي بيشتر و خاک در عمق بيشتري نرم و نفوذ پذير باشد امکان گسترش ريشه و قوي تر شدن گياه و توليد محصول قابل قبول بيشتري خواهد بود. (7)

روش کاشت:

          کشت آفتاب پرست با توجه به فرهنگ زراعتي، توانائي مالي زارع و دانش و تجربه او در کشت اين گياه و بالاخره شرايط آب و هوا ممکن است با روش هاي متفاوتي انجام شود. در بعضي مناطق کشور ما تخم را با دست ميپاشند و با وسيله مثل گاو آهن حيواني يا با استفاده از فارور تخم را زير خاک ميکنند. در اين روش چون تخمها در عمق يکسان قرار نميگرند يکنواخت سبز نشده و اين اختلاف رشد تا موقع رسيدن ادامه يافته و موجب عدم هم آهنگي در رسيدن محصول شده و جمع آوري را دچار اشکال فراوان مينمايد و مقدار زياد تخم يا ريزش نموده و يا بوسيله پرندگان از بين ميروند. بر علاوه تنک کردن وجين سم پاشي و عمليات بر داشت هم علاوه بر مشکل تر بودن با هزينة به مراتب زياد تر انجام خواهد شد و از همه مهم ترين چون مقدار بذر در سطح زمين و مقدار در عمق زياد خاک قرار گرفته و سبز نميشوند مقدار بته سبز شده کم و مزرعه تنک خواهد بود و باعث تقليل عملکرد ميگردد. (7)

          کشت آفتاب پرست بر اساس اصول فني و علمي يعني کشت بصورت خطي و آبياري درست علاوه بر سرعت کشت و قرار گرفتن بذور يا تخم ها در سطح يکسان و سبز شدن يک نبات باعث ميشود. عمليات تنک کردن، کلتيواتور زدن با وسايل ماشيني به سهولت و يا قيمت ارزن تري صورت گرفته و چون فاصله خطوط نيز يکسان است رشد بته ها بهتر و محصول زيادتري بدست خواهد آمد. فاصله رديف ها را معمولاً 60-70 و گاهي 80 سانتي متر ب حسب نوع ارقام تعين مينمايند. (7)

          تخم آفتاب پرست در هر نوع زمين ميرويد. موضوعات که در طريقة کشت آفتاب پرست در نظر گرفته شده اند قرار ذيل ميباشند:

1.    آفتاب پرست بيشتر در کنار مزارع و حاشيه باغها زرع ميشود.

2.    کشت روي خط اين گياه را روي خط با فاصله 50-60 سانتي متر مي کارند.

3.    درمزارع بزرگ آنرا بطور دست پاش ميکارند. (7)

گل آفتاب پرست خاکهاي خوب باغچه و غني و نکات گرم و آفتاب گير را مي پسندد و خاکهاي سرد و مرطوب را تحمل نميکند. قبل از به گل رفتن به گياه بايد کود حيواني پوسيده يا کود کيمياوي داده شود. لازم است در ارقام يا بلند از قيمت استفاده شود. (5)

          آفتاب پرست را نبايد بعد از گياهان مانند نخود فرهنگي، لبلبو، کچالو يا ساير گياهان که بيماري هاي ريشه مشترک دارند کشت نمود و در يک مزرعه معين نيز نبايد بيش تر از هر 4 سال يکبار کشت نمود.

عمليتا تهيه بستر و قلبه لازم براي آفتاب پرست شبيه جواري ميباشد. چون آفتاب پرست به عنوان يک گياه تابستاني با استفاده از ذخيره رطوبت خاک بصورت للمي کشت ميشود عکس العمل آن نسبت به کود ناچيز است و اين موضوع براي اکثر گياهان که در چنين شرايط کشت ميشوند صديق ميکند. تخم هاي آفتاب پرست جوانه ميزنند و تشکيل ريشه را ميدهند. (12)

          بنا بر اين آفتاب پرست را ميتوان در اوايل بهار قبل از ساير گياهان تابستاني کشت نمود جوانه زدن تخم ها احتياج به رطوبت زياد خاک دارد. بنا بر اين سعي بايد کرد که بذر در محل مرطوب در خاک قرار داده شود و براي جلوگيري از خشک شدن سريع بستر تخم بهتر است روي بستر تخم لاية از خاک خشک قرار دهند. زارعين للمي کار خراسان در موقع کشت تربوز چنين کاري انجام دهند و در حقيقت با قرار دادن اين لاية ملچي ارتباط خاک مرطوبت با هواي مجاور را کم ميکند. آفتاب پرست را ميتوان با بذر کار هاي معمولي نيز کشت نمود. اگر سطح خاک خشک باشد بايد از بذر کار جواري استفاده نمود. جهت رديف هاي کاشت بهتر است شرق به غرب باشد. زيرا اکثر طبق ها به طرف شرق قرار خواهند گرفت و جمع آوري ميکانيکي آنها ساده  تر خواهد بود. (12)

آفتاب پرست را عمدتاً بصورت رديفي کشت ميکنند براي اصول عملکرد زياد تر تراکم گياهي بايد 2-3 گياه در متر مربع باشد. فاصله رديف ها را 75-100 سانتي متر انتخاب ميکنند. در شرايط که بيشترين محصول در حالت است که فاصله بين رديف ها 50-70 سانتي متر و فاصله گياهان روي رديف ها 15-35 سانتي متر باشد بدست ميايد. اگر تراکم گياه زياد باشد باعث تشکيل طبق هاي کوچک ميگردد و اين طبق هاي سريع تر خشک ميشوند و به هنگام رسيدن بصورت قايم فرار ميگيرند و در نتيجه جمع آوري ميکانيکي آنها ساده تر ميشود.

بحراني ترين زمان کمبود رطوبت براي آفتاب پرست سه هفته قبل و سه هفته از گل دهي است و اثر تنش رطوبت بر عملکرد عمدتاً ناشي از کاهش تعداد تخم هاي بارور ميباشد. (12)

مقدار بذر و عمق کاشت :

          مقدار بذر مصرفي در هر هکتار با توجه به روش کاشت و فاصله رديف ها متفاوت است. مقدار بذر در کشت رديفي 6-8 کيلو گرام در هکتار و در زراعت هاي دست پاش 10-12 و گاهي نيز بيشتر کاشته ميشود. مقدار بذر 10-15 کيلو در هکتار است و تا برداشت محصول بايد 2 بار گياهان هرزه را از ميان کشتزار دور نموده تا مواد غذائي زمين به مصرف تغذيه گياهان اصلي برسد. (8)

عمق کاشت بذر بسته به جنس خاک و ميزان رطوبت موجود در خاک متفاوت خواهد بود. در اراضي شني و سبک حدود 7-8 سانتي متر و در اراضي رسي و سنيگين 4-6 سانتي و به همين نسبت در اراضي رسي شني 5-6 سانتي متر خواهد بود. (7)

          در زراعت ديم آفتاب پرست در صورت که با بذر افشان کشت ميشود بايد توجه داشت که عمق کاشت طوري تنظيم شود که بذر روي بستر مرطوب خاک در رطوبت ذخيره شده در خاک قرار داده شود تا سبز شدن آن بهتر ميسر باشد. کاشته شدن بذر ها در عمق يکسان از اهميت فوق العاده برخوردار است. زيرا بذر که در عمق يکنواخت قرار گرفته باشد با هم سبز شده و با هم رشد کرده و بزرگ ميشوند و مزرعه يکنواخت حاصل ميگردد که گل کردن آنها و رسيدن طبق ها در يک زمان خواهد بود و در نتيجه برداشت با حد اکثر محصول امکان پذير است. ولي در مزارع که عمق کاشت يکسان نبوده و بته ها يکنواخت رشد نداشته باشند بته هاي قوي و بلند روي بته هاي ضعيف و کوتاه سايه انداخته و از رشد و رسيدن آنها جلوگيري نموده و چون خود داراي طبق بزرگ ميشوند که در زمان و يا موقع القاح دچار کمبودي دانه گرده شده و بيشتر دانه ها پوک ميشوند و در نهايت امر مقدار محصول که توليد ميشود کاهش فراوان دارد. (7)

تاريخ کاشت:

          کشت به موقع آفتاب پرست يکي از عوامل بسيار مهم در موفقيت زراعت است. بهترين زمان زرع موقع است که درجه حرارت خاک 8-10 درجه سانتي گراد باشد تا درجه حرارت مناسب براي سبز شدن گياه وجود داشته باشد. صحيح بودن زمان کشت يا زرع نه تنها به باز دهي محصول بلکه به نسبت مغز به پوسته نيز اثر ميگذارد و تاخير در کشت معمولاً وزن تخم را کاهش ميدهد و بيشترين خسارات متوجه مغز دانه ها ميگردد. (7)

معمولاً زرعه آفتاب پرست را در افغانستان ميتوان توصيه نمود که زرعه تخم در مناطق گرم سير از نيمه دوم درجه حرارت در مناطق معتدل از اوايل حوت در نواحي معتدله سرد سير از اوايل حوت و در مناطق سرد تر از اوايل حمل و در مناطق خيلي سرد از نيمه دوم حمل صورت ميگيرد. (7)

          مهم ترين هدف متخصصان اصلاح افزايش ميزان روغن در دانه، کاهش ارتفاع بته و داخل نمودن ويژگي هاي مقاومت در برابر آفات و بيماري ها است و ارقام هايبريدي تهيه شده که ساقه آنها کوتاه و براي توليد ميکانيزه مناسب است و ارقام هايبريد اکثراً پر محصول و يکنواخت بوده و روغن آنها نيز در سطح بالا است. ارقام هايبريد که در ايران نتيجه خوبي داشته ارقام 52 و 53 روماني و Inravv.2 فرانسوي که به سفيدک دروغي نيز مقاوم است و روماني آنرا اصلاح کرده رقم است پا بلند و نسبتاً دير رس و به 110-120 روز وقت نياز دارد و ميزان روغن آن 48-50 فيصد است. (7)

          رقم ويمنک 8931 که شبيه به رکود بوده و قابليت سازگاري آن از رکود بيشتر است اين رقم نيز پا بلند و ساقه آن به بيش از 2 متر ميرسد و روغن آن بين 47-49 فيصد است.

رقم Nsp317 که مبداي آن يوگوسلاوي است و طول دوره رويش آن 110 روز و ارتفاع متوسط آن 170 سانتي متر است و حدود 49 فيصد روغن دارد. رقم وينميک 6540 که رقم روسي است و رقم زاريا که روسي و متوسط رس است روغن آن معادل 48 فيصد است و بيشتر آنرا در مناطق سرد سير ميتوان کاشت. همچنان رقم پوچ نيز روسي بوده و از رکود زود رس تر است و مقاومت بيشتر نسبت به گرما دارد. ميزان روغن آن نيز تا 84-50 فيصد است. (7)

نياز هاي اقليمي:

اين گياه متناسب مناطق گرمسيري است. با توجه به اين که آفتاب پرست به تغييرات طول روز حساس نيست ترتيب زماني رشد رويشي، ميوه دهي و بلوغ در همه عرض هاي جغرافياوي يکسان است. در 1974 آفتاب پرست بهتر از بسياري از گياهان زراعي يکساله قادر به تحمل خشکي است. زيرا کارا ترين گياه در استخراج آب خاک است. مصرف زياد آب پس از مرحله 50 فيصد گل دهي تاثير مطلوب بيشتري بر عملکرد دانه نسبت به کل مصرف آب در طي فصل رشد دارد. (9)

آفتاب پرست براي تلقي و نمو بذر نيازمند هواي گرم است. درجه حرارت پائين با تاثير بر فعاليت حشرات، گرده افشاني و ميتابوليزم گياه از فرايند هاي گرده افشاني و القاح جلوگيري نموده يا به تاخير مي اندازد. درجه حرارت بيشتر از 30 درجه سانتي گراد نيز ممکن است از گرده افشاني طبيعي و تلقي جلوگيري نمايد. درجه حرارت اين گياه حدود 18-25 درجه سانتي گراد است. (9)

 

نياز هاي خاکي:

          آفتاب پرست در طيف وسيعي از خاکها رشد ميکند اما خاکهاي عميق که ظرفيت ذخيره آب آنها بالا است ترجيع ميدهد. اين گياه تا حدي به شوري خاک مقاوم است. مارفولوژي رشد و نمو آن شامل بيش از 100 گونه است اما تقريباً 50 گونه آن در شمال امريکا به طور مفصل مورد مطالعه قرار گرفته اند. شکل يکساله و چند ساله ديده ميشود. در بين گونه هاي يکساله تنها گونة زراعي H annus نقش بسيار مهم را در توليد زراعتي دارد. (9)

آبياري :

          در موسوم خزان از روي امکانات براي تهيه آب مساويانه و ايجاد ذخيره ثابت رطوبت در طبقه خاک، سکونت ريشه ها از آبياري ذخيروي کار گرفته ميشود. آب در طبقات عميق خاک تا مرحله گل شدن آفتاب پرست که ضروريات نبات به آب خيلي بلند ميرود نگهداشته ميشود. (4)

نورم آبياري ذخيروي با در نظر داشت شرايط محيطي و عمق سطوح آبهاي زير زميني تعين ميشود. در صورت که عمق آنها از 2-10.5 متر کمتر باشد از آبياري هاي ذخيروي کار گرفته نميشود. در صورت عمق 2.5-3 متري نورم اين نوع آبياري 800-1000 متر مکعب و در عمق 3 متر  1000-1500 متر مکعب في هکتار تشکيل ميدهد. در اين مورد حجم رطوبت خاک و رطوبت آن قبل از آبيار نيز محاسبه ميشود. آبياري هاي ذخيروي تعداد تخمهاي مغز خالي را کم ميسازد و فيصدي روغن آنرا زياد ميسازد. (4)

          براي رفع مکمل احتياجات آب نبات آفتاب پرست به آبياري هاي نموئي نيز ضرورت احساس ميگردد. در خاکهاي نرم سطح رطوبت قبل از آبياري به ترتيب تا 65 و 75 فيصد سرحد نهائي ظرفيت رطوبت مزرعه کم ميگردد. وقفه در رطوبت مخصوصاً در مرحله بوجود آمدن سبد هاي و تشکيل شدن تخمها مجاز نميباشد. تطبيق نا وقت تر آبياري ها در مرحله گل شدن باعث تقليل حاصل تخم ميگردد. اوقات و تعداد آبياري بايد با در نظر داشت شرايط مترولوژيکي و آبياري ذخيروي تعين گردد. در صورت عدم موجوديت آن به تعداد آبياري ها افزوده ميشود. (4)

 

 

استعمال کود:

          استعمال کود و تطبيق آبياري در مزرعه آفتاب پرست همزمان صورت ميگيرد. کود حيواني را به انداز 30-40 تن في هکتار قبل از بذر استعمال مينمايند. در يک تجربه واضيح گرديده است که اگر در مزرعه آفتاب پرست کود  استعمال گردد و از آبياري صرف نظر شود مقدار حاصلات آن به 1.88 تن في هکتار ميرسد و اگر در مزرعه آفتاب پرست آبياري تطبيق شود و از استعمال کود صرف نظر گردد در آن صورت مقدار حاصلات آن به 3.45 تن مصادف ميباشد و اگر همزمان آبياري و کود پاشي در آن عملي گردد مقدار حاصلات آنرا 4.55 تن في هکتار بلند ميبرد. (3)

با توجه به اينکه کود فاسفورس و پوتاشيم و نيم از کود نايتروجن در موقع کشت به زمين داده شود متباقي کود نايتروجن را ميتوان زمان که گياه حدود 30 سانتي متر ارتفاع دارد يا در مرحله که 8 برگ دارد در زمين پخش نمود و در صورت پخش آن بايد توجه داشت که ماشين به بته ها صدمه وارد نسازد. وجود نايتروجن کافي در خاک بر قابليت زيست و قوت گياه چه ها و تجموع  پروتين در بذر ها يا تخم ها تاثيز زياد دارد ولي تاثير مستقيم آن بر وزن تخم اين است که پوسته به مغز دانه و ميزان اجزاي تشکيل دهنده ورغن گزارش نشده است. ولي کافي بودن نايتروجن سبب پيدايش مقدار بذر هاي پر نشده يا پوک در وسط طبق ها گرديده است.( 7)

مقدار کود هاي کيمياوي که در مزارع آفتاب پرست پاش داده ميشوند 60-75 کيلو گرام تعين گرديده است. کود هاي فاسفورس دار و پوتاشيم دار را اکثراً تحت قلبه تير ماهي و نايتروجن دار را در موسوم بهار تحت کلتيواتور پاش ميدهند.

          بذر تخم آفتاب پرست توسط تخم پاش ها طور تحقق پيدا ميکند که فاصله بين قطار ها 70 سانتي متر و فاصله بين تخم ها در قطار 18-20 سانتي متر ميباشد. به اين اساس تعداد بته هاي که تا وقت رفع حاصل در مزرعه باقي ميماند به 50000-60000 في هکتار ميرسد. وقت مناسب بذر تخم آفتاب پرست آن است که حرارت خاک به اندازه عمق تخم در حدود 8-10 درجه سانتي گراد را تشکيل دهد. براي از بين بردن گياهان هرزه مزرعه از کلتيواتور استفاده ميشود. ضريب مصارف آب نبات آفتاب پرست در حدود 720 -1850 متر مکعب في تن تخم را تشکيل ميدهد.( 3)

 

علل پوکي دانه آفتاب پرست

          محصول دانه آفتاب پرست همبستگي تنگاتنگي با تعداد گلهاي تلقي شده طبق دارد. هر قدر تعداد گلهاي طبق بيشتر و عمل القاح موفقيت آميز تر باشد به همان اندازه عملکرد دانه بيشتر خواهد بود. در آفتاب پرست ابتدا تشکيل گلهاي ميوه ئي در هنگام وجود 3-4 برگه در بته فراهم ميگردد. در حقيقت پس از اين مرحله است که گلهاي ميله ئي هر طبق تحت تاثير عوامل محيطي قرار ميگيرند به ويژه از بين اين عوامل حرارت، رطوبت و تغذيه در عملکرد بسيار موثر خواهد بود. اثر شرايط آب و هوا و عوامل محيطي در پوکي و يا عدم پوکي دانه بي نهايت مهم ميباشد. تعداد گلهاي ميله ئي هر طبق در شرايط عادي 800-1500 بيشتر گزارش شده است. درجه حرارت مناطق که گل کردن آفتاب پرست برابر به گرماي هوا و کمي رطوبت نسبي باشد گلهاي ميله ئي صدمه ميبيند که اين امر باعث افزايش پوکي دانه و نقصان فاحش محصول ميگردد. اگر درجه حرارت در مرحله گل دهي و گرده افشاني از 10 درجه سانتي گراد کمتر و يا از 40 درجه سانتي گراد بيشتر باشد القاح به خوبي صورت نگرفته و پوکي دانه افزايش ميابد. (2)

          اگر ظرفيت رطوبت خاک کمتر از 60 فيصد باشد آب به قدر کافي جذب بته نشده و دانه ها کم و بيش پوک خواهد شد. در هواي باراني حشرات گرده افشان که بيش از 85 فيصد القاح را انجام ميدهند فعاليت نداشته و عمل القاح صورت نخواهد گرفت. در مرحلة القاح بارندگي هاي پايا نسبت به باران هاي کم دوام پوکي دانه را افزايش ميدهد. اگر دانه آفتاب پرست درمعرض نور شديد به مدت زيادي قرار گيرد قابليت باروري آن کاهش يافته و يا به طور کلي از بين ميرود. (2)

مبارزه با علفهاي هرزه:

          با توجه به اين که گياه چه هاي آفتاب پرست با علفهاي هرزه قدرت رقابت خوبي داشته باشند و از طرفي وجود علفهاي هرزه علاوه برکند کردن سرعت رشد باعث از بين رفتن آب و مواد غذائي خاک شده و به دليل مصرف آب ذخيره شده ريشه نميتواند به خوبي در خاک فرو رفته و ضمن استحکام بيشتر از آبهاي سطوح پائين تري خاک استفاده نمايد. (7)

البته چون بته هاي آفتاب پرست ريشه نسبتاً سطحي دارند و جين ميکانيزه ممکن است به بته هاي جوان آسيب برساند اين وجين تا حد امکان سطحي باشد و به محض آنکه گياه چه هاي آنقدر قوي شدند که بتوانند چنين روشي را تحمل نمايند استفاده از آن بلا مانع است و از ابزار ها نيز طوري انتخاب شوند که خاک را به سمت رديف بته هاي هدايت نمايد و معمولاً زمان انجام ميشود که ارتفاع بته ها بين 15-25 سانتي متري باشد. از علف کش هاي قبل از سبز شدن گياه نيز ميتوان استفاده نمود. (7) 

هر چند مصرف سموم علف کش براي از بين بردن علفهاي هرزه آفتاب پرست چندان معمولي نميباشد ولي بررسي هاي که در ايران به عمل آمده است ميتوان از سموم زير يا حد اقل تاثير بر روي گياه اصلي استفاده نمود. علف کش Geasgard 50 به ميزان 3 کيلوگرام در هکتار و Lasso به ميزان 5 کيلوگرام در هکتار و همچنين Lasso Aflon به ميزان 4 کيلو گرام Lasso و 2.25 گرام Alfan مناسب بوده اند. (7)

مبارزه با آفات:

          آفات که بشتر از در زراعت آفتاب پرست بيشتر زيان به بار مياورند عبارت اند ازک

1.    پروانه دانه خور آفتاب پرست (Homoedsoma Nebulella) پروانه کوچک است که لارواي آن صورتي رنگ و سر قهوه ئي دارد. از مغز دانه ها تغذيه مينمايد. (7)

2.    سوسک هاي گرده خور (Epicometis Hirta-Oxythyrea-Cunctella) سوسک هاي هستند که در موقع به گل رفتن بته ها بروي طبق ها ظاهر شده و به تغذيه از گل ها ميپردازند.

3.    کارادينا يا کرم برگخوار لبلوي قند (Exigua Spodopetra) که از برگ گياه تغذيه ميکند.

4.    پروانة پرودينا (Prodina Litura) که خسارات آن توسط لاروا به صورت تغذيه از برگ است. (7)

5.    شبپره زمستاني يا کرم طوقه بر (Agrotis Segetum) در خاک زندگي نموده و طوقه هاي قطع مينمايد.

6.    کلاغف کبوتر و گنجشک که به طبق هاي که دانه بسته اند حمله نموده و خسارات زيادي به بار مياورد که بهتر است به موقع با آنها مبارزه گردد. (7)

پروانه ديگر دانه خور آفتاب پرست (Sunflower Moth) لارواي اين آفت از اندام هاي زايشي آفتاب پرست شامل گل، برگچه و دانه تغذيه ميکند. مناطق انتشار اين حشره در کشور هاي شوروي سابق، هندوستان، پاکستان، الجزاير و غرب اروپا وجود دارد. در ايران نيز در اکثر نواحي کشت آفتاب پرست انتشار داشته و تا کنون از گرگان، علي آباد، مغان، کرج و رامين شيراز و خوزستان جمع آوري و گزارش شده است. (6)

بدن حشره کامل به طول 12 ملي متر عرض بدن با بالهاي باز حدود 22-27 ملي متر است. بالهاي جلوئي به رنگ خاکستري روشن تا خاکستري مايل به زرد داراي دو جفت نقطه سياه در وسط هر يک از بالهاي جلوئي است که با پولک هاي تيره يا سياه پوشيده شده است. بالهاي زيرين کم عرض و کم رنگ تر از بالهاي جلوئي شفاف و داراي رنگ بالهاي تيره و در حاشية آنها نيز نوار تيره ئي وجود دارد. (6)

          اندازه تخم ها کمتر از 1 ملي متر به رنگ سفيد متمايل به زرد کشيده و در قسمت انتها گرد و خيلي شکنند ميباشند. لاروا هاي اين آفات از مراحل مختلف زايشي آفتاب پرست تقويه ميکنند. بطوريکه تغذيه آنها از گلها و يا برگچه ها صورت ميگيرد ولي اين تغذيه خيلي شديد نميباشد. و پس از تشکيل دانه ها نيز آنها را مورد حمله قرار ميدهد. علايم خسارات اغلب به صورت لکه هاي نا منظم روي طبق گل آفتاب پرست ظاهر ميشود و تعداد اين لکه ها بسته به شدت حمله مغير است. خسارات ابتدا در قسمتهاي کناري طبق ديده ميشود ولي به تدريج که دانه هاي کناري سخت ميشوند لاروا به دانه هاي ميان طبق که همچنان نرم و آبدار هستند حمله نموده و تغذيه مينمايند. (6)

مبارزه با امراض:

          بيماري ها که نيز ممکن است عوامل قارچي يا بکتريائي و غيره داشته باشد عبارت اند از:

1.    سفيد داخلي آفتاب پرست (Plasmopura halsetedi) که در محيط هاي مرطوب در سطح زيرين برگها توده سفيد رنگي بوجود مياورند و بته ها از رشد باز ميمانند.

2.    بيماري پوسيدگي طوقه آفتاب پرست (Scherotina Libetiana) که در راه ريشه به آفتاب پرست حمله و در ناحيه طوقي پوسيدگي ايجاد و باعث مرگ گياه ميشود. (7)

3.    بيماري هاي بته ميري (Phytophitra) که نخست پائين ساقه را تا چندين سانتي متري بالاي خاک مورد حمله قرار ميدهند که بته پژمرده وبالاخره خشک ميگردد.

4.    بيماري لکه قهوئي برگ آفتاب پرست (Alternaria-Spp) که ابتدا لکه هاي قهوه ئي روي برگ ظاهر و به تدريج بزرگ شده و تمام سطح را فراه ميگيرد و آنرا خشک ميکند. (7)

5.    بيماري سفيدک سطحي آفتاب پرست (Liviellula taurica) بصورت پوش سفيد رنگي در سطح برگ ظاهر ميشود.

6.    پوسيدگي طبق آفتاب پرست که در مناطق که رطوبت زياد است ديده ميشود و بيشتر نتيجه فعاليت سپروفايت ها است که به طبق هاي زخمي شده حمله مينمايد که بايد به حشرات و پرندگان که باعث زخمي شدن طبق ميشوند مبارزه و سعي کرد از زخمي شدن طبق بوسيله گارگران يا ابزار کار جلوگيري به عمل آيد. (7)

جمع آوري آفتاب پرست:

          جمع آوري يا رفع حاصل گل آفتاب پرست را در موقع آغاز مينمايند که قرص هاي نبات به کلي پخته شده و دانه هاي تخم سخت گرديه باشد. علايم مشخصه پخته شدن نبات را از زرد کشتن و خشک شدن برگهاي نبات و قرص نبات ميدانند. در اين وقت رطوبت دانه يا تخم آفتاب پرست از 12-14 فيصد تجاوز نميکند.

بعداً قرص هاي آفتاب پرست را معروض به آفتاب ساخته ميده مينايند و به اين ترتيب تخم آنرا ميگيرند. بعداً تخم را سورت بندي نموده و در ذخيره هاي محافظت ميکنند. (10)

          طبق آفتاب پرست که ابتدا سبز رنگ است به تدريج سفيد رنگ بعد زرد رنگ و در نهايت شروع به قهوئي شدن مينمايد. طي 2-3 هفته آخر دورة رسيدن انجام ميشود که در اين مدت به تدريج مقدار رطوبت دانه ها کم شده و مقدار روغن و وزن هزار دانه افزايش ميابد. رسيدن معمولاً از خارج به داخل طبق انجام ميشود. برداشت هنگام آغاز ميگردد که پشت طبق ها به رنگ مايل به قهوئي در آمده و برگهاي کناري طبق قهوئي شده باشد. به طور معمول ورايتي هاي پا بلند 120-160 روز ورايتي هاي پا کوتاه 90-120 روز پس از کشت آماده جمع آوري ميشوند. جمع آوري زود موجب پوسيدگي دانه ها و جمع آوري دير هنگام موجب ريزش دانه و خسارات حملة پرندگان خواهد شد. جمع آوري ممکن است با دست يا کمباين انجام شود. انتخاب روش جمع آوري دستي در مناطق که کمباين نباشد يا مناطق کوهستاني به علت کوچک بودن مزارع يا جاي که کارگر خيلي ارزان بوده يا به دليل نبودن کار هاي ديگر و ايجاد اشتغال براي کارگران ممکن است اجرا شود. (8)

 

 

 

 

 

 

 

مأخذ

1.    احمدي- محمد شعيب- فضل الدين فضل- غلام صديق زهيب- زراعت تاجکستان- ص ص- 243-250

2.    الياري- هوشنگ و فرييرزشکاری- فريد شکاري- دانه هاي روغني زراعت و فزيولوژي- انتشارات حميدي- 1379- ص ص-63-64

3.    حسيني- سکندر- نباتات صنعتي- مرکز نشراتي صباح- 1384- ص 38

4.    حسيني- (ص)- زراعت آبي- کتب درسي پوهنتون کابل- ص ص-450-457

5.    حکمتي- جمشيد- گلهاي فصلي يا گلهاي آزاد- نشر علوم کشاورزي- 1382- ص 96

6.    خانجاني- محمد- آفات گياهان زراعي ايران- دانشگاه بوعلي سينا- 1383- ص ص- 566-567

7.    رستگار- محمد علي- زراعت گياهان صنعتي- انتشارات بروهنمد- 1384- ص 194

8.    طراح- محمد داود- آشنائي با کشاورزي و دام پروري- انتشارات مدرسه- 1375- ص -94

9.    فاجريا- آنکا- افزايش عملکرد گياهان- 1386- ص ص- 231-232

10.                       کرهنيار- فراموز- عبدالمجيد- احمدي- اساسات زراعت- 1364- کابل- ص ص- 101-108

11.                       کريمي- هادي- زراعت و اصلاح گياهان علوفه ئي- انتشارات و چاپ دانشگاهي تهران- 1379- ص ص- 300-303

12.                       کوچکي- عوض- زراعت در مناطق خشک- انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد- 1384- ص ص- 133-134

 

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه سوم خرداد 1388ساعت 10:12  توسط فرهاد احمدیار  | 

      مقدمه:

       منشأ آب در خاک و روابط آن به نموی گیاهان از همه نزولات آسمانی (برف،باران و شبنم ) آبهای زیر زمینی و سپس مقدار ناچیز رطوبت هوا است. آبهای وارده به خاک از راه های طبیعی (بارنده گی و غیره ) و مصنوعی (آبیاری ) بسته به نیروی نگهداری خاک  ، قسمت جذب سطوح ذرات شده ، مقدار نیز به پایین نفوذ میکند .عمدتاً استعداد  نگهداری آب وهم چنان قابلیت نفوذ آب به طبقات زیرین با قطرات ذرات خلل ، فرج  و عوامل نگهدارنده  است مانند کلوئیدهای عضوی و معدنی بستگی دارد.چنانکه با افزایش نسبت مقداری ذرات رس یعنی با کاهش نسبت فضا های درشت به منافذ ریز خاک ،نیروی نگهداری و روابط  آن نیز زیاد میشود.            
تأثیر بافت خاک بر روی رطوبت قابل استفاده گیاه

 ظرفیت نگهداری رطوبت در خاک به دو عامل بستگی دارد، یکی سطح رویه جواری  و دیگری حجم خلل و فرج خاک. بنابر این ظرفیت نگهداری هم به بافت و هم به ساختمان خاک هر دو بسته است . در رابطه با بافت خاکهای ریز بافت حد اکثر ظرفیت نگهداری آب را دار می باشند لکن حد اکثر رطوبت قابل استفاده مربوط به خاکهای بافت متوسط و بویژه خاکهای است که مقادیر زیادی سلت و شن خیلی ریز در ترکیب بافت ]آنها وجود دارد که در شکل (1) نشان داده شده است.

هر چه بافت خاک ریز تر می گردد در حدود کوچکتر از رطوبت ظرفیت زراعتی قابل استفاده گیاه است. به طور که در مورد خاکــــــــــهای راس فقط

 40 فیصد رطوبت قابل استفاده می باشد.

 

32

34

 

 


نقطه پژمرده گی

رطوبت قابل استفاده

8

 

 

0

16

24

 

0

8

16

24

 

راس  -  لوم راس سنگی- لوم راس-  سیلت لوم            لوم         لوم شن ریز      لوم شن            شن ریز            شن

 

 

 

 


شکل (1) رابطه بافت و ظرفیت نگهداری رطوبت قابل استفاده در خاک.

    نحوه خروج آب از خاک توسط گیاه:   

     هنگامیکه پتانسیل آب در خاک در ناحیه ریشه زا بالا و یا نزدیک به رطوبت ظرفیت مزرعه رسید گیاه آب مورد نیاز خود را در خاک سطحی و اطراف پایه درخت که مقدار اکسیجن هم فراوان است جذب مینماید لکن در نتیجه مصرف آب و خشک شدن خاک در قسمت سطحی خاک گیاه آب مورد نیاز خود را از خاک تحتانی که حاوی مقدار کمی اکسیجن ول مقدار زیاد آب است جذب مینماید. البته به شرطی است که خاک حدوداً آبیاری نگردد و یا  بارانی رخ ندهد. شکل (2) جذب رطوبت از خاک را نشان میدهد  هنگامیکه لایه ها فوقانی خاک مجدّداً   توسط باران یا آب آبیاری مرطوب شوند گیاه نیز مجدداً آب را در قسمت های سطحی جذب مینماید. این گونه نحوه جذب رطوبت باعث میگردد نفوذ ریشه گیاه در سلولهای خشک نسبت به سلولهای مرطوب بیشتر و عیمق بدست آورد.

         7.5    5.0     2.5             9.0    7.5    5.0       2.5              7.5        5.0         2.5     0 

گیاهان مثل رشقه که داری ریشه عمیق و فصل رویش طولانی هستند مقادیر بیشتر آب از لایه های ریز 30 سانتی متر جذب مینمایند.

 

 

 

Text Box:    عمق به سانتی متر 30          60             90Text Box: آب مصرفی ملی متر در هفته 

 

 


هفته چهارم                                    هفته دوم                         هفته اول

           
       ابتدا رطوبت موجود در لابه های فوقانی خاک مصرف میگردد و سپس هرچه در زمان آبیاری می گذرد رطوبت لایه های عمیقتر خاک مصرف میشود. نتایج از نحوه استفاده از آب و مناطق جنگلی متفاوت و تابع نوع درختان جنگلی است در این مناطق خود را زیاد بوسیله تاج درختان پخش میگردد.

     به عنوان مثال جنگل های کاج و سخت چوب 5 سانتی متر از آب باران را به هوا پرتاب مینمایند که نهاّیتا بصورت تبخیر از دست میرود و حدوداً همین مقدار باران باید بیش از 1 سانتی متر باشد تا آب بدون لایه های معدنی زیرین خاک نفوذ نماید.

     باران های فراوان که در مناطق مرطوب نازل میگردد منجر به خیس شدن لایه های سطحی و در نتیجه  تولید ریشه های فراوان سطحی در این گونه نقاط جنگلی میشود و به هر حال هر چند که جذب آب  از لایه های زیرین بسیار نا چیز است ولی از نظر تحمل خشکی در سال های خشک حایز اهمیت زیادی میباشد.

69

رشقه                   گندم               خربوزه          پیاز        عمق به cm

25

6

36

25

17

9

8

5

30

14

12

 

16

11

7

 

 

5

 

5

38

31

20

11

30

60

90

120

150

180

210

240

شکل (3)

 

 

 

 

 

 

 

 


        درصد آب جذب شده از هر 30 سانتی متر خاک آبیاری شده و در  آویزونا پیاز یک گیاه یک ساله و داری ریشه های کم عمق و کشت زمین  است.

       به مقدار 44 سانتی متر آب مصرف میکند . در حالیکه رشقه که گیاه دایمی و دارای ریشه های عمیق است 186 سانتی متر آب مصرف میــــــکند

( نتایج آزمایشی از بولتن فنی ایستگاه تحقیقات کشاورزی آریزونا شماره 149 سال 1940  اخذ شده است).

 

جذب رطوبت از خاک و تعریق آن بوسیله گیاه

      مقدار آبی که درازی تولید کی کیلو گرام وزن خشک گیاه وسیله تعریق در دست میرود توسط مثانتز و بریگز در اوایل قرن حاضر محاسبه گردیده است این عمل در گل دان های سرپوشیده که فقط شاخ و برگ کیا هان از سوراخ های تعبیه شده در سطح آن ها در معرض هوای آزاد قرار میگیرد صورت گرفته است مقدار آب مصرفی بوسیله توزین گل دان ها بدست آمد و سپس گیاه را جهت تعیین وزن خشک آنها برداشت مینمایند.برخی از نتایج آزمایشهای مزبور که در جدول (1) آورده شده نشان میدهد که درازای تولید هر گرام وزن گیاه خشک 500 گرام آب از راه تعریق خارج میشود از طرفی مقدار تعریق نیز در گیاهان متفاوت است.

     تعریق گیاه نیز تحت تأثیر عوامل از قبیلی نور مستقیم خورشید ، درجه حرارت هوا،رطوبت ، جریان باد و فشار اتمسفر قرار دارند. بنابراین مقدار آب از دست رفته بوسیله تعریق نیز ممکن است از سالی به سال دیگر متفاوت باشد.


      به این صورت از پژمرده شدن گیاهان بریده و قلمه های که درون کیسه پلاستیکی نگه داری میشوند جلوگیری بعمل آمده و مجدداً گیاه میتواند در گلخانه ره شد خود ادامه دهد.

آب از دست رفته بوسیله تعریق (بر حسب کیلو گرام) درازی هر کیلو گرام وزن تولید شده

نوع گیاه

1911

1912

1913

حد اکثر تغیرات

متوسط

گندم

468

394

494

102

452.7

جو دو سر

610

422

617

194

551.7

جواری

368

280

399

119

349

سو رقوم

298

238

394

41

277

رشقه

1068

657

834

411

853

 

نتایج Briggs         Shantz  سال  1914

ارتباط که بین خاک ، گیاه و وجود دارد بصورت فرموله Spac  در آمده است.آن S   معنی خاک (Soil) P  به معنی گیاه (Plant) A  به معنی هوا

( Atmosphere ) و C  به معنی اتصال یا  Continuum میباشد. تعریق آب بوسیله گیاه مهمترین نیروی است که منجر به جذب آب از خاک توسط ریشه میگردد. هنگامیکه گیاه رطوبت را بصورت ( آوند های آبکش) به ریشه منتقل میگردد پتانسیل رطوبتی برگ کم شده در گزیلم ساقه معمولاً4 تا 5 بار  وحتی پاین تر است این نیرو برای رساندن آب به اندمهای هوایی  گیاه بخوبی تکافو مینماید در هر حال  بعضی اوقات پتانسیل آب  در گیاهان مناطق صحرایی تا 80 بار هم تنزیل پیدا میکند.


      آب مصرفی گیاهان:

     آب مصرفی گیاهان مقدار آبی است که در اثر تبخیر از سطح خاک و تعریق بوسیله گیاهان در طول رشد فصل از دست میرود . تغیرات مقدار آب مصرفی در گیاهان مختلف زیاد میباشد به عنوان مثال مقدار آب مصرفی برای گیاهان با فصل رشد طولانی و در منطقه خشک به بیش از 75 سانتی متر هم میرسد . مقدار آب مصرفی برای گیاهان سویا به طور متوسط 60 سانتی متر است که اوسط روزانه  آن در حدود 0.4 تا 0.5 سانتی متر میباشد.

      تبخیر آب چه از سطح خاک و چه از سطح گیاه احتیاج به انرژی دارد. بنابراین عوامل اقلیمی نقش عمده ای را رد تبخیر بازی مینماید . و این نکته در جدول (1) که مقدار تعریق جهت تولید یک گرام ماده خشک از سالی به سال دیگر در گیاهان مختلف متغیر است کاملاً آشکار میباشد. در حقیقت گیاهان سبز درحال رشد  هنگامیکه تمام سطح خاک را پوشانیده اند ممکن است آبرا در مقایسه با تبخیر از سطح آزاد با سرعت بیشتر از دست دهنـــــد

 ( از طریق تعریق )این امر هنگامی صورت میگیرد که پتانسیل آب در خاک بالا باشد.

       مقدار آب مصرفی روزانه گیاهان مختلف در صورت که پوشش آنها متراکم بوده و کاملاً سبز باشند و پتانسیل آب در خاک هم بالا باشد گیاهان یکسان است  لیکن اختلاف بین آب مصرفی در گیاهان مختلف یکی مربوط است بطول دوران رشد و انطباق دوران رشد با فصول مختلف سال به شکل (4) توجه شود.


صفحه 20  سال 1959

حروف انگلیسی ماه های سال را نشان میدهد.

      شکل (4) توزیع فصلی آب مصرفی گیاهان رشقه و جواری تاریخ برداشت با نشانه ها مشخص گردیده است. ( اقتباس از هدف آب در کشاورزی توسط

    جلد اول Advan in Agrun  در نشریه Argus D. E

  J   F  M    A     M   J   A  S    O   N    D

جواری      

رشقه

 

Text Box: تبخیر و تعرق جمع شده         
      حالات مختلف آب در خاک:

      بغیر از آبهای سطح الا رضی و جاری که وضع و حالت آنها تا حدودی مشخص است، آبهای وارد شده به لایه های خاک ،تحت تأثیر نیروه فزیکی ،کیمیای و فزیوکیمیاوی به صورت های گوناگون  در آمده و کم و بیش تحریک میابد . لذا با توجه به انواع ترکیبات جامد وضع اجتماعی و ساختمانی ویژه گی   آنها ،نیروی مختلفی به مولکولهای آب ، روی فعال و پر تحرک آب وارد کشته و یا بر عکس خود قدرت فعل و انفعالی مولکولهای آب ،روی ذرات خاک اثرات متفاوتی وارد می سازد. برسی نیروهای وارده از طرف ذرات خاک به آب و بر عکس را میتوان به صورت زیر خلاصه نمود.

         الف: جذب ادهزیون(Adhesion):

         استعداد جذب و کشش الکتروستاتیکی یک ماده نسبت به مولکولهای ماده دیگر توسط نیروی آدهزیون انجام میگیرد و بدین نحوه قابل توجیه است.

       ترکیبات دارای فعالیت سطحی  الکترویکی ، در سطح مرزی خود ،کم و بیش بار های اشباه نشده  منفی یا مثبت  هستند که قادر ند مالیکولهای یک ماده دیگر حامل بارهای مخالف را بطرف خود جذب نمایند. 

      در بین ذرات ریز تشکیل دهنده رس نیز تفاوت های زیادی در قدرت جذبی آب وجود دارد . چنانچه رسهای مونتموریلونیتی  استعداد جذب و نگهداری شدیدی دارند.مخصوصاً اگر اشباع  کاتیونی در سطوح سه گانه این رس، بیشتر از نوع کتیون سدیم باشد ،شدت جذب و نگهداری آب بیشتر خواهد بود. توانایی جذبی این رس در اشباع کاتیونی متفاوت برای آب را میتوان از جدول زیر برداشت نمود:

 

نوع  کاتیون  اشباعی

توانائی جذب آب (گرم در100 گرام رس)

H

Na

Ca

180

670

360

 

جدول (2) قدرت جذب آب در رس مونتموریلونیت با اشباع کاتیونی متفاوت.

 

 

 

 

 

        105o

 

 

 

 

                

    

    

 

 

  

   +    

   H

         +

         H

 

 


شکل (5) نمایش مالیکولهای 

 دو قطبی آب،آدهزیون و کوهزین

0

- -

- -         +              +         - -

0          H             H         0

 

 

 

 

H         H      0           H        H

+           +     - -           +         +

- -           +   +

0            H  H

 

 

 

 

 

 

H   H              0

+    +               - -

+

H

+

H

0

37-30o


 

 

 

                            کشش کوهزیونی از طرف پائین بیشتر از نیروی

                               آدهریون بین آب و هوای تماسی است.

. . . . . . . . . . ..  .. . . . . .. . . .. . ........ . .. .......

..................................

........................................................................................................................................................................................................................................................................... . ..

         حالت Meniscus

      

           نیروی آدهزیون بین

            شیشه  و آب بیشتر

            از کوهزیون است.

 

 

 

 

 

            نیروی کوهزیون

             از طرف بر روی

             مالیکولهای  آب

             اثر میکند.

 

شکل (6) مربوط به شکل (5) است.

 

+ نوشته شده در  یکشنبه سوم خرداد 1388ساعت 10:8  توسط فرهاد احمدیار  |