بهاران
اجتماعی فرهنگی سیاسی زراعتی ورزشی
کمپوست کمپوست عبارت ازبقایای گیاهی وحیوانی است که تحت شرایط پوسیده گی وتجزیه قرارگرفته باشد طوریکه تمام موادسمی یازهری آنهاازبین رفته باشبد برای تهیه کمپوست می توان ازتمام بقایای که اضافه ازمصرف باشدجذب نبات نگردد وه بیهوده تلف شودبایدکمپوست کردمانندتمام موادکه اضافه ازخوراکه انسانی وحیوانی باشد ویاموادکه قابل خوراکه انسانی وحیوانی نباشدودراسغال دانی انداخته شود مثلاپوست پیاز،پوست کچالو، نان خشک ،پاروحیوانی ،علف های هرزه خشک وتازه ،برگ نباتات ،فضلات وغیره راه مفیدبرای مصرف مجددودفع صحت این مواداست اثرفزیکی کمپوست به مقدارماده عالی آن واثرکیمیاوی کمپوست به ترکیب کیمیاوی آن بستگی دارد. کمپوست هنکام آماده مصرف است که موادکمپوست شونده پوسیده وپودرشده باشد بهترین کودبرای بلندرفتن زرع خیزی خاک وبلندرفتن حاصلات واقتصادی ترنسبت به کودهای کیمیاوی می باشد واین کود تمام موادهای زیادمصرف(کلسیم ،مگنیزیم ،فاسفورس، پتاشیم ،نایتروجن) وکم مصرف(آهن ،زنگ،جست ،کاربن،هایدروجن،کاپر) که به یک نبات ضرورت است نیزدارامی باشد. نباتات همیشه به موادغیرعضوی ضرورت داردوهنچگاه موادعضوی راجذب کرده نمی تواندعناصرکه ازتجزیه موادعضوی بدست می آیدبنام Heuomasیادمی شود. موادکه تجزیه می شودقرارذیل صورت می گیرد. NH4 NH3 NH2 N2 H2به این ترتیب نایتروجن وهایدروجن بوجودآمده که بشکل هیومس می باشدآماده شده جذب نبات می شود. ساختن کمپوست : موادضروری که کمپوست ساخته می شودقرارذیل می باشد. 1- موادسخت وخشک بقایای نباتات ازقبیل شاخچه هایکه نسبتابزرگترباشدمانندشاخچه درخت ،ساقه جواری ،ساقه پنبه که دارای عناصرفاسفورس ،پتاشیم وکلسیم می باشد. 2- موادنرم (بقایای خشک که نرم بوده باشدمانندبرگ خشک ،علف خشک که غیرچوبی باشد). 3- موادتازه مانند گیاه سبزوتازه وبرگ که دارای نایتروجن زیادمی باشد. 4- خاکسترکه دارای پتاشیم وکاربن می باشد. 5- کودیوریا(کودسفید)برای سریع ساختن عملیه تخمردرصورتیکه چاه کمپوست رطوبت زیادداشته باشدویازمستان باشددراین صورت برای سریع ساختن عملیه تخمرازچونه استفاده شود. موادهای که درکمپوست استعمال نمی شودقرارذیل می باشد. 1- نباتات که بالای آن ادویه کیمیاوی سپری شده باشد زیراادویه کیمیاوی باعث ازبین رفتن باکتریای مفیده می گردد. 2- موادکه دررشدوعملیه تخمرتجزیه نمی شوندمانندپلاستیک ،شیشه ،فلم وغیره. 3- گوشت زیرادرکمپوست موش جای گرفته سبب ازبین رفتن کمپوست می شود. 4- نباتات که ازطریق قطعات بدن شان تکثیرمی شوندبایدبه تازه گی استعمال نشوندمانندکبل ،غمی ،بویه وغیره . 5- نباتات که تخم آنهابه زودی تجزیه نمی شوندمانندشلخه ،زردپیچک ،کرمک وغیره. 6- ریشه های که دارای امراض پوسیده گی باشند. اداره یامنجمنت کمپوست انتخاب جای کمپوست : - جای که برای کمپوست ساخته می شود سایه دارباشد زیرارطوبت فرارنمی کند. - جای هوادارباشدبخاطر که یک نوع فنگس بنام فایرفنگس دخالت می کند. - نزدیک آب باشدوقتیکه باران نباشدبه آب ضرورت دارد. - نزدیک باغ یامزرعه باشد. - طریقه ساختن کمپوست کمپوست به طریقه ذیل ساخته می شود. - جایکه برای ساختن کمپوست حفرمی شود2.5مترطول 1.5مترعرض و1مترعمق داشته باشد. - چاه که کنده می شود15 سانتی مترخاک بالای آن یک طرف وخاک پاینی آن دیگرطرف کشیده شودزیراخاک روی زمین دارای موادعضوی می باشد. - 6 سانتی مترخاک روی زمین درزیرچاه کمپوست هموارگردد. - 25 سانتی مترموادخشک وسخت چوبی هموارگرددبخاطراینکه اگرآب زیادباشدته نشین شده سبب خرابی کمپوست نمی شود. - 25 سانتی مترگیاه خشک نرم هموارشده آب به مقدارکه گیاه راترکندبالای آن پاشیده شود. - 30 سانتی مترگیاه هرزه سبزوتازه هموارگردد. - خاکسترقسم انداخته شودکه گیاه سبزتازه رابی پوشاندبعدابالای آن آب پاشیده شود. - 2 کیلوگرام کودیوریابالای خاکسترعلاوه گرددیاپاشیده شود. - 8-6 سانتی مترکمپوست بالای خاکسترانداخته شودودرصورتیکه کمپوست موجودنباشدپاروحیوانی که تجزیه شده باشد انداخته شود. - 6 سانتی مترخاک بالای زمین بالای آن هموارگردد. بعدازاینکه طبقه اول کاملاتوسط موادهای فوق ساخته شدحین شکل طبقه اول طبقه دوم وسوم ساخته می شود اماچوب خشک که به اندازه 25 سانتی متردرطبقه اول بعداز6 سانتی مترخاک انداخته شده بوددوباره دردوطبقه آخری استفاده نشودوبعدازاینکه طبقه سومی که ساخته شد30 سانتی مترخاک بالای آن علاوه شده وخوب ترگرددواگرجای آن آفتابی باشدیک اندازه گیاه بالای آن انداخته شده تااینکه رطوبت رانگاه کند. بخاطرسنجش روطوبت ودرجه حرارت داخل کمپوست بااستفاده ازیک چوب به اندازه 3مترنصف وکمترآن داخل چاه کمپوست کرده درهردوهفته چوب رابیرون کشیده رطوبت ودرجه حرارت آن ازقسمت که چوب داخل چاه می باشد معلوم می شود می توان رطوبت راکم ویازیادکردوبهترین درجه حرارت داخل چاه کمپوست 60 درجه سانتی گراد می باشد . به همین قسم که کمپوست ازموادهای فوق ساخته شودآن در3 ماه آماده استفاده می باشد واگر خواسته شود که کمپوست به زودی آماده گرددمیتوان درجریان ساختن آن بالای خاکستر2کیلوگرام چونه استعمال شود بخاطراینکه چونه عملیه حرارت رابالابرده دردوماه کمپوست آماده می شود. این طریقه ساختن کمپوست توسط تیم آی سی ام بنیادآغاخان مقیم ولایت تخاردرساحه کاری باغ حاجی آزادواقع کنجعل بیک تالقان صورت گرفته ونتجه آن قناعت بخش وقابل استفاده می باشد. فوایدکمپوست - کمپوست نسبت به کودکیمیاوی ارزان ترواقتصادی تمام می شود. - زمین رانرم ومنفذ دارمی سازد. - PHخاک رانارمل نگاه می کند. - کیفیت خاک رابهترمی سازد. - ساختمان زمین راخوبترمی سازد. - باکتریای مفیده راچندین مرتبه بیشترمی سازد. - ازفرا رنایتروجن جلوگیری می کند. - قدرت ذخیره آب رادرخاک بیشتر می سازد. - شرایط تهویه دادن درخاک رامساعدمی سازد. - ریشه های نباتات خوبترنموکرده ومحکم می شوند. - نبات راقوی ساخته درمقابل امراض وآفات مقاومت حاصل می کند. - موادعضوی رابه موادغیرعضوی تبدیل می کندزیرانبات ازموادغیرعضوی استفاده می کند. دیاگرام ذیل طریقه ساختن کمپوست ازموادهای متذکره می باشد طبقات دیگر 6سانتی مترخاک روی زمین 2 کیلوگرام کودیوریاو8-6سانتی مترکمپوست ویاپاروی حیوانی کهنه 30 سانتی مترگیاه هرزه سبزنرم خاکسترکه روی آنرابی پوشاند وآب پاشی شود 25سانتی مترگیاه هرزه خشک نرم وآب پاشی روی آن 10-12سانتی مترموادسخت چوبی وخشک 6 سانتی مترخاک روی زمین کرم تخم خوارسیب Codling Moth نام علمـــــی : Cydia Pomonella Linnacus نام انگیســی : Codling Moth نام محـــــلی : کرم تخم خوارسیب Codling Moth آفتی جهانی است درتمام مناطق کشت سیب دیده می شودعلاوه برسیب درختان بهی، خرمالو،چهارمغز،بادنجان رومی ،گیلاس ،آلوبالو،بادام وانارحمله می کند. زیان آن درمناطق سرد%35-6 می باشدویک دوره نسل می دهدامادرمناطق کرم خساره آن %100-65 رسیده نسل آن 2-1 دفعه ویا بیشتراتفاق می افتد. طی یک پلان که ازطرف دیپارتمنت ای سی ام گرفته شد درماه جولای(سرطان) بخاطرجمع آوری یاسروی حشرات وامراض درولسوالی های ولایت تخارخسارات ناشی ازکرم تخم خوارسیب به اساس فیصدی قرارذیل می باشد. ولسوالی ورسج % 10- 6 ولسوالی فرخار % 35 – 30 ولسوالی رستاق % 95 - 65 شهرتالقــــــــان % 95 - 65 خساره Codling Moth (کرم تخم خوارسیب): هرحشره مضررامضریت آن دردوران لاروامی باشد زمانیکه تخم حشره به لارواتبدیل شد شروع به خوراک نموده به دهاقین یابه باغداران خساره واردمی نماید. لارواکرم تخم خوارسیب میوه راسوراخ نموده بوره اره مانند که شکل آن سیاه می باشد ازسیب بیرون کشیده وخودرابه تخم سیب رسانیده ازمغزآن استفاده می کند . یک لاروادردوران لاروابودن 25-20 تخم خوراک می کند و20-10 میوه راصدمه می رساندومیوه قبل ازپخته شدن شروع به ریختن می کند. دوران حیات کرم تخم خوارسیب: مبارزه علیه حشرات فهمیدن دوران حیات شان بسیارمهم می باشد وقتیکه دوران حیات حشره معلوم نباشدنمی توان تدابیرلازم جهت مبارزه آن گرفت بنأ درمورددوران حیات کرم تخم خوارسیب معلومات مفصل وواضح شرح می شود. کرم تخم خوارسیب زمستان رابشکل لارواسپری نموده وقتیکه خزان شروع می شود برگ هاشروع به ریختن می آیدلاروادرزمین افتده یازمانیکه میوه چیده نشده باشدخوراک راتکمیل کرده باشدتوسط یک تارباریک خودراآویزان کرده به زمین می آید بخاطرمحافظت خودبه طرف تنه درخت حرکت نموده خودرادرسوراخ های تنه درخت پنهان می کنددربهارسال لاروابه پیوپاتبدیل شده مدت 15-10 روزپیوپابه پروانه تبدیل می شود زمانیکه حشرده مذکرومونث بالغ شدند دردم صبح یاقبل ازآفتاب رسیدن باهم یکجای شده القاح صورت می گیرددرغروب هم امکان القاح شدن وجوددارد یک روزبعدازالقاح شدن مونث آن تخم تولید می کند تخم راکه تولید می کند به وقفه های معین می باشد یعنی در10-7 روز650-500 تخم می گذاردازتعدادتخم که می کند 2-1 تخم درکاس برگها، دمچه ،شاخچه خوردویادرعقب برگ تخم می گذاردبیشتردردمچه میوه تخم می گذارد بعدازختم دوره تخم دهی حشره ازبین می رود. زمانیکه تخم به لارواتبدیل شدلاروابه طرف میوه حرکت می کند میوه راسوراخ نموده خودارابه تخم می رساندوازمغزآن استفاده می کند وهدف کرم هم تخم خوردن می باشد به صوراوسط لاروا20 روزخوراک می نماید. نسل دوم آن درمناطق سرددربهارسال 10 – 7 روزتخم به لارواتبدیل می شود امانسل دوم آن درمناطق کرم درماه JunوJuly(جوزاوسرطان) سه روزبعدبه لارواتبدیل می شود به همین ترتیب به حیات خودادامه داده باعث خسارات زیادی به باغداران می شود. علاوه براینکه لارواکادلینگ مات درسوراخ های تنه درخت زمستان راسپری می کند 2 انچ زیرزمین بعضی لارواهاپاین رفته زمستان راسپری می نماید. لاروا،پیوپاوحشراه کامل Codling Mothدرشکل های ذیل نشان داده شده است.
لارواکادلینگ مات پیوپاکادلینگ مات حشره کامل کادلینگ مات طریقه های کنترول Codling Moth به طریقه های ذیل میتوان Codling Moth راکنترول کرد. 1- کـــــــنترول میخانیکی 2- کــــــــــنترول زراعتی 3- کــنترول توسط فرامون 4- کــــــنترول بیولوژیکی 5- کــــــــــنترول کیمیاوی 1- کنترول میخانیکی: کارتن مخصوص بنام Carogated Paper یادمی شود یک رخ آن دارای جری می باشد 20- 15 سانتی مترازسطح زمین بالاکارتن رابه اندازه 50- 40 سانتی مترقسمیکه درتنه درخت پیچ بخوردگذاشته قسمت بالای کارتن رابایک تارقوی که کنده نشود خوب محکم بسته کرده وقسمت پاینی کارتن قسم بسته شود که کارتن بازنشودبسته گرددزمانیکه کرم تخم خواربه زمین می آیدخودرابه تنه درخت می رساندبخاطرپناگاه زمستانی یادوره پیوپای خویش برای پروانه شدن وقتیکه داخل کارتن می شود جری های کارتن رابرای خودمناسب دانسته درهمان جری ها توقف می کنداگرخواسته باشد که طرف بالاحرکت کندچون قسمت بالای کارتن خوب بسته شده است نمی تواندکه بالابیرودمجبوراست که درجری ها بماندبخاطرازبین بردن آن کارتن باید بازشده تمام کرم هایکه درجری هاجمع شده ازبین برده شود. کارتن ها 10- 7 روزبعد دوامدارتاختم برگ ریزبازشده پاکاری شودچون کادلینگ مات 2-1 ویابیشتردوره نسل می دهدودوره پیوپاآن 15- 10 روزمی باشد بخاطراینکه پیوپابه پروانه تبدیل نه شودکارتن هابازشده وپاک کاری گردد. درصورتیکه کارتن مخصوص نباشد می توان ازپخال شالی، تیکه ،بوری تاری وگیاه هرزه بخاطرکنترول کادلیگ مات استفاده کرد. درختان باوجودکه کارتن بسته می شود بعضی درختان درتنه خوددارای سوراخی های زیادمی باشد ویاپوست های داردکه کادلینگ می تواند درزیرآن جای بگیردبنأ توسط پنس ویایکه میخ ویایکه چوب نوک تیزسوراخی هاراپالیده تمام شان راازسوراخی هابیرون کشیده ازبین برده شود. این طریقه یکه طریقه بسیارساده واقتصادی می باشدکه عملاتوسط تیم ای سی ام بنیادآغاخان مقیم ولایت تخارکارصورت گرفته که تنها ازیک درخت درساحه کاری (باغ حاجی صاحب آزاد)250 کرم تخم خواردردوراول بازشدن کارتن به دام افتیده وازبین برده شداوتابحال ازهمان درخت دردوره های بعدی کارتن بازشدن 350 لارواکادلینگ مات بدام افتیده است .این طریقه بسیاراقتصادی وخوب ترجع داده شده ونتجه قناعت بخش داشته ودرآینده ترویج خواهدشد. ناگفته نبایدماندبقایای نباتی چه سیب ریخته شده و برگ باشد درهروقت وزمانیکه می ریزدبایدجمع آوری شده دریک خندق انداخته وبالای آن پوشانیده شود. 2- کنترول زراعتی : دردوران حیات ذکرشدکه یک تعدادلارواهای کادلینگ مات 2 انچ زیرزمین هم پاین زمستان راسپری می کند بخاطرکنترول آن کنترول زراعتی مناسب دانسته شده است که زمین رابعدازازرفع حاصل وختم برگ ریزتوسط کدمن ویابیل به عمق 10- 8 سانتی مترزیرورو شود وقسم کدمن کاری شود که به ریشه صدمه واردنشودیعنی مستقیم بیل ویاکدم زده نشود(دهاقین ویاباغدارشانه راست خودرابه طرف تنه درخت قرارداده شکل دایروی ومایل شکل کدمن کاری کندتااینکه به ریشه درخت صدمه نرسد). 3- کنترول توسط فرامون : به تعقب کنترول میخانیکی وزراعتی کنترول توسط فرامون می باشد مثلادریک باغ تمام کنترول هاصورت گرفته است امادیگرباغ ها کارصورت نگرفته است اعلاج چه است که حشره که ازدیگرباغ همسایه می آیدکنترول گردد؟ دونوفرامون است که می توان به طریقه های ذیل استفاده کرد. A- فرامون است بنام علمی خوداین حشره (Cydia Pomonella) درقطی های مخصوص بنام فرامون تریپ فرامون رادرآن نصب کرده نصف بیشترقطی راازآب پرنموده توسط یک تارمحکم بین ارتفاع 3- 1.5 متردردرخت به فاصله های معین بسته شده چون پروانه درارتفاع ذکرشده پروازمی کندخاصیت این فرامون این است که یکه نوع بوی مخصوص داردکه تنهاحشره کادلینگ مات می فهمدحشره مذکراحساس می کند که حشره ماده درآنجااست بخاطرالقاح شدن ازفاصله یک کیلومتری پروازنموده خودرارسانیده زمانیکه رسیدکیچ شده داخل قطی بالای آب می افتددیگرقدرت بلندشدن ازبالای آب رانداشته مانع القاح حشره نروماده می شود. B- فرامون بنام IsomatC+ درچهاراطراف باغ به فاصله های معین به ارتفاع که قبلاذکرشدتوسط یک تارآویزان کرده شده خصوصیات این فرامون این است که حشره مذکرحس می کند که حشره ماده داخل باغ است داخل باغ می شودوحشرده مونث حس می کند که حشره مذکربیرون باغ می باشدبه همین ترتیب عصاب هردوشانرامختل ساخته مانع یکجاشدن شان می شودکه القاح صورت نگیردتااینکه نسل شان بیشترنگردد. 4- کنترول بیولوژیکی: یک نوع حشره مفیده بنام Trichogramma که این نوع حشره درتخم 120 نوع حشره تخم گذاری می کندخصوصا حشرات که بال های آنهامخملی باشد تخم می گذاردازجمله آن حشره کادلینگ مات می باشد که بالا آن هم مخملی میباشدبالای تخم آن تخم گذاری می کنددرحقیقت تخم کادلینگ مات می باشدزمانیکه تخم به لارواتبدیل شدلارواترایکوگراما می باشد. حشره دیگری بنام روی بیتل است که می تواندلارواکادلینگ مات راراکنترول کند . درازبکستان حشره Trichogrammaزیادتولیدشده ازتمام کشورهای دنیاازآنجاخریداری می نمایندودربسیاری کشورهای جهان ازقبیل ایالت متحده امریکا،کانادا،کشورهای اروپای وچین استفاده وسیع ازاین حشره جهت کنترول کرم سیب رایج شده است همچنان درانترنشنل کبی تخاروبدخشان دربنیادآغاخان زیمنه تکثیراین حشره مهیاشده که می توان درآینده مثل دیگرکشورها حشره کادلینگ مات راکنترول کرد. 5- کنترول کیمیاوی: گرچه پروگرام ای سی ام مخالف استعمال ادویه های کیمیاوی می باشد چراکه استعمال ادویه های زهری محیط زیست راملوث می سازد،فیصدی زهردرمحصول زیادمی شود وآهسته آهسته مقاومت امراض وحشرات درمقابل ادویه ازبین رفته وبالاخره خسارات انگفتی رابه بارآورده وبرای انسان هاامراض گوناگون رامتحمل می سازدبخاطرمعلومات بیشترمی توان اسم بعضی ازادویه ها راذکردکرد. 1- Lambda (لمبداه) 2- Arrive(اریف) 3- Steward(استوارد) 4- Methyl Parathion(میتایل پرتایون) 5- ChlorophyroposeویاLarsban (لارسبین) 6- امامکتین بنام آنکه مارا دانش آموخت همه موجودات را که آفریده گارتوانا پیدا کرده است عبث وبیهوده نیا فریده است زیرا که خداوند بزرگ می فرماید: ما انسانها وجنیات رانیافریدیم مگربرای پرستش وبندگی . ازمیان همه مخلوقات فقط انسانها وجن ها مکلف هستند که بندگی وبردگی یگانه معبود گیتی رانمایند. پس خداوند هم همه مخلوقات خویش را درخدمت انسانها قرارداده تا از آن استفاده درست وبجا ازراهی یکتا پرستی ،یکتا شناسی نمایند. بنآ تمام حشرات وموجودات خورد وبزرگ که درطبیعت آفریده شده بخاطری یا مفید ه هستند ویا مضره ،حشرات مفیده عبارت از حشرات هستند که بطورمستقیم یا غیر مستقیم نفع وسودآنها چه درمدت کوتاه یا دراز،چه به اندازه کم ویا بیش به انسانها برسد میباشد. حشرات مضره عیارت ازحشرات خوردوکوچک وبزرگ هستند که بصورت مستقیم ویا غر مستقیم به انسانها وکشت کارآنها مضره میباشد. اگرچه تعداد زیادی حشرات هستند که به انسانها مضره بوده ولی درطبیعت به نفع انسانها کار میکنند. ضباله های نا بکاررا که ضامن متضررساختن زندگی انسانها میگردد،تحلیل وتجزیه نموده وبه مواد سودمند ومورد استفاده تبدیل مینماید. تقریبا تمام حشرات روی زمین یعنی 90الی 98% مفیده بوده وحشرات مضره خیلی کم میباشد اما با وجودکمی تعداد زیان ونقصان گزاف اقتصادی رابه انسانها واردآورده میتوانند. همه حشرات چه مضره ومفیده درتمام گوشه وکنارجهان زندگی میکند،ازشمالی ترین نقطه جهان تا جنوبی ترین گوشه ای آن وازخاورتا باخترگیتی پهناوروازگرمترین نقاط جهان تا سردترین آن ومناطق خوش آب وهوا ومعتدیل گسترش یافته وبا آن توافق کردند.بنا درهر گوشه جهان وجوددارند ،تعداد حشرات بسیار زیاد اند که درروی زمین ودرزیرزمین زیست مینمایند. فایلم ها ،فامیل ها،کلاس ها،آردرها ،جنسها ،واسپیشزها تقسیم گردیده اندکه درهر فایلم هزاران نوع حشرات وجودداردوچندین فامیل وکلاس وغیره وجوددارد. هر یکی از این حشرات سالانه باعث خسارات هنگفت اقتصادی به کشت وکارکشاورزان سراسرجهان گردیده وملیونها تن غله جات ،میوه جات وسبزیجات ،مغزباب ،حبوبات ،فراورده های دامداری ومالداری را ازبین میبرد،وملیونه بلکه صدها ملیون دالر به انسانها ضربه واردمی نماید. حشرات همزمان بازندگی انسانها همراه بوده وانسانها بخاطر جلوگیری از خسارات حشرات،ازهمان آغازمبارزات دوامداررا آغاز نموده اند.ودرعصری ما دانشمندان عرصه کشاورزی بویژه دانشمندان حشره شناسی یا Entomologests ها مبارزات سختی را برضدی حشرات مضره درهر دوعرصه یعنی عرصه مبارزه یا کنترول حشرات ازطریق داروها ی کیمیاوی وهم درعرصه مبارزه یا کنترول بیولوژیکی براه انداختنه اند.که پس ازاستعمال زیاد وضررپی درپی آن به همه موجودات چه انسانها وحیوانات ،محیط زیست وحشرات مفیده ،مضره تشخیص گردید وفعلا کوشش جریان دارد که از بکاربردن بی رویه آن جلوگری شود تا باعث آلوده شدن محیط زیست ومتضررشدن زنده جانها نگردد. دومی روزبه روز درحالت رشد انکشاف بوده ومورد توجه همه دانشمندان عرصه کشاورزی قراردارد.حتی توصه وتبلیغ میشود ومفاد آن نسبت به انسانها ،حیوانات ،حشرات مفیده ومحیط زیست گوشزد میشود.وازبی ضرربودن پرده برداشته میشودوفواید وسود اقتصادی آن توضیح وتشریح میگردد. چندین سال میشود دانشمندان کوشش دارند تا حشرات مفیده را پیدا ،وپرورش ونگهداری کنند که کمترین هزینه نگهداری داشته وبیشترین فواید را داراباشد وبیشترین حشرات مضره از میان برد که پرورش ونگهداری چنین حشرات فواید ذیل را درپی دارد. هزینه کمتراقتصادی وارد،مضره نمیباشد ،مفید است درپهلوی مفیدیت به انسانها ،حیوانات حشرات ،محیط زیست ،کست زار ها،کشاورزان پرنده گان وخزنده گان مفیده ودیگر موجودات مضره نباشد. دراین جا درپی معرفی وشناسای سه نوع حشره میباشیم که ازسالهای پیش بخاطر مفاد که دارند درکشورهای مختلیف پرورش ونگهداری میشوند که عبارت اند از دونوع حشره مفیده . 1- ترایکوگراما یا Trichogra,mma . 2- لیسونگ یا Chrysopa . وحشره مضره Sitotroga میباشد که به ترتیب ازSitotroga آغازوبه Trichogramma و Chrysopa ختم می نمایم . مقدمـــــــــــــــــــــــــــــه: حشرات مفیده ای بیشماری را خوش بختانه پروردگارمتعال به خاطر خوشبختی وسعادت انسانها وفواید بی شمار که دارند آفریده است. گرچه حشرات مفیده زیادی درطبیعت وجوددارد اما حشرات ذیل بخاطری فواید شان که عمرشان کوتاه تواند وتناسل شان زیاد ،مصرف خوراکی شان کم نگهداری شان آسان وفواید شان زیاد میباشد،تربیه میگردند. 1- سایتوتروگاه: Sitotroga سایتوتروگاه یک حشره مضره Harm ful بوده که ما بخاطرتکثیرحشره مفیده ای Binificial دیگر Trichogramma نگهداری میشود که تخم خودرا درداخل تخم حشره مضره Sitotroga میگذارد .بنا بخاطر افزایش یک حشره مفیده نگهداری میشود وافزایش حشره مضره دیگرضرورت است. دوران حیات سایتوتروگاه: Sitotroga Life cycle: سایتوتروگاه دارای چهار مرحله زندگی میباشد. 1- تخم یا Aggs. 2- لاروا یا Larva. 3- پیوپا یا Pupa. 4- بالغ یا Adult. درجه حرارت برای سایتوتروگاه از 30الی 25 درجه سانتی گراد بوده وحدی اکثر آن 35درجه سانتی گراد وحدی اقل 20 درجه سانتی گراد ومناسب ترین درجه دما 27درجه سانتی گراد میباشد. رطوبت مناسب 75-70 درجه حدی اکثر 90وحدی اقل 40 میباشد.درمدت 4-3 روز تخم از لاروا خارج میگردد.تخم سایتوتروگاه را درسه جا بکار می رود . 1- نسل آنرا افزایش میدهم . 2- Trichogramma تخم خودرا درداخل تخم Sitotroga میگزارد. 3- بحیث غذا برای لاروای Chrysopa استعمال میشود. Sitotroga یک حشره مضره گدام بوده که از مغزی گندم ،جواری،برنج تغذیه مینماید وبهترین غذا برای سایتوتروگاه گندم میباشد ودرحالت لاروا تغذیه مینماید.حالت شفیره رادرداخل گندم سپری میکند. لاروای سایتوتروگاه تقریبا 25-20 روز درداخل گندم بوده ودرمدت یک ماه به پروانه تبدیل میشود 24ساعت پس از بلوغت تخم میدهد ومدت 4-3روزبه مقداری 100-80 تخم میگزارد وبنام آفت سبزی گدام Green pest storeیاد میشود. البته قابل یاد آوریست که بخاطر افزایش ترایکوگراما نگهداری میشود حشره ترایکوگراما بخاطر از بین بردن تعدادی زیادی حشرات مضره ساحه بسیار مهم بوده ودرحدود 250-200 نوع حشرات مضره را از بین میبردوحشره سایتوتروگاه تخم خودرا دربین نشایسته مگذارند. جمع آوری سایتوتروگاه: 1- شوه جدا سازی توسط دست که درخریطه پلاستیکی انداخته بعدا دربوتل های مخصوص آن درقسمت آخرآن جالی نصب است گذاشته میشود . 2- ماشین مغلق که بنام Blowr Mavhin یاد میشود. 3- ماشین ساده بوده که بنام Rering Mavhin یاد میشود. قبل از اینکه تخم سایتوتروگاه را به Chrysopa بوهیم باید آنرا یخچال نمایم .درصورت که تعداد تخم سایتوتروگاه زیاد باشد لاروای Chrysopa درمدت 14-10روز به pupa تبدیل میگردد.واگرغذا کم باشد بزودی به pupa تبدیل نمیشود. مشکلات سایتوتروگاه : گرچه سایتوتروگاه خالص باشد ،خالی ازکنه یا Mites باشد. تمام اشیای که ازساحه جمع آوری مینمایم ازهم جدا گذاشته میشود سایتوتروگاه بالغ ونا بالغ راازهم جدا گذاشته میشود ،اگرکلچر درمدت 40روز از تخم بیرون نشد باید درباره تخم درگندم انداخته شود ،اگر حشرات خورد وریزه که بنام Mits یاد میشود دیده شد فوراُ گندم از بین برده شود اگر کنه درکلچردیده شد اصلی ترین نشانه آن خارش دروجود انسان میشود. زنبور ترایکوگراما : Trichogramma زنبور تریکوگراما ازجمله حشرات مفیده بوده که ازسرد ترین گوشه جهان تا گرم ترین گوشه جهان،ازبلندترین ارتفاع تاپست ترین نقطه ،انواع گونا گون آن یافت میشود. وتقریبا 100-90 سال میشود که گشورهای پشرفته جهان آنرا شناسائ نمودن ونگهداری مینماید ،ودرمزارع وکشت زارها گیاهان گوناگون رها گردیده وباعث ازبین بردن صدها نوع تخم حشرات مضره میگردد. شرکت های بزرگ وکوچک درکشورهای مختلیف پیرامون افزایش ونگهداری زنبورتریکوگراما سرمایه گذاری نمودن وکارمیکند. تاهنوز صدها نوع آن شناسائ گردیده ودرکشت زارها ی گندم ،شالی،جواری وانار وغیره رها سازی شده است . مفاد آن است که زنبورترایکوگراما تخم خودرا درداخل حشرات مضره گذاشته آنرا پرسایت Parasityest مینمایند. جمع آوری ترایکوگراما : زنبورترایکوگراما به چندین شوه جمع آوری میگردد: 1- کارت هارا باتخم سایتوتروگاه آلوده نموده درساحه به مدت 4-3 روز مگذاریم بعد جمع آوری نموده به لابراتوار آورده شده 5-4 روز گذاشته بعد ازآن درصورت که ترایکوگراما ی محلی درآن تخم کرده باشد بیرون میشود. 2- به جاهای مختلیف ،باغها ،سبزیجات ،غله جات کشت زارها رفته تخم حشرات گوناگون راجمع آوری نموده درآزمایشگاه گذاشته پس ازچندروز ترایکوکرامای محلی بیرون میشود. 3- اگردرهیچ جای پیدا نشدازلابراتوارها وآزما یشگاه و Insectorry ها وغیره آورده آنراه نگهداری مینمایم. زنبورترایکوگراما رادرقوطی های ویژه گداشته وعسل رابحیث غذا برای آن میدهم تا ازآن تغذیه مینماید. وتخم سایتوتروگاه رادرکارت ها گذاشته وتا ترایکوگراما درآن تخم بگذارد . یک تراکوگراما میتواند 100دانه تخم درطول دوران حیات خود بدهد .ترایکوگراما پس از24ساعت ازبیرون شدن ازتخم شروع به خوردن مینماید . وباید تناسب مذکرومونث 1:3 باشد. زنبورتریکوگراما مذکر درسردارای شاخکها بوده وشاخکهای مونث آن لشم میباشد.زنبورتراکوگراما دارای دوران حیات کامل میباشد. ویگانه حشره مفیده است که قبل ازخساره حشره مضره آنرا درحالت تخم پرسایت نموده ازبین میبرد. ومیتواند درداخل تخم هرنوع حشره مضره تخمگذاری کند که یک ویژهگی بهتراین حشره مفیده میباشد. موفقیت ترایکوگراما درپرسایت کردن میزبان به4 عامل بستگی دارد: 1- تعین زیستگاه . 2- محل میزبان. 3- پزیرش میزبان. 4- تنظیم جهت میزبان. زنبورترایکوگراما دوفصل زندگی دارد آلبته درآزمایشگاه : 1- فصل غیری کاری یاOff Season : دراین وقت فقط بخاطر ادامه نسل آنرا نگهداری مینمایم offseason برای زنده ماندن سه چیز ضروراست . -A کارت عسل. -B تخم سایتوتروگا. -C رطوبت. 2- فصل کاروکشت یا On season: درفصل کاروکشت چندبرابرنسل آنراافزایش میدهم تا درساحه رها شود. ذخیره سازی کارت های ترایکوگراما ازاول April آغازمیشود درصورت که فضل ازاول مارچ March آغازمیگردد. رها کردن Trichogrammaدرساحه: دریک هیکر(دوجریب)زمین 10 کارت درمدت 15-10 روزنصب میگردد ترایکوگراما مربوط گروپ Hymenopteraبوده وبیشتر از200الی250 نوع حشره مضره راازبین میبرد بشمول حشرات خاندان Lepidoptera وپروانه ها Butter fly که بالهای آن هموارمیباشد وشپرکها Moth که بالهای آن دروقت نشستن هموارنمی باشد. وبرخی مینویسند که تمام حشرات مضره ای راکه درتحت خاندان های ذیل زیست دارند ازبین برده تخم آنرا پرسایت منمایند.درجه حرارت ورطوبت برای هردوحشره فوق الذکریکسان است. 1- Hymenoptera 2- Homoptera 3- Hymenptera 4- Diptera 5- Coleptera 6- Lipidoptera لیسونگ یا Chrysopa لیسوینگ حشره مفییده بوده که معمولا تخم ولاروای کرم مغزخوار حشرات مضره را میخورد ،واکثرا برنگ سبز Green ونصواری Brown میباشد لیسونگ گونه های زیاد داشته ونوع Corniaآن شهرت دارد.نفوس آن درطبیعت کم بوده به همین خاطرجمعیت آنرادرآزمایشگاه افزایش میدهد نگه داری وپرورش آن درلب یا آزمایشگاه دشوارنمیباشد .درهرجای که برنامه ها I.P.MوICM جریان دارد به لسوینگ اهمیت ویژه داده میشود .تخم ولاروای انواع حشرات مضره راازبین میبرد مانند:شپشک ها Aphides تریپس ها Trips،whitefly شپشک سپردار Scale.Milibag.American bal worm مورپت دارCutter pillearکرم برگ خوارLeaf hopper ،کنه ها Mites هرگونه حشره ایکه دارای بدن نرم بوده باشد .مورد پسند ایشان است . لیس وینگ تخم برخی حشرات را می چوشد ولاروای برخی حشرات را مانند لاروای کرم مغزخوارسیب Codling mothوHeliotus را می جوند Chiwingمینمایند. وشگفت آورانینکه اگرچیزی برای خوردن نیافت یک درگررا میخورد. چطورلیسونگ را درآزمایشگاه با لابراتوار افزایش میدهیم ؟ بخاطرافزایش Chrysopa چند چیز را درنظرمیگیریم : 1- درجه حرارت 5+-30 2- رطوبت 5+-65 افزایش دردومرحله صورت گرفته میتواند. 1-بالغ یا Adult 2- کرم یا Larva لیسوینگ تخم خودرا درتاریکی میدهدوجفت گیری نیزدرتاریکی صورت میگرد ودرجای پاک وتمیزتخم میدهد . تخم لیسوینگ دردو جا بکار میرود . 1- درلابراتواربخاطربقای نسل خود لیسونیگ . 2- رها سازی آن درساحه Field. ویژه گیهای لیسوینگ : 1- حشره خجالتی یا شرمندک است . 2- پاک است وپاکی را خوش دارد. 3- بسیارچالاک میباشد. 4- درصورت ادویه پاشی خودرا ازساحه دور نموده وپس ازتاثیرات ادویه دریاره برمیگردد. 5- نیروی مدافعه قوی دارد. 6- حشره بالغ آن به فاصله 7-6 کیلومتر بخاطر غذا دورپرواز کرده میتواند. 7- برای سبزی جات ،میوه جات ،غله جات ودیگر گیا هان خوراکی وثرترین روش کنترول ومبارزه بیولوژیکی میباشد. 8- آفات رااجازه نمیدهد که به سطح خساره اقتصادی کشاورزان برسد یعنی خساره یا زیان اقتصادی به کشت کاران به پیین ترین سطح میرساند. 9- ازرها سازی لیسوینگ درساحات کشاورزی ،ازاستعمال ادویه کیمیاوی زهری جلوگیری نموده وضررآن به انسانها ،حیوانات ،حشرات ومحیط زیست کم میشود. 10- محیط زیست رابهترمیشازد. 11- هزینه کنترول حشرات مضره اززطریق رها سازی لیسوینگ ،کم میگردد. 12- کاربرد یا استعمال یا رها سازی لیسوینگ آسان وساده میباشد. 13- هزینه نگه داری آن کم میباشد. کرم لیسوینگ چطورتربیه میگردد؟ الف:دربوتل یا Viol ها انداخته شود. ب: درکپسول های دوا Transparent capsule . ج:درشیت های کرای سوپا Chrysopa raring machines. درهرسه حالت فوق برای لاروای لیسونیگ تخم سایتوتروگاه را پس از گذشتن دریخچال به عنوان خوراک داده میشود. درصورت که همه شرایط معیا ری standarad باشد وغذا بطورکامل داده شود لارواها درمدت 14-10روزبه شفیره یا pupa تبدیل مشود .پس ازچند روزبه پروانه تبدیل میگردد. تخم لیسوینگ قابل ذخیره شدن میباشد ،لیسوینگ 3-1ماه زنده مانده میتواند ودرطول عمرخود 400-300تخم میگذارد. هزینه خوراک آنها آنقدرزیاد نمیباشد البته لیسوینگ حشره بسیارمفیده بوده که موجودیت آن درساحه کشت باعث کاهش حشرات مضره میگردد ویک دشمن برای حشرات مضره شپشک ها میباشد مردم آنرا بنام شیر شپشک ها یاد میکند ،شپشک ها تقریبا درهمه درختان میوه دار میباشد وباعث خساره زیاد برای مردم میگردند . نوشته شده توسط عبدالتواب "نعیمی "کارمند لابراتوارکنترول بیولوژیکی درولایت بدخشان دفتر آغا خان . نام انگلیسی: Sesame نام علمی :Sesamum indicum نام خانواده:Pedaliaceae کنجد یکی از دانه های روغنی مهم در کشاورزی سنتی نواحی گرم وخشک به شمار میرود.اما با اصلاح واریته های مناسب گسترش آن در مناطق معتدله نیز امکان پذیر شده است . امکان کشت آن در شهرستان مراغه از دیر باز بوده ولی متاسفانه امروزه فقط در سطح بسیار کم مورد کشت وکار قرار می گیرد . منشا این گیاه روغنی توسط واویلف دانشمند روسی هند ذکر شده است .اما تنوع وسیعی از انواع وحشی این گیاه در قاره آفریقا وجود دارد که احتمالا" این قاره منشا کنجد می باشد . گیاه کنجد احتمالا" کهن ترین گیاه روغنی جهان می باشد. طبق گفته های قدیمی کنجد در 2130 سال قبل از میلاد در ایران مورد کشت قرار می گرفته است. در ایران در نواحی مختلف مانند خوزستان – سیستان و بلوچستان یزد- اصفهان و در برخی نواحی سرد مانند: اراک – همدان – نهاوند و"مراغه" کشت می شود. عملکرد ارقام بومی حدودا" 700 کیلوگرم در هکتار بوده ولی پتانسیل آن تا 1500 کیلوگرم در هکتار قابل افزایش است . کنجد به اسامی Till/Simsim/Gingelly/ Benni seed معروف می باشد.از کمربند استوا تا مناطق مختلف دو سمت آن یعنی 40 درجه شمالی و40 درجه جنوبی امکان کشت این گیاه وجود دارد. کشت آنرا میتوان تا ارتفاع 1200 متر بالاتر از سطح دریا انجام داد. در حال حاضر چین بزرگترین تولید کننده کنجد در دنیا می باشد . میزان تولید دانه کنجد در جهان در آخرین آمار گرفته شده در سال 1992 میلادی برابر با 2.3 میلیون تن بوده است . سطح زیر کشت آن در ایران به دلیل فعالیتهای ترویجی نامناسب و یا شاید ناکافی 35000 هکتار بیشتر نیست. خصوصیات گیاهی: کنجد گیاهی یکساله بوده که بصورت بوته ای مستقیم به ارتفاع150-70 سانتیمتر رشد می کند.طول دوره رشد محصول بسته به رقم و شرایط محیطی بین 6-4 ماه است. ساقه: ساقه کنجد مستقیم دارای کرکهای ریز و گوشه دار است .موقعیت انشعابات ساقه های جانبی به رقم بستگی دارد وممکن است از قسمتهای فوقانی یا تحتانی ساقه اصلی باشد . رنگ ساقه سبز تیره است . نوع و میزان شاخه دهی تابع میزان بذر – طول روز و.... می باشد.معمولا" به لحاظ ارتفاع ساقه در کنجد دو تیپ داریم:ساقه کوتاه و ساقه بلند تیپ ساقه کوتاه زودرس تر از نوع با ارتفاع بلند است . اندازه و قطر ساقه تحت تاثیر عوامل محیطی و مخصوصا" طول روز و تراکم بوته است. ریشه: ریشه کنجد قوی و بسیار توسعه یافته است .بررسی های انجام شده در کشور ژاپن نشان میدهد که بین نسبت وزن ریشه به اندامهای هوایی و درصد روغن رابطه وجود دارد ارقامی که در آنها نسبت R/T در آنها بالاست معمولا"روغن بیشتری از ارقامی دارند که نسبت R/T در آنها پایین است. گل: گلها در کنجد به شکل زنگوله بوده وبه رنگهای سفید- صورتی- ارغوانی و بصورت منفرد یا دستجات 3-2 عددی در زاویه برگ مشاهده می شوند. هر گل از دو لوله جام گل(گلبرگ) تشکیل شده است . کاسه گل ( کاسبرگ) کوتاه و از قاعده بهم چسبیده و باریک و نوک تیز و کرکدار است پرچمها به تعداد 4 عدد به صورت جفت در لبه فوقانی گلبرگ قرار می گیرند که یک جفت کوتاهتر از جفت دیگر است. گلها تقریبا" 2.5- 1.5 ماه بعد از سبزشدن در قسمتهای پایینی ظاهر می شود گلدهی رو به بالای گیاه است . لقاح در کنجد بصورت خودگشنی بوده و درصد انحراف از سیستم آمیزشی یا دگرگشنی 5-4 درصد است . برگ: برگ کنجد در یک بوته در بین واریته ها از نظر شکل و اندازه متنوع است. برگهای پایینی پهن و حاشیه آنها دندانه دار و برگهای میانی بدون بریدگی و برگهای بالایی باریکتر ونوک تیزترند. رنگ برگها از سبز کم رنگ تا سبز تیره در ارقام مختلف متغیر است .در واریته های مختلف برگها متقابل یا متناوبند.ترتیب برگها بسیار اهمیت دارد چون این ویژگیها بر تعداد گلهایی که از کنار برگها می روید و از این رو عملکرد مطلوب بذر در هر بوته اثر می گذارد.ترتیب متقابل برگها باعث چند برابر شدن گلدهی می شود. کپسول و دانه: دانه ها در کپسول 8-4 حفره ای قرار دارند. طول هر کپسول 3-2 سانتیمتر می رسد در روی کپسول کنجد شیارهایی با یک منقار(زائده نوک تیز) کوتاه سه گوش که در انتهای آن قرار دارد دیده می شود.کپسولها پوشیده از تار است وبه حالت عمودی بر روی گیاه قرار دارد و لذا دانه ها حتی هنگام شکوفایی کپسول هم ریزش نمی یابد مگر آنکه ساقه از حالت عمودی منحرف و یا بوسیله باد و عوامل دیگر تکان داده شود. در هر کپسول تقریبا" 80 دانه وجود دارد . تعداد کپسول بسته به کشت 1000-20 عدد در بوته می باشد دانه ها کوچک و پهن بوده و معمولا" به رنگهای سفید – قرمز – قهوه ای یا سیاه دیده می شوند. کیفیت روغن بذر روشن از بذور تیره بهتر بوده و ساخته شدن فعالانه روغن 24-12 روز بعد از گلدهی صورت می گیرد.علاوه بر دانه ذخیره روغن در لپه و آندوسپرم هم صورت می گیرد . لپه دارای آندوسپرم است .وزن هزار دانه کنجد بین 5-4 گرم می باشد.نحوه شکفتن کپسول بدین صورت است که یا بصورت طولی و از بالا به پایین است و یا بوسیله دو سوراخ که در نوک آن واقع شده میشکفند میزان شکوفایی یک ویژگی مربوط به واریته است و در برداشت مکانیزه حائز اهمیت است . اکولوژی: کنجد گیاهی روز کوتاه و گرما دوست است لذا به هوای گرم نور فراوان احتیاج دارد و به دمای پایین حساس است اما با اینحال هوای بسیار گرم هم باعث نقصان تشکیل کپسول می شود . طول روز کوتاه سبب می شود در ارقام زودرس قطر ساقه افزایش یابد. دما و طول روز بلند بیشترین اثر را روی قطر ساقه بر ارقام متوسط رس دارند.ولی در ارقام دیر رس اثر طول روز بلند بر قطر ساقه بیش از اثر دما بر آن می باشد. حرارت مطلوب برای رشد کنجد 27 درجه سانتیگراد است. در مناطقی که کمتر از 150 روز یخبندان دارد می توان گیاه کنجد را مورد کشت قرار داد . بنابر گزارش در منطقه ای مانند فلسطین در طول دوره بحرانی رشد(4-3 ماه) به 2700 GDD واحد حرارتی نیاز دارد .این گیاه به خشکی مقاوم بوده وعلت مقاومت آن وجود سیستم ریشه ای منشعب است.لذا این گیاه خیلی نیاز به آبیاری تکمیلی ندارد. کنجد را به صورت دیم هم می توان مورد کاشت قرار داد در اینصورت باید متوسط بارندگی در فصل رشد کمتر از 400 میلیمتر نباشد. گیاه کنجد به غرقاب شدن بسیار حساس است(حتی برای زمان بسیارکوتاه) پس حتما" باید در آبیاری و دفعات آن دقت زیادی شود.کنجد گیاهی است که شوری زیاد خاک را نمی تواند تحمل کند وPH مناسب برای آن محدوده خنثی است . تیپهای کوتاه با شاخه های فرعی کم عموما" زودرستر از تیپهایی است که بلندتر و دارای ساقه های فرعی بیشتری می باشند.ارقام دیر رس در مرحله گیاهچه رشد کمی داشته ولی در مراحل بعد بیشتر می گردد. ارقام کنجد: از ارقام محلی ایران می توان به توده های محلی جیرفت,خوزستان,داراب و اردستان اشاره کرد.نیام در این توده ها شکوفا بوده و نمی توان آنها را با کمباین برداشت کرد. تهیه زمین: بذر کوچک و رشد اولیه کم در کنجد ایجاب می کند که بستر بذر با ذرات کوچک و سطح متراکم تهیه می شود. مقدار کود لازم برای این گیاه باید پس از آزمون خاک مشخص گردد ولی به طور معمولN=40-60 Kg وP2O5=40-60 Kg برای هرهکتار لازم است . تاریخ کشت: حداقل دمای لازم برای جوانه زنی بذر کنجد و سبز شدن آن 20 درجه سانتیگراد است.با توجه به این مطلب باید زمانی کشت صورت گیرد که میانگین دمای 24 ساعت کمتر از 25-20 درجه سانتیگراد نباشد.پس بهترین تاریخ کشت اواخر اردیبهشت تا اواسط خرداد است.تاریخ کشت نه تنها عملکرد بلکه سایر صفات را تحت تاثیر قرار می دهد.اثر تاریخ کشت بر ارتفاع بوته و بر مقدار کپسول مستقیم است. روش کشت: کنجد را در شرایط دیم روی بستر مسطح یا درون جوی می کارند .فاصله ردیفهای کشت 45-40 سانتیمتر بوده و فاصله بین دو بوته روی ردیف کشت 15-8 سانتی متر است. تراکم بوته در هکتار بین 60000-40000 است در واقع در هر متر مربع 60-40 بوته وجود دارد. در شرایط آبی می بایستی بصورت جوی وپشته کشت شود . فاصله ردیفهای کشت 55-45 سانتیمتر و فاصله بین دو بوته روی ردیف کشت باید 6-4 سانتی متر باشد .تراکم ثابت است. کشت مکانیزه آن توسط ردیفکار چغندر امکانپذیر است. عمق کشت بذر بطور معمول 3-2 سانتی متر است .مقدار بذر لازم برای یک هکتار 5-2 کیلوگرم در هکتار است و حتما" باید با یک قارچ کش ضد عفونی شود. بذر باید حتما" در خاک مرطوب کشت گردد لذا باید قبل از کشت محل مورد نظر آبیاری شود .در صورتی که میزان تراکم بوته بیش از حد مورد نظر باشد باید حتما" عملیات تنک زمانیکه ارتفاع بوته 10-7 سانتی متر است انجام گیرد. آبیاری: کنجد همانطور که گفته شد به خشکی مقاوم است لذا میزان آب لازم برای آن کم است اما در زمان گلدهی و دانه بندی به کم آبی حساس است. اولین آبیاری کنجد را قبل از کشت و خاک را تا عمق حداقل 1 متر مرطوب می کنند .دومین آبیاری را کمی پس از کشت و سبک باید انجام داد .آخرین آبیاری را 3-2 هفته قبل از ریزش برگها (در زمان رسیدگی دانه) باید انجام گیرد.با توجه به مقاوم بودن آن به خشکی نیاز چندانی به آبیاری تکمیلی دیده نمی شود. تناوب زراعی: موقعیت کنجد در تناوب زراعی مانند ذرت خوشه ای(سورگوم) است.بطوریکه در کشت آبی بعنوان سومین و گاهی دومین محصول وجینی در تناوب قرار می گیرد –مثال: ( یونجه 4 سال - ذرت – کنجد – گندم – آیش ) مبارزه با علفهای هرز: رشد گیاه در مراحل اولیه رشد کم است لذا گیاه نمی تواند با علف هرز رقابت کند .کشت باید در زمین عاری از علف هرز باشد و باید از علفکشهای قبل از سبز شدن استفاده کرد ( مانند کلرو پروفام ) . در کشت ردیفی می توان از وجین مکانیزه یبن ردیفهای کشت استفاده نمود. آفات و امراض: از آفات کنجد می توان به شته پنبه, پروانه کارادرینا, پروانه کنجد و زنجره کنجد را نام برد. از بیماریها نیز می توان به " گل سبز کنجد " و بوته میری کنجد , پوسیدگی ریشه , پوسیدگی ساقه در کنجد اشاره کرد. برداشت: کنجد را زمانی برداشت می کنند که دانه ها در کپسولهای پایینی رسیده باشد .گرچه در این مرحله برگها می ریزند اما کپسولها هنوز سبز می باشند. ارقام شکوفا را از زمین دست کن می کنند یا با داس درو می کنند سپس آنها را بصورت دسته بندی شده (بافه ) در می آورند. دسته را 3-2 روز در مزرعه بهم تکیه داده و ایستاده نگه می دارند تا از رطوبت آنها کاسته شود سپس دسته ها را روی هم بر روی برزنت یا زمین سیمانی یا پلاستیک به طور وارونه تکان می دهند .دانه هایی که از این طریق بدست می آیند دارای کیفیت بالایی هستند .پس از این عمل بوته ها را با کمباین یا با خرمنکوب یا با چوب می کوبند تا بقیه دانه ها جدا شوند. ارقام ناشکوفا را می توان با موور یا دروگر برداشت کرد سپس مانند قبلی عمل کرد و یا بوته ها را به مرور درو و در مزرعه رها کرد تا خشک شوند. پس از آن بوته های خشک شده را با کمباین مجهز به انگشتیهای بلند کننده خرمنکوبی نمود .وجود ترکیبات لزج و مخاطی در ساقه و نیام در کنجد باعث می شود که دوران خشک شدن طولانی گردد. به همین جهت کمباین کردن مستقیم ارقام ناشکوفا عملی نمی باشد . موارد مصرف: مصرف اصلی دانه کنجد در شیرینی پزی و در تهیه حلوا می باشد . دانه کنجد دارای 25-16 درصد پروتئین و60-50 درصد روغن و 18-16 درصد کربوهیدرات است ( میزان روغن در این گیاه روغنی بیش از سایر گیاهان روغنی است). طعم روغن کنجد مطبوع بوده و ثبات آن بالاست و اکسید نمی شود.این خاصیت (اکسید نشدن روغن) به دلیل نوعی اسید چرب به نام سسامولین Sesamolin" " است که در اثر تجزیه به یک ماده آنتی اکسیدان به نام سسامولSesamol " " تبدیل می گردد. روغن کنجد برای طبخ مواد خوراکی مختلف ,در تهیه عطر و به عنوان حلال در دارو سازی مصرف می شود . کنجاله کنجدحدود 40 درصد پروتئین داشته و دوام آن بالاست و فاسد نمی شود .کنجاله کنجد از نظر اسید آمینه های متیونین,کلسیم ,فسفر و نیاسین غنی بوده و برای دام مطلوب است.روغن کنجد دارای 55-45 درصد اسید چرب اولئیک ,39-29 درصد اسید چرب لینولئیک , 9 درصد اسید پالمتیک و 5 درصد اسید استئاریک است(اسید چرب اشباع نشده) ترکیبات شیمیایی: می باشد .مقدر روغن آن در حدود 50% است روغن کنجد مرکب از حدود 70%اسیدهای جرب اشباع نشده مانند لینولئیک اسید ،اولئیک اسید و مقداری اسیدهای چرب اشباع شده مانند اسید پالمتیک و آراشیدیک اسید می باشد . روغن کنجد یکی از روغن های اشباع نشده و مفید برای بدن است و در آمریکای شمالی و کانادا بمقدر زیاد مصرف می شود و دلیل آن این است که این روغن نه فقط کلسترول بدن را بالا نمی برد بلکه آنرا کاهش می دهد . تهیه روغن کنجد: برای تهیه روغن کنجد معمولا دانه ها را می شویند تا رنگ روی آن از بین برود سپس دانه ها را آسیاب کرده و در آب می ریزند تا پوست آن که سبک است روی آب بیاید که آنرا می گیرند . بعد دانه ها را خشک کرده و در آب جوش می ریزند و خمیر می کنند این خمیر را تحت فشار قرار داده تا روغن آن جداشود . این روغن را روغن سرد فشار اول می نامند و از تفاله باقیمانده تحت اثر فشار و گرما روغنی بدست می آید که بنام روغن گرم یا فشار دوم معروف است که البته ارزش غذایی روغن سرد را ندارد . تفاله باقیمانده از این مرحله را معمولا برای علوفه دام ها بکار می برند . مخصوصا این تفاله از نظر داشتن مواد پروتئینی غذای خوبی برای گاوهای شیرده است . اگر می خواهید از روغن کنجد استفاده کنید دقت کنید که روغن سرد فشار اول باشد که بنام First cold pressed معروف است زیرا در اثر حرارت دادن روغن کنجدخواص خود را از دست می دهد . توسط فرهاد فخر واعظی . معرفی مختصر ماهی و پرورش ماهی: برای غذای انسانی پروتین بسیارمهم میباشد باوجودی که پروتین دربیشترین غذاهاموجوداست ولی گوشت ماهی دارای پروتین بیشتراست . اهمیت گوشت ماهی درافغانستان چون اقلیم ومنآبع آبی کشورعزیزمآبرای شغل ماهی پروری مساعدبوده با معطوف نمودن توجه به امرتربیه ان میتوان کمیت وکیفیت تولیدات ماهی رآبلند برد. بطورخلاصه اهمیت گوشت ماهی قرارذیل است :ــ 1. پروتین که ازگوشت ماهی بدست می اید نسبت به پروتین که ازنباتات بدست می اید اقتصادی میباشد. انواع ماهی های که درافغانستان یافت میشود:- معلومات اساسی برای ساختن فارم پرورش ماهی برای کامیآبی یک فارم ماهی تعین جای مناسب بسیارقآبل اهمیت میباشد. جای حاصل خیزومتناسب برای کامیآبی یک فارم ماهی ضامن پیشرفت وموفقیت میباشد ولی میتوانیم که زمین های جبه زار، بیکاره وبی حاصل راهم به فارم ماهی تبدیل نمائیم . برای یک فارم ماهی بایدزمین خصوصیات ذیل راداشته باشد. یک فارم کامیآب منحصربه تعین زمین میباشد،بهترین زمین برای یک فارم پرورش ماهی زمین است که آب راایستاده نگهداشته بتواند. نوعیت خاک ریگ (%) سلت (%) خاک روغنی(%) آب : طریقه ساختن حوض پرورش ماهی : حوض باید طوری ساخته شود که امکان تخلیه آب از ان به طور مکمل وبه زودی امکان پذیر باشد وبدون کدام مشکل انرا خشک کرده بتوانیم . برای خشک کردن آب حوض جویچه ها در کف حوض نقش عمده دارد . ساختن حوض به شکل خام : ساختن حوض به شکل پخته فایده های ساختن حوض های پخته قرارذیل است . حوض ها به انواع واشکال مختلف اعمارمیگردد. بطورمثال به اشکال مربعی مستطیلی وانواع خوردوکلان . معرفی سامان ولوازم جهت ساختن حوض مصارف نظربه منطقه ونوع سامان آلات که برای ساختن حوض استفاده میشود فرق میکند بصورت عمومی دروقت پلانگذاری بایدمصارف ذیل درنظرگرفته شود. ترمامتر = برای معلوم نمودن درجه حرارت آب پرورش ماهی نوعیت ماهی حوض نرسری تعداد چوچه در 2.5 جریب حوض عمومی تعداد در 2.5 جریب تعداد مجموعی 1200 800 یا به این شکل اگر Big Head ماهی دستیآب میباشد بجای سلور کارپ میتوانیم که ان را معاوضه کنیم خوراک اضافی مقدار خوراک استفاده از کودها کود حیوانی کود های کیمیاوی استعمال کودهای حیوانی • استفاده از کودها باید ازمارچ الی اکتوبر صورت بیگیرد. سارگین 6000-8000 کیلو 500 کیلو گرام هر 15 روزبعد فضله جات مرغها 2000-2500 کیلو 200 کیلو هر 15 روز بعد استعمال کودهای کیمیاوی: اگر زمین خاصیت قلوی داشته باشد کودهای کیمیاوی به شکل ذیل استفاده گردد. Single super phosphate 75 کیلو فی 2.5 جریب 25 کیلوگرام فی 2.5 جریب اگر زمین و آب مساعد به ماهی پروری باشد به شکل ذیل از کودهای کیمیاوی استفاده گردد. Di Ammonium Phosphate 27 کیلو فی 2.5 جریب 9 کیلو فی 2.5 جریب در وقت استفاده ازدای امونیم فاسفیت باید 15 ساعت قبل در آب تر و حل شود بعداً به اندازه مساوی سر آب حوض انداخته شود. طریقه ها ی حفظ ومراقبت ازحوض های ماهی پروری: طریقه های تعویض آب حوض : آب حوض را میتوان به روشهای مختلف تعویض نمود که عبارتند از : طریقه های معاینه آب حوض : آ ب حوض باید ازنگاه نباتات ، مقدار اکسیجن ، موجودیت گل ولای وغیره معاینه گردد . بهداشت ووقایه : مبارزه دربرآبر پرازیت های خارجی ( پوست ومجرای تنفسی ماهی ) ماهی ها دارایی پرازیت های داخلی وخارجی اند درمقآبل پرازیت های داخلی آنها مبارزه کار دشوار است مگر میتوان با اسفتاده ازحمام های مناسب ماهی را از پرازیت های خارجی عاری ساخت . درمقآبل پرازیت های خارجی ازمواد استفاده بعمل میاید که تاثیر عمومی دارند مثلا: پتاشیم پرمنگنات : دشمنان ماهی دوزیسته های مضر : خزنده های زیان آور: پرنده های مضر: پستا نداران مضر : حشره های مضر : قانغوزک های آبی : خسک های آبی : بمبیرک ها : ماهی های ماهی خور: علایم ونشانه های مشخص مریضی های ماهیان : بیماری های باکتریایی درجه بندی ودسته بندی( سورت نمودن ) ماهیان را به انواع و اندازه های مختلف تقسیم نمودن میباشد . جمع آوری وانتقال ماهیان : ماهیان که درحوض نگهداری میشوندبه دوطریق جمع اوری می گردند. هردوروش فوق به منظورجآبجانمودن دوباره یارهانمودن ماهی های نووکنترول وضع حوض وخشک نمودن حوض تطبیق می گردد. گرفتن ماهی دراثرخشک نمودن یاتخلیه آب حوض به وقت وپرسونل زیادضرورت دارد.اماگرفتن ماهی درموجودیت آب حوض بیشتربشکل ساعت تیری و سرگرمي به شرح ذیل اجرامیشود گرفتن ماهی بدون خشکاندن آب حوض : درین روش ماهیگیری ازجالی های متنوع وگوناگون استفاده بعمل می اید. طریقه های انتقال ماهیان به مارکیت : قبل ازاینکه برداشت شروع شود کارهای مقدماتی زیادی وجود دارد که باید انجام شود مانند طنآب ، تور ، لباسهای ضد آب ، موزه ، دستکش ، سبدها یا جعبه های نگهداری ماهی باید آ ماده گردد. گرفته شده ازسایت وزارت زراعت افغانستان . نام كتاب: توليد پياز درافغانستان (كلچه و تخم) بخش اول توليد پياز درافغانستان كلچه و تخم سال: 1385 شناسنامه كتاب نام كتاب: توليد پياز درافغانستان ،كلچه وتخم مقدمه: با احترام معاون سر محقيق تقريظ اين رساله علمي درمورد پياز كه يك نبات مهم براى استفاده انسان است نهايت مهم و با ارزش است. تمام موضوعات آن بشكل سيستماتيك پى ريزي ګرديده كه خواننده در حصه مطالعه و درك مفهوم آن به هيچ ګونه مشكل مواجه نميشود. هر خواننده ميتواند بصورت درست از ان مستفيد ګردد. من از زحمات خستګي ناپذير محترم انجينرصاحب عبدالاحد ( احد) معاون سرمحقيق كه درتدوين اين رساله علمي زحمات زياد تحمل ګرديده وبراي شايقين اين بخش از خود يك اثر علمي بجا ګذاشته نهايت تشكر نموده و از خداوند متعال استدعا مينمايم كه ايشان را درتدوين همچو رساله هاي علمي مددګار باشد. درتحقيق و تهيه اين مضمون علمي جد وجهد فراوان شده كه قابل تمجيد و ستايش است. اينجانب نيز انرا تائيد و قابل نشر ميدانم و موفقيت شان را درانجام خدمت به جامعه از بارګاه ايزد لايزال و آرزومينمايم. با احترام توليد پياز درافغانستان تركيب و اهميت غذائي كلچه پياز: اقسام توليد پياز: انواع مروجه پياز: الف: نوع محلي: اين نوع پياز يك نوع اصلاح شده مروجه مشهور كلچه ئي افغانستان بوده و پيش از سال ۱۳۵۰ ازطرف انستيتوت تحقيقات زراعتي كشور به دهاقين معرفي شده است. اين نوع پياز در اكثر ولايت كشور وسيعاً كشت ميشود وعلاوتاً كشت آن در بسياري ممالك دنيا به شمول كشورهاي همجوار نيز رواج دارد. اين پياز در مقابل اكثر امراض پياز مقاوم بوده و تقريبا دو برابر حاصل نوع محلي كشور حاصل ميدهد زيرا دريك تجربه مقايسه حاصل در فارم تحقيقاتي تالقان در سال ۱۳۶۴ في هكتار نوع زرد هسپانوي مقدار ۶۴،۵۳ تن و نوع محلي مقدار ۳۲،۵۳ تن حاصل داده است(۱ ). رنګ كلچه نوع زرد هسپانوي زرد، شكل كلچه آن كروي و ګوشت كلچه آن ضخيم و آبدار محكم بوده وبراي تازه خوري وتهيه غذاهاي سرد مثل ساندويج مناسب ميباشد. ولي خاصيت نګهداري و لعاب دهي آن به پايه پياز محلي نميرسد. حاصل في هكتار كلچه پياز نوع زرد هسپانوي سال ۱۳۶۵ فارم تحقيقاتي تالقان مقدار ۸۲،۹۶ تن ( ۲۳۷۰ سيرفي جريب) ثبت شده است(۲ ). ج: نوع سفيد هسپانوي: د. نوع سرخ بيروتي: ه. نوع ريدكرول- Red Carol : شرايط زمين: شرايط اقليمي پياز: فاصله تجريد- Isolation distance : طريقه توليد تخم: شرايط كشت: 2. وقت بذر: 3. منابع تخم: ګراف مقايسه حاصل كلچه پياز بذر مستقيم تخم با طريقه نهالي ب: طريقه نهالي: دركار برد اين طريقه، ابتدا تخم در كردهاي خورد خوب تيار شده به قطار و قطار ها به مسافه ۵ الى ۷ سانتي متر دور از يكديګر بذر شده و ذريعه خاك پوشانيده ميشود.بعدا و قتيكه نبات( نهالي) ۸ الى ۱۰ هفته ئي شدند در كردهاي خوب تيارشده ساحه شانده شده و فورا ابياري ميګردد. دراينجا لازم بياد اوري است كه درهنګام انتخاب يكي از دوطريقه فوق الذكر بخاطر توليد كلچه پياز در اكثر جا ها اين سوال مطرح ميشود كه تفاوت حاصل انها به چه پيمانه ميباشد.پاسخ موجود در مورد سوال مذكور آن است كه حاصل كلچه پياز طريقه نهالي بر مبناى كاوش نګارنده و حبيب الله (۲ ) مقدار 7.6 فيصد كمتر از حاصل بذر مستقيم تخم ميباشد. زيرا حاصل بذر مستقيم تخم مقدار82.96 تن و حاصل بذر نهالي مقدار 77.1 تن در في هكتاربوده است.كمتر بودن حاصل طريقه نهالي شدن بجا ديګر وارد شده است.ضمنا بايد ياد اورشد كه كسر درآمد ناشي از 7.6 فيصد كمي حاصل طريقه نهالي در مقابل مصارفات چندين بار خشاوه نبات بذر مستقيم تخم تا رسيدن بته ها آن 5. فاصله و عمق بذر در توليد كلچه پياز: 6. مقدار تخم ريز: 7. تطبيق كود: 8. آبياري: 9. مواطبت مزرعه: تصوير هاي مربوطه: اهمیت اقتصادی : مبدأپیدایش واقسام برنج مناطق تحت کشت برنج در افغانستان : دسته های برنج: انواع شالی در افغانستان : شالی های با سمتی (385) : توافق با محیط (توافق برنج): حرارت : خاک : رطوبت نسبی : مشخصات نباتی برنج ریشه : ساقه : برگ : تهیه تخم خوب : روشهای کشت: روش نهالی کردن: وقت کشت شالی: مقدار تخمریز در قوریه: آماده ساختن زمین برای غرس نهالی : استعمال کود : انتقال وغرس بزق شالی: آبیاری مزرعه شالی: کنترول گیاه هرزه : درو کردن شالی (یکه کردن شالی): چطور میتوان از مزرعه شالی حاصل خوب بدست آورد: برای بدست آوردن حاصل خوب دهقان باید نکات آتی را در نظر داشته باشد: ترکیب وخواص برنج: توليد شالی در جهان: سطح زير کشت شالی در جهان، افغانستان و چند کشور عمده توليد کننده در سال 2003 گل بشگفد وبنفشه ارزان گردد خال لب تو جلوه دهد جنت را دوزخ به جمال تو گلستان گردد. مهر دل من مدام تقدیم تو باد عمری که شود به کام تقدیم توباد پیدا نشد آن هدیه که درشان تواست یک باغ گل سلام تقدیم تو باد. تک ستاره ای آسمان زندگی ! هزاران لب خند ،شادی ،خوشی،صفاوصمیمت، مهرومهرورزی فقط نثار تو باد. ای دوست شبی نیست که دیوانه نباشم مســـــتم اگرساکن میـــــخانه نباشـــــــم دوست آن نیست که هر لحظه کنارش باشی دوست آنــــست که هر لحظه به یادش باشی خواهـم ز خدا روشن تابنده بمانی چون ماه جهان تاب درخشنده بمانی امید من آنست که در گلشن هستی چون غنچه گل با لب پر خنده بمانی. اگر سنگم زنی سنگت ببوسم اگر زهرم دهی زهرت بنوشم اگر غسلم دهی با آب کافور کفن پاره کنم دستت ببوسم. مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید که زانفاس خوشش بوی کسی می آید از غم هجر مکن ناله وفریاد که دوش زده ام فالی و فریاد رسی می آی عبدالتواب نعیمی. ادویه ضـــــــــــــــــــــدی آفات آفـــــت:عبارت ازموجودات زنده زیان آورازقبل حشرات ،کنه ها ،پرنده گان ،جونده گان ،قارچها ،ویرس ها ،باکتریاها ،وغیره میباشد که باعث کاهش محصولات زراعتی ،پأین آمدن کیفیت محصولات زراعتی وارزش مارکتی محصولات مشوند. آفت کـــــــــــــــــش ها: عبارت ازمواد کیمیاوی زهری میباشد که سبب دفع یاکنترول آفات مورد استفاده قرارمیگیرد. تاریخــــــــــــــــــــچه : درطول تاریخ بعضی ازبندپایان به عنوان دشمن انسانها درجهت کاهش محصولات زراعتی وناقل امراض شناخته شده اند وانسانها ازبدوی پیدایش به ویژه ازآغازی تمدن شدن همواره به دنبال روشهای مقابله با این دشمن بوده است. درزمانهای قدیم انسانها ازمواد معدنی ونباتی برای مبارزه علیه این آفات استفاده مینمودن لازم به ذکراست که تاقبل ازشروع جنگ جهانی دوم اکثری مواد استفاده شده درمقابل آفات ازمواد معدنی چون ارسینک وگوگرد بودند وبطوری همزمان استفاده ازنباتات مانند گل ،pyrethrum،نکوتین،وروتینون نیزمروج بوده.دردهه 1940 آغازی بودکه درآن انقلاب حشره کش ها مورداستفاده قرارگرفت که ماده توسط poal mallerکشف گردید که نام برده بخاطراین کشف بزرگ موفق به جایزه نوبل گردید.باکش DDTواستفاده ازآن درازبین بردن حشرات سازمان جهانی صحت این ماده را بنام (گلوله سحرآمیز)نامیدوادعا نمودکه بادردست داشتن آن قادربه ریشه کن کردن بسیاری ازامراض مخصوصأ ملاریا خواهد بودکه این موضوع بابروز مقاومت درمقابل این حشره کش درحشرات باشکست مواجع خواهد شد. طبقه بندی آفت کش ها: 1-مرکبات عضوی کلورین داریاOrgano chlorine compound: این گروه ازآفت کش ها درطیف وسع برعلیه آفات وحشرات مضره مورد استفاده قرارگرفته مهمترین مرکباتکه شامل این گروه میباشند عبارت اند از(دیکوفون،الدرین،کلورودان ،هپتاکلور،دیلارین،: این گروه ازآفت کش ها درطیف وسع برعلیه آفات وحشرات مضره مورد استفاده قرارگرفته مهمترین مرکباتکه شامل این گروه میباشند عبارت اند از(دیکوفون،الدرین،کلورودان ،هپتاکلور،دیلارین،: این گروه ازآفت کش ها درطیف وسع برعلیه آفات وحشرات مضره مورد استفاده قرارگرفته مهمترین مرکباتکه شامل این گروه میباشند عبارت اند از(دیکوفون،الدرین،کلورودان ،هپتاکلور،دیلارین،BHC، DDTوغیره میباشد که ازجمله DDT دارای ثبات بیشتربوده وبزودی تجزیه نمیشود اگرتوسط موادغذای نباتی وارد انسان ویاحیوان شود دربدن ذخیره شده ودرصورت ورود تکراری آن دردرازمدت ممکن است باعث مرگ انسان شود. 2-حشره کش های عضوی فاسفورس داریاOrgano phasphato insecticide: همزمان باجنگ جهانی دوم حشره کش های فاسفورس دارمثنوعی ساخته شدوپس ازین موادبه عنوان گازهای جنگی توسط آلمانی هااستفاده گردید.تااکنون بیش ازچندین نوع ازآفت کش ها به بازارآمده است که به طریق مختلیف روی حشرات اثرمیگذارد.ازحشره کش های شامل این گروپ میتوان از(مالاتیون،پاراتیون،دیازینون،سیتوکس،میتاسیتوکس،تمفوس،کلوروپیروفوس،میتایل،پیریمفوس میتایل،فیتون،وفیتروتیون)رامیتوان نام برد.دوام وخاصیت ابقائ این موادها نظربه آفت کش های کلورین دارکمتراست. 3-کارباماتا Carbamates : این آفتکش هاازنظرطرزتاثیربروی حشرات شبهه حشرهکش هافاسفورس دارمیباشدمهمترین آفت کشهایکه شامل این گروپ میباشدعبارتنداز(کلدباریل،پروپوکسوز،فوردان،والدکارپ)وغیره میباشد. 4- حشره کش های Pyrethraid insecticides : ازنظرساختمان کیمیاوی منشأ این حشره کش های گل های نبات Pyrethrumبوده که مبدأ آن ایران میباشد.دردهه 1950 این گروپ ازحشره کش ها بصورت مصنوعی ترکیب وساخته شدند درابتدااین مرکبات درمقابل نورآفتاب سریعأ تجزیه میشدندکه بعدأروی فورمول کیمیاوی آنها کارفراوانی صورت گرفت وحشره کش های به بازارعرضه گردیدکه دوام نسبتأ بیشترداشتند مهمترین حشرکش ها یکه درکنترول حشرات خانگی آفات زراعتی مورداستفاده قرارمیگیرندعبارتنداز(آلترین ،بیوآلترین،ازمترین،بیوازمترین،پرمترین،سایفوترین دلتامترین،سایپرمترین ،تمداسیهالوترین وفنرین) میباشد این مرکبات درکنترول آفات نباتی وهمچنان ناقیلاین ملاریا استفاده صورت میگرد. مرکـــــــــــــــــــــــــــــبات جدید: علاوه برچهارگروپ اصلی که فوقأ توضیح داده شد هم اکنون انواع واقسام مختلیف آفت کش های جدید که میکانیرم عمل آنهاممکن است ازسایرآفت کش ها متفاوت باشد به بازارعرضه شده است. این آفت کش ها بالای تنظیم کننده های رشد حشرات اثرکزاربوده ومانندهورمونهای پوست اندازی وجوانی حشرات عمل مینماید .ازمهمترین مرکبات شامل این گروپ میتوان ازمیتوپرن،ودیفلو،بنزورون نامبرد. همچنان ساختن فرامون ها ترکیبات دورکننده حشرات وهمچننان عقیم کننده های حشرات نیزتحت تحقیق میباشدوعنقریب به بازارعرضه خواهد شد. حشره کش ها: حشره کش هاعضوی کلورین داراین حشره ها ازC Cl Hساخته شده اند.بنام های دیگری ازجمله هایدروکاربن ها کلورین دار حشره کش های کلورین دارومواد مصنوعی کلورین دارنیزیادمیشوند که این حشره کش ها شامل « کلورودان،لیندان،دیکوفول یا کلتان ،متوکسی کلورایندوسلفان (تیودان )،DDTودیلارین » میباشد. DDTوحشره کش های واسطه به آن : اولین ماده حشره کش بوده که طوری مصنوعی ساخته شده است نام کیمیاوی آن دای کلورودای فینایل ترای کلوروایتان Dichloro DiphenylTrycloroethanمیباشد دوماده دیگری که به DDT نزدیک است بنام های Methoxy Chlor وDicophxol یا Kilthane بوده که مرکب دومی حشره کش نبوه وبیشتر کنه کش میباشد. دیکوفول جهت مبارزه باتعدادی ازکنه های میوه وسبز یجات وتعضی نباتات دیگراستعمال میشود که دربخش کنه کش ها مطالعه خواهد شدمتوکسی کلوریک ماده بسیارخوب برای جایگزین شدن باDDTاست .چون دوام زیادداشته ولی برای انسانها وحیوانات اهلی سمیت کمتری دارد. این حشره کش انواع مختلیف آفات حشره میوه جات ،سبزیجات ،نباتات سایه داروحیوانات اهلی راکنترول کرده دربدن به آسانی تجزیه میشود. DDT دارای دوام خیلی زیاد بوده بنأ ٌ استفاده ازین ماده توسط سازمان حفاظت محیط زیست E P A منع شده است زیرااین حشره کش درداخل آب ،خاک وانساج انسان وحیوان ونبات به مدت زیادباقی مانده وبه آسانی توسط مایکروارگانیزم ها انزایم ها گرما وشعاع ماورای بنفش تجزیه نمیشود. DDT چگونه حشره رامیکشد؟ بایدمتذکرشدکه تاهنوزطرزعمل یاتوجه فعالیت بیالوژیکی DDT بخوبی شناخته نشده است .این ماده بروی اعصاب یارشته های عصبی اثرکرده ازانتقال تحریکات عصبی حشره جلوگیری میکند بالاخره یا سرانجام اعصاب بطورخودبخودی وغیرارادی تحریک شده وسبب انقباض عضلات میشوند که این عمل ممکن است منجربه تشننج یا مرگ حشره گردد. لیندان Lindane : لیندان یا B H C یا H C Hهگذاکلوروسایکلوهگزان اولین باردرسال 1825کشف شد ولی مانند DDTخواص حشره کشی آن تاسال 1940ناشناخته ماند خاصیت تدخینی «دودی»یا Fumigate ازاکثری حشره کش های دیگرزیاد تراست ودرجایکه جهت رسیدن حشره کش به حشره ضرورت به حشره کش های تدخینی میباشد ازقبیل کرم های سوراخ کننده موجود درتنه درختان میوه ونباتات زینتی ازلیندان استفاده شود چون فقط ایزومرگامای این ماده یعنی HCHموثرمیباشد روشهای جهت ساختن ماده %99خالص که ازاین ایزومرباشد ایجادگردیده وآن ماده رالیندان نام گذاشته اندکه علیه بیشتری حشرات موثراست .لیندان بسیارکم بوی بوده ودارای درجه تبخیرزیاد میباشد وازآن فقط جهت استفاده درخارج ازمنزل وآن هم برای آفات نباتات غیرخوراکی ازقبیل کرم های سوراخ کننده درختان ونباتات زینتی توصیه میشود . ایزومرگامای H C Hبرای هموگشن عمارات تحویل خانه 7 روزقبل ازپرنمودن آن به پیمانه وسیع بکارمیروداین حشره کش اساسی ترین وسیله مبارزه درمقابل آفاتیکه درخاک زنده میکننده وهمچنان کرم های حشرات جونده ملخ ها،قانغوزک ها،مگس ها وغیره بشمارمیرود. برای جلوگیری ازمسموم شده توسط بقایای H C Hاستعمال این حشره کش محدود بوده وبالای محصولات زراعتی که مصرف خوراکی دارند خیلی کم استعمال میشوند. پولی کلوروپیرتین ها : حشره کش های میباشد که تاثیری امعای وتماسی داشته سیستم عصبی حشره را متضررمیسازدبرای شپشک ها،کنه ها،کیک هازمینی وقانغوزک هاآفت کچالوبسیارسمی میباشد .قسما ٌخواص قارچ کشی رانیزنشان میدهدوبرای زنبودهای عسل کمترسمی میباشد . دروجود انسانها وحیوانات خونگرم کمترذخیره شده مگردرصورتکه غلظت بخارات این مرکبات درهوا 4mg/m3 باشد علایم مسموم شدن به نظرمیرسدمرکباتکه شامل این گروپ ازحشره کش ها میباشد عبارت اندازپولیکلورکامپین وپولیکوروپینین. پولی کلوروکامپین یاتوکسافین این مرکب رابنام توکفین نیزیادمیکند شکل موم است ورنگ نصواری دارد .فورمول آن C10H10Cl8 میباشد این مرکب دارای 69-70%کلورین میباشد توکسافین درآب منحل نبوده ولی درشحمیات ایترومحللهای دیگرمانندبنزین ،کلوروفارم وکاربن تتراکلوراید منحل میباشد مفیدیت این مرکب نظربه H C Hبلندبوده دراثرحرارت تیزاب نمک یا H Cl ازآن ضایع شده ومرکب مذکورتخریب میگردد . موجودیت مرکبات قلعوی درخاک درصورتیکه حرارت بلند باشد تجزیه وتخریب راسریعت میسازد همچنان مرکبات آهن دارویانمک های آهن داردرحرارت بلند تخریب این مرکب را شدیدترمیسازد موجودیت شعای ماورای بنفش نیزباعث تجزیه این مرکب میگردد محلول های این مرکب درنباتات وخاک باثبات بوده زودتجزیه نمیگردند .بعضا ً موجودیت شان بعدازسپری شدن 5-10سال نیزدرخاک مشاهده شده است بقایای این مرکب درخاک نباتات راملوث میسازد زیرا این موادتوسط زیشه جذب شده ودرنبات ذخیره میگردد نباتات که ریشه زیرزمینی دارند مانندذردک ،لبلبو،شلغم مقدارزیادی این را جذب وسبب مسموم شدن استفاده کننده گان میگرددبنابراین علت باید اضافه تراز0.5ملی گرام درفی کیلوگرام خاک استعمال نگردند. اگربه این مقدارتوصیه شده استعمال شود نباتات رانمیسوزاند وزهریت رانیزبوجودنمیآورد اگر50% این مرکب رابه مقدار45mg/1kgماده غذائ استعمال کنیم موشهاراازبین میبرد تنفس بخارات توکفین نیزمضربوده حدمعین آن درفضأ 0.5mg/m3 هوا میباشد وقتیکه این حشره کش درفارم ها باغهاویامنازل استعمال شودبرای مدت 15روزباید انسان درآنجا داخل نشود. پولیکلوروفینین : این مرک دارای 64-67%کلورین بوده حشره کش قوی است فورمول عمومی آن C10H10Cl8 است به شکل کتله غلیظ بی رنگ بوده ازنظرمقاومت ویاپایداری شباهت به عسل داردعملا ًدرآب غیرمنحل است ولی درمحلل های عضوی خوب قابل حل میباشد ازنگاه کیمیاوی خاصیت پولیکلورپینین مانندپولیکلوروکامفین میباشددرخاک هابه مدت یک سال نهگداری شده ودرنباتات هم تا60روزباقی میماندحدی معین استعمال آن درخاک 0.5mg/kgمیباشد این مرکب نسبت به پولیکلوروکامفین سمیت زیاددارد ازاین احاظ دراثناتطبیق امکان سوختن نباتات متصوراست این حشره کش بایددروقت شکوفه آوری نباتات استعمال نگردد پولیکلورفینین برای زنبورهای عسل وسایرحشرات مفیده نیزسمی قوی بوده وبه شکل تماسی وهمچنان به شکل امعائ حشره را ازبین میبرداین ماده ترساننده نیزبوده وسبب دورراندن حشرات نیزمیگردد برای ازبین بردن موشها 240-500mg/1kgخوراکه موثرمیباشدبرای انسانهانیزسمیت آن متوسط میباشد این مرکب توسط جلد وارد بدن شده وذخیره میگرددهرگاه بخارات آن تنفس گرددشدیداً سمی میباشد چون نسبت به تمامی حشره کشی های دیگربه قیمت ارزان تولیدمیگرددازهمین علت این حشره کش درمزارع بزرگ کچالو ولبلبوقندی وهمچنان فارم های حبوبات استعمال میشود این مرکب کنه های لبلبو،شپشک های لبلبوقانغوزک های انکشاف یافته کچالو،شپشک های بته ها وسایرآفات جوانه های فارم های حبوبات را خوب محوه میسازد. برای محلول پاشی درمبارزه علیه آفات کچالو،لبلبوی قندی وحبوبات به غلظت 1-0.7 به نورم 1-2kg ماده موثردرهکتاراستعمال میشود این حشره کش ثبات زیاد داشته ازاین رواستفاده ازآن درزراعت محدود میباشد نباتات که توسط این حشره کش دواپاشی میشوند باید به حیوانات تغذیه نشوند زیرا تاثیرآن درنبات موجودمیباشد وسبب مریضی حیوانات میشود غذاهایکه به این موادآلوده باشد به گاوهای شیری ومرغ های تخمی تغذیه نشوددرخوراکه باب تازه برای حیوانات وپرنده گان گوشتی 0.5mg/kg مجازمیباشد. پولیکلوروسایکلودینها : دراین گروپ حشره کش های فعال شامل میباشد اینها تاثیرات تماسی امعای داشته ویک تعدادشان به شکل سیستمیک وفومیگشن نیزبالای حشرات عمل مینمایند .این حشره کش ها درارگانیزم حشره داخل شده درمرحله اول سیستم عصبی حشره را متاثیرساخته وآنرا بیمنظم میسازد . درمرحله دوم بالای انزایم های تنفسی تاثیرکرده وآنانرا غیری فعال ساخته ودرنتیجه تنفس شان بطیع میگردد همچنان فاسفورس نیزهمراه موادعضوی تعامل نکرده بنأ ًانرژی تولیدنمیشود مرکبات سایکلودین برای انسانها شدیداً سمی بوده خواص ذخیروی دارند چون این مرکب ازطریق جلد داخل حیوانات میگردد ومسمومیت عمومی رابه بارمیآورد همچنان این ادویه ثبات زیاددارد وزودتجزیه نمیگردد وهم زهریت شدید وناگواردارد بنأ ً درزراعت استعال شان محدودمیباشد. استفاده ازهپتاکلور،تیودان ،دای کلور،ودیسپیرول درزراعت مجازمیباشد . هیپتاکلور Hiptachlor : ماده سفید به شکل کرستل میباشد وبوی کافوری ضعیف دارد حرارت ذوبان آن بین 12℃'>96-90 میباشد مرکب فوق خیلی موفربوده اگربه شکل مناسب ذخیره نشوند مقدارزیاد آن ضایع میشوند هپتاکلوردرآب غیرمنحل بوده ولی درایتایل الکول بطورمتوسط حل گردیده درهایدروکاربن های اروماتیک ومشتقات کلورین بخوی منحل میباشد . این مرکب درآب تحت تاثیرقلعوی به طوری ضعیف تخریب شده واپیوکساید هپتاکلورتبدیل میگردد ایپوکساید هپتاکلوربه تمام ارگانیزم ها زهری بوده وثبات آن مشابه هیپتاکلورمیباشد هردومرکب سمی قوی وهم به مرکبات سمی ضعیف تجزیه میگردد این مرکبات قرارذیل میباشد. 1- کلورودین . 2- ایپوکساید کلورودین . 3- هایدورکسی کلورودین . 4- هگذاهایدروکسی کلورودین . ازجمله مرکبات فوق کلورودین وایپوکساید کلورودین به حیوانات خون گرم زهری میباشد هیپتاکلوربرای قانغوزک ها وکرمینه ها شدیداً سمی میباشد ازآن جمله آفات راکه درخاک زندگی میکنند کنترول مینمایند.درصورت ریختن هپتاکلورباللی جلد وغشای مخاطی سبب التهاب وامراض جلدی میگردد هرگاه غلظت این ماده به 1/1000mg دریک مترمربع برسد علایم مسمومیت درانسانها به مشاهده میرسد .هپتاکلوردرانساج سحمی حیوانات به شکل ایپوکساید ذخیره شده وبعدا ًباشیرمادربه طفل منتقل شده آنرا مسموم خواهد ساخت برای مبارزه علیه آفات فارم ها ایمل شن هپتاکلوری %22 تولید میشود .نورم مصرف آن به منظورضدی عفونی نمودن تخم های جواری 0.2-0.6kg/100kg لبلبوی قندی 0.5-0.7kg/100kg میباشد . جوانه های نباتات زراعتی دراین صورت درجریان 30روزبرای حشرات سمی باقی میماند ضدی عفونی کردن تخم ها به طریقه نیمه خشک صورت میگیرد باضدی عفونی نمودن تخم ها ازخساره کرم های سمی جسم سیاه وکرمینه های شپرک های اره کننده میتوان جلوگیری کرداین حشره کش درمقابل کرمینه های بال سخت ها ،خرسک مگس های غله جات وقانغوزی گندم نیزاستفاده میتواند . تیودان "اندوسلفان" : حشره کش میباشد که دارای 2 ایزومراست یکی بنام تیودان Aودیگری بنام تیودان B یاد میکند تیودان A درحرارت 12℃'>109-108 ذوب میشود ولی تیودان B در 12℃'> 296-298 ذوب میشود ازنظرخواص فزیکی وکیمیاوی دارای تفاوت بسیارکم هستند تیودان ماده سفید کرستالی بوده درآب منحل نمی باشد ولی درمحلل های عضوی منحل است این ماده عملا ًغیرمفیربوده درمقابل نورنسبتا ًمقاوم است این مرکب نسبت به سایرپولی کلورودین کمترپایدارمیباشد اگردرالکول حل شود این مرکب میشکندوتخریب میشود تیودان به حیوانات ونباتات کمترزهری بوده درخاک 1-2 سال باقی میماندبه غلظت های سفارش شده باعث خساره به نباتات نمیگردد این مرکب مانند مرکبات دیگربه مرورزمان تخریب گردیده وتخریب شان درموجودیت اوکسیجن زیاد وآب زیاد سریعترمیگردد تیودان درموجودیت آب وآکسیجن زیاد به مرکبات ذیل میگردد. 1- تیودان سلفاید 2- تیودان ایتر 4- تیودان الکول 5- تیودان لکتوم هرگاه این حشره کش بالای جلدحشرات تماس پیدانماید توسط عرق آنها ممکن است شسته شود تیودان مانند حشره کش های دیگربالای سیستم عصبی تاثیردارد غشای سیستم عصبی راحل میکند وبه این ترتیب سبب بی نظمی درسیستم عصبی شده بالاخره حشره فلج شده به مرگ مواجیع میشود این حشره کش بالای زنبورعسل اثرسمی نداشته بعضی اوقات برای ازبین بردن حشرات دیگردرفارم های زنبورعسل استعمال میشود برای انسان زهری است ولی تاثیری ذخیروی ندارد محصولات که ازاستقلاب این حشره کش تولید میگردد درآب منحل است ودرادرارحیوانات به آسانی خارج میگردد همچنان مستقیما ًازطریق فضله وشیرنیزخارج میگردد درفارم های که استعمال میگردد برای پرنده گانیکه درفارم زندگی میکنندخطرناک نیست به پرنده گان خانگی نیزمضرنمیباشد ولی اگربه حوض های ماهی داخل شودسبب مرگ ماهی میشود . درزراعت پودرمرطرب شونده %50 تیودان استعمال میگردد به غلظت% 0.4-0.3 کرمینه ها وکرم های انکشاف یافته کنه های انگوروتوت فرنگی را محوونابود میسازد همچنان بالای شپشک نباتی نیزموثراست دواپاشی درانگوردومرتبه صورت میگیرد درمرتبه اول دواپاشی بصورت مایع قبل ازشکوفه آوری ومرتبه دوم بعداز15روز عملی میگردد نورم مصرف این مرکب 6-3 کیلوگرام ماده موثردرهکتارمیباشد محصولات دواپاشی شده نباید خوده شود استعمال تیودان صرف درمزارع تخمی انگوروتوت فرنگی سیاه مجازمیباشد. دیلور«دی هایدروهپتاکلور»: این حشره کش به سه نوع میباشد که بنام الفا دیلورβدیلوروگاما دیلوریادمیکند ازجمله آنها الفادیلوروβدیلور،فعالیت بیشترحشره کشی راداردوبیشتراز%95 موادموثررااحتوامیکند این ماده رنگ خاکستری بابوی ضعیف داشته حرارت ذوبان آن 12℃'> 128 میباشددرآب غیرمنحل بوده ولی درمحلل های غیری عضوی قابل حل میباشد اگربه نورم توصیه شده استعمال شودبه نبات خساره واردنمیکندوبالای کیفیت محصولات نیزتاثیرناگوارندارد بقایای آن مدت یک ماه درنبات باقی میمانداین حشره کش تاثیرتماسی وامعای دارد. دیلورعلیه حشرات مانندقانغوزک ها وهمچنان کرمینه ها آنها استعمال میشود دوام تاثیروقایوی آن بین 12-15 روزمیباشد برای انسانها کمترزهری میباشد وبالای جگراثرناگواردارد .پودر30% مرطوب شونده دیلورعلیه قانغوزک های کچالوبه نورم 0.3-0.6kg/1hictar توسیعه میشودوعلیه شپشک های معمولی وخاکستری لبلبوقندی به نورم 1.5-2kg/1hictar استعمال میگردد. دواپاشی توسط این حشره کش درمزارع کچالوزمانی توسیعه میشودکه کرمینه های قانغوزک درحال تکثیرکتلوی باشند .لبلبوی قندی درمرحله دوبرگی دواپاشی گردیده وتطبیق این حشره کش بعداز10-7 روزتکرارمیشود دیلوردرمزارع بادنجان رومی وبادنجان سیاه علیه قانغوزک های کلورادوبیتل به نورم 0.6-0.8kg/1hict مجازمیباشددرمزارع پنبه علیه شپرک پنبه 3-4kg/1hict استعمال میگردد.اوقات وایام آخرین تطبیق دیلوردرکچالو20 روزقبل ازجمع آوری وبالای لبلبوی قندی وبادنجان وبادنجان سیاه پنبه 30روزونباتات خاندان رشقه 45 روزمیباشد بقایای دیلوردرسبزیجات ،کچالو، لبلبوی قندی بیشتراز0.2mg/1kg مجازنیست. دیسپیرول «لیکیوان» : دیسپیرول بشکل پودربوده رنگ آن نصواری در 12℃'>91 ذوب میشودعملا ًدرآب غیری منحل است ولی درمحلل های عضوی بخوبی حل میگردد زمانی درآب گذاشته شود بصورت بطی هایدرولیزشده وخاصیت حشره کشی آن کم میشودهرگاه به مقدارتوسیعه شده استعمال شودتاثیرمنفی ندارداین حشره کش تاثیرتماسی وامعای داشته ولی تاثیرات وقایوی آن بسیارقوی میباشد. دیسپیرول برای کنترول قانغوزک ها وشپشک ها مواد وقایوی بوده وآنها را ازبین میبردوبرای زنبورهای عسل وسایرحشرات مفیده بی ضرراست برای انسان وحیوان زهری متوسط است مخلوط %50 آن اگربه مقدار240-280mg/1kg خوراکه موش استعمال میشود آنراازبین میبرد.سمیت جلدی آن کمتراست ودرنبات کمترذخیره میشود اگردرفارم های کچالوبه اندازه 0.3-0.4kg/1hict استعمال شودحشرات راازبین برده ونبات محفوظ میماند هرگاه ماده خالص آن موجودباشددرحدود 0.2-0.15kg/1hict درفارم های بادنجان رومی وبادنجان سیاه به اندازه 0.3-0.5 kg/1 hict استعمال میگردد جهت کنترول شپشک های خاکستری وسیاه لبلبوی قندی مقدار1.5-3 kg/1 hict استعمال میگردد. دواپاشی به وسیله دیسپیرول بایدزمانی آغازگردد که حشره بالای نبات ظاهرشودوبعد ازهر12-8 روزتکرارگردد درصورت پائین آمدن درجه حرارت هوا نورم مصرف حشره کش بادرنظرداشت سفارش افزایش میابد.آخرین تاریخ استعمال دیسپیرول 30 روزقبل ازجمع آوری حاصل صورت گیرد زیرا طی مدت 30روزتاثیرات هوا ازبین رفته محصول نباتی آماده خوردن میباشد. حشره کش های عضوی فاسفورس داریاOrgano phosphates : این گروپ ازحشره کش ها ناپایه داربوده وجانشین حشره کش های عضوی کلورین دارکه دوام بشتردارند گردیده است استعمال این حشره کش هاازاطراف منزل وباغها سفارش شده میتواند حشره کش های فاسفورس دارمشتقات فاسفوریک اسید میباشد بعضی ازاین حشره کش ها برای حیوانات فقاریه ها سمی میباشد ولی یک تعدادآنها کم دوام وناپایه داربوده وبه آسانی تجزیه میشود .حشره کش های عضوی فاسفورس دارکه استعمال شان علیه آفات نباتی معمول است قرارذیل میباشد. Ø مالاتیون Malathion : یکی ازقدیمی ترین ومطمعین ترین حشره کش های فاسفورس داربوده که درسال 1949 ساخته شده وعموماً درداخل وخارج ازمنازل استعمال شده برای انسانهاوحیوانات اهلی خطری کمتردارد این حشره کش تعدای زیادی ازآفت ازجمله شپشک های نباتی ،کنه های عنکبوتی ،سپردارها ،مگس های خانگی وانواع مختلیف حشرات مکنده وجونده دیگرراکه به میوه وسبزیجات ،نباتات زینتی ومحصولات انباری حمله میکنندراکنترول میکند.استفاده ازپودرمالاتیون جهت مبارزه بااکثری آفات خانگی بی خطرمیباشد مالاتیون بصورت ماده غلیظ ایملشن شونده بوده . پودرویتایل برای کنترول حشره برگ خواردرخت بادام وسیب که بنام جولاگک یادمیشود استعمال میگردد 1-2gr پودر %50 مالاتیون دریک لیترآب ویابه اندازه یک قطی گوگرد دریک گیلن آب حل گردیده بردرختان بادام ،سیب اولا ً زمانیکه گلها نشگفته باشد وباردیگرزمانیکه گلها ریزش نموده باشد پاشیده شود واگرپودر%25 موجودباشد 2-3gr/1 liter آب حل گرددبعدا ًاسپری گردد. Ø ترای کلوروفون «Trichlorofon»: این حشره کش بنام Dylox نیزیادشده وبرعلاوه فاسفورس کلورین نیزدرترکیب آن شامل میباشد ترایکلوروفون برای کنترول آفات محصولات مختلیف ومگس های اطراف تهویل خانه ها ومحصولات زراعتی استعمال میشود این حشره کش بالای چندین نوع سبزیجات ونباتات زینتی استعمال شده میتواند. Ø دیازینون Diazinon : قدیمی ترین حشره کش بوده درسال 1952 کشف شده است این حشره کش بیشترین مورد مصرف را درمحدوده منازل داشته برای کنترول حشرات خانگی آفات باغهارگیاهان زینتی وهمچنان برای کنترول مگس ها درداخل طویله حیوانات خانگی میتوان استفاده کرد. Ø کلورپیرویفوس Chlorpyrifos : این حشره کش بنام Dursban نیزیادشده درداخل منازل ورستورانت ها جهت کنترول حشرات خانگی استعمال میگردد .این حشره کش بصورت یک ترکیبی که خیلی علایم وتدریجی درمحیط آزادمیشود بنام Killmaster® برای کنترول آفات خانگی فروخته میشود Dursban علیه آفات نباتات زینتی نیزمورد استفاده قرارمیگیرد. Ø Ethion : یکی ازحشره کش های عضوی فاسفورس داربوده که خاصیت کنه کشی نیزدارد این حشره کش برای انواع شپشک ها سپردارها ،ترپس ها،چرچرک ها،لارواهای مگس ها آفت کرم های برگ خوارکنه ها ازجمله کنه های درختان میوه ،سبزیجات ونباتات زینتی بکارمیرود. Ø Dichorovos : همچنان بنام های Vapona وDDVP یادشده یکی ازحشره کش های میباشد که ازطریق تماس وسیستم عصبی اثرکرده وخاصیت تدخینی نیزدارد این حشره کش رابه قلاده ها ونوارهای پلاستیکی حیوانات خانگی تزریق کرده که به انوانی یک ماده تدخینی به طورتدریجی آزادشده وتاچندماه دوام خودرا حفظ میکندوبرعلیه آفات موجوددرداخل منازل محل های سربسته دیگروبروی حیوانات خانگی استعمال میشود. حشره کش های فاسفورس دارسیستمیک یاSystemic Organophosphates حشره کش های هستندکه به وسیله ریشه گیاه جذب شده وبه قیمت های فوقانی منتقیل میشوندودرآن قسمت حشرات مکنده که ازشیره نباتی تغذیه میکنندراازبین میبرندمگرآن عده کرم هاوحشرات که ازانساج نباتی تغذیه را کنترول نمکنند .زیرااین نوع حشرات ازشیره نباتی که دارای ماده سمی است به اندازه کافی تغذیه نمیکنند تاباعث مسمومیت شان شود ازجمله انواع حشره کش های سیستمیک میتوان به Dimethoate یا(Lygon® ) اشاره نمود. Dime thoal : دیامیتول رامیتوان به روی دیوارهای ساختمانها ،ودرداخل مزارع برای کنترول انواع مگس ها وهمچنان جهت کنترول کنه ها وحشرات نباتات زینتی سبزیجات ،سیب ،ناک ودرختان سطروس وتربوزبکاربرد. Acephate یا Orthen : یک حشره کش سیستمیک جدیدتراست که جهت مصرف خانگی موجودمیباشداین حشره کش دارای خاصیت تماسی بوده دوام متوسط داشته ومدت 10-15 روز میتواندخاصیت سیستمیکی خودرا حفظ کند بااین حشره کش میتوان انواع شپشک ها کرم های حلقه زن لارواهای شپرک ها کرم های پیچاننده برگ چرچرک ها ،ترپس ها وکرم های تارتن را درداخل منازل کنترول نمودوازآن جهت کنترول آفات چندین نوع سبزی واکثری گیاهان زراعتی نیزمیتوان استفاده کرد تعدادی دیگری ازحشره کش های سیستمیک نیزوجوددارند که برای کنترول آفات حیوانات بکارمیبردند. Coumaphos یا Co-Ral : ازجمله حشره کش های سیستمیک بوده که جهت مبارزه با آفات حیوانات خانگی توسیعه شده این ماده زمان که ازطریق خوراک به حیوان داده شودباعث دفع کرم های حیوانات یا Cattle grube شپش ها مگس های شاخ ،مگس های صورت یاروی حیوانات ،مگس گوشت یا Screw worms کنه ها شپش های حیوانات Sheep keds وکرم های پشم میشود. کاربامات ها Carbamates : کاربامات ها ازکاربامیک اسید منشع گرفته اند طرزعمل حشره کشی کاربامات ها مانندحشره کش های عضوی فاسفورس دارمیباشد کاربامات ها مانندحشره کش های عضوی فاسفورس دارمیباشد کارباریل Carbaryl یا Sevin® میباشد اولین کاربامات موفق بوده است که درسال 1956 معرفی شده است ونظربه کاربامات های دیگربیشترمورداستفاده قرارمیگیرد این حشره کش ازطریق سیستم هاضمه وتماسی برای برای پستانداران مسمومیت خیلی کم داشته ودرمقیاس زیاد منجمله حشره کش درباغها وچمن ها مورداستفاده قرارمیگیرند .کارباریل برای کنترول آفات بیش ازصدنوع محصول مختلیف ازقبیل سبزیجات درختان ستروس میوه های لذیز محصولات علوفوی ،نباتات مزروعی ،جنگل ها ،چمن ،چهارمغز،بادام ،نباتات زینتی ،چراگاها درختان سایه دار.ماکیان وحیوانات دیگربه اثبات رسیده است کارباریل برای کنترول لاروائ شپرک ها چرچرک ها ،ملخ های محلی به مقداریک کیلوگرام ماده خالص درهکتاراستعمال میشود.دوام Sevin نسبتا زیاداست بنا ًتا3هفته ازمواد دواپاشی شی شدنباید استفاده کرد. فورادان : این حشره کش علیه حشرات خاک زی مانندکرم سفیدریشه نیماتودها وهمچنان آفات ازقبیل کرم ساقه خواری جواری سرخرطومی برگ رشقه استعمال میگردد این حشره کش به صورت گرینول 5.3-10% به مقدار1.2 الی 2.2 کیلوگرام ماده خالص علیه آفات مختلیف درخاک استعمال میشود .فورادان تاثیرسیستمیک دارد وازطریق ریشه وشیره نباتی به قسمت های هوایی نبات راه مییابد مقدارکشنده آن برای حیوانات 5 ملی گرام برکیلوگرام میباشد به عباره دیگر3 گرام ماده خالص آن یک گاوی 600 کیلوی را میکشد. Proxopor یا Bygon : این حشره کش علیه حشرات که به مقابل حشره کش های عضوی کلورین داروفاسفورس دارمقاومت پیداکرده اند تاثیرزیادی دارد Bygon توسط دواپاش ها برای کنترول قانغوزک ها وحشرات خانگی دیگرکه دررستورانت ها ،آشپزخانه ها ومنازل موجود اند استفاده میشود این حشره کش نیزبه صورت انواع اسپری جهت مصارف خانگی تهیه شده است. Synthetic Pyrethroides : Pyrethroides ها قیمت گران داشته ودرمقابل نورآفتاب ثبات ندارند ازاین روجهت مصرف درفارم ومزارع به کاربرده نشده انداگرچه دراوایل 1980 چندین ماده شبیح پایریترین برای مصارف زراعتی ساخته شده بود ولی درحال حاضرازاین مواد درمنازل استفاده میشود این موادبنام pyrethroides های مصنوعی یادمیشوند این نوع پایریترید ها درمقابل نورآفتاب باثبات بوده وعموما ً به میزان خیلی کمی مورد ضرورت هستند ازجمله پایریترید های توسیعه شده بروی حیوانات خانگی رامیتوان ازPermethrin , Resmethrin,Fenvalerat بصورت اسپری وگوش بند نام برد پایریترید ها را برای کنترول آفات خانگی وگیاهان زینتی نیزتوسعه میکنند موادفوق الذکربرای حیوانات خانگی بی ظرربوده ودرمقیاس وسیع جهت کنترول حشرات وکنه های نباتی استفاده میشوند. حشــــــــــــــــــره کش های طبعی یا نباتی Natural or Botanical Insecticides بسیاری ازباغداران مخصوصا ً طرفداران محیط زیست علاقه زیادی به استفاده ازحشره کش های نباتی دارند زیرا این حشره کش ها طبعی بوده وازنبات منشع گرفته اند این حشره کش ها ازگل ،برگ،وریشه نباتات مخصوص ساخته میشوند گل ،برگ وریشه این گونه نباتات بعدازخشک کردن آسیاب شده وجهت کنترول حشرات مصرف میشوند ویااینکه موادسمی ازآنها استخراج گردیده وبه تنهای یا مخلوط باموادسمی دیگراستعمال میگردند.شش نوع حشره کش که منشع نباتی دارند وموردتوجه باغداران ودهاقین میباشد عبارتنداز! o Limonene o Pyrethrins o Rotenone o Sabadilla o Rania o Nicotine بعدازاستعمال این حشره کش ها بغیرازLimonene وNicotine درسبزی ومیوه جات دواپاشی شده را درهرزمانی میتوان جمع آوری ومصرف نمودولی این دونوع حشره کش راباید براساس سفارش که روی لیبل دوا مجوداست استعمال نمود. o Limonene: جدیدترین حشره کشی نباتی میباشد این ماده شیره پوست میوه ستروس بوده وعلیه تمامی آفات پوستی حیوانات خانگی ازقبیل کیک ،شپش وکنه های حیوانی موثراست این حشره کش بالای حیوانات خون گرم اثری ندارد خاصیت حشره کشی ستروس مدتهاست که شناخته شده است آب لیموبرای معالجه محل گزیدگی نیش پشه موثرمیباشد لیمونین به صورت انواع اسپری وشامپوجهت آغشته کردن بدن حیوانات خانگی تهیه شده است. o Pyrethrins: این حشره کش ازشیره گلهای نبات داودی یاCrysanthemum که درکشورکنیا درافریقا واکوادوردرامریکای جنوبی میرویند LD50 یا (Lethal Dose ) یا مقدارکشنده این ماده ازراه دهن درحدود 1500mgrدرکیلوگرام بوده ازحشره کش های خانگی وقدیمی میباشد گلهای خشک وآسیاب شده این نبات درقرن 19 جهت مبارزه علیه شپش های انسان درجنگ های ناپیلون استعمال میگردید. Pyrethrins باعث فلج فوری حشره میشود ولی اندک بعدفعالیت مجدد خودرا ازسرمیگیردبه همین خاطرماده تقویت کننده یا Synergist رابا آن اظافه میکنند .این حشره کش به شکل اسپری جهت کنترول آفات خانگی وهمچنان به شکل ماده غلیظ سمی وپودرجهت مبارزه باحشرات وآفات مزارع باغیات میوه نباتات زینتی درمراحل مختلیف نموتهیه وعرضه میشود .سبزیجات ومیوه جات دواپاشی شده بااین حشره کش ها رامتوان برداشت نموده وفورا ًمصرف کردبه عباره دیگرفاصله زمانی بین دواپاشی وجمع آوری محصول وجودندارد بخاطربی خطربودن آن برای انسان وحیوانات وتاثیربرعلیه حشرات مصرف این حشره کش نظرباسائیرحشره کش ها بیشترمیباشد . o Rotenone: روتنوئیدها ازموادوابسته به Rotenone بوده که ازسال 1848 جهت کنترول آفات حشره ئی محصولات مختلیف ازجمله کرم های برگ خواربه کاربرده میشود این مواد قبل ازسال 1649 درامریکای جنوبی برای بی حس کردن ماهی به کارمیبردند وماهی ها بعدازبی حس شده به سطح آب میآمدن . Rotenoid ها ازریشه نبات Derris درمالیزیا وشرق هند را Lonchocarous که Cub نیزنامیده میشود درامریکای جنوبی میروینداستحصال میگردد مقدارکشنده روتینون ازطریق مواد غذای 350mg/kg بوده برای کنترول آفات باغی استعمال میگردد این ماده برای نباتات ضررنداشته ولی برای ماهی ها وتعدادازحشرات مخصوصا ً لارواهای بسیارسمی میباشد برای انسانها وحیوانات خون گرم کمتر سمی بوده وباقی مانده آن دربرگهای سبزیجات دواپاشی شده خطردربرنداردوبعدازدواپاشی محصولات رامیتوان استفاده نمود روتینون هم ازطریق تماسی ونیزازطریق امعائی بالای حشرات اثرمینماید وحشرات رابه آرامی ازبین برده باعث میشود که حشره قدرت تغذیه خودرا ازبین ببرد .دوام این حشره کش مانند سائیرحشره کش های نباتی درمقابل نورآفتاب کم بوده به 3-1روزمیرسد.روتینون برای مبارزه بالاروای های حشرات شپشک ها،قانغوزک ،چرچرک ها ،کنه های عنکبوتی ،مورچه ها ،مگس های سفید،لارواهای شهپرک ها ،کرم های قطع کننده یا Cut worms کرم های پیچاننده برگ یا Leaf Roller پشه ها وآفات خانگی دیگربسیارموثراست.بیشترین موادمصرف روتینون برای کنترول ماهی هااست وبرای احیاکردن دریاچه ها وهوض های ماهی استعمال میشود درقدم اول ماهی های نامرغوب را درهوض ازبین برده بعداً آنرا دوباره توسط ماهی های مورد نظرپرنموده وپرورش میدهد. مقداراستعمال آن برای کنترول ماهی ها 0.5 قسمت روتینون دریک میلیون قسمت آب میباشد این ماده به سرعت تجزیه شده ومقدارباقی مانده آن بالای ماهی های که بعدا ً نگهداری میشود ضرری ندارد روتینون به صورت ماده غلیظ سمی وپودربه بازارعرضه میشود . o Sabadilla: ازعساره تخم تعدادی ازنباتات خاندان سوسن یا Lily بدست میآید مقدارکشنده یا LD50 آن ازطریق دهان درحدود500mg/kg بوده وکمترین سمیت را برای حیوانات خون گرم دارد این حشره کش تاثیرتماسی وامعائی داشته درصورت که به چشم انسان بیفتد آنرا آسیب میرساند ونیزدرافرادحساس باعث عطسه های شدید میگردد این حشره کش درمقابل آفتاب ازبین رفته ازاین رو بعدازمصرف آن میتوان محصولات دواپاشی شده را مصرف نمود sabadilla را بیشتربالای آفات سبزیجات استعمال مییماید این حشره کش لاروای حشرات ،ملخ ها ،قانغوزک ها،چرچرک ها،Treps هارا کنترول مینماید ولی درمقابل کنه های عنکبوتی وشپشک موثرنمیباشد. o Rania: یکی ازحشره کش های است که برای حیوانات اهلی وانسانها بی خطربوده ودوران انتظاریا waiting time ندارد این حشره کش ازآسیاب کردن ریشه نبات ریانا که درکشورترینداربزروپرورش میآبد بدست میآید ومانند نیکوتین به الکلاید ها تعلق دارد مقدارکشنده آن ازراه دهان درحدود 750mm/kg میباشد این حشره کش به ملاهیمت اثرکرده وبرای کشتن حشرات تقریبا ً 24ساعت وقت ضرورت دارد حشرات که درمعرض این حشره کش قرارمیگیرد قدرت تغذیه را ازدست میدهند این حشره کش برای کنترول لاروای حشرات بسیارمفید است ریاناه برای کنترول تمامی حشرات برگ خوارموثربده ولی برای ازبین بردن کرم های میوه خوارمخصوصا ً کرم سیب استعمال میگردد وهمچنان برای کنترول آفات سبزیجات باغی ازقبیل شپشک ها ،قانغوزک ،حشره ساقه خوارجواری ،شپرک ها ،چرچرک ها قانغوزک لوبیا کرم شاخ داربادنجان رومی نیزبه کارمیرودازاین حشره کش برای کنترول مورچه ها وشپشک نباتات زینتی درمنازل نیزمیتوان استفاده نمودولی این حشره کش دربازارکم یاب میباشد. o Nicotine: درسال 1690 شیره تنباکوبه عنوان ماده کشنده حشرات مکنده شناخته شددرحدودسال 1890 ماده موثراصلی شیره تنباکویا Nicotine نام گذاری گردید وازآن زمان به بعدشیره تمباکوبرای منازل مزارع وباغیات بصورت حشره کش تجارتی درمعرض فروش قرارگرفت حشره کش Black leaf -40 که دارای دواپاشی نباتات خانگی وباغیات استعمال میشود دارای 40% Nicotine salphayt میباشد نیکوتین سلفاید برای حیوانات خون گرم وحشرات بسیارسمی است مقدارکشنده آن 50-60mg/kg بوده وبه مصرف کننده گان آن درباغات خانگی آسیب زیاد میرساند حشره کش فوق که دارای 40% ماده غلیظ نیکوتین سلفایت است باید قبل ازمصرف با آب رقیق ساخته شدبعدا ًاستعمال گردد این حشره را غرض کنترول حشرات مکننده ازقبیل شپشک های مگس های سفید وترپس ها استعمال میکنند ولی این ماده تمام حشرات وکنهای عنکبوتی را درصورت که بالای شان مستقیما ً پاشیده شود ازبین میبرد درموقع گرمی هوا موثربوده ولی ازتاثیرآن بزودی کاسته میشود نیکوتین سافاید را میتوان دروقت دهن گل دهی نباتات استعمال شود وهمچنان بروی نباتات زینتی ودرختان میوه جهت کنترول تمامی انواع شپشک ها ،ترپس ها،وکنه های عنکبوتی استعمال میشود . یک نوع محلول نیکوتین نیزوجوددارد که میتوان آنرا درمنزل تهیه کرد برای این منظوریک یا دوقطی سگرت ارزان را در3-8liter آب به مدت 24 ساعت درشرایط حرارت اطاق ترنموده وبعدا ً تنباکورا برداشته یک قاشق سابون را درداخل محلول ریخته وعلیه شپشک ها وسائیر حشرات کوچک بروی قسمت های نبات پاشیده میشود تاثیر آن مانند نوع تجارتی آن میباشد ولی دراستعمال آن دقت لازم است زیرا که این ماده نظربه ماده تجارتی آن غلیظ وفوق العاده سمی میباشد وممکن است باعث مبتلاشدن بادنجان رومی ونباتات دیگر به ویروس موزایک تمباکوشود .نیکوتین به عنوان ماده دورکننده سگ وگربه درخارج ازمنزل استفاده میشود .ازاینکه نیکوتین وسلفاید ازطریق پوست جذب میشود لذا باید ازسفارشات روی لیبل پیروی شده ولباس محافظتی نیزپوشیده شود لازم به یادآوری است که حشره کش های نباتی مواد هستند که بی خطرترازحشره کش های متدواول صنعتی نمیباشد .فقط تفاوت شان دراین است که ازنباتات بدست میآید وبه وسیله انسان عشاره گیری میشود . مواد دورکننده حشرات یا Insect Repellents اززمانهای قدیم مواددورکننده حشرات شامل دود ها آویزان کردن بعضی ازنباتات بوده است همچنان کرستال های کافوردربین لباس پشمی گذاشته میشود قبل ازجنگ جهانی دوم فقط چهارماده دورکننده حشرات وجودداشت که عبارت انداز 1. روغن سیترونلا که درسال 1901 کشف شد این ماده را به عنوان عطری مخصوصی موی سردرفرهنگ شرقی به کارمیبردند . 2. Dimethyle phtalat که درسال 1929 کشف شد . 3. Indalon که درسال 1937 معرفی شد. 4. Rutger که درسال 1939 دراختیارمصرف کننده گان قرارگرفت دراین اواخرمرکبات به نام های Deet یا Delephane® . Rutger 6-12 به بازارعرضه شده است که علیه مگس های نیش زن وپشه ها استعمال میکردند. کنه کش ها : کنه کش هامرکبات اندکه کنه هارا ازبین برده ولی بالای حشرات تاثیرکمترداردتاچندین سال قبل مسئله کنترول کنه راخوب درک شده بود وکنه راعموما ًتوسط موادعضوی فاسفورس دارکنترول میکردند وبعدا ًمعلوم شدکه تعدادی ارکنه ها درمقابل مرکبات عضوی فاسفورس دارمقاومت ومعافیت پیدامیکنند سرعت این مقاومت تعلق به تولیدنسل های جدیدی کنه دارد بنا ً برای اینکه کنه های مختلیف به صورت درست کنترول شود ادویه جات که بصورت خاص درمقابل کنه استعمال میشوند به میان آمده است کنه ها دربرابرمواد کیمیاوی ذیل حساسیت دارند. I. مشتقات سلفوریک اسید. II. موادعضوی کلورین دارکه سلفردارند. III. سلیفون ها. IV. مرکبات عضوی نایتروجن دار. V. مشتقات تیزابهای کاربونی . VI. مشتقات تیزاب های پروپیونی . مرکبات فوق الذکرکنه ها راازبین میبرند وآنها را درتمام دوران حیات شان نابودساخته میتوانداین ادویه جات خصوصیت وقایوی داشته نباتات رابه مدت طولانی ازکنه ها حفظ میکند .کنه کش هابه انسانها زهریت متوسط دارند. 1- Tetradifon یا Tedion : نام کیمیاوی این ماده «دایکلورودای پینایل سلفون » بوده این ماده به شکل کرستال ودارای رنگ سفید میباشد درجه ذوبان بین 146.5-147.5 درجه سانتی گراد میباشد Tedion درآب منحل است وهمچنان درمحلل های عضوی بخوبی منحل میگردد درکیتون نسبت به سایرمحلل هاحل میگردد ازنظرکیمیاوی باثبات وپایه داربوده ونبات را به وقت طولانی وقایه میکند وظیفه محافظوی ووقایوی این کنه کش حتی 60 الی 80 روزبعدازدواپاشی باقی میماند زمانی بالای نبات دواپاشی صورت میگیرد این مرکب ازطریق برگ وسایراندام های هوائی داخل نبات گردیده وبه تمام اعضای نبات انتقال یافته به این طریق نبات درمقابل کنه مقاومت حاصل میکند به غلظت سفارش شده باعث خساره نبات وخرابی محصول نمگردد تیدیون کنه کش تماسی بوده مگرتاثیرتماسی آن کم دوام میباشد ولی تاثیرات وقایوی آن بسیاردوام داراست درتابستان بالای حشرات مفیدتاثیرعمومی نمگذارد زیرا درحرارت بلند زود تجزیه میشود ازاینکه حشرات مفیدراازبین نمیبرد درفارم های زنبورعسل وکرم ابریشم برای کنترول حشرات ازاین مواد کیمیاوی استفاده شده میتواند تیدیون برای انسان وحیوان کمترسمی میباشد مقدارکشنده پودر%50آن موشهای صحرائی 5000mgr/kg بوده ولی زهریت متدین را ازخودنشان نمیدهد تیدیون به شکل پودرمرطوب شونده 30الی 50% ساخته میشوداین پودرها درمقابل کنه های خرمائی وسرخ میوه جات درباغهای سیب به نورم 2.4-0.8kg/1hictar درهکتاراستعمال شده میتواند تیدیون درمقابل کنه های درختان ستروس ،چهارمغز،سبزیجات ونباتات زینتی نیزمیتوان استعمال نمود. 2- دایکوفول یا Kelthane or Dicofol : نام کیمیاوی این مرکب دایکلورودای پینایل ترای کلورایتول بوده ماده خالص آن به شکل جامدمیباشد درجه ذوبان آن 78-79 درجه سانتی گرادبوده درآب غیرمنحل ولی درمحلل های عضوی خوب منحل میباشد دای کوفول درمحیط های تیزابی وآبی به اندازه کافی پایه دارمیباشد اماتحت تاثیرقلعوی به محصولات غیرسمی تبدیل میگردد وقتیکه نبات دواپاشی میگردد این دوا درسطح نبات تا50 روزباقی میماند وتاثیرخودرا حفظ میکند وبعداز50روزتجزیه شده ازبین میرود این ماده ازطریق برگ جذب وداخل نبات میشود ودرداخل نبات به مرکب غیرزهری تبدیل میشود Dicofol کنه کش تماسی بوده وبرای تمامی کنه ها زهری است وتاثیروقایوی هم دارد تاثیرات وقایوی آن برای نباتات مختلیف فرق دارد مثلا ًبرای پنبه 2 تا3 هفته دوام میکند برای بادرنگ 20روزوبرای درختان میوه دارعملا ً40روزدوام میکند .وقتیکه نبات توسط دای کوفول دواپاشی میشود باید تمام برگ های آن ترگردد ازای رودواپاشی درفارم های بزرگ توسط هیلیکوپترصورت میگیرد .استعمال دوام داراین کنه کش کنه را درمقابل این دوا بیشترمیکند بنا ءً لازم است که بشکل متناوب استعمال شود . Dicofol برای انسان وحیوان زهری متوسط بوده برای موش ها 430mg/kgوبه موشهای صحرائی 900mg/kg استعمال شود این ماده به شکل پودر%50و%30 تحیه میگرددعلاوتا ًایمیلیشن %20 کلتان وپودرمرطوب شونده %18.5 آن درفارم های زراعتی مورد آموزش قرارگرفته است که هردوی شان یک نوع تاثیررا داشته وبرای وقایه درختان میوه دارازقبیل سیب ،ناک ،آلوبالو،آلوی بخارا وگیلاس استعمال میشود محلول ساخته شده وتحیه شده این هردومرکب به مقادیرذیل استعمال میشوند . شماره مورد مصرف مقدار 1 برای کنه های خرمای میوه وکنه های سرخ سیب . 1.6-5kg/1 hectare 2 علیه کنه های عنکبوتی مزارع سبزیجات وپالیز. 2-5kg/1 hectare 3 بالای مزارع پنبه . 3-5kg/1 hectare 4 بالای تاکستانها. 1.5-4kg/1 hectare 5 بالای توت فرنگی وانگورفرنگی،ستروس. 1.5-3 kg/1 hectare 6 علیه کنه های سرخ ونقرئی نباتات. 8-10 kg/1hectare 7 علیه کنه های نباتی سبزیجات درمحلات سرپوشیده وسربسته . 8-10 kg/1 hectare Dicofol رابالای نباتات میوه دارقبل ازشکوفه وبعدازجمع آوری محصول با ید استعمال نمود . آخرین وقت استعمال باید 20 روزقبل ازجمع آوری حاصل صورت گیرد ولی دربادرنگ 3الی 4 روزآنرا بایدفوراً شست تطبیق کلتان بیشتر ازدومرتبه دریک فصل مجازنیست دراین اواخرمخلوط کلتان با کاراتان را بنام اکارتان تهیه نموده اند که علاوه برکنه کشی خاصیت قارچ کشی نیزدارد محلول تحیه شده اکارتان %30 درمقابل کنه های عنکبوتی مزارع پنبه به مقدار4kg/hectar استفاده میشود ایام آخرین آن درمزرعه پنبه 20 روزقبل ازچیدن پنبه میباشد . Oxythioquinox : نام تجارتی آن Morestan® نیزیادشده این ماده بالای کلیه آفات موثرمیباشد چون یک حشره کش ،کنه کش ،قارچ کش کش،وتخم کش میباشد.لذا ازاین آفت کش برای کنترول آفات نباتات زینتی وسبزیجات وسیعا ً استفاده صورت میگیرد بقایای آن کنه ها وتخم های آنها را وبعضی امراض قارچی ناک را کنترول میکند این آفت کش قبل ازشکوفه دهی بروی میوه جات لذیزاستفاده شده میتواند .دردرختان سیب وناک قبل ازشکوفه دهی وهم بعدازشکوفه دهی استعمال میشود این ماده جهت مصرف برای درختان ستروس ونباتات زینتی نیزتوسعه شده است. اکریکس :- بنام دینوبوتون وایزوفین نیزیاد میشود این مرکب کرستال زردرنگ بوده نقطه ذوبان شان بین 61-62 درجه سانتی گراد میباشد درآب خوب حل نشده دراسیتون بهتر حل میشود ودرالکول به اندازه متوسط منحل است درمحیط تیزابی باثبات بوده ولی درمحیط قلعوی قوی تجزیه میشود این مرکب دروجودحیوانات هایدرولیزشده خاصیت سمی خودرا ازدست میدهد وقتیکه نبات دواپاشی میشود این مرکب 20-25 روز روی نبات باقی مانده وآنرا وقایه میکند درنباتات به مقداربسیارکم نفوزمینماید .همچنان درصورت جذب به نباتات بسیارزود هایدرولیزگردیده محصولات غیرزهری را میسازد به غلظت سفارش شده به نباتات خساره نمیرساند ولی قتیکه بالای بادرنگ قبل ازانکشاف بته ها یشان دواپاشی میشود باید احتیاط شود که غلظت آن بین 0.05-0.1% باشد . این مرکب کنه کش تماسی است هم تاثیرات شدید کشنده وتاثیروقایوی طولانی نیزدارد برای کنه های نبات خورد درتمام دوره های انکشاف شان زهری بوده آنها را میکشد وقارچ کش ها را نیزازبین میبرد LD50 آن برای موش های سحرائی 142-119mgr/kg میباشد دربدن حیوان ونبات تجزیه میشود بنأ خاصیت ذخیروی ندارد. اکریکس به شکل پودر%50 تولید وعرضه میگردداین کنه کش را درمزارع پنبه میوه جات ،سبزیجات درختان وستروس درمقابل کنه هایکه به مقابل ادویه فاسفورس داروکلورین مقاومت دارند میتوان استعمال کرد .درباغ های سیب وناک این ادویه را به غلظت %0.2-0.15 استعمال میکنند علیه کنه های خرمائی رنگ میوه جات کنه های سرخ سیب وکنه های بال رخ داربه نورم 1-3kg/hectar استعمال شده میتواند .همچنان درGreen house های که بادرنگ پرورش مییابد علیه کنه های عنکبوتی به نورم 6-8kg/hictar استعمال میشود . دربته های گل گلاب گل داودی ،گل میخک علیه کنه های عنکبوتی به غلظت %0.2 وبه نورم 1-2.2kg/hectare استعمال شده میتواند درفارم های لیموباب غلظت %0.1-0.2 وبه نورم 6-8kg/hec… استعمال میشود آخرین زمان استعمال درمزارع پنبه ودرختان سطروس 20 روزقبل ازرفع حاصل میباشد امابالای درختان میوه قبل ازشکوفه وبعدازچیدن میوه استعمال میشود ایملیشن %30 آن درمزارع مختلیف علیه کنه ها دواپاشی میشود ودواپاشی باید به شکل مایع دردوران نشوونموی نباتات به نورم 3-3.5kg/hectar صورت میگیرد وآخرین زمان تطبیق آن 20روز قبل ازچیدن پنبه باید صورت بگیرد مقداربقایای قابل مجازآن برای بادرنگ ،سیب ولیموباب درحدود 0.05mg/hic میباشد. میل بیکس :- دوای ترکیبی میباشد وازدومرکب ذیل تشکیل شده است 4.4 cl دایکلورودای فیزول میتایل کاربینول oH cl c cl CH3 (2) 4-کلورفینول 2،4،5 ترایکلورفینول ازوسلفیت میباشد مرکب اول را بنام دیمیت نیزیادمیکند دیمیت به شکل خالص کرستل بی رنگ بوده درجه دوبان آن 69.5 الی 70درجه سانتی گراد بوده درآب غیرمنحل میباشد ودرمحلل های عضوی به آسانی حل میگردد مفریت آن نظربه کلتان بیشتربوده ازاین سبب ضایعات آن ازسطح نباتات که بالای آن این ماده تطبیق شده به سبب تبخیرزیاترمیباشد این مرکب ثبات کمترداشته به آسانی توسط تیزاب وقلعوی تجزیه شده غیرزهری میشودمرکب دوم ماده سفید کرستالی بوده وحرارت ذوبان آن 123.5-140 درجه سانتی گراد میباشد درآب غیری منحل بوده ودراسیتون بخوبی حل میشود موادتحیه شده آن درمقابل تیزاب های رقیق وقلعوی رقیق باثبات وپایه دارمیباشد بنأ دروقت دواپاشی به مدت طولانی روی نبات باقی میماند که این کنه کش 30 -35 روزبالای نبات باقی مانده بعدا ًتجزیه وتخریب میشود میل بکس به شکل پودر%50 تولید میگردد وبرای مبارزه علیه کنه های عنکبوتی درمزارع پنبه به نورم 2-2.5 kg/hectare استعمال میشود تطبیق مل بکس درتولید تبخیری بالای باغات میوه های مثمیرمیوه های بته ای ولیموباب برای مبارزه علیه کنه ها به غلظت 0.1-0.2 % بانورم 2-2.5 kg/1hec استعمال میشود آخرین وقت تطبیق این کنه کش 20 روزقبل ازجمع آوری محصول میباشد . نیورون :- به شکل خالص به رنگ کریمی میباشد حرارت ذوبان آن 77°C است درآب غیرمنحل بوده ودرمحلیل های عضوی خوب حل میشود مرکب مذکورمضریت زیاد داشته روزبه غازتبدیل شده فرارمیکندنیورون درمحیط های خنثی باثباط پایه دارمیباشد اگردرتیزاب یاقلعوی گذاشته شود به موادنیمه سمی تبدیل میشود درخاک به وقت زیاد باقی مانده نفوز آن درخاک ضعیف بوده ومربوط به نوع خاک میباشد ودرخاک ریگی سریح ترازخاک کلی جذب میشود چون دوام آن بالای نباتات پایه دارمیباشد اگر40 روزبعدازاستعمال این دوأ نبات تجزیه میشود بقایای آن درنبات تشخیص شده میتواند ظایعات این مرکب ازسطح نبات مربوط به عوامل ذیل میباشد . 1- بادویا شمال زیادرا بیشترمیسازد . 2- باران وبرف کنه کش راازسطح نبات میشوید . 3- موجودیت شعاع آفتاب تجزیه این مرکب را سریع تروبیشترمیسازد این مرکب خاصیت تدخینی یا Fumigant دارد اگردراطاق استعمال شود باعث مرگ کنه کش ها میشود نیورون کنه کش تماسی است تاثیرات آن بالای نبات از10-8 هفته طول بکشد خاصیت سمی شدید دارد ودریک دوا پاشی مکمل که تمام برگ های نباتات توسط مایع آن ترشده باشد از %84-94 کنه کش هاراازبین برد همچنان تاثیرات آن بالای کنه ها یکه درمقابل مرکبات کلورین داروفاسفورس دارمقاومت دارد بسیارعالی است LD 50 آن 5000mg/kg بوده برای انسانها وحیوانات کمترسمی است درصورت که این مرکب دربدن حیوان میشود ازطریق سیستم اطراحیه دفعه میشود تیورون به شکل ایملیشن %50-25 تهیه عرضه میگردد نورم مصرف ایملیشن %25 آن درحدود 3-4 kg درهکتارو%50 درهکتار2-1.5 برای کنه های عنکبوتی میباشد نیورون بالای نباتات خصوصا ًپنبه 20 روزقبل ازجمع آوری حاصل استعمال شده میتواند . قارچ کش ها یا Fungicides :- قارچ کش های موادکیمیاوی هستند که برای ازبین بردن یا متوقف ساختن نموی قارچ ها استعمال میکردند درقدیم موادی مانندسلفرS مس Cu وسیم آب Ag جهت کنترول امراض قارچی استعمال میشدن وحتی امروزاکثری امراض قارچی توسط این گروپ ازقارچ کش ها کنترول میشوند تااکنون 170 نوع ماده قارچ کش ساخته شده است وبیشترآنها یکه دراین اواخرکشف شده اند مرکبات عضوی هستند که تاثیرمحافظوی دارند وازجوانه زدن اسپورها ودرنتیجه ازنفوزقارچ ها به داخل اعضای نبات جلوگیری میکنند قارچ کش های محافظ Protestants’راباید بطوردوام دارجهت پوشش دادن بالای نبات درحال نموباشد ونیزقارچ کش هایکه بعدازدواپاشی ازبین رفته اند ویاتوسط باران شسته شده اندرا جبران کرد. قارچ کش های محافظتی یا Protective Fungicides : درمراحل که نبات دربرابرعامل مرض آسیب پزیرباشد قارچ کش های محافظت کننده استعمال میشوند تابتوانند نبات را حفظ کنند طرزاستعمال قارچ کش های محافظتی نظربه گیاه کش ها وحشره کش ها تفاوت دارد .چون فقط قسمت ازنبات که دارای پوشش ازپودرویااسپری قارچ کش میباشد ازمرض مسئون میماند . بنابراین یک پوشش خوب ویک نواخت باپودرویامحلول لازم است ولی محلول پاشی ترجیح داده میشود زیرا که لایه های محافظتی آن به نبات آسانترچسپیده ودوام طولانی ترداشته ودرهرموقع ازروزمیتوان آنرا استعمال کرد مواد قارچ کش حفاظتی بعدازظهورعلایم مرض نیزمیتواند غرض کنترول ومعالجه مرض استعما گردند.قارچ کش های که موادمحافظت کننده وریشه کن کننده Eradicatesدارند مستقما بالای عامل مرض درمرحله زمستان گذرانی وقبل ازاینکه عامل مرض به فعالیت شروع بکند وعلایم مرض ظاهرشود استعمال میگردد. قارچ کش های معدنی یاغیرعضوی یا Inorganic Fungicides : · سلفرSulfur : قدیمی ترین قارچ کش بوده که هنوزهم درباغات خانگی جزئی قارچ کش های مفیدمحسوب میشوند وبه سه شکل تهیه شده است. 1- پودرسلفرکه دارای 1- %5 خاک رسی میباشد . 2- سلفرقابل شناورشدن یا Floatation sulfur یاColloidal sulfur میباشد که کاملا ً تصفیه شده وباید به شکل خمیرساخته شودتاباآب مخلوط گردد دراصل این آزاداست کوچک قابل حل درآب نبوده وفقط حالت غوظه وری وثناوری رادارند . 3- به شکل سلفرWetter sulfur نیزموجود میباشد که به آسانی به آب مخلوط شده وقابل محلول پاشی میباشد .ساده ترین شکل استفاده ازسلفرنوع پودری آن میباشد وبهترین زمان اسعمال موقع است که نبات تااندازه با شبنم صبح گاهی مرطوب شده باشد بعضی ازعوامل امراض واکثرکنه ها باتماس مستقیم سلفروهمچنان عمل تدخینی آن درحرارت بالاتراز21° C ازبین میروند این ماده برای کنترول مرض سفیدک حقیقی وسیعا ً استعمال میگردد .لایم سلفرقارچ کش خیلی موثراست که میتوان آنرابا آسانی تهیه نمود Limes sulfurلایم سلفردرکنترول امراض خاکسترک انگوریا پودری میلدوPowdery mildew of Grape vine ومرض قرغنه تاک انگوریاGrape an thrachose وجلوگیری ازاین مرض موثربوده باید زمانیکه تاک دردوره استراحت باشد این قارچ کش دواپاشی گردد غرض کنترول وجلوگیری ازمرض پیچیدگی برگ شفتالویا Peach leaf curle . لایم سلفررا میتوان درفصل زمستان که درخت شفتالو درحالت استراحت است قبل ازاینکه برگها تازه سبزکرده بالای درخت پاشید . طرزساختن Lime Sulfur : Lime Sulfur یک دوای ترکیبی بوده که میتواند آسان ساخته شود . فورمول 1: 2: 3.5 میباشد . یک کیلوگرام چونه آب نرسیده 2 کیلوگرام پودرسلفر 3.5 گیلن آب . طرزساختن : - اولترازهمه چونه وزن شده مقدارکمی آب ریختانده شود تاجوش بخورد بعدا ً چونه باسلفریکجا گردد مقدارمعین آب را دریک پیپ یا بیلر انداخته وزیرآن آتش گردد تارمانیکه به جوشیدن نزدیک گردد دراین وقت چونه وسلفرمخلوط شده آرام آرام درآب انداخته شود وشورداده شود محلول بدست آمده باید به مدت یک ساعت جوشانده شود وزمانیکه محلول مانند چای سیاه شدپیپ یابیلررا به زمین گذاشته تا سرد شود بعدا ً آنرا با جالی خاصه تصفیه نموده یک قسمت ازمحلول تیارشده با 9 قسمت آب یکجا گردیده وبردرختان که دردوره استراحت هستند پاشیده شود این دوا برکنده های تاک ودرختان ذکرشده قبل ازتشکیل برگ باید استعمال شود زیرا اگرنبات برگ داشته باشد سبب سوختن آن میگردد لایم سلفرجهت کنترول مرض خاکسترک تاک ،سیب ،شفتالو،جرب سیبب مرض سوراخ شدن برگها ،کنه ها ودیگرحشرات موثربوده بخصوص مرض خاکسترک را %50 کنترول میکند . Lime Sulfur دردیگردوره های درختان نیزاستعمال شده میتواند ولی بایدمقدارآب زیادباشد یعنی یک قسما لایم سلفرو3قسمت آب یکجا گردیده استعمال گردد .لایم سلفرباید بعدازساختن به زودی استعمال گردد واگرمیخواهید برای چندروزآنرا نگهداری کنید چندقطره تیل درآن انداخته ودرجای سرد نگهداری نماید . ازویتی بل سلفر Wetabl sulfur جهت کنترول مرض خاکسترک سیب استفاده صورت میگیرد استعمال این دوا درقوریه ها 3یا 4 باربعدازظهورامراض گرفته وهر10 روز تکرارگردد به این منظورمقدار4گرام ویتی بل سلفردریک لیترآب ویا 1.5 قطی گوگرد دریک گیلن آب حل گردیده برای درختان میوه دارمقدارمتذکره بعدازریختن گلها هر10 روزیک باراستعمال شود . ازپودرسلفرمیتوان جهت کنترول مرض خاکسترک انگوراستفاده نمود اوقات مناسب پودرپاشی قرارذیل است . v وقیتکه تاک سبزشده واولین شاخهای آن به اندازه 20 سانتی متری درازگردیده باشد .پودرسلفرتوسط ماشین پودرپاش Duster ویا توسط تیکه ململ برتمامی نقاط تاک که توسط چشم دیده میشود پاش داده میشود . v پودرپاشی بعداز15 روزتکرارگردد . v دروقت شکوفه نیزپودرسلفربالای تاک پاش داده میشود پودرپاشی را تا زمانیکه میوه انگورشیرین شده باشد میتوان انجام داد. مــــــــــــــــس یا Copper : اکثریت قارچ کش های غیرعضوی مسی درآب غیرقابل حل بوده وپودرها به رنگهای آبی ،سبز،سرخ وزرد هستند که جهت کنترول امراض نباتی تهیه وعرضه میشوند ازجمله این ترکیبات میتوان ازمخلوط Bordeax mixture نام برد مخلوط Bordeax ازقدیمی ترین قارچ کش های شناخته شده بوده ودرمناطق کشت انگوروسیب غرض کنترول امراض قارچی استعمال میگردد این قارچ کش تااندازه خاصیت دورکننده گی حشرات رانیزدارند چون آیون مس برای تمامی حجرات نباتی سمی است باید دراستعمال آن اصولی احتیاط رعایت شود وازاشکال که کمترقابل حل هستند استفاده گردد تا باعث ازبین رفتن تمام ویاقسمت های نبات نگردد بدین منظورلازم است ازقارچ کش های مسی که نسبتا ًغیرمحلول میباشد استفاده گردد زیرا فقط مقدارکمی مس راآزادمیکنند واین مقدارمخاطر عمل قارچ کشی مفید بوده ولی برای مسموم کردن نبات ناکافی است ترکیبات مسی بنابرغیرمحلول بودن نسبی خود باآسانی توسط باران ازروی برگ شسته نمیشوند بنابراین نبات رابدست طولانی تری درمقابل امراض محافظت میکنند باوجوداینکه مس یکی ازعناصرضروری برای نبات است ولی استعمال دوام دارآن باعث ذخیره شدن این عنصردرخاکها میشود که منجربه گیاه سوزنی خواهدشد. جدول 5 تعدادازقارچ کش های مسی وموارد استعمال آنرا نشان میدهد. موارد استعمال نام قارچ کش مرض سفیدک حقیقی ومرض Black spot Copper dihydrazin sulfate ضدی عفونی نمودن تخم ها وتحیه محلول Bordeax Cupric sulfat تعدادی ازامراض قارچی Capper oxychlorid sulfate امراض کچالو،بادنجان رومی،بادام زمینی ،سطروس ونباتات خاندان کدو. Cupper zinc chromates سفیدک های پودری Cuprons oxide ضدی عفونی نمودن تخم وتهیه محلول Bordeux . Basic copper sulfate تعدادی ازامراض قارچی Cupric carbonate سفیدک های پودری . Cupper oxychloride طرزتهیه Bordeux mixture : فورمول 4 :4: 50 میباشد . 4 پوند نیل توتیا . 4 پوند چونه آب نارسیده . 50 گیلن آب یا 2kg نیلتوتیا 2kg چونه آب نرسیده و250 لیترآب تمامی نیلتوتیا در50 لیترآب حل گردد چونه آب نرسیده را در200 لیترآب باقی مانده طوری حل نماید که اولا ً مقدارکمی آب درچونه انداخته تاجوش بخورد وبعدا ً مقداردیگری آب انداخته تا شکل خمیررا بخود بگیرد وباقی مانده آب را آرام آرام درآن انداخته ومخلوط گردد تازمانیکه چونه خالص باقی بماند زمانیکه محلول نیل توتیا آماده شد چونه آماده شد محلول نیل توتیا را درچونه انداخته یعنی محلول سرچه آن درنیل توتیا نادرست میباشد دراین هنگامی محلول خوب شورداده شود وبعدا ً امتحان گردد که تیزابی است یاقلعوی جهت این کارمیتوان میخ را درمحلول داخل نموداگررنگ میخ سرخ شد محلول تیزابی واگرتغیرنکردمحلول قلعوی بوده ودراین صورت قابل استفاده میباشد .ازBordeux mixture میتوان درکنترول مرض سوراخ شدن برگها میوه های خسته سنگی یا shot hole disease of ston fruits استفاده نمود وقت استعمال این دوا زمان میباشد که نبات درحال استراحت باشد ویا بعدازافتیدن گل استفادن گردد موثرواقع میشود همچنان جهت کنترول مرض پیچیدگی برگها شفتالو قبل ازبازشدن استعمال گردد. طرزساختن مرحم یا Bordeux paste : مرحم بوردومکسچریک دوای ترکیبی بوده وبه شکل ذیل ساخته میشود فورمول آن 1 : 2 : 3 : میباشد . 1 کیلوگرام نیلتوتیا . 2 کیلوگرام چونه آب نرسیده . 3 کیلوگرام تیل نباتی یا روغن . اولا ً نیلتوتیارا حرارت داده تا به شکل پودرسفیددرآید روغن را آب نموده چونه آب نرسیده ونیل توتیا ره آن مخلوط میگردد زمانیکه مرحم ساخته شددریک مرتبان انداخته وسرآن تازمان استفاده طوری بسته نگهداری گردد این مرحم توسط یک برس برشاخه زخمی درختان باشاخه هایکه ازآن افرازات خارج میشود ویاهم گاهی قسمت ازشاخچه خشکی پیدامیکنداستعمال میشود مرحله باید به مدت طولانی نگهداری گردد بعدازیک ماه نیزاستعمال شده میتواند . اوکساید کلورمس : فورمول Cu Cl2 .H2 O : 3Cu (oH2) یک ماده جامد کرستالی بوده که درآب ومحلیل های عضوی غیرمنحل میباشد درمقابل نورآفتاب رطوبت وحرارت بلند باثبات بوده لاکن توسط قلعوی هاتجزیه میگردد اوکساید کلورمس به شکل پودر%90 مرطوب شونده به رنگهای آبی وســـبزوبدون بوی میباشد اوکساید کلورمـــــــــــــــــــــس علیــــــــه امراض قارچی درخــــــــتان سیــــــــــــب ،آلوبخارا،شفتالو،آلوبالو،ذردآلو،گیلاس تاک انگور،کچالو،بادنجان رومی ،لبلبوقندی،بادرنگ وپیازاستعمال میگردد وموثریت آن مانند بوردومکسچراست ازاکساید کلورمس برای دواپاشی نباتات دردوره نموازمحلول %0.4 آن استفاده میکنند نورم مصرف آن 2.2 الی 8kg/hic میباشد درمناطق که تابستان خشک دارد اکساید کلورمس تاثیرعالی دارد خطری متضررشدن نبات دراثراستعمال اکساید کلوری مس یا مخلوط قارچ کش های عضوی مانندسی نیب وپولی کارباسن کاهش مییابد اوکساید کلورمس موادنیمه سمی برای انسانها وحیوانات خون گرم بوده Ld 50 آن 470gr/kg میباشد به منظورجلوگیری ازتراکم بقایای اوکساید کلورمس درمحصولات لازم است استعمال آن بالای نباتات 20 روزقبل ازجمع آوری نبات قطع گردد . فنجی سایدهای عضوی یا Organic Fungicides : قارچ کش های عضوی دارای چندین کیفیت خاص میباشد مثلا دارای موثریت فوق العاده بوده قسمیکه اگرمقدارکمی آن استعمال گردد تاثیرات خوبی رانشان میدهد دوام شان طولانی تربوده وبرای محصولات زراعتی حیوانات ومحیط زیست خطری کمتری دارندوهمچنان قارچ کش های عضوی جدیدخاصیت گیاه سوزنی خیلی کمی دارند. طوریکه تعدادازآنها 10 مرتبه کم خطرترازمرکبات مسی میباشد واکثریت این قارچ کش هادرخاک توسط مایکروارگانیزم ها درخاک تجزیه میشوند ازاین رودرخاک ذخیره نمیگردند. Dithiocarbamates : این گروه ازقارچ کش ها شامل تیرام Thiram مانب Maneb مانکوزیب Mancozeb زیرام Ziram واپان Vapam وزینب Zinab میباشد این قارچ کش ها درحدودسال های 1930-1940 ازشهرت بیشتری برخورداربوده است . قارچ کش های دیگر(به غیرازقارچ کش های سیستمیک ) بیشتردرمصارف خانگی به کاربرده میشوند . تیرام یک قارچ کش محافظتی بوده که جهت ضدی عفونی نمودن تخم ها برای استفاده درمورد امراض قارچی درختان سیب ،آلو،توت فرنگی ،بادنجان رومی استعمال میگردد علاوتا ً به عنوان یک قارچ کش مخصوص چمن کاری ها جهت کنترول مرض لکه قهوی بزرگ یا Large brown patch مرض Dollarspot استعمال میشود وهمچنان ماده مناسیب برای دفع خرگوش ،گوزن درباغات درختان میوه درختچه ها ونباتات زینتی محسوب میشود . مانب Maneb جهت کنترول امراض لکه موجی وبادزده گی کچالو بادنجان رومی وچندین نوع ازامراض درختان میوه وسبزیجات استعمال میشود قارچ کش Zineb را برای انواع میوه وسبزیجات مخصوصا ً برای ضدی عفونی نمودن قطعات بزری کچالو ونیزدربادنجان رومی برای کنترول مرض سوختگی یا blight استعمال میگردد. ترکیبات معطراستقلاقی یا Substituted Aromatics : درطبقه بندی قارچ کش ها مشتقات بنزین دارای خواص قارچ کش قدیمی ترمیباشد .Pentachloronitrobenzene (PCNB ) درسال 1930 به عنوان یک قارچ جهت ضدی عفونی نمودن تخم های بزری وهمچنان بصورت قارچ انتخابی برای دواپاشی بالای اندام های نبات معرفی شد. Chlorotalonil : - درسال 1966 معرفی گردیدوازآن به عنوان یک قارچ کش مفید درمقیاس وسیع برای دواپاشی بروی اندام های هوای نباتات جهت محافظت آنهابه ثبت رسیده این قارچ کش درپالیزوباغیات ومزارع لوبیا انواع کرم جواری شیرین ،بادرنگ ،گرمک ،خربوزه ،تربوز،کدو،پیاز،کچالو،بادنجان رومی وچمن کاری ها استفاده وسیع دارد . Thiazoles :- دربین Thiazoles ها Terrazol ® مشهورتربوده وجهت ضدی عفونی کردن خاک ها استعمال میشود که این قارچ کش درچمن کاری هابصورت ضدی عفونی خاک برای انواع امراض پیتومی ( Cottony blight,Pythiumblight ، Grease spot ،Spot blight مرض مرگ جوانه Damping off ) استعمال میشود همچنان این ماده را علیه تمامی امراض جوانه ها (Phythium ، Fusarium ، Rizoctonia ) درچندین نوع محصول باغی وزراعتی استعمال میکنند وازآن میتوان جهت ضدی عفونی نمودن تخم ها یادرداخل قطعات کشت درموقع بذرتخم ها استفاده کرد. Triazines :- معمولا ً چنین استنباط میشود که تیرازینس ها گیاه کش هستندولی یک ترکیب ازاین گروپ که بنام Anilazine یاDyrene یادمیشودموجوداست که قارچ کش بوده ودرسال 1955 معرفی ودرسطح وسیع بروی سبزیجات جهت کنترول امراض لکه برگی کچالووبادنجان رومی وامراض قارچی چمن کاری ها استعمال میشود . Dicarboximides :- دونوع قارچ کش زیرکه دارای استفاده زیادی جهت اندام های هوای نبات وبه صورت محافظی میباشد دراین گروه قراردارند.Captan درسال 1946 کشف شدوبیشترین استفاده را دراطراف منازل دارد وقارچ کش دوم بنام Pholpet بودکه درسال 1962معرفی شداین قارچ کش بصورت پودرپاشی ومحلول پاشی بروی اندامهای هوای میوه سبزیجات ونباتات زینتی استعمال میگردد Captan انواع امراض میوه سبزیجات وگلها را کنترول میکند ازقبیل جرب یا Scabs،Blothes یا لکه پوسیده گی Rot سفیدک داخلی یا Milldew وغیره . Pholepet امراض جرب سیب ولکه برگی گلاس را کنترول میکنداین قارچ کش جهت ضدی عفونی نمودن تخم بذری وبسترتخم نباتات مفیداست قارچ کش های فوق الذکرازجمله بی خطرترین آفت کش های موجودبوده وبرای ضدی عفونی نمودن تخم ها وهمچنان درباغات وچمن ها به عنوان قارچ کش های محافظتی علیه امراض سفیدک داخلی یا Downy mildews وبادزدگی Late blight وغیره استعمال میشوند . قارچ کش های سیستمیک یاSystmic fungicides : این نوع قارچ کش ها به داخل کیوتیکل نبات نفوزکرده به اعضای هوای نبات درحال رشدمنتقیل میگردد ازاین قارچ کش ها فقط چندسال است که استفاده به عمل میآید وتعدادآنها هنوزکم میباشد اکثری قارچ کش های سیستمیک خاصیت ریشه کشی قارچ راداشته وعامل مرض رادرمراحل مختلیف دوران حیات متوقف میسازد این قارچ کش ها درمان کننده نیزمیباشد ومیتوان آنهارا جهت معالجه نبات استعمال نمود چندین نمونه ازقارچ کش های سیستمیک وجوددارد که جهت ضدعفونی کردن خاک استعمال میشوند وبه آهستگی ازریشه نبات جذب شدکه عامل مرض راکنترول کندقارچ کش های سیستمیک امراض نباتی بهترازقارچ کش های محافظت کننده کنترول میکنند به خاطراین که قارچ کش های محافظت کننده ضرورت به دواپاشی یک نواخت داشته وباید درمحل دواپاشی شده دوام زیادی داشته باشد. Benzimidazales:- نماینده این گروه Benomyl میباشد که درسال 1968 معرفی گردید ودرسطح وسیع این به عنوان یک قارچ کش سیستمیک بکارمیرود ازBenomyl برای کنترول قارچ ها Botrytis ،Rizoctonia ،Sclerotinia وقارچ های عامل بیماری سفیدک پودری ولکه سیاه سیب استفاده میشود Thiophanate درسال 1969 به عنوان یک قارچ کش معرفی گردیدوعین خواص Benomyl رادارامیباشد ازاین مرکبات برای دواپاشی اندام های هوای نباتات ضدی عفونی نمودن تخم وتعقیم خاک ها استفاده میشود .قارچ کش Methyl thiophanate امراض لکه قهوی یا Brownpatchسوخته گی Fusarium blight وبیماری Dollar spot سیاه قاق خطی Stripes smut وسفیدک سطحی راکنترول میکند .قارچ کش های سیستمیک بنابرداشتن قدرت عبورازکیتیکل برگ بیشترازقارچ کش های محافظتی اعضای هوای حساس نبات وقسمت های مختلیف گل را محافظت میکند این قارچ کش ها بادخول به محل ورودپتوجن به طورکامیل آنراازبین برده وآلوده گی محیط زیست را که درنتیجه دواپاشی های مکررقارچ های تماسی حاصل میشود را کاهش میدهد چون قارچ کش های سیستمیک بروی قسمت اعظم اندام های نباتی طوری سیستمیک عمل میکند لذاباعث شده که جهت مصارف تجارتی دراختیارمصرف کننده گان قراربگیرد چندنمونه ازقارچ کش های سیستمیک که برای عرضه به مارکیت تحیه شده باشد قرارذیل میباشد. 1- Carboxine (Vitavax)® 2- Oxy carboxine (palntavax)® 3- Iprodion 4- Rovral® 5- T B Z (thiobendazol) 6- Dimethirima(milcurb) 7- Byletion 8- Triadimephone 9- Triforin(funginex) 10- Vinchlozine(Ronilan)® پرپیرات های گروپ های مختلیف :- FDN ماده بی رنگ یازرد روشن کرستالی بدون بوی بوده ودراسیتون ،الکول،ایتر،بنزول ،کلوروفارم خوب حل میگردد .این مرکب به شکل پودرمرطوب شونده %50 تحیه میشود ویک قارچ کش انتخابی عالی تماسی باتاثیروقایوی ومعالجوی میباشد .این قارچ کش درمبارزه علیه خاکسترک گندمی بادرنگ موثرمیباشد تاثیردوام دارآن تا18الی 20 روزمیباشد وبه حرارت های مختلیف فعالیت آن زیاداست دواپاشی را دردوره رشدونموتوسط محلول %0.2 بانورم 2 الی 4 کیلوگرام فی هکتارانجام میدهند دواپاشی 20 روزقبل ازجمع آوری محصول بایدقطع گردد F,D,N برای حیوانات خون گرم وانسان سمی متوسط است LD 50 آن 160 الی 233mg/kg است. موریستان:- ماده پودرمانندبوده درآب غیرمنحل است درمحیط قلعوی تجزیه گردیده ودرمحلل های عضوی ضعیف حل میشود.دردای اوکسان ودای میتایل کلوروفارم امیدبخوی حل میگردد دارای خاصیت وقایوی وتاثیری محوه کننده میباشد به مدت 15روزنبات را بخوبی وقایه نموده درصورت عدم موجودیت برف وباران دوام آن بیشترنیزمیباشد مورستان درمبارزه علیه خاکسترک گندمی موثربوده خواص قارچ کشی را نشان میدهد این مرکب به شکل پودرمرطوب شونده 25 %تولید شده وغلظت مناسب برای دوا پاشی 0.03 الی 0.05 ونورم مصرف آن 0.5-1 kg/hictar میباشد موریستان برای دواپاشی نهال ها وقلمه های مثمرسیب ،ناک وتاک انگوردردوره رشد ونموتوسعه میشود. این مرکب خاصیت ذخیره وی داشته بنا ءً دراستعمال آن احتیاط صورت گیرد برای انسان وحیوانات خون گرم کمترسمی است Ld50 آن 2500-3000mg/kg میباشد. ایوی پارین «دایکلورفیلوآیند» پودرسفیدرنگ بوده که درمیتانول قابل حل میباشد ودرمحیط قلعوی ودرموجودیت پولی سلفاید ها تجزیه میگردد قارچ کش باتاثیرعالی وعمومی میباشد خصوصا ًدرمبارزه علیه پوسیدگی خاکسترک درنباتات مختلیف موثراست ایوپارین درتاکستان ها علیه مرض خاکسترک انگوروپوسیده خاکستری استعمال میشود این مرکب به شکل پودررسفندمرطوب شونده %50 تولید میگردد. آنرابه به غلظت های 0.2 الی 0.5 % بانورم 2 الی 8kg/hict استعمال میکنند استعمال این دوا رادرتابستانها قبل ازگل کردن آغازنموده و30 روزقبل ازجمع آوری محصولات قطع میسازند استعمال دردرخت های سیب توسط محلول های %0.4 انجام داده شده وآنهارا 20 روزقبل ازجمع آوری حاصل قطع میسازند این مرکب برای حیوانات خون گرم وانسانها کمترسمی است LD50 آن 180mg/kg میباشد مقدارقابل مجازآن درمحصولات ارتضاقی 1.3mg/kg بوده ودرتوت فرنگی مجازنمی باشد میتابولیست های تولیدشده ازایوی پارین دومرتبه سمی ترازمحصول ابتدای درنبات میباشد خواصی ذخیروی آن متوسط تشخیص شده وبرای زنبورهای عسل بی ضرراست . کارپین « دودین ،سیسپریکس ،سیلیت » کارپین ماده کرستالی بوده درآب داغ والکول خوب حل بوده درمحلیل های تیزاب های ضعیف باثبات میباشد اماتحت تاثیرقلعوی های قوی تجزیه میشود کارپین قارچ کش اختصاصی بوده برای مبارزه علیه مرض قارچی لکه سیب قابل توسعه میباشد همچنان علیه مرض گلوکومیوز درختان خسته دارنیزموثراست که این قارچ کش تاثیروقایوی تماسی را دارابوده اماتاثیرمحوکننده وعمیق موضوع را نشان میدهد. دربرگها خوب نفوذ کرده ومکروب های درحال نموی آنراازبین میبرد تاثیروقایوی کارپین به غلظت 0.03 الی 0.07 %وتاثیرمعالجوی آن 0.15 الی 0.20 %بوجودمیآیداین قارچ کش به شکل پودرمرطوب شونده %65 تحیه شده وآنرابه غلظت های 0.15الی %0.20 بانورم 2-4kg/hict استعمال میکنند دردرخت سیب استعمال کارپین برای مبارزه علیه مرض قارچی لکه ای دراثنا ظهوراولین علایم مرض سفارش میشود .دواپاشی نظربه شرایط اقلیمی ودرجه انکشاف مرض درهرفصل 3الی 7 بارتکرارمیگردد فاصله بین دودواپاشی 10 الی 15 روزمیباشداستعمال این دوادرباغها 20روزقبل ازجمع آوری حاصل قطعه شود این مرکب برای حیوانات خون گرم وانسان سمی ضعیف بوده LD50 آن 1118mgr/kg اماتاثیرتخریش کننده شدید رابالای جلدوغشای مخاطی نشان میده مقداربقایای قابل مجازدرمیوه جات تازه اماتاثیرتخریش کننده شدید رابالای جلدوغشای مخاطی نشان میده مقداربقایای قابل مجازدرمیوه جات تازه 0.6mg/1kg دریک کیلوگرام برهوای محیط کار0.1mg/m3 ودرذخایرآب 0.005mgr/hictar میباشد. لکچرنوت ادویه ضدی آفات مربوط پوهنتون تخاراستاد مضمون محمدصفر"نوری" تاریخچه : نیشکر یکی ازقدیمی ترین نباتات زراعتی است وبرای اولین بار درجزایر اقیانوس آرام اهلی شده واز آنجا به هندوستان وچین برده شده است ودرین کشورها برای اولین بار شکر از نیشکر استخراج گردیده است. مورخین که همراه اسکند ر بزرگ در فتح هندوستان (حدود 300 سال قبل ازمیلاد)بودند، چنین نوشته اند که : درهندوستان نبات میروید که میتون از آن بدون استفاده از زنبور ، عسل تولید نمود. این نبات از راه های تجارتی ، از هندوستان به افریقای شمالی ، منطقه مدیترانه وهسپانیا برده شد . کرستفکولمب نیشکر را به امریکای جنوبی برد واز قرن شانزدهم به بعد ، این منطقه به صورت هسته جهانی تولید شکر درامد.(6) تا اوایل قرن نوزدهم میلادی ، نیشکر عملاً تنها نبات بود که در مقیاس تجارتی برای تهیه شکر کشت میشد وحدود 200 سال پیش یکی از کیمیا دانها ی آلمانی بنام مار گراف دریافت که میتوان از دوورایتی لبلبوی علوفه ای نیز شکراستخراج نمو د واین شکر ازنظر کیمیاوی شبه شکر نیشکر است . نیاز به شکر در زمان جنگ باعث گردید که ناپیلیون برای جایگزین کردن لبلبوی قندی بانیشکر که در مستعمرات انگلستان تولید میگردید ، جهت تولید شکر دست به اقدامات بزند ، واین موضوع باعث توسعه صنایع قند سازی از لبلبوی قند در اروپا گردید واز آنجا به تمام قسمت های معتدله شمالی گسترش یافت . سابقه تاریخی کشت نیشکردرهند به 1000 سال قبل از میلاد مسیح میرسد . نیشکر ازهند به سایرنقاط دنیا راه یافت وتا اوایل قرن(18)تنها محصولی بودکه درسطح تجارتی برای تولید شکرکشت میشد .(3) معرفی نیشکر: نیشکر نبات مناطق حاره وشبه حاره است وبرای ادامه حیات خود به درجه حرارت های بالاتر از 200c درجه سانتی گراد نیاز دارد. این نبات چند ساله است وبرای تولید محصول به 24-8 ماه احتیاج دارد. نیشکر بسیار حساس به نور است ونور زیاد باعث تولید پنجه های فراوان میگردد واین امر ممکن است به نوبه خود به علت عدم برخورد نور کافی ، باعث تلف شدن تعداد ازپنجه ها گردد. نباتات که درنور کامل رشد کرده باشند دارای ساقه های کوتاتر وضخیم تر وبرگها سبز تر وپهن تر هستند وفیصدی ماده خشک آنها بیشتر است. نیشکر دامنه وسیع از رطوبت خاک را تحمل میکند وبرخی از ورایتی های آن به خشکی بسیار مقاوم هستند . البته درمناطق خشک ونیمه خشک این گیا ه منحصراً در شرایط آبی کشت میشود . نیشکر د رانواع خاکها رشد میکند واغلب درخاکهایکه دارا ی بافت درشت هستند کشت میشود . در رابطه باPHخاک هیچ گونه توقع خاص ندارد وبه شوری خاک نیز مقاوم است. اهمیت اقتصادی ورایج ساختن نیشکر نیشکر به شکل وحشی درتمام مناطق حاره ونیمه حاره میروید اما نبات مهم مناطق گرم آسیا به شمار میرود. نیشکر در امریکا ، لوی زانیا ، هاوایی وفلوریدا درساحات وسیع کشت میشود وهم چنان در کیوبا به منظور تولید شکر کشت میگردد کشورهایکه نیشکر درآن به پیمانه وسیع رایج است عبارت اند از کیوبا ، هند ، برازیل ، ایالات متحده امریکا ، فلپین ، استرالیا ، افریقای جنوبی وجمهوریت دومنکا . از نیشکر هرسال علاوه برشکر مقدارگُر نیز بدست می آید . از علم تغذیه استنباط میشود که قند ها بخش مهم غذایی انسانها را تشکیل میدهد که کمبود آن باعث اختلالات فکری وحسی در انسان وحیوان میگردد. درکشورهای روبه انکشاف این مشکل در پهلوی مشکلات دیگر وجود دارد . در کشورما به منظور تولید شکر صرف لبلبو کشت میشود درحالیکه کشت نیشکر به شکل عنعنوی آن در مناطق شرقی رایج است، واز آن به منظور تولید گُروشکل تازه استفاده میشود . ونیشکر نبات است که مواد قندی آن به مصرف کم وجنسیت خوب حاصل میگردد . کشت نیشکر از زمانها ی بسیار قدیم در افغانستان رواج دارد که به کوشش غازی امان الله خان در جلال آبا دیک فابریکه تولید شکر ایجاد گردیده بود که بعداً به رکود مواجه شد . نیشکر اکثراً بخاطر بدست آوردن شربت میلاس وشکر کشت میگرددکه از میلاس در تغذیه حیوانات وصنعت استحصال الکول استفاده میگردد واز محصولات فرعی آن به ساختن کاغذ تخته های تعمیراتی حاصلخیزی خاک ویا مواد سوخت استفاده میشود . قابل تذکر است که بطور کلی این شرایط آب وهوای هر منطقه است که تعین میکند ، شکر را از لبلبو تهیه نمایند ویا از نیشکر . تولید نیشکر اساساً در نواحی حاره ای ونیمه حاره ای انجام میشود وقسمت اعظم تولید آن در نواحی حاره مرطوب است . گر چه بعضاً درمناطق خشک نیز تحت شرایط آبی تولید میگردد .(3) خواص بوتانیکی نیشکر : نیشکر که نام علمی آن Saccharum Officinarum یک نبات مهم قدیمی قندی وچندین ساله بوده مربوط به فامیل Gramineae میباشد که بصورت چند ساله برای برداشت ساقه های حاوی قند تولید میشود . یا اینکه نیشکر از نظر تبدیل انرژی نوری وگاز به قند از کلیه محصولات زراعتی دیگر قوی تر است . اما طول دوره رشد لازم برای یک بار جمع آوری آن طولانی بوده از 24-8 ما ه درحال تغیر است . نیشکر چندین ساقه تولید میکند وارتفاع ساقه آن 6-2 متر وبه قطر 6-2 سانتی متر میرسد . درهر ساقه 15-10 بند ویانوده وجود دارد که فاصله بین هرنوده 25-5 سانتی متر است وپائین ترین نوده ها فاصله کمی ازهم دارند . فاصله میان گره ها به تدریج افزایش یافته تا در اواسط ساقه به یک حد لازمه میرسد . گره یعنی بند ویا نوده های نزدیک به خاک (زیر وروی خاک )دارا ی تعداد زیاد جوانه ساقه است . بنابر این امکان تولید پنجه های زیاد (50 – 5 )عدد در هر بسته (بوته ) موجود میباشد . ساقه نیشکر دارای مغز است که قند درآن ذخیره میگردد. ذخیره شکر درقسمتهای مرکزی وپائین ساقه بیشتر میباشد. برای تکثیر نیشکر از بذر استفاده نمیشود . بلکه قلمه های از ساقه را برای این منظور بکـــــــار میبرند . از جوانه های ریشه ئی موجود روی قلمه ریشه های بوجود می آید که ریشه های قلمه ئی گــــــــــفته میشود . این ریشه ها نازک بوده وانشعاب زیادی می یابد. از بند های زیر خاک ساقه وپنجه های مربوط به آن نیز سیستم از ریشه بوجود می آید که طور دوامدار توسعه می یابد وتجدید میگردد. ازهر بند ساقه نیشکر یک برگ بوجود می آید . برگ نیشکر طویل وباریک است ، طول یک برگ کامل به یک متر وحتی بیشتر میرسد . برگهای پائین آهسته آهسته در اثر نرسیدن نور وپیری یکی پس از دیگر میمیرند . نیشکر پس از حد اقل 12تا 24 ماه رشد وبا قرار گرفتن درروزهای بسیار کوتا تولید گل مینماید . رشد ساقه که به گل میرود متوقف میگردد ومقدار قند آن شدیداً نقصان می یابد . درین حال رشد ساقه های جانبی تحریک میشود. ولی این ساقه ها نیز فیبر زیاد وقند کم دارد بطور کلی عملکرد قند محصول یا گل دهی نقصان می یابد . استفاده به موقع از علف کش پاراکوات (گراماکسون) از توسعه گلها جلوگیری میکند دواپاشی باید درزمان گلدهی انجام یابد، این دوا پاشی علفها وبرگهای جوان را خشک میسازد وشرایط لازم را برای رشد بهتر ساقه مساعد میسازد . به شکل (1)توجه کنید که شیمای عمومی نیشکر ، ساقه وریشه ها وشکل پنجه زنی را در نیشکر نشان میدهد. خصوصیات بیولوژیکی: نیشکر با تاج مخروطی شکل خود که در قسمت پائین ساقه تشکیل میگردد، یک نبات قد بلند چندین ساله است که طول بندهای میانی آن معمولاً تا 3-2 انچ میرسد رنگ ساقه آن سبز ، زرد ، بنفش ، ویا مایل به سرخ است ، ساقه آن توسط برگها پوشده میباشد. موجودیت چندین بند باعث بوجود آمدن برگهامیگردد . ساقه آن توسط طبقه مومی پوشیده شده که در اخیر هر بند میانی یک شکل بند مانند بمیان می آورد که ریشه از آن بوجود می یاید وشکل چشم دار میباشد ، یک پوشش برگی ساقه هارا احاطه کرده است که از بندها محافظت میکند برگهای آن بصورت راست ومستقیم بوده وگاهی اوقات رنگ مایل به بنفش دارد . در نیشکر تخم بعد از کشت آن تا 24- 12 ماه تولید میگردد وگلها را تکمیل میکند اکثراً بوته های نیشکر به عدم گرده مواجه میباشد . نیشکر یک نبات گرم پسند است ودر طول دوران نمویی خود به حرارت وروشنی زیاد ضرورت دارد، شد ت گرما در تولید مواد قندی ساقه رول بسزای دارد ودر طول دوران نمویی خود به آب زیاد ضرورت دارد . نیشکر درخاکهایکه PH آن بالا باشد چندان حساس نیست یعنی اسیدیت آن بالاباشد آنقدر حساس نمیباشد.(4) انواع و ورایتی های نیشکر نوع Saccharum Officinarum : این نوع ، نیشکر حقیقی است ودارای ساقه های ضخیم بافیصدی قند زیاد وفیصدی سلولوز کم میباشد. قبل ازینکه شیوع امراض ویروسی ، نیشکررا در بعضی ازکشور ها ریشه کن سازد تقریباً تمام ورایتی های تجارتی نیشکر دنیا به این نوع تعلق داشتند ، چون این ورایتی خیلی حساس به امراض نیشکر هستند ، تنها تعداد محدود از ورایتی های اصلی هنوز در سطح اقتصادی کشت میشوند . البته غیر ازمقا ومت به امراض ، نوع Saccharum Officinarum منبع اصلی جنیتیکی جهت بالابردن کیفیت ورایتی های تجارتی است، بنا براین در برنامه های نژاد بهتر دارای اهمیت زیاد میباشد . ورایتی های جدید همه از بهم رسیدن بین این نوع وبرخی انواع وحشی حاصل شده اند . نوع Saccharum spontaneum یک نوع وحشی نیشکر در آسیا است ودارای ساقه های نازک وبرگهای باریک میباشد . این نوع منبع مهم ا زنظر مقا ومت به امراض ویروسی وبرخی امراض دیگر است . نوعSaccharum barberi درشما ل هندوستان یافت شده ودارای ساقه های استوانه ای میباشد . ودرمقابل برخی از امراض مقاوم است . نوع Saccahrum sinense نیز دارای ساقه های استوانه ای هستند وبومی چین میباشند . ودر مقابل برخی ازامراض مقاوم هستند . نوع Saccharum robustum از نوع جدید منشأ گرفته وساقه های آن ضخیم تر وبرگهای آن بزرگتر ازنوع Saccharum spontaneum میباشد . (6) عملیات زراعتی تحقیقات زیادی روی عملیات زراعتی نیشکر صورت گرفته ، ولی این تحقیقات عمدتاً درنواحی گرم ومرطوب انجام گرفته است وبه تولید نیشکر درمناطق خشک تحت شرایط آب ارتباط زیادی ندارد. نیشکر نبات است چند ساله که دارای طول عمر مفید حدود 5-4 سال میباشد. دربسیاری از کشورها این نبات بطور مداوم دریک زمین کشت میشود . بقایای نباتی وسیستم ریشه این نبات ، باعث افزایش مقدار ماده عضوی خاک وبهبود ساختمان آن میگردد. اگر درتناوب نیشکر رشقه وارد شود مفید خواهد بود . تناوب زراعتی نبات: نیشکر چون دیگر نباتات به مراعات کردن تناوب زراعتی ضرورت دارد . باوجودیکه بعضاً نیشکررا بدون تناوب زراعتی بامحصولات دیگر کشت مینماید . برگشت مواد غذایی معدنی برگها بخا ک طی برداشت محصول وپوسیدن ریشه های توسعه یافته باعث بهبود ساختمان خاک وافزایش مواد غذایی آن میشود درصورت که زمین قوی باشد نیشکر را همراه شبدر یا لوبیا یعنی سویا درتناوب قرارداده زرع نمایم. معمولاً نیشکر را بدون تناوب میکارند ، نیشکررا 5-4 سال درزمین نگه داشته وهر ساله یک محصول برداشت میکند . درپایان این دوره زمین را دوباره قلبه وآماده نموده مجدداً نیشکر می کارند . آماده کردن خاک: پس ازآخرین برداشت (جمع آوری)نیشکر نسبت به خارج کردن بقایای نباتی اقدام نموده واین بقا یارا میسوزانند . سپس زمین را تا حد اکثر به عمق تقریباً افق (A”horizon )قلبه مینمایند . درصورتیکه مقدار مواد غذایی خاک کم باشد بهتر است حد اقل 50 تن فی هکتار کود عضوی (حیوانی ) درزمان قبل از قلبه نمودن به زمین داده شود . درصورتیکه زمین سخت باشد باید قلبه دیسک را با احتیاط کامل انجام دهیم تا زمین نرم وآماده بذر نیشکر گردد.(4) ضرورت نیشکر به کود کیمیاوی: نیشکر به عناصر غذایی نیاز بیشتر دارد . برای بدست آوردن فی تن نیشکر لازم است 0.9 – 0.45 کیلوگرام نایتروجن (N) به همین پیمانه کود فاسفورس (P) وهم چنان 0.45 – 1.8 کیلوگرام پوتاشیم (K) استفاده نمایم . نشکر درتمام خاکها به نایتروجن به منظور رشد خود ضرورت دارد . استفاده نایتروجن در نیشکر مساویست به استفاده نایتروجن (N) به لبلبوی قندی ، بدین معنی که مقدار استفاده نایتروجن به نیشکر مساوی به استفاده نایتروجن در لبلبوی قندی است. کودرا زمان پنجه زدن نیشکر استفاده میکند ، توجه شود که زمان کاشتن نیشکر کود نایتروجن (N) استفاده نشود بهترین زمان استفاده زمان پنجه زدن آنها میباشد. قابل یاد آوریست که عکس العمل نیشکر به کود فاسفورس (P) به نوعیت خاک بستگی دارد . معمولاً کود فاسفورس را قبل از کاشت نیشکر به زمین میدهند . هم چنان عکس العمل نیشکر به کود پوتاشیم مر بوط به چگونگی خاک است . کمبود پوتاشیم منجر به پیدایش ساقه های لاغر ونرم میگـــــــردد ومقدار فیصدی قند را پائین می آورد. بعضاً سوختاندن برگهای نیشکر بعد از جمع آوری آن باعث افزایش کو د پوتاشیم میگردد د رآنصورت ضرورت به استفاده کود پوتاشیم نمیباشد.(9) زمان کا شت: درنواحی گرم میتوان درهر تاریخ که خواسته باشیم به کشت نیشکر اقدام نمایم. درنواحی که دارا ی زمستان ملایم میباشد کشت آنرا درخزان ویا در بهار انجام داد . به هر حال درجه حرارت 20 درجه سانتی گراد را درنظر گرفته به کشت آن اقدام میداریم که این مسله رانباید فراموش کرد . طریق کاشت: برای کشت نیشکر ازقلمه های استفاده میکنند که 5-3 بند داشته باشد. درهر بند جوانه وجود دارد که میتواند تولید ساقه نماید ، هر ساقه بمیان آمده نیز توانایی تولید چندین پنجه را دارامیباشد . قلمه های جوان رشد میکنند وجوانه های ضعیف ازرشد بازمیماند . بناً به منظور اقتصادی شدن این کار قلمه های سالم ، خوب وبهتر انتخاب وکاشته شود . برای کاشت هر هکتار نیشکر از 10 – 3 تن ضرورت است. به اساس قدرت تولیدی مذرعه ومقدار قلمه مورد نیاز لازم است 0.1 – 1.25 هکتار قلمستان برای کشت هر هکتارزمین اصلی درنظر گرفته شود . برای کاشت نیشکر جویهای به عمق 50 سانتی متر وفاصله بین قلمه 1- 1.65 متر تعین شده است . روی قلمه هارا درحدود 15 – 10 سانتی متر خاک میدهند وبلافاصله آبیاری مینمایند .ودرهمین جاست که کود نایتروجن دار را مورد استفاده قرارمیدهند . زیرا درین مدت کود مذکور مفید وموثراست . برای خاک دادن روی قلمه میتوان از دوصفحه دیسکی متقابل ویا در شیار ساز (شر کار )کوچک استفاده نمود بعد از آنکه ساقه به اندازه کافی بالاآمد کود نایتروجن داررا درجوی های طرفین بوته ها پاشیده وبا شیارکن که روی پشته های موجود در حد فاصل وردیف کاشت عمل میکند خاک ر پای بوته ها داده وبه این طریق پشته بزرگتر درردیف کاشت بوجود می آید وجوی ها ی آبیاری درطرفین ردیف کاشت قرارمیگیرد.(2) آبیاری: با وجودیکه نیشکر به خشکی مقاومت دارد ، اما بمنظور ذخیره بیشتر قند درنبات به رطوبت نیازدارد. درصورتیکه رطوبت بیشتر باشد بهمان پیمانه مقدار قند آن درنبات بیشتر ذخیره میشود. نیشکر درمرحله رشد ساقه ها به آب نسبت به مراحل دیگر بیشتر نیازدارد. بناءً تجربه نشان داده است که رطوبت بیشتر خاک درمرحله رشد وسریع شدن ساقه ها باعث افزایش قند آن میگردد . بهر اندازه که رطوبت خاک دراین مرحله بیشتر باشد بهمان پیمانه حاصل آن بیشتر میگردد. موضوع آبیاری نیشکر نیز بستگی به نوعیت خاک وچگونگی اقلیم دارد. اما معمولاً بعد ازغرس کردن قلمه ها آبیاری صورت میگیرد (سه روز بعد از غرس کردن قلمه ها) . آبیاری دوم 17 روز بعد صورت میگیرد . بدین ترتیب نیشکر درطول دوران نمویی خود به 66- 14 بار آبیاری ضرورت دارد. آبیاری نیشکر یک ماه قبل از برداشت متوقف میگردد خشاوه ونرم کردن زمین ودور ساختن نباتات هرزه تا زمان ادامه می یابد که ساقه نیشکر زمین اطراف خودرا بپوشاند . کنترول گیاهان هرزه: رقابت رشد گیاهان هرزه دردوره رشد نیشکر اهمیت دارد. یعنی زمانیکه نیشکر رشد میکند گیاهان هرزه نیز به شد ت رشد میکنند وباعث کاسته شدن ریشه در ساقه نیشکر میگردد . بناءً کنترول گیاهان هرزه درمرحله رشد نبات نهایت بااهمیت است .لازم است درین مرحله جلو رشد گیاهان هرزه گرفته شود تاباشد ساقه نیشکر به خوبی رشد ونمو نماید . هم چنان بمنظور کنترول گیاهان هرزه ازمواد کیمیاوی یعنی توفوردی(2,4D) پس از سبز شدن نیشکر درزمین استفاده کرد که باعث ازبین بردن گیاهان هرزه میگردد. توفوردی (2,4D) موادکیمیاوی است که نباتات هرزه را ازبین برده وبخود نبات یعنی نیشکر تاثیر منفی وارد نمیکند .وبرعکس باعث رشد بهتر نبات (نیشکر)میگردد.(9) امراض نیشکر نیشکر یکی ازمحصولات دیگری است که درآن سلامت بذر تعین کننده سلامت محصول است . دراین محصول ، کنترول کیمیاوی نقش اندکی دارد. تقرباًتمام امراض قارچی ، باکتریایی وویروسی این محصول بوسیله نی هایکه به عنوان بذر استفاده میشود انتقال می یابند. خصوصیات اناتومیکی قلمه ها اجازه موثر بودن ضد عفونی کیمیاوی آنها دربرابر ورود ماده آلوده کننده را نمیدهد . تعریف: مرض را میتوان به عنوان مجموعه از اختلالات درسیستم نباتات تعریف کرد که دراثر عوامل زنده ، ویروسها وعوامل غیر زنده ایجادشده ونبات را ازانجام اعمال مطلوب میتابولیزم باز داشته وباعث کاهش بازده یاکیفیت محصول میگردد. نیشکر دارای انواع امراض مختلف است که عمده ترین ومخرب ترین انواع آن قرارذیل است.(7) پوسیدگی سرخ: پوسیدگی سرخ نیشکر درتمام نقاط حاره ونیمه حاره جهان به مشاهده رسیده وسالانه خسارات هنگفتی را به بار می آورد. این مرض درهندوستان طی سالهای 1940 – 1939 و1947- 1946 به شکل وبائی شیوع یافته وخساره زیادی را بمیان آورد. مرض متذکره درافغانستان درولایت ننگرهار موجود بوده وخساره آن بالای انواع محلی تا %20 راپور داده شده است . علایم مرض: این مرض سبب پوسیدگی سرخ رنگ برگها ، ساقه ها وبیخ ساقه ها میگردد. درمراحل اولیه ، مشکل است تا این مرض را تشخیص نمود . علایم اولیه آن بعد از موسم بارانی هنگامیکه نموی نباتات توقف وتشکیل سکروز شروع میشود ، به مشاهده میرسد. تغیر رنگ وپژمردن برگهای پائین ازعلایم اولیه مرض محسوب میگردد. بعداً قسمت نوک برگها تخریب گردیده وداغهای مخطط نسبتاً طویل درامتداد رکهای وسطی برگها بمشاهده میرسد. هم چنان ساقه های مصاب آب خودرا باخته ،قسماًچملک گردیده نسبت به ساقه های سالم سبک تر بوده وبه آسانی میشکند . اگر ساقه های مریض قطع وبازگردد ، دیده میشود که انساج بین فاصله گره های ساقه رنگ سرخ را به خود گرفته ودربعضی نقاط ساحات سفید دربین انساج مذکور دیده خواهد شد. فاز پوسیدگی انساج بین ساقه معمولاً بعد ازقطع نبات انکشاف بیشتر یافته وعصاره این گونه نباتات دارای بوی بد بوده وهنگام جوش دادن به سبب تبدیل سکروز به گلوکوز والکول ، حاصل خوبی به بارنمی آورد. دراخیرفصل نمو نقاط تیره رنگ (اسیرولیس)درنزدیک بندهای ساقه وسایر قسمتهایکه آب خودرا باخته ، بالای مایسلیم داخل انساج نبات به مشاهده میرسد.(1) شکل (2) پوسیدگی سرخ نیشکر عامل ودوران حیات مرض: عامل: Colletiotrichum Falcatum Went فامیل :Melonconiaceae ردیف:Melonconiales صنف:Deuteromycetes مرحله کامل این قارچ که تولید سپورهای زوجی را مینماید بنامهای Physalospora tucumanessis ،Glomerella tucumanaessis یادگردیده ودرصنف اسکومای سیت طبقه بندی میگردد.قارچ عامل مرض دارامایسلیم انکشاف یافته وبندک دار میباشد. دروسط های زرعیه مایسلیم این قارچ کالونی سفید رنگ باقشر پنبه مانند (درنوع روشن)ویارنگ خاکی باقشر سخت(درنوع تیره رنگ )تشکیل میدهد. درنوع اخیرالذکر سپورهای رکودی غیر زوجی (کلمیدوسپورها)بوفرت تولید میگردد. کونیدیا دروسط زرعیه به شکل انفرادی ویادراستروماتا (Stromata) تشکیل گردیده اما درزخمهای رگ برگهای وسطی درساختمان مخصوص که بنام اسیرولیس یادمیگردد ، بوجود می آید. مهم ترین وسیله انتشار قارچ مذکور اسیرولیسها ، کلمیدو سپور های وپریتشیامی باشد. اسیرولیس ها وکلمیدو سپورها حتی درسیستم هاضمه حیوانات که ازبرگهای مریض نیشکر تغذیه نموده باشد، ازبین نرفته وبا مدفوع حیوانات به شکل فعال انتشار یافته میتواند .رطوبت بلند ، عدم استعمال کودهای متوازن که سبب ضعف نموی نباتا ت میگردد ، بذر مسلسل ومتداوم نبات درعین مذرعه برای چندین سال وموجودیت انواع غیر مقاوم نبات عوامل اند که سبب تراکم مقدار زیادی مواد تلقیحی گردیده وباعث شیوع شکل وبائی مرض میشود. مبارزه: عوامل که دربالا ذکر گردیده چون سبب تراکم مقدار زیاد مواد تلقیحی طی چند سال محدود میگردد، لهذا برای جلوگیری از مقررات وقایوی وحفظ الصحه وی جداً مراعات گردد . مثلاً هنگامیکه واقعات مرض دریک مزرعه بصورت موضعی بمشاهده رسید ، باید نباتات مریض کاملاً ازبین برده شوند. استعمال کودهای متوازن ومناسب نموی نباتات را تقویه نموده ودرنتیجه نباتات مذکور تحمل بیشتری درمقابل این مرض ازخود نشان میدهد. تناوب زراعتی 3-2 ساله با نباتات غیر میزبان درتقلیل موادتلقیحی ، خاکزی موثر واقع میگردد. انتخاب وبذر انواع مقاوم موثر ترین طریقه کنترول مرض محسوب میگردد. اما چون قارچ مذکور وقتاً فوقتاً نژادهای جدیدرا بوجود می آورد، فلهذا پروسه انکشاف انواع مقاوم ایجاب سروی نژادهای موجوده را دریک منطقه مینماید. رویشهای جلوگیری ازمرض مذکور عبارت اند از: الف- استفاده از قلمه هایکه ازنی های سالم گرفته شده اند. ب – ضد عفونی گرمایی و کیمیاوی بذری قلمه ها . ج – تناوب کشت. د – کشت انواع مقاوم . ھ – نابودسازی نباتات مریض واجتناب از کشت نباتات مریض .(1) سیاه قاق: سیاقاق نیشکر درساحه اقیانوس آرام ، ممالک افریقایی ، امریکای جنوبی وآسیایی بمشاهده رسیده است. مرض مذکور خسارات هنگفت را در آرجنتاین ، هندوستان ، یوراگوی وافریقای جنوبی ببارمی آورد. نوع آسیایی نیشکر Saccharum spontaneum درمقابل این مرض فوق العاده اساس میبا شد. درکشور ما نمونه های این مرض درسال 1966 از ولسوالی بهسود جمع آوری وتشخیص گردیده وانواع محلی نیشکر درولایت ننگرهار درمقابل آن حساس راپور داده شده است. علایم مرض: علایم مرض بقسم سورسهای شلاق مانند درقسمت فوقانی ساقه هابه مشاهده میرسد . سورسهای مولده ای طویل متشکل ازانساج پندکهای نهالی وگل آزین نبات وکتله های سپورهای سیاه رنگ عامل مرض میباشد. درمراحل اولیه انکشاف مرض این سورسها توسط یک قشر نقره مانند تقریباً سفید رنگ پوشیده بوده ودرحقیقت اپیدرمس انساج نبات میزبان میباشد . بعد ازمدت این قشر ترکیده وکتله های سپوری که حاوی میلیونها سپورهای سیاه رنگ و پودر مانند میباشند ازقسمت تحتانی ساقه های مصأب سیستمی ، ساقه گگهای جانبی بوجود آمده وتولید سورسها بالای آنها صورت میگیرد . درصورت مصابیت موضعی سورسهای شلاق مانند درقسمت فوقانی نبات تولید نگردیده بلکه بالای یک یاچند ساقه گگهای جانبی بوجود می آیند. نموی نباتات مصاب بطی گردیده ، ساقه ها باریک وضعیف مانده وحتی قبل ازتولید سورسهای شلاق مانند ، مرض مذکور را میتوان تشخیص نمود . عامل ودوران حیات مرض: عامل مرض : Ustilago scitaminae syd فامیل Ustilaginaceae: ردیف: Ustilaginales صنف:Basidiomycetes قارچ عامل سیاقاق نیشکر برای نخستین مرتبه تحت نام علمی Ustilago sacchari درسال 1870 تشریح گردید. بعداً تثبت گردید که سپورهای قارچ عامل سیاقاق نیشکر نسبت به سپورهای Ustilago sacchari بزرگتر میباشد ازین سبب این قارچ بنام Ustilago scitaminae مسما گردید. سپورهای این قارچ شکل بیضوی داشته رنگ آنها نصواری ودیوار حجروی شان لشم میباشد. قطر سپورهای مذکور به 10 – 5 مایکرون میرسد. این سپورها فوق العاده سبک بوده وتوسط جریان باد از یک منطقه به منطقه دیگر به سهولت انتشارمی یابد. چون نبات نیشکر درحقیقت وقفه موسمی ندارد، فلهذا قارچ مذکور به آسانی میتواند میزبان مناسب خودرا بیابد.انتشار این مرض توسط زرع قلمه های مصاب ، سپورهای موجود در پندکهای رکودی وجریان باد صورت میگیرد.(10) شکل(3) سیاقاق نیشکر مبارزه: بهترین طریقه مبارزه بااین مرض ازبین بردن منابع مواد تلقیحی میباشد. درصورتیکه شیوع مرض دریک مزرعه محدود به چند نبات باشد شلاقهای حاوی کتله های سپوری را باید به احتیاط قطع وجمع آوری نمود. کوشش شود تا از افتادن تعداد زیادی سپورها به زمین خود داری گردد. شلاقهای جمع آوری شده درمحل مصؤن عمیقاً دفن ویا سوختانده شود . ازبذر قلمه های مصاب جداً خود داری صورت گیرد. قلمه ها ازنباتات سالم وعاری ازمرض انتخاب گردد. برای اطمنان بیشتر قلمه هاباید درمحلول 0.1% فیصد ه ای کلوراید مس اگالول(Agallol) یا اریتان(Aretan) برای مدت پنج دقیقه فروبرده شوند .ازفورمالین یک فیصده نیز به این منظور استفاده شده میتواند، بعداز استعمال فورمالین ، قلمه ها برای مدت دوساعت توسط تکه های مرطوب پوشانیده شود.(10) معرفی وبذر انواع مقاوم بهترین طریقه کنترول مرض محسوب میگردد ، اما بخاطر باید داشت که ازبذرمسلسل چندین ساله انواع مقاوم ، نیز باید خود داری نمود. موزائیک نیشکر: ویروس موزائیک نیشکر درسرتاسر جهان وسیعاً انتشار داشته وسالانه سبب ضایعات هنگفتی میگردد. این ویروس علاوه بر نیشکر یک عده نباتات اقتصادی مهمه ای چون جواری ،باجره ، ارزن ویک تعداد زیادی گیاهان هرزه رانیز مورد حمله قرارمیدهد. گرچه ازشیوع این مرض درافغانستان راپوری دردست نیست ، اما منابع معتبر علمی خارجی شیوع مرض را جهان شمولی ونشأت این ویروس را ازشرق راپور داده اند. علایم مرض: علایم اولیه مرض مذکور شش هفته بعد از بذر نباتات ظاهر میگردد، لکه های کم رنگ درانساج سبز برگ باحاشیه های کم رنگ تر به مشاهده میرسد. لکه های مذکور دارا اشکال وجسامتهای مختلف بوده ، حتی بالای عین برگ یکسان نمیباشد. جسامت این لکه ممکن است بالای یک نوع نیشکر کوچک وبالای نوع دیگر بزرگ باشد. شکل آنها معمولاً بیضوی یاکروی غیر منظم بوده ومحور طویل آنها به امتداد رگ برگ وسطی توسعه می یابد. هم چنان این لکه ها محدود به ساحه داخل رگ برگهانبوده وعرض آنها نیز یکسان نمیباشد. چون درتمام انواع نیشکر علایم مرض هنگام بخوبی مشاهده میشود که برگها جدیداً به بازشدن شروع نماید.فلهذا علایم مرض را باید بالای برگهای جوان جستجو نمود . این گونه لکه ها بالای ساقه ها ی نباتات نیز تولید گردیده وعلایم ثانوی مرض مذکور محسوب میگردد. گرچه تظاهر این گونه لکه ها بالای تمام انواع نیشکر دیده نمی شود،اما در انواع که به مشاهده رسیده است،معمولاً بعد از مواجه شدن به شعاع آفتاب به سرعت انکشاف می یابد . درچنین واقعات لکه های مذکور به داغهای نیکروتیکی تبدیل شده وسر انجام به خوره های عمیق انکشاف می یابد. ساقه های مریض ضعیف وباریک باقی مانده وبعضاً رنگ انساج داخلی آنها نیز تغیرمینماید. عامل ودوران حیات مرض: عامل مرض:Sugar cane mosaic Virus اسمای مترادیف : Saccharum Virus :Sugar cane Virus ذرات ویروس موزائیک نیشکر بصورت اوسط دارای طول 10- 760 ملی مایکرون وقطر 13 – 12 ملی مایکرون میباشد. ویروس مذکور درحرارت بین 55 -53 درجه سانتی گراد غیر فعال گردیده ودرمحلول به رقاقت (1:1000) قدرت مصابیت خودرا ازدست میدهد.این ویروس درعصاره نباتات مصاب درحرارت اطاق برای مدت 24- 2 ساعت فعال باقی مانده میتواند. شکل (4) موزائیک نیشکر مبارزه: مبارزه باموزائیک نیشکر ایجاب مینماید که تاحد مقدور انواع مقاوم نبات نیشکر بذرگردد. نباتات مصاب ازمزارع باید کاملاً ازبین برده شود. ازبین بردن میزبانهای وحشی این ویروس مخصوصاً نبات سورگم هیلپنسSorghum halepanse ،Rottboeilia exaltata ضروری پنداشته میشود.(7) جمع آوری نیشکر نیشکر با سرد شدن هوا دراوایل خزان شروع به رسیدن میکند ومقدار زیادی مواد قندی را درخود ذخیره میکند . این رسیدن ادامه پیدامیکند تا سرمای زمستان باعث وقفه دررشد ونموی نیشکر گردد. برداشت نیشکر درکشورما نیز باسردشدن هوا آغاز می گردد. درقسمت برداشت نیشکر نباید فراموش کرد که معمولاً ابتدا مزرعه را آتش میزنند تا برگهای نبات بسوزد ، درصورتیکه برگها بصورت درست نسوخت توسط استعما ل مواد کیمیاوی که بنام "گراماکسون"برگهای آنرا خشکانید وبعداً آنر آتش زد. وبه دوام آن به قطع نمودن ساقه ها اقدام میکنیم . درجمع آوری آن ازماشین های میکانیزه شده نیز میتوانیم استفاده نمایم ، ماشین های خاص موجود است که ساقه نیشکر را به نورم معین قطع نموده ومحصول را به موتر های مورد نیاز بارگیری مینمایم . به هر اندازه که انتقال نیشکر بعد از قطع شدن به کارخانه ویا فابریکه تولید قند سریعتر ویا به وقت مناسب صورت گیرد تلفات قند کمتر است. بناءً توجه شود که بعد از قطع نیشکر به فرصت مناسب بدون گذشت زمان به فابریکات تولید قند انتقال داده شود .(2)
کنجد دارای پروتئین ، ویتامین های B,D,E,F و لسیتین Lecithin
از ساقه کنجد در کشور آمریکا به عنوان علوفه برای دام ( عموما" گاو )
درکشورهای عقب مانده نظربه کشورهای پیش رفته ازگوشت ماهی به اندازه کافی استفاده بعمل نمی اید که به دلیل پائین بودن وضعیت اقتصادی مردم میباشد.
همچنان ازطرف دیگرآلودگی منآبع آبی کشورباعث کمبودماهی پروری طبعی میشود .
تولیدات ماهی بصورت طبعی بسیارکم میباشدوازدیاد روزافزون نفوس باعث این میگرددکه گوشت ماهی به اندازه کافی دردسترس مردم قرارنگیرد.
پروتین برای انکشاف وزن بدن و انکشاف مغزمهم پنداشته میشودوماهی یک منبع عمده پروتین بشمارمیرود فلهذاماهی پروری یک عنصرعمده درتولید پروتین به شمارمیرود.
ازانجائیکه باانکشاف تکنالوژی امروزی ومدرنیزه شدن وسائیل وتجهیزات سهولت رادرعرصه های مختلف زندگی بشرگذاشته که یکی ازان جمله فعالیت های ماهی پروری وبدست آوردن محصولات ماهی بصورت فنی ومسلکی ان است که درمدت زمان کوتاه اززمان تاسیس فارم های ماهی الی مارکتینگ Marketing وعرضه نمودن گوشت ماهی جهت مصرف بشرمیباشد.
در اين اواخرجهت ایجادشغل وبدست اوردن رزق حلال وموردضرورت جامعه پروگرام های جهت بلند بردن ظرفیت ها در جامعه روی دست گرفته شده که از ان جمله یکی هم پروگرام پرورش ماهی میباشد .
به اساس تجزیه کیماوی گوشت ماهی تثبیت گردیده است که گوشت ماهی یک غذایی مکمل وپرارزش بوده وازنقطه نظرکالوری وتولیدانرژی مشآبه به گوشت گوساله میباشد چنانچه فی گرام گوشت گوساله دارای 4 کالوری انرژی میباشد.وگوشت ماهی ازترکیب کیمیاوی خوددارای پروتین ، موادمعدنی وویتامین های ضروری بوده ودرصورت میسربودن درغذای انسان هاازبساامراض وناخوشی های خطرناک درجامعه ماجلوگیری بعمل خواهدامد.
ازانجائیکه پروتین هاپایه واساس عضویت راتشکیل میدهدوبدون ان حیات ناممکن است وعلاوه بران ویتامین ها نیزموثریت خودرآبالای وجودبجامیگذارد ویکی ازمنآبع عمده انهاگوشت ماهی بشمارمیآید .
2. گوشت ماهی دارای جنسیت عالی بوده ودارای 60 فیصدپروتین درجه اول به اساس وزن خشک بدن میباشد.
3. گوشت ماهی ازنقطه نظرویتامین هاوموادمعدنی غنی میباشد.
4. پرورش ماهی رامیتواندیک فرددرپهلوی سائیرمصروفیت هامانند کشت برنج، سبزیجات وتربیه مرغداری درمناطق پُرآب به پیش ببرد.
5. پرورش ماهی به مقایسه سائیرحیوانات ونباتات در مناطق مختلف اقلیمی زیادترامکان پذیراست.
6. گوشت ماهی به نسبت گوشت سایرحیوانات یک غذای مکمل راتشکیل میدهد که برای صحت فامیل هاضروری محسوب میشود.
ماهی های ذیل بصورت محلی درافغانستان پیدا میشود نام های محلی انها قرارذیل اند.
• شیرماهی
• لقه ماهی
• خال ماهی
• طیاره ماهی
• ماهی موری
• ماهی قنات
• مارماهی
• زمین ریگ زار نباشد.
• زمین ازسیل محفوظ باشد.
• دروقت ضرورت به اسانی ازفارم آب استخراج گردد.
• به اسانی موتررفته بتواند.
• برق موجودباشد .
• برای تربیه ماهی درتمام ماه های سال آب پاک موجودباشد .
• دراطراف فارم سرگین وفضله حیوانات ، پخل برنج ودیگربقایای نباتی وحیوانی قآبل دسترس باشد.
• زمین شوره زارنباشد.
• فارم بخصوص حوض پرورش ماهی بایدکه ازگردوغبارحفظ شود.
• سهولت درنظافت وحفظ الصحه موجودباشد.
زمین ریگ زارقطعًآبرای ماهی پروری مناسب نیست زیراکه آب دران ایستاده نمیشود .
برای فارم ماهی زمین زرخیزوچرب مناسب است،قبل ازساختن فارم پرورش ماهی لازم است که نمونه خاک به لآبراتوارهای خاک شناسی تثبیت گردد.همچنان لازم است قبل ازانتخآب جای همرای مامورین فنی ماهی پروری مشوره صورت گیرد.
برای ماهی پروری زمین قرارذیل مناسب میباشد:
• تست تعین محل :ــ
اگرخاک محل چسپنده باشد وبعدازفشاردادن به مثل گلوله باقی بماند درین نوع زمین آب به اندازه کافی ایستاده میماندوبرای فارم پرورش ماهی جای مناسب میباشد.
• تست تعین محل :ــ
یک حوض به اندازه m1 × m1 × m1 متر درقسمت که میخواهیم فارم بسازیم ازآب پُرشودبعدازسپری شدن مدت زمان دیده شودکه آب درحوض ایستاده است یاخشک شده است،اگرآب حوض خشک شده باشدجای درست برای احداث فارم پرورش ماهی نمی باشد،اگرآب خشک نشده بود جای مناسب برای احداث فارم می باشد .
) Clay Loamلوم رسی) 20 تا 45 15 تا 53 27 تا 40
Silt Clay Loam (لوم لای ورسی) 0 تا 20 40 تا 73 27 تا 40
Sandy Clay (رسی ریگی) 45 تا 80 0 تا 28 20 تا 35
ریگی زرخیزخاک چرب 45 تا 80 0 تا 28 20 تا 35
خاکی که هرسه نوع ذرات را درخودادشته باشد . : Loam
ازنگاه قطرذرات؛ خاک رابه سه بافت تقسیم میکنند .
1- رس (Clay) mm 2 00 /0
2- قم یا لای ( Silt) mm 2 0/0
3- ریگ ( Sand) mm 2
برای پرورش ماهی ازآبهای دریا،آب کانالها،آب باران وآب چاهای عمیق میتوان استفاده نمود.اگربرای فارم آب ازدریاویاکانال گرفته میشودبایداحتیاط شودکه آب به حوض ازطریق آبروداخل گرددودردهانه آبروحوض بایدکه جالی سیمی گرفته شود تاازدخول ماهی های گوشت خواروبعضی حیوانات مضرآبی جلوگیری به عمل اید.
حوض بایدهمیشه دارای 1ــــ2 مترآب باشد.
برای پرورش ماهی آب باید دارای خواص ذیل باشد.
• درجه حرارت = 22ـــ 30 درجه سانتی گراد باشد.
• کثافت = نورتاحد 1ـــ 1.5 فُت داخل شده بتواند.
• PH = 7.5ـــ 8.5 ( قلوی)
• اکسیجن حل شده = 5ـــ 12 فیصد .
• کاربن دای اکساید = PPM 3 (سه حصه در ملیون)
• ترکیب مواد قلوی = 75ـــ 300
• نمک منحل = از PPM 1000 زیادنگردد.( یکهزارحصه درملیون)
درجه تیزابیت وقلویت : 1- تیزابی 7-0
2- خنثی 0
3- قلویت 14-7
روشنی افتآب برای تهیه غذادرحوض ضروراست . کثافت آب باعث ممانعت دخول روشنی به حوض میگردد.
درحوض آب که روشنی افتآب به اندازه 1.5 فُت( 40 سانتی متر) داخل نگرددآب حوض کثیف میباشد وبرای پرورش ماهی مناسب نبوده وباعث اخلال درپروسه پرورش ماهی درحوض میگردد . تعمیر فارم ماهی
میتوانیم فارم ماهی به مختلف اشکال هندسی احداث نمایم ولی بهترین شکل ان مستطیلی میباشد زیراکه مراقبت فارم و گرفتن ماهی قدری اسان میباشد. اندازه یک فارم تجارتی در حدود 5 الی 10 جریب خوب است ازین کلان حوض به مشکل نگهداری میگردد. میتوانیم که حوض های خورد و کوچک را نیز نظر به ضرورت احداث نمایم. در اکثر مناطق حوض به هموار سطحه تعمیر میگردد طوریکه به اندازه دو فت زمین چقر میگردد و اطراف حوض به اندازه 5 الی 6 فت دیوال جور میگردد که به صورت مجموعی به اندازه 7 الی 8 فت یک حوض چقرتعمیر میگردد، بند به اندازه 10 الی 12 فت عریض میباشد و سطح مایل ان 1:2 میباشد این نوع زمانی احداث میکردد که حوض توسط واتر پمپ پر میگردد. اگر یک حوض به خصوصیات مذکور تعمیر گردد به اندازه 6 الی 7 فت آب ذخیره کرده میتواند. اگر بیش از یک حوض تعمیر میگردد سیستم آبیاری جداگانه باید مد نظر گرفته شود. اگر آب حوض توسط آب جوی و یا دریا پر میگردد درین صورت حوض صورت کامل توسط کندن کاری سطحه زمین جور میگردد.
در کنار فارم ماهی باید یک حوض برای نرسری نیزتعمیر گردد. حوض نرسری باید یک ششم حوض عمومی باشد. برای نگاهداری ماهی در حوض های بزرگ چوچه ماهی از هیچری (جای تولید نسل) و نرسری ها در ماه اپریل الی اگست خریده میشود و درحوض نگاه میگردد. ماهی از حوض کلان در دوران ماه نومبر الی فروری گرفته میشود و به بازار عرضه میگردد.
جهت ساختن حوض پرورش ماهی از طریقه های مختلف استفاده به عمل می اید ونکات اساسی که در زمان ساختن حوض مد نظرگرفته میشود عبارت اند:
- نوعیت زمین وآماده ساختن نقشه حوض
- اعمار آبگردان یا دکه
- سیستم تخلیه یا مجرای خروج آب
- مجرای عبور آب اضافی
- چُقری حوض ( یک متر تا یک ونیم متر )
- کف حوض
- جویچه ها در کف حوض
وقتی که در یک ساحه چندین حوض بناء میگردد بهتر است که دهانه هر حوض ( دهانه خروجی) جدا باشد تا که آب یک حوض به حوض دیگر نریزد این عمل در ممانعت از اشاعه امراض وآفات نقش عمده ای دارد.
ساختن حوض بدوطریق صورت می گیرد .
1- ساختن حوض به شکل خام :
2- ساحتن حوض به شکل پخته :
برای ساختن این چنین حوض هازمین رآبه اندازه 1-2 مترچقرمیکردندودرداخل ان آب می انداختندوچوچه های ماهی رادرآن رهامیکردند.
نُقص ساختن این چنین حوض ها این است که دایم آب حوض گِل آلود میباشدوماهی به درستی ازغذاستفاده کرده نمیتواندوهمچنان ازاثرناپاکی ماهیان مریض میگردندوهمچنان خالی نمودن آب ازحوض های خام مشکل میباشد.
ساختن حوض های خامه ازجمله قدیمی ترین شکل ساختن حوض بوده که امروزدر جهان مروج نمیباشد.
ساختن حوض های پخته به خاطرتربیه وپرورش ماهی ازجمله جدیدترین طریقه پرورش ماهی به شمارمیرود.
- حوض های پخته نسبت به حوض های خام آب کم ضرورت دارد.
- محیط وماحول حوض پاک وخشک میباشد.
برای شناماهیان آب راصاف نگهمیدارد . -
آب حوض پاک وبدون گِل ولای باقی میماند. -
تخلیه آب وخشک کردن ان اسان می باشد . -
- درحوض های پخته ماهیان ازروشنی ونورافتآب به خوبی استفاده کرده میتواند.
جمع اوری وسرت نمودن ماهیان اسان می باشد.-
نظربه نکات ذکرشده حوض های پخته ازحوض های خام بهتراند.
حوض ها ازنگاه تامین آب به سه دسته تقسیم شده است.
1- حوض های چشمه دار
2- حوض های که توسط آب باران یاآبهای جاری سیرآب میگردند.
3- حوض های که مانندبندهای آب اندودرمسیردریاهاوجوی هآبنامیشوند.
سامان ولوازم که برای ساختن حوض بکاربرده میشودقرارذیل است.
1- بیل = برای کندن زمین
2- کلند = برای کندن زمین
3- کراچی دستی = برای انتقال دادن خاک
4- سمنت = برای ساختن حوض
5- بلوکه = برای ساختن دیوارهای حوض
6- ریگ = برای ساختن حوض
7- جالی = برای دهانه دخولی وخروجی حوض
مصارف برای ساختن حوض :
کندن حوض
ساختن چهاردیوارهای حوض
تعمیرمجرای آب
واترپمپ
نل های آب
چوچه ماهی
کود ( حیوانی ، کیمیاوی )
چونه
خوراک اضافی
جال
پاک کاری حوض وغیره
مصارف برق
مصارف نگهداری
ترانسپورت
معرفی سامان ولوازم ضروری جهت پرورش ماهی :
ازسامان ولوازم که درپرورش ماهی استفاده صورت میگیردعبارتند از:
کراچی دستی = برای انتقال دادن غذا
واترپمپ = برای تخلیه آب
سطل
سبد
لباس ضد آب
موزه
دستکش
میتوانیم که چوچه ماهی از یک هیچری (محل چوچه کشی) بدست بیاوریم باید احتیاط شود که در انتخآب نوع ماهی دقت شود که گوشت خور و سبزی خور یک جا انداخته نشود.
(وزن اوسط 5 گرام ) (وزن اوسط 150 گرام 200 گرام)
روهو 360 240
موری 180 120
تهیلا 300 200
گراس کارپ 180 120
سلورکارپ 180 120
روهو 360 240
موری 180 120
تهیلا 180 120
گراس کارپ 180 120
سلورکارپ 180 200
طریقه های تغذیه ماهیان :
اشتهای ماهی درواکنش با عوامل زیادی متغیر است ودرنتیجه سهم تغذیه روزانه براساس دما درسراسر فصل رشد تغیر میکند . اشتهای ماهی اشکارا به دما بستگی دارد کپور دردمای8 الی 10 درجه سانتی گراد فعالانه به تغذیه شروع میکند وقتیکه دما بالا میرود اشتهای ماهی نیز افزایش میآبد تا اینکه بین 20 الی 25 درجه سانتی گراد به بهینه میرسد .
کیفیت مزه گوشت ماهی به مواد غذایی وترکیب آن ارتباط دارد آبتدا حوض را تانصف یا دوسوم ارتفاع آنرا آب گیری میکنند پس آب را هم با کود های عالی وهم معدنی کود دهی میکنند . کود دهی شرایط مناسب را برای جلبکها وسخت پوستان پست تر ایجاد میکند وازاین رو این موجودات پلانکتون خیلی سریع تکثیر خواهند شد قبل ازانتقال ماهی های کوچک به حوض آنهارا چند روزی با جیره تخم مرغ پخته تغذیه میکنند .
مقدار کود حیوانی( گاو، طیوروگوسفند ) 2 الی 3 تن درفی هکتار( 3 کیلوگرام دریک متر مربع ) میباشد قبل ازپر کردن آب حوض در زمانیکه حوض آب دارد وماهی دارد 100 الی 200 کیلو گرام درفی هکتار هر 15 روز یکبار با استفاده ازقایق درصورتیکه حوض کوچک باشد دراطراف حوض با بیل انجام میشود وکود های معدنی عبارتند ازفسفات ، سوپر فسفات به میزان 100 کیلو گرام درهکتار ونایتروجن ، امونیم نایتریت ، امونیم سلفات به میزان 100 الی 150 کیلو گرام درهکتار( هرهکتاربرابر است با 10000متر مربع یا 5جریب). استفاده ازکود ها باید ازمارچ الی اکتوبر صورت گیرد .
ازهفته دو به بعد میتوان ازغذا های مکمل که به شکل آرد ساخته می شود استفاده کرد که ترکیبات عبارتند از آرد جو، آرد گندم ، آرد سویا وآرد گوشت یا خون که درسطح ان حوض ریخته میشود ومقدارآن 1 – 5/1 لیتر درهرروز برای 100000 چوچه ماهی میباشد .
برای حاصل بیشتر لازم است که بعضی غذاهای محلی و ارزان به ماهی داده شود. پوست برنج ، بقایا نباتات وغیره.
پوست برنج 50%
ارد جواری 25%
استخوان ماهی/رودها/خون 5%
شیره 10%
کنجاره 10%
یا
پوست برنج 50%
جواری 30%
شیره 10%
کنجاره 10%
غذا ذکرشده فوق به طریقه درست حل گردد و در حوض وزن ماهی در نظر گرفته به اندازه 2 الی 3 % وزن آن روزانه غذا داده شود. در نرسری میتوانیم مقدار ذکرشده به انداز ه 2 % دیگر هم بالآببریم . در حوض باید از مارچ الی اکتوبر( ماه حوت الی سنبله ) غذا اضافی انداخته شود.
برای ماهی گراس کارپ باید غذا های از قبیل رشقه شبتر برگ های جواری وغیره علوفه جات هم استفاده شود.
موجودیت آب سبز مایل در حوض نشاندهنده موجودیت غذا طبعی درحوض میباشد. برای اینکه حوض زرخیز نگاه گردد از کود ها استفاده صورت میگیرد. معمولااز دونوع کود استفاده میگردد.
درین جمله فضله جات حیوانی ، فضله جات مرغها ، سبزی های گنده وغیره شامل است .
درین کود ها نایتروجن ، فاسفورس و پوتاشیم شامل میباشد. این کودها بشکل Ammonium Nitrate , Super Phosphate , Di Ammonium Phosphate (DAP) در بازار بدست میاید.
از کودها بشکل ذیل استفاده میشود. ولی قبل از استفاده کودها باید با شخص فنی ارتباط گرفته شود
• در موسم های بارانی و آبرالود استفاده ازکودها صورت نمیگیرد.
• تمام کودهای کیمیاوی باید با سطح آب فاش گردد.
کودهای حیوانی قبل از پر کردن حوض بعد از پرکردن حوض
(اندازه برای 2.5 جریب فارم) (اندازه برای 2.5 جریب فارم)
یا 30-35 کیلو روزانه
یا 12-15 کیلو هر روز
Ammonium Phosphate 75 کیلو فی 2.5 جریب 25 کیلوگرام فی 2.5 جریب
یوریا 6 کیلو فی 2.5 جریب 2 کیلو فی 2.5 جریب
1 – استفاده از واتر پمپ که درآبتدا سرلوله که داخل حوض ماهی میشود با توری سیمی بسته وپس واتر پمپ را روشن میکنیم هنگامیکه حجم آب به 40-30 سانتی متر ازکف حوض رسید دستگاه را خاموش نموده ومجرای آب تازه را به داخل حوض هدایت میکنیم وهنگامیکه حوض پر ازآب شد اگر نیاز بود دوباره عمل بالا را تکرار میکنیم تا آب شفاف گردد درغیر ان جریان آب را قطع میکنیم .
2 – یک جریا ن آب داییمی را از یک طرف به حوض راه میدهیم که درآبتدا این جریان آب دریچه مجهز به تور سیمی نصب میکنیم تا ازورود ماهیان هرزه ولارو حشرات ودیگر مواد اجنبی به حوض جلو گیری کند ودرطرف دیگر حوض یک دریچه خروجی برای آب قرار میدهیم تا جریان مداوم آب برقرار باشد وهمیشه آب تازه واکسیجن دار دراختیار ماهیان قرار گیرد .
3 – با ایجاد کانالهای انحرافی درکنار حوض میتوان درصورت لزوم با استفاده ازتور ماهی هارا درمواقع لازم به داخل این کانال راهنمایی کرد وپس آب حوض را تعویض نمود وبعداز آب گیری مجددا دریچه کانال انحرافی را با زنمود تا ماهیان وارد حوض گردند .
اگر درحوض پرورش ماهی نباتات آبی بیش از اندازه رویش نموده است باید آنهارا ازسطح آب چید ودورد کرد زیرا باعث میشوند تا ازطرف شب اکسیجن کم میشود وهم نورکافی به قسمتهای پایین حوض میرسد .
هنگامیکه ماهیان به سطح آب آیند وتنفس میکنند نشانه کمبود اکسیجن درآب است که باید آب حوض را تعویض نمود ویا ذریعه برق وسامان آلات مخصوص آب را به قسم فواره به هوا مخلوط نمود تا فیصدی اکسیجن ان بالا رود درصورتیکه آب شفافیت خود را ز دست بدهد ما نیم دست خود را که تا قست با زو درآب فرو برده ایم مشاهده کنیم که نشانه کدر بودن است وباید آب تعویض شود . هم چنان اگر آب مدت زیادی درحوض بماند رشد بناتات سبز وجلبکها درآن افزایش یافته ورنگ آ ب سبز یا تیره معلوم شده وبوی آن نیز تغیر خواهد کرد .
برای مبارزه درمقآبل بیماری های ماهی میتوان ازاصل های آتی را رعایت کرد :
- درگام نخست باید آب حوض به مقد ار کافی ودارایی کیفیت خوب باشد تآبه این ترتیب خطر کمبود اکسیجن وظهور آلودگی ازمیان برود .
- ازحوض مراقبت خوب بعمل آید ، لای ، لوش وگیاه های مضردور گردد .
- کف حوض وجویچه ها یا شبکه های داخل حوض طوری تنظیم گردند که امکان تخلیه مکمل حوض فراهم شود .
- حوض ها بطور منظم خشک گردند وبا چونه ضد عفونی شوند .
-ازورود ماهی های آزاد به حوض ممانعت بعمل آید .
- ماهی ها دروضع خوب نگهداری گردند . برای این کار ازتراکم زیاد ، ذخیره طولانی ، اجرای کارهای غیر ضروری وناراحت نمودن ما هی ها وازانتقال بی موجب آنها خود داری گردد .
- ما هی کارپ درحوض های سالم ، صحی وغنی ازمواد خوراکی دربهار رها گردد مگرسالمونیدها بطور مصنوعی تغذیه شوند وازتغذیه بیش ازحد آنها ممانعت بعمل آید
- برای بدست آوردن تخم یا چوچه ماهی به منظور تامین مجدد ماهی درحوض های دست داشته نباید به هر کشتگاه ماهی پروری مراجعه صورت گیرد بلکه ازآنهاییکه مطمین وصحی اند تخم وچوچه بدست آید .
- بهتراست ازآبیکه یک یا چند کشتگاه ماهی را سیرآب نموده استفاده نشود .
- وقتی کدام ماهی دراثر کدام بیماری بمیرد ویا ماهی بیمار باشد باید ازآب بیرون گردد وهمراه با چونه زیرخاک دفن شود .
- حوض ها ومواد آلوده ومنتن ضد عفونی گردند . هم چنان سا ما ن ولوازم مربوط به طور منظم ضد عفونی شوند .
1 – چونه
2 – نمک
3 – کاپر سلفیت
4 – پتاشیم پرمنگنت
5 – فورمالین
6 – لیزول
هرگاه ازمواد مذکور به اندازه مناسب کار گرفته شود ماهی های صحتمند بدست میاید ویا حد اقل آنقدر به ماهی کمک میشود که با تداوی اندک صحت یا ب گردد .
برخی ازعلما حمام نمک طعام را برای ماهی های کارپ پیش ازگذاشتن به حوض ها منحیث یک وسیله مهم وموثر وقایوی سفارش میکنند . زیرا چنین حمام انواع مختلف پرازیت های خارجی را نآبود میکند . وماهی را ارامش میدهد واشتهای آنرا تحریک میکند . اجرای این کار پس ازسپری کردن زمستان برای ماهی ارزش بزرگ دارد .
حمام نمک درتانک های نگهداری ، درظرف های انتقالی ویا درظروف مناسب دیگری انجام میآبد درزمان اجرا هوا یا اکسیجن باید در آب افزوده شود برای یک حمام که یک تا یک ونیم ساعت را دربر میگیرد مقدار یک ونیم کیلو گرام نمک طعام در100 لیتر آب حل میشود .
ضد عفونی کردن حوض هاییکه با امراض آلوده اند
ضد عفونی نمودن حوض ها به وسیله مواد ذیل انجام میآبد .
1 – چونه
2 - کلسیم سیان اماید
3 – پتاشیم پرمنگنات
استفاده ازچونه وکلسیم سیان اماید برای تانکهای بزرگ وحوض های بکارمیرود که کف طبیعی دارند برای اجرای اینکار آب حوض تخلیه می شود وهنوز که نم دارد کف حوض زیر ورو گردد وچونه به مقدار100 گرام درمتر مربع یعنی یک تن درهکتارپاشیده شود . به دنبال آن اندکی آب جریان داده شود تا چونه به شیره تبدیل گردد پس ازآن برای مدت 15 روز گذاشته شود پس ازمدت مذکور حوض دوباره تخلیه وازآب تازه پر گردد .
ازجریان آبی که قلویت بلند دارد به حوض های حاوی ماهی ممانعت بعمل آید زیرا کشنده است .
پتاشیم پرمنگنات به اندازه یک گرام در100 لیتر آب برای ضدعفونی کردن تانکهای خورد مناسب می باشد هرگاه امکان دور نمودن ماهی موجود نیست دراینصورت یک غلظت پایین آن ( یک گرام در 200 لیتر ) اجرا گردد .
ماهی دشمن زیاد دارد شماری ازحشره ها ، ماهی ها ، دوزیسته ها ، خزنده ها ، پرنده ها وپستاندارها درجمله دشمنان ماهی ها قرار دارند دشمنان ماهی یا دایمی اند یا تصادفی ویا هم آنهای که برای بدبست آوردن غذا رقآبت میکنند .
دوزیسته های کاهل ولاروای آنها به خاطر رقآبت برای بدست آوردن غذا برای ماهی ها زیان آور اند دوزیسته ها برای ماهی ها به حیث غذا نیز خدمت میکنند ازجمله دوزیسته ها بقه ها بیشتر مضر اند یکی ازراه های نجات از دوزیسته ها را ازبین بردن تخم آنها تشکیل میدهد این کار با استفاده ازجالی مخصوص یا تطبیق چونه عملی میگردد دوزیسته های کاهل توسط روش خاص دور میشوند .
آن عده خزنده هاییکه درآب بخوبی شنا مینمایند وبخشی اززندگی خودرا درآب می گذرانند چوچه ماهی ها وحتی ماهی های بزرگتر را ازبین میبرند مثال مهم آنها را تمساح ( کروکودیل ) وبرخی ازمار ها تشکیل میدهند .
شماری ازپرنده ها بالای ماهی ها وچوچه های ماهی هجوم برده واز آنها تغذیه میکنند ما هیخورک که یک پرنده کوچک ومقبول است به طور ماهرانه ماهی را شکار میکند . پرنده دیگری بنام مرغآبی خاکستری به شدت به شکا ر ماهی میپردازد . مرغآبی ها نیز برای ماهی مضر تمام میشوند . مرغآبی ها به حوض های تخمگیری وچوچه های ماهی آسیب میرسانند . اما برای حوض های ماهیان کلان مفید اند ، زیرا مدفوعات آنها به حیث کود برای حوض اثر مینماید . قو برای ماهی ها مضر نیست ومدفوعات آنها برای حوض ها مفید می باشد .
سمور آبی ازماهی تغذیه مینماید . درپهلوی آن به قسم اضافی ازسایر حیوانات آبی نیز استفاده میکنند . وقتی مقدار ماهی زیاد باشد این حیوان درمقایسه با خوردن شمار زیاد ماهی را نآبود مینماید . این حیوان بیشتر به حوض های زمستانی ضرر میرساند . سمور آبی ماهی های بزرگ را شکار مینماید که به این اساس حوض های پرورشی مخصوص اند .
سمور آبی به وسیله تلک های بزرگ دفع میگردد حوض های زمستانی باید بطور مناسبی با کتاره تجهیز شوند .
موشها ی صحرایی نصواری وآبی اضرار زیاد ی را به حوض ها میرسانند این حیوانات همه چیز خور اند ، ازهمین سبب تخمهای ماهی ، چوچه های ماهی وذخایر غذایی آنهارا تخریب میکنند .
دشمنان ماهی ازجمله حشرات آبی ازتعدادی ازقانغوزک های آبی ، خسک های آبی ووبمبیرکها عبارت میشوند . با نظرداشت بزرگی آنها حشره های مذکور بالای تخم وچوچه های ماهی هجوم میاورند . هم چنان برای بدست آوردن خوراکه با ماهی ها رقآبت مینمایند گاهی لاروای آنها وگاهی هم حشره مکمل ولاروای آنها برای ماهی ها مضر تمام می شوند .
این حشره ها درآب فراوان اند وبیشتر درجاهای دیده می شوند که ازنگاه گیاه های آبی غنی اند قانغوزک بزرگ شناور یکی ازمضرترین آنها را تشکیل میدهد . قانغوزک کاهل چوچه ماهی را میخورد وخیلی حریص است لاروای آن دربالای پوست ماهی زندگی میکند این قانغوزک ها آسیب های بزرگ به حوض های پرورشی میرساند .
قانغوزک سیاه آبی ازاینکه گیاه خور است به ماهی ها ضرری نمیرساند مگر لاروای آن سبب مضرت بزرگی به ماهی ها میشود . زیرا تعداد چوچه های ماهی ازبین می رود . برای جلو گیری از انها لازم است تا حوض های پرورشی کم ازکم تا پانزده روز پیش ازرهایی ماهی ها به حوض ازآب پر نشوند تا این لاروای مضر وقت کافی برای انکشاف پیدا نکند . هم چنان مردآب ها وجوی های پر لوش وپرسبزه را که دراطراف کشتگاه ماهی پروری قرارد ارند پاک نمایید .
شمارزیادی ازاین حشرات به انداز ه های زیاد یا کم برای ماهی ها مضر اند ودرضمن برای بدست آوردن خوراک با آنها به رقآبت می پردازند . انواع خورد اینها به حیث غذا برای ماهی ها نیز خدمت میکند .
حالت پیلگی این حشره در آب میگذرد ، درحالیکه درمرحله بلوغ پرواز مینمایند پیلگی برخی ازآنها برای ماهی ها بسیار خطرناک ومضر است خشک نمودن سالانه ودراز مدت حوض ها درکنترول وتوقف انکشاف پیلگی ها موثر تمام میشود .
برخی ازماهی ها طور مکمل بالای ماهی های دیگر زندگی میکنند وخسارات بزرگی را به حوض های ماهی میرسانند . برای جلوگیری ازورود این ماهی ها جالی های مناسب در دهانه حوض ها نصب میگردد درصورتیکه این ماهی ها درحوض ها موجود باشند باید حوض خشک گردد وچونه پاشی دران صورت گیر د . ازداخل شدن ماهی های دیگر نیز ممانعت بعمل آید زیرا درگرفتن غذا با ماهی های اصلی حوض رقآبت مینمایند .
علامات که درنزد ماهی مریض مشاهده میشود قرار زیر است :
1 – ماهی سست می شود
2 – خوراک را نمیخورد
3 – به شکل معمول حرکت نمیکند
4 روی گل ولای قسمت تحتانی حوض می نشیند ویا بار بار به سطح آب بر میگردد
5 – به کناره ها خودرا میزند
6 – دهن خودرا برای تنفس کردن باز میکند
7 – ماهی کوشش میکند که ازآب بیرون شود
8 – رنگ ماهی تغیر میکند
9 – به جسم ماهی زخم ویا آبله ویا لکه دیده میشود
10 – ماهی بیرون برآمده دیده میشود
زما نیکه همچون علایمی درماهیان فارم مشاهده میشود باید فورا به داکتر وترنر ویا به مرکز صحی وترنری مراجعه شود وهرچه زودتر به تداوی آنها اقدام شود زیرا بسیاری ازامراض ماهی ساری بوده وخیلی زود تمام ماهیان فارم را آلوده میکند وبا تحت خساره سنگین به صاحب فارم پرورش ماهی میشود وباید یاد آورشویم که هیچوقت نباید بدون مشوره داکتر وترنر به تداوی اقدام شود وازگوشت ماهیان مریض به هیچ صورت استفاده صورت نگیرد .
باید یاد آورشد که درنزد ماهی ها امراض آتی بطور عموم به ملاحظه میرسد :
بیماریهای ویروسی
بیماریهای پروتوزوایی
بیماریهای قارچی
بیماریهای که به وسیله کرمها بوجود میاید
بیماری های محیطی ( آب ، هوا ، روشنی ، اقلیم وغیره )
بیماریهای تغذیوی
دسته بندی ودرجه بندی ماهیان:
دسته بندی ماهیان سال یک بار وقتی که حوض ها خشک میگردد صورت میگیرد به خاطر جلوگیری از خود خوری در میان ماهیان تروت( قزل الا )،دسته بندی آنها سالانه چند مرتبه اجرا میشود تا ماهیان خورد وکلان از هم جدا گردندوبه این ترتیب زمینه تغذی خوبتر برای ماهیان خورد نیز مهیا شود.
دسته بندی ودرجه بندی ماهیان باید به دقت انجام یآبد ان شمار ماهیهاییکه در مقایسه با دیگران رشد بهتر مینمایند جدا گردند ومنحیث ماهیان نسلی برای تولید نسلهای نو بکار روند .
دسته بندی ودرجه بندی ماهیان طبق معیارهای معین وبا استفاده از سامان ولوازم خاص انجام میگیرد.بدون شک ماهیان گرفته شده اندازه های متفاوت دارند برای جدا نمودن انها از نگاه بزرگی در روی میز گذاشته میشوند ودرجه بندی میگردند این کار زیادتر برای ماهیان مقاوم وماهیان آب گرم عملی میشود برای اجرای درجه بندی ودسته بندی از تورها کار گرفته میشود و ماهیانی که از نگاه بزرگی ونوع از هم جدا شده اند در سطلهای که 3/2 حصه ان پرازآب باشد انداخته میشود ووقتی که این سطلها به وسیله ماهی ها پر شد به حوضهای ذخیره یا زمستانی رها میگردند این ماهیان قبل از رهایی به حوض وزن وشمار میگردند.
1- دراثرخشک نمودن یاتخلیه آب حوض
2- درموجودیت آب حوض
به منظورجلوگیری ازضایعات درزمان گرفتن یاجمع اوری نکات ذیل بایددرنظر گرفته شود.
• تغذیه ماهیان دوتاسه روزقبل ازخشک نمودن حوض متوقف شود.
• جمع اوری دروقت هوای سرد صورت گیردمانندصبح یادرموجودیت ابر یا بارندگی، وبایدبه خاطرداشته باشیم که جمع اوری درزمان غرش اسمان ورعد وبرق صورت نگیرد.
• تاسیسات منظم برای درجه بندی ماهی ضروری است.
• ازانتقال ماهی به جاهای بسیاردوربایدجلوگیری شود .
• ماهیان نبایددرتورهای دسته داریامخزن ( تانک ) های ترانسپورتی انباشته شود.
چوچه های کارپ به وسیله تورهای دسته دارونفیس گرفته میشوند برای این کار باید چوچه های ماهی درپیشروی مجرای تخلیه آب حوض گردایند.این کاردراثرپائین اوردن سطح آب صورت گرفته میگیرد برای گرفتن چوچه های سایرماهی ها نیزبه عین شکل عملی شده میتواند.
تورهای ماهی ازتارهای نخی تهیه میگرددواین تورهاپس ازهرباراستعمال بایدبه خوبی شستشوگردندوتورهای نامبرده درسایه آویزان شده تاخشک گرددودرهیچ صورت باشعاع مستقیم آفتآب نشوندویکی بالای دیگرانبارنشوند.
برداشت ماهی با تخلیه حوض انجام میگردد تخلیه باید ازطریق یک صفحه سوراخدار که اندازه سوراخهای آن متناسب با ماهی است انجام میشود . وقتی اندازه آ ب به حدی رسید که با موزه می شد داخل حوض ماهی هارا گرفت چند نفر میتوانند دریک طرف حوض وچند نفر دیگر دران طرف حوض ایستاده شوند ودوطرف تور را بگیرند تور ازقسمتی که د ارایی وزنه فلزی است داخل آ ب شده وقسمت بالایی آن درروی آب قرار میگیرد پس کارگر هاشروع به کشیدن تور میکنند تا به انتهایی حوض برسند . درانجا قسمتی ازتور را که بالای سطح آب است بالای پایه های چوبی میگذارند وبرداشت ماهی را شروع میکنند که توسط تور های کوچک دستی این کار انجام میگیرد . پس ماهی ها را به اساس نوع درجه بندی کرده ودرداخل سبدها ویا جعبه های چوبی مخصوص قرار میدهند وتوسط یک وسیله نقلیه به مارکیت انتقال میدهند.
نويشته
معاون سرمحقيق
انجينرعبدالاحد( احد)
نويشته: معاون سرمحقيق انجينر عبدالاحد( احد)
ناشر: مؤسسه مرسي كور
سال چاپ: 1385
عكس روى عقب جلد: مزرعه توليد تخم بذري پياز مربوط(شركت
تخم هاي بذري سراى سنګ) ، تالقان
چاپ: مطبعه شمشاد چهاراهي صدارت كابل افغانستان
اين اثر را بروان پاك مادرم كه مرا به شيره جان پروريد اهدا مينمايم
بنام خداوند بخشاونده و مهربان
علماى زراعت به اين باوراند كه نبات پياز از افغانستان و ممالك همجوار ان نشئت كرده و بعداً به كشورهاي ديګر انتشاريافته است. به عقيده علما كشت پياز از ۴۰۰۰ سال قبل از ميلادبه اينطرف جريان دارد.
پياز يكي از عمده ترين سبزيجات افغانستان است كه مردم انرا خام و يا با ديګر خوراكه بصورت پخته صرف مينمايند. پياز در غذاي مردم افغانستان به استسناي صبح تقريباً درتمام غذاهاي اوقات ديګر به شكل از اشكال شامل ميباشد.افغانان كه غذاي پياز نداشته باشدبې مزه و بى لذت مې دانند. درفقدان پيازاشپزي راناممكن مي پندارند. ضرب المثل( نان و پياز-پيشاني باز) افغانان نيزبازګو كننده حضوردائمي ويقيني پياز درخانه هر افغان است.
وضع توليد پياز قبل از وقوع جنګ دركشور نسبتاً خوب بود. زيرا مقدار توليد ان هم احتياجات داخلي راتكافو ميكرد و هم يك مقدار ان به ممالك همجوار صادر ميګرديد. اما وقوع جنګ ودوام ان بيش از دودهه دركشورتوليد اين سبزي پراستعمال همګاني را همانند ديګرنباتات به سګتګي مواجه نموده و حاصلات انرا به سطح قابل ملاحظه پائين اورده است. درنتيجه اكنون افغانستان از ممالك همجوار خود-تاجكستان،ازبكستان و پاكستان پياز وارد نموده احتياجات داخلي را مرفوع مينمايد.
حلا كه جنګ نسبتي ختم ګرديده و صلح دركشور رو به بهبود است بايد توليد بيشتر پياز و سائر سبزيجات بذل توجه نمود. بتاسي ازين ضرورت ، اينك يك سلسله معلومات تخنيكي مربوط توليد و تكثيركلچه و نيز تخم اين سبزي ارزش مند راكه از منابع مختلف خصوصا مجله تخنيكي نمبر ۹ سازمان خوركه وزراعت جهان (FAO) ازمنابع انترنيتي و از نتايج كاوشهاي قبلي خود در فارمهاي تحقيقاتي كشور ګرد اوري نموده ام به خدمت هموطنان عزيز خود تقديم مينمايم. اميدوارم كه انها معلومات جمع بندي شده رامفيد يابند. امادراينجا قابل ياد اوري ميدانم كه اګر رساله اشتباهاتي داشته باشد. ازان بابت ازخواننده ګان محترم پوزش ميخواهم. از كسانيكه بنده را متلفت آن اشتباهات مينمايد صميمانه سپاسګذار ميباشم.
انجينرعبدالاحد( احد)
سال ۱۳۸۵
ديپلوم انجينر محمد حق( نيكزاد)
سرمحقيق انجينر صاحبداد پاكتين
كلچه وتخم
پياز Allium cepa يك نبات علفي دو ساله و قرار شواهد يك نبات بومي جنوب غرب آسيا مي باشد.
لاكن حالا در سراسر دنيا عمدتاً در منطقه معتدله رويانيده ميشود. پياز و اقارب آن از نګاه طبقه بندي نباتات به جينس اليم Allium تعلق دارد.اين جينس را علما در ګذشته ګاهي به فاميل Lily ، ګاهي به فاميل alliaceae و ګاهي به فاميل amariyllis منصوب ميګردند. اما علماي معاصر حالا آنرا با فاميل خودش Alliaceae متعلق ميدانند. فاميل متذكره بيشتر از ۵۰۰ جينس اليم دارد. تمام سپيشيز خوردني اليم ها، نباتات كلچه دار ميباشد كه صفت مشخصه آنها بيرون دادن يك بوى تند و تيز از خود در هنګام قطع شدن كلچه شان ميباشد. جسامت كلچه پياز بعضې از انواع پياز ها خورد بوده و قطرشان تا ۱،۵ سانتي متر ميرسد. اما از بعضي انواع ان كلان است. كلانترين كلچه ئيكه تاكنون روئيده به وزن ۶،۵ پوند( ۲،۹۵ كيلوګرام) درسكاتلند ميباشد ( ۱۱ ).
پياز يكي از كهنترين سبزي ها است كه سابقه كشت ان لا اقل به ۴۰۰۰ سال قبل از ميلاد ميرسد. مصري ها،يوناني ها و رومي هاي قديم وسيعاً از پياز استفاده ميګردند. تا قرن هفده اين سبزي يكي از مواد شامل سلاد و يك غذائي( صحت) صبحانه اروپايان بود. امروز پياز درميان سبزيجات عمده جهان مقام ششم دارد.
در مورد منشاء پيدايش پيازاعتقاد و باور تعداد از علما برين است كه مركز پيدايش ان ممكن افغانستان و ممالك همجوار ان تاجكستان، ازبكستان و هندباشد . پياز از جمله سبزيجات داراي توافق وسيع محيطي است كه از منطقه استوا ګرفته تا منطقه زير قطب شمال (Sub arctic) رويده ميتواند. اين توافق عمدتا ناشي از واكنش مختلف پياز دربرابر طول روز است. طول روز در پياز برعكس ساير سپيشيز بعوض ګل تشكيل كلچه را زير تاثير قرار ميدهد . پياز براساس عكس العمل خود در برابر ساعات طول روز به سه ګروپ ذيل تقسيم ميشود.
الف: پياز هاي نوع روز كوتاه كه در روزهاي ۱۱-۱۰ ساعته كلچه به وجود مي آورد.
ب: پياز هاي نوع روز متوسط كه در روز هاي ۱۱-۱۲ ساعته مناطق معتدله وسطي كلچه تشكيل ميكند.
ج: پياز هاي نوع روز دراز كه در قسمت هاي شمالي تر كره زمين توافق داشته در روزهاي دراز تر از ۱۲ ساعت كلچه بوجود مي اورد.(۷ ).
پياز يك نبات دوساله است كه درسال اول كلچه و درسال دوم ګل كرده تخم توليد مينايد. عمليه ګل كردن ان بنام بولتينګ Bolting ياد ميشود. وقتيكه نبات در سال دوم ګل نمود،كلچه ان بحيث يك منبع غذاي مصرفي برايش كارمينمايد. ګل پياز بالاى ساقه تخمي كه بسيار سريع نمو مينمايد بوجود مي آيد. اګر نبات در سال اول بذر به بزرګي لازم رسيده وشرايط اقليمي برايش مساعد شود. پايه تخمي آن بعوض سال دوم در سال اول ظاهر ميشود. وقوع هواى سرد در اواخر دوره نموى پياز و رسيدن نبات به بزرګي لازم تشكيل ساقه هاي تخمي پياز را در مزرعه ازدياد مي بخشد و درين ازدياد فكر ميشود كه نقش نوعيت پياز نيز دخيل ميباشد.
پياز داراى مواد ارزشمند غذايي است.چنانچه ۱۰۰ ګرام كلچه پياز تازه و قابل صرف مقدار ۸۶،۵ ګرام آب ، ۱،۴ ګرام پروتين، ۳۲ ملي ګرام كلسيوم، ۲۰ واحد بين المللي ويتامين A، ۱۲ ملي ګرام ويتامين سي، ۳ ۰،۰ ملي ګرام تيامين، ۰،۱۲ ملي ګرام ريبوفلاوين و ۰،۱ ملي ګرام نياسين دارد.(۴ )
يك كلچه پياز تازه متوسط قابل صرف ۱۴۸ ګرامه داراى ۶۰ كالوري انرژي ميباشد. تحقيقات نشان داده كه پياز بكترياي مرض زا را ميكشد، دركنترول شكر خون و حل شدن لخته خون و درجلوګيري مرض سرطان كمك مينمايد. تحقيقات دانشمندان پوهنتون بركلي كاليفورنيا، پياز هاى نوع زرد و نوع سرخ را حاوي ماده انتي اوكسدنت قوي بنام( كورستين) quercetin شناخته و آنرا عامل مهار كننده تشكيل حجرات سرطاني در بدن دانسته است. اماتحقيق مذكور پياز نوع سفيد را فاقد ماده مذكور يافته است. خوردن منظم روزانه مقدار ۸۴-۴۲ ګرام پياز خام حاوي كورستين كافي را در جلوګيري از بروز مرض سرطان مفيد ګفته اند(۱۱).
توليدات عمدتا به سه قسم بوده كه عبارت انداز: كلچه پياز، چوچه پياز و دسته پياز ميباشد. اينك در ذيل در مورد هر كدام ان طور فشرده يك كمى معلومات ارائه ميګردد.
كلچه پياز:كلچه پياز مروج ترين و ګسترده ترين شكل توليد پياز ميباشد. كلچه پياز هم در تابستان و هم در زمستان به پيمانه وسيع هم تازه و هم خشك بمصرف ميرسد. كلچه پياز داراي ګوشت قايم، پوست خشك و طعم تند و تيز بوده و براى مدت چندين ماه ذخيره شده ميتواند.كلچه پياز شكل ورنګ هاي مختلف دارد. شكل از كروي تا بيضوي و شلغمي و رنګ ان از سفيد ګرفته تا زرد و بنفش بمشاهده ميرسد. پياز هاي نوع هسپانوي از مزه كلچه ئي بوده داراى خاصيت خوب ذخيره ميباشد.
چوچه پياز-Sets : اين پياز عبارت از همان پياز هاي سير مانند اليم اسكولونيكم Allium ascolonicum ميباشد كه باداشتن ذايقه نسبتاً معتدل و توام با كيفيت طعم سير و پياز يك سپيشيز ممتار جينس اليم شناخته شده است. اين قسم پياز ها داراي شكل دراز بوده وبه اندازه ۱،۵ الي ۲،۰ اينچ طول دارد.پياز مذكور به سبب توليد ۲ الى ۴ كلچه ګګ –Clave بداخل يك پوش نصواري طلائي شباهت نزديك به سير دارد. در توليد چوچه پياز، كلچه ګګ هاي كلچه آن در اوائل بهار بسيار نزديك هم شانده ميشود. بته هاي كه برګ شان وسيعاً قطع نشده در هر كلچه خود به تعداد ۲ الى ۴ كلچه ګګ بداخل يك پوش بوجود مي آورد. در خزان بعد ازرفع حاصل ، كلچه ګګ هاي مذكور از هم جدا ساخته شده مورد استفاده قرار ميګيرد. اين نوع پيازها معمولا در حويلي ها كشت ميشود و اين كارزياد تر غرض كوتاه نمون طول دوره نمو نبات و كمائي نمودن وقت بشتر براي كشت دوم صورت ميګيرد. لازم بتذكر است كه اين نوع پياز ها در افغانستان تاكنومعرفي نشده و كشت و كار شان هم رواج نيافته است.
دسته پياز: دسته پياز عبارت از همان پيازهاي سبز وتازه و بدون كلچه بوده و معمولا طور خام به مصرف ميرسد. درتوليد زياد تر از انواع پياز هاي مربوط اليم فيستلوسم Allium fistulusum استفاده ميشود. زيرا بعضې از نسل هاي ايجاد شده آن فاقد كلچه بوده و بحيث يك نبات چندين ساله و از اول بهار تا اخر خزان حاصل مي دهد. ولي در جريان نمو به علت توليد نمودن بجګي ها شكل دسته وبندل به خود ګرفته غلو ميشوند. ازين بابت اكثرا نياز مند به تاقه كاري ميباشند. ګفتني است كه اين قسم پياز ها درافغانستان هنوز معرفي نشده وكشت شان هم رواج نيافته است. اما دهاقين غرض توليد پياز از انواع پيازهاي كلچه ئي محلي استفاده نموده و تخم شان را دربهار پرتر و غلوتر از حد معمول ميكارند و بته هاي انها را قبل از تشكيل كلچه رفع حاصل نموده و سبز و تازه به مصرف ميرسانند. دسته پياز ها در افغانستان بنام ( نوش پياز) نيز ياد ميشود.
درافغانستان انواع مختلف پياز وجود دارد كه بعضې از آنها پرحاصل و بعضي از آنها كم حاصل ميباشد. اما وقتيكه تصميم به توليد پياز ګرفته ميشود. بايد يك نوع خوب اصلاح شده توافق دار ومورد پسند منطقه و بازار در نظر ګرفته شود. براى آنكه يك كمي معرفت درمورد انواع پياز هاي مروجه كشور در اختيار باشد، اينك هركدام آن طور فشرده معرفي ميشود.
اين نوع پياز در مقابل بسياري از امراض متداول و معمولي پياز حساس بوده سطح حاصل دهي پائين دارد. شكل كلچه ان شلغمي و رنګ كلچه ان سرخ مسي است. ولي اكثر كلچه هاي ان فاقد شكل منظم بوده و بسيار شان جوره ئي ميباشد.
چون توته هاي كلچه ان در اثناي پخت و پز زود نرم شده وخوب لعاب ميدهد. خانمان خانه آنرا بمقايسه ديګر انواع ترجيع ميدهد. خاصيت نګهداري آن خيلي بهتر از سائر انواع ميباشد. شايد اين خاصيت نوع محلي ناشي از شكل شلغمي كلچه و يا شخت بودن آن باشد. زيرا درشكل مذكور ، برګها در قسمت اتصال كلچه و برګ همچو بسته به هم جمع ميباشد.
ب: نوع زرد هسپانوي:
اين نوع پياز همزمان با پياز نوع زرد هسپانوي ازطرف انستيتوت تحقيقاتي زراعتي افغانستان به د هاقين كشور معرفي شده است. نوع سفيد هسپانوي از نګاه سايز و اندازه با پياز نوع زرد آن مشابه ميباشد. ولي رنګ كلچه ان سفيد و سطح حاصلدهي ان پائينتر از نوع زرد هسپانوي است . اكنون در ولايات زون شمال شرق كمتر بذر وكشت ميشود.
رنګ كلچه اين نوع پياز سرخ بنفش بوده نسبت به پياز نوع زرد هسپانوي دير رس و كم حاصل ميباشد. ولي نسبت به پياز نوع محلي پر حاصلتر است. اين نوع پياز را زارعان معمولا بنام نوع بيروتي يا ميكنند. اما اينكه منبع ان واقعا بيروت است يا خيرهنوز دقيقا روشن نيست.
تخم اين نوع پياز در سال 1384 از طرف موسسه ايكاردا منحيث يك نوع اصلاح شده جديد به دهاقين ولايت كندز بخاطر احداث قطعات نمايشي توزيع شده است. ګفته ميشود اين نوع يك نوع امريكايي است كه رنګ ان سرخ بنفش و خاصيت مقاومتي و ذخيره وي آن به مقايسه نوع زرد هسپانوي بهتر ميباشد(۳ ).
ګرچه پياز در همه انواع خاك ها ميرويد. مګربلند ترين حاصل آن از خاك هاي داراي مواد عضوي زياد بدست مي آيد. خاك لوم ريګي، سلت لوم و خاك عميق سست و حافظ رطوبت كافي براي كشت پياز بسيارمساعد ميباشد. در بعضي ممالك ساحه كشت انواع پياز اختصاصي بوده رنګ خاص در منطقه خاص كشت ميشود. زمين هاي پست و جبه زار براي كشت پياز مساعد نمي باشد. اګر پيازبمقصد توليد تخم كشت ميشود،بايد براى آن چنان يك زمين انتخاب شود كه سال قبل در آن پياز كشت نشده باشد.
نبات پياز يك سبزي فصل سرما بوده و درجه حرارت زير صفر را بخوبي تحمل كرده ميتواند. اين نبات در اوايل دوره نمو به هوا سرد ضرورت دارد. ولى در تشكيل كلچه به روزهاي طويل و هواي نسبتا ګرم نيازمند ميباشد. تشكيل كلچه پياز معمولا وقتي شروع ميشود كه طول روز به ۱۲ ساعت و درجه حرارت ۲۱ درجه سانتي ګريد برسد. وقتيكه نبات شروع به تشكيل كلچه نمود، نمو قسمت هوائي آن توقف مينمايد. اين امر ګوياي آن است كه هر قدر قسمت بالائي پياز ضعيف بماند به همان تناسب جسامت كلچه آن خورد بار مي آيد( ۵ ).
درسال اول نموئي نبات يعني در توليد كلچه پياز وجود فاصله زياد بين دو نوع مختلف آن چندان مهم نيست. زيرا نبات مذكور در سال اول خود ګل بوجود نمي آورد و خطر آميزش جنسي و خراب شدن كيفيت جنيتكي آن نيز در ميان نيست. ولي وقتيكه كلچه هاي انواع مختلف پياز ها در سال دوم بمنظور توليد تخم بذرميګردد، آنګاه رعايت فاصله تعيين شده تخنيكي بين انواع بسيار ضروري ميباشد.حد اقل فاصله تجريد-Isolation كه بين دو نوع مختلف پيازسفارش شده است عبارت از ۱۰۰۰ متر ميباشد.اګر انواع پياز ها داراي عين رنګ كلچه باشند، بعضي علما فاصله كمتر از ۱۰۰۰ متر رانيز تجويزمينمايند. دربعضي ممالك مناطق تعين شده خاص وجود دارد كه براي حفظ و توليد پيازهاي داراى رنګ خاص بكار برده ميشود.
پيازنبات دوساله بوده و توليد تخم ان دو فصل را دربرميګيرد. درسال اول كلچه و درسال دوم تخم توليد مي نمايد. پياز در اوائل دوره رشد كلچه و وائل دوره نموئي پايه تخمي خود به هواى سرد-Vernalization ضرورت دارد. درجه حرارت نسبتا بلند تر وهواي خشك تر براي پخته شدن كلچه و توليد تخم مساعدت مينمايد. تخم و كلچه هاي بذري كه بمنظور توليد تخم انتخاب ميګردد،بايد مرضي و يا الوده به امراض نباشد. در توليد تخم پياز دو طريقه وجود دارد:
• معمولترين طريقه توليد تخم عبارت از طريقه( كلچه –به تخم) است. بمنظور توليد تخم،كلچه پياز( توليد سال قبل) غرض Vernalization درماه هاي اكتوبر-نوامبر(ميزان-عقرب) در زمين شانده ميشود. در شاندن آنها فاصله يك كلچه از كلچه ديګر به قدر ۲۵ سانتي متر و فاصله يك قطار از قطار ديګر به اندازه ۷۵ سانتي متر ميباشد.ضمنا قابل ياد اوري است كه بعضي مردم بذركلچه راتافصل بهار بتاخير مي اندازند. اما اين كارآنها موجب كم شدن قابل ملاحظه حاصل تخم ان ميګردد. زيرا بته هاي بذر بهاري معمولا ضعيف تر از بذر تيرماهي ميباشد.از انتخاب كلچه هاي جوره ئي و كلچه هاي ګردن دراز و ګردن ضخيم بايدصرفنظرشود.صرف كلچه هاي صحتمند يكه با مشخصات پياز نوع اصلي مطابقت داشته باشد انتخاب ګردد.تجربه نشان داده است كه جسامت كلچه پياز بالاى مقدار حاصل تخم تاثير دارد. يعني اګر كلچه پياز كلان باشد مقدار حاصل تخم زياد و اګر خورد باشد مقدار حاصل تخم كم ميباشد. اګر فاصله هاي بذري 0.25 متر بين كلچه ها و ۷۵ ،۰ متر بين قطار ها در نظرګرفته شود، مقدار ۱۵۰۰ كيلو ګرام كلچه پياز تخمي كه قطرشان از دونيم الى ۳ سانتي متر باشد ميتواند ساحه يك هكتار زمين را بخوبي بپوشاند و به عبارت ديګر تعداد ۵۳۳۳۳ كلچه پياز كه هر كدام به وزن وسطي ۲۸ ګرام باشد براى بذر يك هكتار زمين كيفايت مينمايد.
• طريقه ديګر توليد تخم عبارت از( تخم-به-تخم) ميباشد. در اجراى اين طريقه كلچه ها اصلا از جاى خود كنده نمي شوند و در زمستان هم در جاى خود باقي ميمانند و در سال دوم جاي خود توليد تخم مي نمايند. طريقه تخم-به –تخم براى انواعيكه خاصيت خوب ذخيروي ندارند بكارد برده ميشود. در اينجا ياد اوري ميشود كه درسال ۲۰۰۳ درتالقان كلچه هاى نوع پيازيكه به اثر داشتن خواص خوب چون زود رسي، مقاومت در مقابل امراض ، خوش شكلي و پرحاصلي در نظر بوده كه از آن تخمګيري بعمل آيد. ولي قبل از انكه در ساحه بذر شود تمام كلچه هاي دست داشته بنابر خرابي خاصيت ذخيروي آن بكلي از بين رفت و تخمګيري به ناكامي انجاميد. روى دلايل فوق ميتوان ګفت كه هرګاه قرار باشد كه تخم چنين انواع پياز توليد شود. كلچه هاي ان بعد از پخته شدن شان از جاى خود بيجا نشود. اګر احيانا بيجا ميشوند.بايد در تيرماه به اسراع وقت دو باره در مزرعه شانده شود. اګرمنطقه داراى سرماى كشنده زمستاني باشد، كلچه ها بعدازخوب ريشه كردن شان بايد با خاك كافي پوشانده شود تا زمستان را درحالت استراحت سپري نمايد(۱۰ )
1. اماده شاختن زمين:
در ابتدا زمين در حالت وتر مناسب به عمق ۲۰ الي ۲۵ سانتي متر يك قلبه عميق شده و به دنبال آن يك الى دو بار ماله ميګردد تاخاك آن خوب نرم شود.
تخم بخاطرتوليد كلچه پياز در مناطق سرد سير در فصل خزان در ماه هاى اكتوبر الى نوامبر ( ميزان الى عقرب) يا در بهاردر ماه هاى مارچ الى اپريل ( حوت الى حمل) و در مناطق ګرمسير در ماه هاي سپتمبر الي اكتوبر ( سنبله الى ميزان) بذر ميګردد.
تخم بذري از قسم هسته ئي يا از قسم بريدرى يا از قسم بنيادي از يك منبعيكه تخم ان توسط منابع تصديق كننده تصديق شده باشدبدست آورده ميشود. اګر منابع چنين انواع تخم در منطقه وجود نداشته باشد، بهتر است كه نزد پياز كاران پيشقدم محلي مراجعه شود زيرا تخم انها بهتر از تخم بازار ميباشد. تخم بازار اكثرا كهنه وكم كيفيت بوده چندان مورد اطمنان نمي باشد. تخم پياز به مقايسه تخم ساير سبزيجات زود تر قوه ناميه خود را ازدست ميدهد وتخم هائيكه بيشتر از دو سال عمر دارند چندان اطمينان نمي باشد( ۸ ).
4. طريق بذر:
در توليد كلچه پياز دوطريقه بذر وجود دارد:
الف: طريقه بذر تخم: در كار برداين طريقه با مخلوط ۳-۴ حصه ريګ بصورت ساچمه ئي در كرد پاش داده شده و به اندازه ئيكه عمق ان از ۳ سانتي متر تجاوز نكند زير خاك ميګردد . يا مستقيماً در زمين به قطار بذر ميشود. نبات بعد از نمو از جايش بيجاه نميګردد. بلكه ګذاشته ميشود كه كلچه توليد نمايد. توليد كلچه پياز در افغانستان خصوصا در صفحات شمال معمولا از طريق بذر مستقيم تخم در ساحه صورت ميګيرد و از طريق نهالي چندان مروج نمي باشد.
مر حله نهالي خيلى نا چيز خواهدبود.
تخم پيازقبل از بذر از قرار ۲ الى ۳ ګرام اوديه تايرام Thiram در في كيلوګرام تخم آلوده كرده ميشود. تايرام همچنان در خاك بستر تخم غرض محافظت نهال در مقابل حمله مرض ( دمپنګ اف) Damping off نيزتطبيق ميګردد.
در توليد كلچه پيازبا استفاده طريقه نهالي فاصله يك نبات از نبات ديګر ۶ الى ۷ سانتي متر و فاصله يك قطار از قطار ديګر ۲۵ الى ۳۰ سانتي متر ميباشد. مګرمولدين پياز زياد تر از فاصله ۲۵ سانتي متر استفاده مينمايند. عمق شاندن نهالي ¾ اينچ ( دو سانتي متر) ميباشد. و شاندن نهالي به عمق بيشتر از 2.5 سانتي متر مجاز نمي باشد.
اګر توليد كلچه پياز از طريق بذر مستقيم تخم در مزرعه صورت ميګيرد، تخم بايدبه عمق ¼ اينچ
( 0.6 سانتي متر) و فاصله 2.5 سانتي متر دور از يكديګر در قطار بذر شود. مګر وقتيكه بته ها ۱۵ سانتي متراز سطح زمين بلند شدند، انها بايد به فاصله ۶-۷ سانتي متر دور از يك ديګر طاقه ګردند.
مقدار معمولي تخمريز پياز دونيم الى چهارنيم كيلوګرام في هكتار(2.5-4.5kg/ha) است. ولى به سببيكه كلچه ها سايز متوسط داراى بازار خوب است و هم عرضه كردن بته هاى حاصله از تاقه كاري بحيث نوش پياز در بازار رائج ميباشد، بسياري از زارعان از مقدار تخمريز ۸-۱۰ كيلوګرام تخم في هكتار استفاده مينمايند.
غرض توليد كلچه پياز در ساحه يك جريب زمين به مقدار ۵۰ كيلوګرام يوريا، ۴۰ كيلوګرام تريپل سوپرفاسفيت (TSP) ، ۳۰ كيلوګرام كود پتاشيم سلفيت و چهارتن كود پوسيده حيواني ضرورت ميباشد.ګفتني است كه كود حيواني بايد خوب پوسيده باشد. در غير ان كود تطبيق شده به عوض آنكه مفيد واقع شود مضر تمام شده و به حاصل نبات صدمه سنګين ميرساند. اګر كود متذكره به قدر كافي پوسيده نباشد، بايد ۶ الى ۸ هفته قبل از بذر در زمين علاوه شده طور يكسان با خاك مخلوط ګردد. تمام مقدار كود پوسيده حيواني، TSP و نصف مقداركود پتاشيم سلفيت در مراحل نهائي اماده ساختن زمين تطبيق ميګردد. يوريا و نصف با قيمانده كود پتاسيم سلفيت در طول دوره نموي نبات بدو مرحله به خاك علاوه ګرديده ودفعتاً آبياري ميشود. بديهى است كه دراين حالت از خروج آب از كرد جلوګيري ميګردد. مرحله اول آن بعد از انجام كار خشاوه وقتيكه بته ها ۶-۵ برګه شدند ميباشد. تطبيق كود در اين مرحله، بته پياز را ايجاد مينمايد. هر قدر كه تعداد برګ ها زياد شود به همان پيمانه تعداد حلقه هاى ګشتي هم زياد ميګردد.زيادشدن حلقه هاى ګوشتي بمعنى كلان شدن جسامت كلچه ميباشد. مرحله دوم تطبيق كود لا اقل ۴۵-۵۰ روز قبل ازرفع حاصل ميباشد.
نبات پياز در طول فصل نموئي خود به مقدار ۳۵۰۰ الى ۵۵۰۰ متر مكعب آب در في هكتار ضرورت دارد( ۳ ). اين مقدار آب را پياز در طول فصل نموي خود توسط ابياري هاي از قرار دو هفته يكبار در موسم بهار و هفته يكبار در موسم ګرم و خشك در يافت مينمايد. اما لازم بتذكر كه مقدار نيازمندي نبات پياز به رطوبت در هنګام رشد كلچه كه ۶۰ روز بعد از شاندن بزق صورت ميګيرد خيلي موثر است. اما كلچه پيازهاي بذر شده بمنظور توليد تخم مرحله ئيكه خواهان رطوبت زياد است مرحله ګل كردن آن ميباشد. تهيه رطوبت كافي در مرحله متذكره مقدار حاصل تخم را ازدياد ميبخشد. ازينرولازم است كه آب قابل استفاده خاك در مرحله ګل نبايد از مقدار ۲۵ فيصد پائين نزول نمايد. پيازيكه تكثيرش از طريق نهالي صورت ميګيرد، مزرعه آن بعد از انجام نهال شاني بايد في الفور آبياري ګردد. تهيه رطوبت كافي تازمان چسپيدن كامل نهالي ها نيزضروري ميباشد. پياز در مرحله پخته شدنش آبياري نميګردد. زيرا آبياري در مرحله ياد شده ، كار رفع حاصل پياز را به تاخير انداخته و نموى دوباره ريشه هاى كلچه ها را تحريك مينمايد.
ازجمله تمام سبزيجات، پياز داراي پائينترين قدرت رقابت با ګياه هرزه مي باشد. وجود ګياه هرزه در مراحل خوردي نبات پياز بسيار مضر است. زيرا نبات خورد داراى نموي بطي ، سيستم ريشه سطحي و فاقد برګ هاي كافي براى سايه نمودن زمين خود ميباشد. فلهذا كنترول ګياه هرزه خصوصا درمراحل خوردي نبات پياز يك امر خيلي ضروري است. تمام جينس اليم Alliums رقابت چى هاي ضعيف ګياه هرزه اند. ګياه هرزه مقدار حاصل را بطور قابل ملاحظه تقليل ميدهد و كيفيت آنرا پائين مي اورد. رقابت ګياه هرزه حتي در مراحل خوردي نبات هم ميتواند موجب كاهش مقدار حاصل ګردد.
وقتيكه كلچه پياز رشد نمود،وى خود را يك اندازه از سطح زمين بلند مينمايد.مګر اندكي خاك دادن آن، كلچه را از افتاب زدګي نجات و رطوبت اطراف ريشه را محافطت و رقابت ګياه هرزه كنترول مينايد.
تاریخچه:
بقایای فوسیل پیشین شالی در شرق چین توسط علما وباستان شناسان جمع آوری شده و تاریخ زرع آنرا(3000 ) سال قبل از میلاد تخمین نموده است . بعضی ها نظریه میدهند که شالی ابتدا در نواحی جنوب هند پیدا و اهسته اهسته به طرف چین انتقال داده شده است . در زمان های قدیم شالی را بحیث یک گیاه مقدس در مراسم مزهبی و روز های تولد ، عروسی و تشیع جنازه بکار میبردند و این نمایانگر ارتباط زنده گی اجتماعی بشر در جهان بود.
دراروپا درکشورهای ایتالیا،هسپانیه،فرانسه،یونان،یوگوسلاویا وبلغاریا از قرن 15 به این طرف کشت این نبات رواج یافته است. این طورمعلوم میشود که شالی ازهندوچین به دیگرکشورها معرفی گردیده است. طوریکه معلوم است در صفحات شمال مملکت وسعت اراضی شالی دیده میشود که تقریبا 40 فیصد مجموع نباتات کشور را تشکیل میدهد . برنج یکی از مهمترین غداهای افغانی می باشد که در بین غلات حایز درجه دوم را دارا بوده و تقریبا بیش از یک میلیون جریب زمین سالانه تحت بدز این نبات قرار می گیرد و متأسفانه اوسط حاصل فی جریب آن 45-55 سیر بوده که خیلی ناچیز است . با سعی و کوشش افراد فنی و همکاری وزارت زراعت ، مالداری و مواد غذایی می توان این نقیصه را رفع نمود و حاصلات فی جریب را بلند برد .
برنج نبات مهم غذایی بوده و بیشتر از نصف نفوس کشورهای مردم چین ، هند ، جاپان ، برما ، کوریا ، تایلند ، فلپین ، و برازیل از همین نبات تغذیه میکند.
تقریبا 93 فیصد شالی دنیا در مناطق شرق دورتولید میشود همچنان این نبات در امریکا ، ایتالیا ، هسپانیا ، مصر وبسیاری از ممالک غربی و شرق میانه تولید می گردد . ناگفته نباید گذاشت که در سال 1354 میزان محصولات برنج در اتحاد شوروی سابق (اوکراین ، ازبکستان ، قزاقستان ) تقریبا به دو میلیون تن بالغ گردیده است . در جهان تخمین از 65 -70 کیلوگرام برنج به مصرف سالانه یک نفر میرسد . شالی یک نبات بومی جنوب شرق آسیا مخصوصا هند ،چین و جاپان بوده و یکتعداد زیاد انواع برنج سالانه در این کشورها تولید و صادر می گردد .
ساحه مجموعی تحت بذرآن درجهان(142.3) میلیون هکتارزمین است.ساحه تحت بذرمجموعی تحت بذرشالی درکشورما213 هزارهکتارزمین است که ازآن480 هزارتن برنج بدست می آید درکشورما اوسط حاصل برنج2253kg/h میباشد.اوسط حاصل برنج درجهان 2400-2500kg/ha میباشد.دربعضی کشورهای اروپائی بلندترین حاصل برنج4-5 ton/h جمع آوری می نماید.
قرار راپور ( O.A.F ) در سال 1350 ساحه عمومی تحت بذر شالی کشور 200000 هکتار شان داده شده و قرار راپور دیگردر همان سال بیشتراز 22500 هکتار زمین سالانه تحت کشت این نبات بوده است .
در افغانستان قرار راپور اخیر مقدار(331000 ) تن شالی سالانه بدست آمده میتوانند و زیادتر تمرکز بذر این نبات در صفحات شمالی کشور بوده تولیدات بیشتر آن از نواحی متذکره بدست میآید . انواع شالی های که در کشور ما بذر میگردد از نگاه کیفیت و جنسیت خیلی ها خوب بوده ولی نسبت عدم اشنایی دهقانان به سیستم های جدید زراعتی و استعمال مناسب کود کمیاوی وغیره عوامل بصورت کلی یکی با دیگر مخلوط بوده و جنسیت شالی خراب شده است . برعکس انواع شالی های اصلاح شده باداشتن حاصلات زیاد و جنس خالص از انواع شالی های دست داشته محلی برتری دارند.
انواع شالی های حاصلخیز اصلاح شده جز از طریق تحقیقات نباتی و اصلاح نسل و دورگه ساختن شالی های مختلف به منظور در یافت نوع بهتر میسر شده نمیتوانند .
برنج قدیمی ترین نباتی است که ازهندوچین منشأگرفته ونوع زراعتی واساسی آن Oryza sativa است که دارای 2n=24 عددکروموزم میباشد.
طورفکرمی شود که گویا ازجنوب وجنوب شرق منطقه استوائی آسیا منشأ گرفته است درهمین منطقه بزرگترین اختلافات بین اقسام زراعتی بومی برنج به مشاهده میرسد.
یک نوع برنج Oryza glaberrima که دارای 2n=24 عدد کروموزم میباشد که یک نوع بومی کشور نایجریا میباشد که درافریقا بوده وتنها درغرب مناطق استوائی افریقا کشت میشود این نوع برنج درین اواخر شناخته شده ونسبت به Oryza sativa دارای اختلافات ارثی کمترمیباشد. Oryza
sativa و Oryza glaberrima به طورطبیعی به حیث نبات یک ساله رویانیده میشود اما درحالیکه Oryza sativa درصورتیکه ازیخ زدن وخشکی نگهداشته شود به قسم نبات چندین ساله نیز بکاربرده شده میتواند.
برعلاوه دونوع زراعتی برنج حداقل 18 نوع وحشی برنج شناخته شده است نوع یا اقسام زراعتی برنج ورایتی های خیل زیادی رابه وجود آورده است با اساس خصوصیات مارفولوژیکی وفزیولوژیکی وتوافق جغرافیائی یامنطقوی اقسام و ورایتی های فوق به گروپ ها تقسیم می شود که بالترتیب اقسام آن Indica که ازهند منشأگرفته ،Japanica که ازجاپان منشأگرفته ،Javanica ازچین منشأگرفته است میباشد.
ولایات بغلان ، قندز و تخار بزرگترین مناطق برای زرع شالی میباشد این ساحات بیشتر به مناطق معتدله شباهت داشته و نموی شالی در این نواحی به خوبی صورت می گیرد .
منطقه بزرگ دیگرشالی کاری ولایات ننگرهار و لغمان است که اقلیم آن نیمه حاره و زمستان ملایم و تابستان گرم و نسبتا مرطوب دارد .
منطقه سوم که بازرع شالی بیشتر توافق دارد ولایت هرات ونواحی آن است که فصل تابستان کوتاه و گرم میباشد . انواع مختلف شالی که در کشور ما موجود است از نگاه جنسیت ، دانه و خوراک خیلی عالی بوده ودارای دانه های بزرگ ودراز که یکی از خواص خوب برنج میباشد . شیوه کشت این نبات بحالت ابتدایی وسیستم زراعت قدیمه باقی مانده و جنس های مختلف بصورت طبیعی باهمدیگرآمیخته ودر نتجه جنسهای مخلوط بوجود آمده است که نسبت ضعیف بودن ساقه در آخرین مرحله رشد چپه میشوند که با تلاش جوانان با احساس با استفاده ازروش های تحقیقاتی میتوان این نقیصه را مرفوع ساخت وبا دریافت جنسیت های خالص و مقاوم و بلند بردن حاصل فی جریب با در نظرداشت وضع اقتصادی دها قین رفع خواهد شد .
دودسته عمده برنج Oryza sativa var indica و Oryza sativa var japani میباشد Oryza sativa var indica بشکل وسیع درمناطق استوائی رویانیده شده و Oryza sativa var japanica به شرایط تحت استوائی قسمت های شمالی کره زمین محدود شده است. دسته Indica اکثراً شامل ورایتی های دانه درازLong grain بوده اما ورایتی های دانه کوتاه Short grain ودانه متوسط Medium grain شامل این دسته میباشد این دسته شامل تمام برنج های زراعتی می شود که درهندوستان،هندوچین،فلپین وجنوب چین کشت می شود دسته برنج های دانه کوتاه Japanica شامل تمام ورایتی های برنج های بومی جاپان،کوریا،شمال چین وهمچنان برنج های پرتگالی،ایتالوی وهسپانوی که اصلاًازشمال چین وجاپان منشأگرفته است.دسته برنج دانه کوتاه Japanica وIndica عموماًبه اقلیم های سردترودوران روشنای طولانی ترتوافق کرده است آنها معمولا ًساقه های زیاد راتولید کرده وبا حاصل دهی زیاد خاک عکس العمل بهتر داده امابعضی ازبرنج های Indica نیزعکس العمل بهترخوب درمقابل کودها نشان میدهد.
برنج های نوعJapanica دارای ساقه های کوتاه تروقوی تربوده که این خصوصیات منتج به کمترچپه شدن آنها، درشرایط به کاربرد زیاد کود، درخاک می شود.
انواع مختلف برنج باریک محلی در افغانستان پیداشده و بنام های مختلف مانند سوغه دار سیاه، سوغه دار زرد، لونگی، سرده ، دهدادی ، شرکتی ، ایرانی قوماندانی ، امیری وغیره یاد میشوند. همچنان انواع مختلف برنج لک یافت شده و بنام های سوغه دار سفید، سوغه دار سرخ، بی سوغه، نیلوفر گرمه، نیلوفر سرده وغیره شهرت دارند. شالی از لحاظ طول دانه به سه نوع ذیل تقسیم گردیده است :
اول :کوتاه دانه (برنج لک)برنجی است که طول دانه پاک شده ان به 5.5 میلی متر میرسد .
دوم : متوسط دانه : که طول دانه برنج به ( 6.6 ) ملی متر برسد .
سوم :دراز دانه:یا برنج باریک که دانه برنج دارای طول (7) ملی مترالی (8) ملی متر باشد .
برنج های کوتاه دانه ساقه های کوتاه و مقاوم داشته و به اسانی چپه نمی شوند این گروپ شالی در برابر تطبیق کود نایتروجن دار پاسخ مثبت داده با ازدیاد مقدار کود حاصل آن نیز اضافه میگردد. برنج های که دانه طویل دارند ساقه های طویل و ضعیف داشته با تطبیق مقدار زیاد کود نایتروجندار چپه میشوند
از سال (1966) به این طرف انواع اصلاح شده برنج لک یا کوتاه دانه بدسترس دهاقین قرارگرفته ودر ممالک آسیایی بیشتر بذر میشوند .
انواع برنج باریک ، پلوی خوب که غذایی لذیذی است بدست میدهد نوع دیگری از برنج باریک بنام خوشبو یاد شده و در وقت پخش خوش بویی خاصی را تولید میکنند که طرف پسند یکتعداد زیادی خصوصا مردم افغانستان قرار میگیرد .
از نگاه رسیدن و پختگی برنج به سه گروپ تقسیم میگردد:
1 . برنج های زودرس : این نوع برنج به (120 الی 140) روز برای پخته شدن ضرورت دارد .
2 . برنج های میانه رس: انهای اند که در (140 الی 155) روز پخته میشوند
3 . برنج های دیررس : انواع از برنج است که برای پخته شدن به مدت بیشتر از (155) روز ضرورت دارد .
مطالعه و معرفی انواع اصلاح شده شالی در افغانستان در سال (1970) با آوردن دونوع برنج بنام های ستریف(SATURN) و دلا ( DELLA ) از اضلاع متحده امریکا شروع گردید از سال (1970) تا به سال (1980) تقریبا (571) نوع شالی هندی تحت ازمایش قرار گرفت از جمله برنج های باریک نوع (11-44 CR )به مقایسه بهترین شالی های محلی حاصل دو چند بار آورده و در سال (1975) به ولایات شرقی مملکت بدهاقین توزیع و ترویح گردید .
همچنان در همین سال یک نوع برنج لک اصلاح شده دیگری بنام پدما PADMA )نیز به دهاقین ننگرهار توزیع گردید . از جمله انواع برنج یک نوع ( 355 - IET ) نظر به ، تجربه نتجه بهتر داده ودر ولایات شالی کارسمت شمالی توزیع گردید . در سال (1980) برنج نوع (7194 -KH ) ترویج شد تا برنج نوع ( 355 - IET ) را تعویض نماید تحقیقات مزید برای اصلاح برنج های باره ولونگین افغانی که قد بلند و ساقه ضعیف دارند ، در مرکز تحقیقات بین المللی برنج درمانیلا (فلپائن) در سال (1970) صورت گرفت و در نتجه تخلیط انواع لونگین با نوع برنج (28-790 - IR ) تخم بدست آمده برای کشت وانتخاب مزید درسال (1973)به افغاستان فرستاده شده هیچ نوع جنبشی در اصلاح زراعت صورت نگرفت و انواع موجوده برنج قدرت حاصل دهی را از دست داده وبه مقابل امراض وافات خیلی حساس گردیده اند .
یک نوع شالی یا برنج اصلاح شده باریک بوده و کشت آن از چند به این طرف در پاکستان عمومیت دارد این شالی نه تنها حاصل بلند ترازنوع محلی و اصلاح شده ایکه درافغانستان مروج است ، داشته بلکه درمقابل امراض هم مقاوم بوده و با اضافه کردن کود حاصل آن زیاد می گردد زودرسی این شالی برای دهاقین گندم کارفرصت بیشتر میدهد تا زمین را برای کشت گندم آماده سا خته وگیاهای هرزه را قسما کنترول کنند با استفاده از تخم شالی با مسمتی (385) دهاقین باید تطبیق کود را فراموش ننمایند . زیرا شرایط گرفتن حاصل بیشتر ، استفاده از کود های کنمیاوی ومراعات نمودن عملیات بهتر زراعتی میباشد .
در این اوآخر شالی باسمتی (385) دربعضی حصص افغانستان مانند ننگرهار ، لغمان ، بغلان وتخار معرفی و بدسترس دهاقین قرار گرفت است نتایج بدست آمده و انمود میسازد که برنج باسمتی دراین ولایات توافق خوب داشته و حاصل بیشتر را به مقایسه با انواع شالی محلی نشان داده است . برنج با سمتی طوریکه دیده شده مقاومت خوب در برابر امراض وآفا ت از خود نشان داده و امید است در آینده قریب تهیه و تکثر آن توسعه یابد تا انواع محلی راکه حاصل کم داشته و مصاف به امراض میباشد تعویض کند تاکید باید کرد که هرنبات چه اصلاح شده باشد چه محلی ، برای جوانه زدن و نشو ونمو به بستر خوب ونرم به آب کافی به مواد غذایی و افراد به محیط مناسب پرورش احتیاج دارد اگر چنین شرایطی برای نبات مهیا ومساعد گردد نبات نشو و نموی بهتر کرده حاصل اعظمی را تولید میکند اما متوجه باید بود که ظرفیت تولیدی نبات فرق میکنند بطور مثال : اگربرای یک نبات غیری اصلاح شده برنج تمام شرایط فوق آماده گردد ممکن است (3500) کیلو گرام شالی یا بیشتر از آن در فی هکتار حاصل بدهد پس معلوم میگردد که نبات اصلاح شده دارای ظرفیت و قدرت استفاده اعظمی ازشرایط موجود ومهیا شده میباشد.
با تهیه وزیاد ساختن انواع شالی اصلاح شده، که قدرت بیشتر تولید از واحد زمین را داردامید است . تولیدات برنج بالا رفته مملکت ما ازاین کمبودی بی نیاز گردد برای اینکه زارعین محتر م شالی کاری بتواند از فی واحد زمین حاصل زیاد بدست آورند ، باید شرایط و محیط مناسب بذر و سایر عوامل را در بلند بردن حاصل رول موثر دارند ،فراهم سازند .
برنج نبات زراعتی مناطق گرمسیر بوده وتنها محدود کننده کشت آن سرما میباشد . این نبات در دوره رشد ونمو خود به آب فراوان ضرورت دارد (حدود 3000 متر مکعب در هکتار)ویادر جای کشت میشود که بادنده گی سالانه 1000ملی متر یابیشتر باشد. باوجود اینکه برنج در محیط های گرمسیر در مقاسیه با مناطق معتدله درسطح وسیعی کشت می شود یا به عبارت دیگر سطح زیرکشت آن دراین مناطق تقریبا دو برابر مناطق معتدله می باشد،مقدار کل تولید در مناطق گرمسیرفقط 20 % از مقدار کل تولید در نواحی معتدله بیشتر است .
ضرورت حرارتی برنج درمقاسیه با سایر غلات بیشتر بوده ومحصول مناطقی است که هوای کرم دارند. ازاین رو آن رافقط درمناطقی می توان به طور موفقیت آمیز کشت نمود که درجه حرارت هوا در سرتاسر دوره رشد محصول بیش از 20 درجه سانتی گراد باشد. باوجودیکه مقدار حرارت موردنیاز این نتات باتوجه به نوع ، زودرس ودیررس متفاوت بوده وهمچنین ورایتی هایکه در مناطق معتدله کشت می شوند ضرورت حرارتی کمتری دارند بطور خلاصه درارتباط با احتیاجات حرارتی برنج نباتی است که:
حداقل درجه حرارت برای جوانه زنی تقریبا 10 – 14 درجه سانتی گراد .
حرارت متوسط هوا مورد نیازدر دوره رشد ونمو 20 -37 درجه سانتی گراد.
درجه حرارت هوای مناسب برای این نبات 30 -32 درجه سانتی گراد.
حداقل درجه حرارت هوا برای گلدهی 22 -23 درجه سانتی گراد.
حداقل درجه حرارت هوا برای تشکیل وپرشدن دانه 20 -21 درجه سانتی گراد.
مقدارحرارت موردنیازاین نبات 2100 - 4500 درجه سانتی گراد.
نور:
نور کافی یکی ازعوامل اصلی موثر درحاصلدهی برنج میباشد واحتمالا علل عمده عملکردهای کمترآن در مناطق گرمسیر ،مرطوب ویادرنواحی استوای کوتاه تر بودن روزها وابری وآلوده بودن آسمان دراین مناطق است. کمبودنور در مناطق فوق باعث تولید بته های دراز وضعیف میشود. بدان جهت برای مناطق ابر آلوده از ورایتی های قدکوتاه وبرگ راست استفاده شود.نورهمچنین باعث افزایش تعداد پنجه ویکی از عوامل مهم واکنش این نبات تسبت به جذب کوداز زمین میباشد.
طول روز: گرچه برنج اصولا یک نبات روز کوتاه است ، ولی ورایتی های مختلف حساسیت متفاوتی تسبت به طول روز دارند. روزهای طویل گلدهی را به تعویق انداخته در حالی که روزهای کوتاه گلدهی را تسریع می نماید.
برنج برخلاف سایر غلات ، زیاد به اکسیجن آزاد احتیاج ندارد، وقادر است در زیر آب جوانه بزند. این خاصیت به علت بذر است که درحین جوانه زدن با فعالیت انزایمی خودمقدار اکسیجن را آزاد می سازد.چنانکه آبیاری زمین امکان پذیرباشد، بطورکلی برنج در هر نوع خاک کشت می شود اما اراضی رسی لوم برای برنج کاری بهتر از اراضی ریگی ویا سایر انواع اراضی است . از خصوصیات این نبات اینست که امکان کشت آن هم در زمین های اسیدی وهم در زمین های شور وجود دارد. برنج اصولا نبات مقاوم به شوری خاک و شوری آب آبیاری است . البته درجه مقاومت درارقام مختلف مثل سایر غلات کاملا متفاوت است بدین جهت است که در صورت وجود آب کافی برای شستشو نمک خاک ودر روند اصلاحی خاک ها از کشت برنج استفاده میشود. برنج در مرحله پنجه زنی بسبت به شوری خاک بسیار حساس است وهرچه سن نبات افزایش پیدا کند در برابر شوری خاک مقاومت بیشتری پیدامیکند کشت برنج درزمین های اسیدی حتی تا (4) امکان پذیر بوده وpH مناسب برای این نبات بین (5.5 -7 pH(میباشد واراضی قلوی برای کشت برنج مناسب نیستند.
مساعدترین رطوبت هوا برای گل کردن برنج حدود( 70 -80%) است ورطوبت کمتر از %40 ویابیش از%90 برای کشت برنج مناسب نمی باشد.
خصوصیات نباتی برنج که تقریبا شبیه سایر غلات میباشد ، به شرح زیر وبطور خلاصه بیان می شود.
برنج دارای سه ریشه جنینی ( که ابتدایک ریشه وسپس دو تای بعدی بطور جنانی رشد می کنند ) وتعداد زیاد ریشه های فرعی میباشد. ریشه برنج مثل اکثر غلات از گره ساقه وزیر خاک تشکیل می گردد. گسترش ریشه برنج در خاک اول بطور افقی ، ولی با ادامه رشد بطورعمودی نیز در خاک نفوذ می نماید. به تدریج که نبات رشد میکند ، ریشه های قدیمی اعمال آن ها بوسیله ریشه های جوان صورت میگیرد. در زمان باز شدن گلها وظهور خوشه رشد وتعداد حد اکثر بوده وبعداز آن تا موقع برداشت کم میشود. ریشه های افشان اغلب در عمق ( 10 حتی تا 25 سانتی متر ) خاک منتشرمی شوند. گسترش ریشه در ارقام دیررس وقدبلند ، عمیق تر وبیشتر از ارقام زودرس وقد کوتاه است . در داخل ریشه یک بافت هدایت کننده هوا ( Aerenchyma ) وجوددارد که اکسیجن را از سایر قسمت های نبات گرفته وعمل تنفس ریشه را آسان می سازد . نقطه قابل توجه درزمان ظهور ریشه (ریشچه) این است که اگرچنانکه جوانه زنی درنک محیط آبی و یا غرقابی انجام گیرد ممکن است غلاف ساقچه (کولوپتیل) قبل ازغلاف ریشچه (کولوریز) تشکیل شود.
ساقه برنج میان خالی بوده ، بصورت افزاشته ، استوانه ی شکل ونرم میباشد وتعداد گره های آن از 10-20 عدد متغیر است . ورایتی های زودرس معمولا میان گره های کمتری تسبت به ورایتی های دیررس دارند ولی سرعت رشد ساقه های شان بیشتراست . ارتفاع بته به 60-150 وگاهی 200 سانتی متر نیز میرسد وهر بته بطور متوسط 4-5 عدد پنجه درزمین اصلی تولید می کند ، ولی ممکن است به 30-40 عدد نیز بالغ شوند.
برگها بطور متناوب در دو طرف ساقه قرار داشته وشامل غلاف باز پهنک دراز و باریک ،زبانک لیگول طویلی است . تعداد برگها که با تعداد گره های ساقه متناوب است درارقام زودرس 14-15 ، درارقام متوسط رس 16-17 ودر ارقام دیررس 18-19 عدد است همچنین تعداد برگهای ساقه های فرعی یا پنجه ها کمتر از برگهای ساقه اصلی بوده وبرگ پرچم ها نیزپهن ترولی کوتاه تر از برگهای پایینی ساقه هستند.
یکی دیگر از خصوصیات برگهای برنج زیاد بودن تعداد روزنه ها میباشد ، که باعث شده است باوجود سه کاربنی بودن فعالیت های فوتوسیتیز آن درآب وهوای گرم ومرطوب بسیار زیادمی باشد . بته های که برگهای کوچک ولی زیاد دارند به بته های که برگهای بزرگ واندک دارند ترجیع داده می شوند . برگها معمولا در گونه های (Oryza sativa) کرکدار ودر گونه ها ( Oryza glaberrima )بدون کرک هستند .
گلازین یا سیستم گلی:
گلازین برنج یک Panicle نهائی ازهم پاشیده بوده وطول ان معمولاً از 10-25cm میرسدشاخه های Panicle بطورجداگانه ویا غنچه ئی به وجود می اید دروقت نمو کاملPanicle درورایتی های مختلف قسماًبدون پوش ویاندرتاًبطورکامل درغلاف پنهان می شود.
هرشاخه ها چندین خوشه چه رابه وجود می اورد وهرخوشه چه اغلباً یک گل می باشد Panicle برنج بطور اوسط از 75-150 خوشه چه ها راتولید کرده ولی باهم تعداد خوشه چه ها ازچند دانه محدود تا به 500 دانه خواهد رسد.
دانه رسیده برنج یا Caryopsis به وسیله Lemma وPalea احاطه گردیده است این ساختمان ها رابنام پوست یا hull یادمیشود درحالیکه دانه های که پوش ان دورشده باشد بنام برنج ودانه های که پوش ان دور نشده باشد بنام شالی یاد می کند. طول دانه های شالی از 3.5-7cm میرسد وعرض ان از 1.7-3mm میرسد وضخامت ان از 1.3 الی به 2.3 ملی مترمیرسد.
یکی از عوامل عمده و مهم دربلند بردن حاصل فی واحد زمین انتخاب و تهیه تخم خوب میباشد . تخم خوب باید صفات و مشخصات آتی را دارا باشد:
1) تخم باید اصلاح شده باشد و از منبع موثق بدست آمده باشد.
2) تخم باید کهنه نبوده وقوه جوانه زدن آن حد اقل %90 باشد.
3) تخم باید پوچ وشکسته نبوده و عاری از مواد اجنبی و اضافی باشد.
4) تخم باید باتخم های انواع دیگرشالی مخلوط نشده باشد.
5) تخم گیاهان هرزه باید با آن مخلوط نباشد.
6) تخم باید مرضی نبوده وعاری از انواع حشرات و تخم حشرات مضره باشد.
اگروتخنیک ویا عملیات زراعتی برنج:
تناوب :
برنج اکثرأ درشرایط محیطی ویژه ئ و یا در خاکهای کشت می شود که برای سایر محصولات زراعتی دیگر غیر ممکن ویا نامناسب بوده و اجبارأ روش نهالی رواج دارد. با وجوداینکه تجارب نتایج بسیاری از تحقیقات نشان داده است که کشت متوالی برنج حاصل آن را کاهش و باعث گسترش وتوسعه آفات و امراض آن می گردد. ولی نمی توان یک تناوب دائمی برای برنج کاری تهیه و پیش بینی کرد. چون تناوب بستگی به عوامل مختلفی مانند محدودیت اراضی ، مصارف زیاد اولیه، مانند هموارکاری زمین ، چپرکشی دورمزارع وغیره دارد. علاوه برآن چون کشت پی درپی برنج مانند سایر نباتات مشکل چندانی تولید نمی کند ومیتوان آن را چندین سال پشت سر هم کشت نمود . بدین جهت اکثر شالی زارهای چین، هندوستان ، جاپان وبعضی قسمت های جهان همه ساله کشت می شوند . ولی در حالت کلی توصیه میشود دراجرای تناوب زراعتی که فاسفورس به خاک اضافه میکنند توجه شود، در فاصله زراعت های برنج یک نباتی از خانواده باقلات را به عنوان کود سبز وارد تناوب کرد و بالاخره کود حیوانی در راس دوره تناوب به مزرعه اضافه شود . در پاکستان با قرار دادن یک نوع شبدر(شبدرمصری) در تناوب وبرکرداندن آن به خاک نتایج بسیار خوبی ازنظر مقدار عملکرد به دست آمده و یا روش دیگرکه در بعضی مناطق مروج است ، این است که ابتداء در یک زمینی دو سال برنج می کارند وبه همان مدت آن را به چراگاه تبدیل می کنند . دربعضی مناطق برنج با پنبه وشدیار در یک تناوب قرار میگیرد، بدین ترتیب که دو سال پی درپی برنج کشت میشود وبعد از ضعیف شدن زمین یک سال آن را به شدیار ( حاره ) می گذارند. در بسیاری از مناطق خشک و نیم خشک دنیا، کشت برنج قسمتی از روند اصلاحی خاکهای شور و قلوی را تشکیل داده ونیز نباتاتی مانند پنبه ، جواری ، و گندم را در تناوب با برنج قرار میدهند.
روش مستقیم:
که مستقیما توسط دست ویا توسط ماشین تخم پاشی درسطح خاک ویا شاندن تخم به وسیله دست درزمین میباشد بعداً سطح زمین که درآن شالی کشت شده باشد با آب پوشانیده می شود.درافغانستان درمناطق مرکزی بعدازجمع آوری حاصل گندم ویامیده کردن شبدرزمین را آبیاری کرده بعداً آن را قلبه نموده وپلوان ها راجهت تهیه کردها آماده می نماید زمین رابعداًدوباره آبیاری نموده شالی را درآن بذر نموده بعداًزمین را درحالیکه آب درکردها وجود دارد ماله می نماید.
آماده ساختن زمین برای قوریه شالی:
شالی بطور عموم اولا قوریه شده بعدأ نهالی می گردد. اما بعضی حصص مملکت تخم شالی بطور پاشکی وراسأ در زمین نیز بذر می گردد. باید دانست که در بین حاصل این دو طریقه بذر تفاوتی موجود است . شالی ایکه نهالی می شود از (5 ) الی (10 )فیصد حاصل بیشتر تولید میکند. علاوه بر آن در طریقه نهالی چون بته های شالی بفاصله های معین شانده میشوند پش ازبین بردن علف های هرزه از مزرعه شالی آسان تر صورت گرفته وکود پاشی واستعمال ادویه و مراقبت ازمزرعه به سهولت انجام شده میتواند.
تخم شالی اگر غرض تهیه بذق درساحه (100 الی 110 )متر بع کشت شود ، برای یک جریب بذق کافی تهیه می شود. در زمین قوریه باید مقدار کافی انبار حیوانی و علف پوسیده علاوه گردیده بعدأ با قلبه زیرخاک گردد. زمین یکی دو مرتبه قلبه شود تا کلخ های آن خوب میده وخاک آن نرم وپاشان شود.
استعمال انبارحیوانی وعلف پوسیده زمین را حاصلخیزوخاصیت فزیکی خاک را اصلاح میدارد. همچنان کشیدن بذق از قوریه بآسانی و بدون صدمه زدن به ریشه ها صورت میگیرد. قبل از کشت مقدار20 گرام یوریا و20 گرام کود ( DAP ) باید در هرمتر مربع زمین قوریه علاوه و خوب باخاک مخلوط گردد.
وقت کشت شالی نظر به عوامل مختلف مانند درجه حرارت ، ارتفاع از سطح بحر، تعداد ساعات روشنی آفتاب و غیره ازیک منطقه تامنطقه دیگر متفاوت می باشد . درساحاتی که ارتفاع بلند است مانند بغلان ، کندز ،تخاروغیره ، وقت مناسب شالی کاری از 20 حمل الی اخیر ثور بوده ودر جاهایکه ارتفاع پائین دارند ، مانند ننگرهار ولغمان کشت شالی از 10 ثور الی اخیر جوزا سفارش میگردد. باز هم دهاقین از اندوخته وتجربه خود میتوانند وقت مناست کشت را نظر به ایجاب اقلیم ومنطقه تعیین بدارند.
فواید قوریه:
کشت نهالی درقوریه دارای فواید ذیل میباشد.
ساحه موردضرورت کم میشود.
تهیه وتولید بذوق (بزغلی) وقت کم رادربرمیگیرد.
کشیدن نهالی به اسانی دروقت کم صورت میگیرد.
نهالی شالی به مصرف کمتربدست می اید.
برای حفاظت نهالی قوریه ازحشرات وغیره ازپودر (Sevin -85-wp) به مقداریک قاشق نان خوری دردولیتر اب حل ونهالی قوریه روزپنجم ودهم دواپاشی گردد.
تاریخ های بذرشالی درکشورما درجلال اباد، لغمان وکنرها10-20) ثور) است و دربغلان 20- باشد.30 حمل است. عمرنهالی باید پنج هفته یا35 روز تعین وقابل سپارش است. (5 )
مقدار تخمریز از 10 الی 12 کیلوگرام تخم سالم ، پاک وعاری از تخم گیاهان هرزه شالی را در بین یک ظرف ویا بوجی برای مدت (24 ) ساعت در آب بگذارید تا آب بداخل پوست آن نفوذ کند . تر کردن تخم شالی نظربه درجه حرارت فرق میکند.اگر درجه حرارت زیاد باشد برای مدت ( 24 )ساعت یا یک شبانه روز واگر درجه حرارت پائین باشد (48 ) ساعت یا دوشبانه روز و حتی تا (72 ) ساعت یعنی سه شبانه روز باید تخم مرطوب نگهداشته شود. بعدأ تخم را با احتیاط تمام بطور مساویانه در زمین قوریه ایکه آب آن ایستاده است پاش داده وبا شانه (ریک) ویا با شاخچه درخت آب گل آلوگردد. با این ترتیب نه تنها تخم شالی زیر گل می شود بلکه آب گل آلوده کفیدگی ها و ترکیدگی های زمین را نیز پر می کند . موقعیکه قد نهالی به بلندی (15 الی 20 )سانتی متر (یک بلست ) برسد آماده انتقال ونهالی کردن است . تعداد نهالی که از کشت این مقدار تخم در ساحه (100) الی (110 ) مترمربع زمین بدست میآید ساحه یک جریب را کفایت می نماید.
معمولا شالی بعداز کشت در قوریه تا وقت انتقال دادن به کشتزازبه (35 الی 40 ) روز ضرورت دارد . قوریه باید روز دو مرتبه یعنی صبح و عصر آبیاری گردد. بذق شالی در قوریه باید رنگ سبزداشته باشد و اگر در قسمتی از قوریه رنگ بذق کم رنگ ویا زرد شود، پس باید یک مقدار کود سفید در آن پاش داده شود تا نهالی سالم وقوی بدست بیاید.
در آماده ساختن زمین برنج دو نوع قلبه معمول می باشد یکی قلبه معمولی ( اولیه) ودیگری قلبه که در داخل آب زده شده و منحصر به فرد میباشد و به آن ( puddling ) نیز می گویند. در قلبه اولیه ، درحقیقت همان اهداف به پیش برده می شود که در قلبه سایر محصولات زراعتی مورد نظر اند. قلبه اولیه معمولأ هفته ها قبل از آماده شدن بستر بذرانجام میگیرد. بقایای نبات قبلی و کودهای حیوانی را باید با این قلبه کاملأ زیر خاک نمود تا ضمن پوسیدن مواد عضوی جوانه زنی گیاه های هرزه موجود در خاک نیز تسریع شود . ازمشخصات دیگر این زیرورونشود وزمین با دقت هموارشود. هدف از قلبه دوم که در داخل آب انجام می شود ضمن ایجاد یک لایه غیرقابل نفوذ در خاک که مانع نفوذ بیش از حد آب به اعماق پائین میشود از اتلاف وشستشوی عناصر غذائ نیز جلوگیری میکند . علاوه براین روی کودهای بکاررفته را می پوشاند ،باعث افزایش ( PH )خاک در خاکهای اسیدی ، کاهش آن در خاکهای قلوی ، شوره زار و مبارزه مجدد با گیاهان هرزه می شود. دراین قلبه آب و گل کاملأ با هم مخلوط شده ودر عین حال لایه زیر خاک فشرده می شود . این قلبه توسط ادوات سنتی ( پیش کاول که شبیه کج بیل است ) ویا ماشین های جدید که به بازار عرضه شده از جمله تیلر ،تراکتورهای مخصوص چرخ آهنی وغیره صورت میگرد وبه کمک آنها کلیه عملیات در داخل آب انجام میگردد. پس از این عملیات مزرعه برای کشیدن ماله ، هموارکاری ،پشته بندی ، کردبندی ( با استفاده از وسایل دستی ، لیستر ویا دیسک های مخصوص پشته بندی انجام میشود) وبالاخره آبیاری آماده می گردد.
برای برداشت حاصل بیشتر تطبیق کود سفید ( یوریا ) و کود سیاه ( دی ای پی) لازم پنداشته میشود . دهاقین باید متوجه باشند که وسیله خیلی مؤثر تهیه مواد غذائ ضروری نبات عبارت اند از علاوه کردن کود حیوانی ، کود سبز وکاشتن زمینی که قبلأ در آن نباتات فامیل باقلات مانند رشقه ، شبدر وغیره کاشته شده باشد چون استعمال کود حیوانی وغیره عملیات زراعتی چندان مراعات نمی گردد پس لازم است تا عناصر ضروری نایتروجن و فاسفورس از طریق کودهای کیمیاوی تهیه گردند.
نظربه راپور های تحقیقاتی تطبیق مقدار (25 الی 30 )کیلوگرام کود سیاه (دی ای پی) و(35 الی40 )کیلوگرام کود سفید ( یوریا) در فی جریب زمین شالی سفارش گردیده است . تمام کود سیاه ونصف کود سفید ( یوریا) باید قبل از شاندن نهالی در زمین ، بطورمساویانه و دقت پاش داده شده و خوب با خاک مخلوط گردد. نصف باقی مانده کود سفید بدو حصه تقسیم گردد یک حصه آن یک ماه بعد از شاندن نهالی و حصه دیگر آن موقع گل کردن شالی تطبیق گردد. این را باید در یظرداشت که کودسفید باید در کردهای شالی بصورت مساویانه وبرابر پاش داده شود بدین معنی که هر مشت کود باید یک مرتبه پاش داده شود . وهمچنان در موقع پاش دادن کود ، مسافه و طول قدم های دهقان باید تا حد امکان باهم مساوی باشند.
برای بدست آوردن نتیجه بهتر باید تصف کود را بار اول درتمام کرد بپاشید ونصف باقی مانده آنرا بار دوم پاش بدهید .درموقع جریان باد کود پاشی باید صورت نگیرد. باز هم اگر بنا بر معذرتی باید تطبیق کود صورت بگیرد پس باید کود به سمت جریان باد پاش داده نشود. در روزهای بارانی کوشش شود تا کود تطبیق نگردد چه درغیر آن سبب سوختن برگها شده و هم تاثیر کود کمتر میگردد.
بزق شالی باید به احتیاط از قوریه کشیده شود تا ریشه های آن متضرر یشود . بزق را باید بقسم دسته ها بسته بندی کرده وبه مزرعه انتقال داده شود وقبل از انتقال نهالی زمین به مقدارکافی آب داده شود وبزق به فاصله های معین یعنی به فاصله های (15 ) سانتی متر بین دو بته و به عمق یک ونیم الی (3 ) سانتی متر غرس شود ،فاصله بین دو قطار نهالی حد اقل باید (20 ) سانتی متر در نظر گرفته شود . حتی الامکان کوشش شود تا بزقی کشیده شده باید در همان روز شانده شود . هرقدری که بزق کشیده شده دیرتر نگهداشته شود ، به همان پیمانه ناغگی بیشتر در زمین رخ میدهد . تعداد نهالی در هر غوچک از (2 الی 3 )بته سفارش میشود.
باید دانست که نهالی کردن شالی به قطار یک عمل زراعتی پیشرفته بوده چه نباتات با گرقتن بیشتر و بهتر مواد ضروری از خاک و همچنان روشنی آفتاب ،نموی خوب تر نموده و حاصل بیشتربار میآورد . نهالی در قطار کنترول گیاه های هرزه را آسان تر ساخته وتطبیق کود به سهولت صورت می گیرد وهمچنان کشت شالی به قطار به آسانی درو می گردد.
مزرعه شالی بطور منظم و بمقدارکافی آبیاری شود طوریکه از زمان غرس نهالی برای مدت (30 ) الی (35 ) روز آب بطور دایم به اندازه (3 الی 4) سانتی متر( یک انگشت ) در مزرعه جریان داشته باشد . بعد از (35 ) روز قسمت کود یوریا که برای مرحله دوم کود پاشی تخصیص داده شده ، یعنی (9) الی (10 ) کیلوگرام را بطور مساویانه پاش داده و آبیاری را برای مدت چهارروز قطع کنید. بعد از چهار روزدو باره مزرعه شالی آبیاری گردد.
مقدار(9 )الی (10 )کیلوگرام کود باقیمانده یوریا در وقت گل کردن شالی تطبیق گردد. آبیاری شالی تا وقتی دوام می کند که شالی خوشه کشیده ودانه های برنج نموی خود را تکمیل کند . بعدأ آب شالی را قطع نمائید تا زمین برای درو و گرفتن حاصل مساعد گردد. زمین قبل از استعمال کود زاهکشی شود وآبهای اضافی ومضره آن از بین برود وهم بعد از عملیات خیشاوه وغیره عملیات زراعتی در داخل مزرعه همیشه آبیاری صورت گیرد . قبل از درو وجمع آوری اقلا یک هفته قبل آب مزرعه خشک کرده شود مجرای عبور آن و را رد آن در هر کرد تهیه شود.
موجوریت گیاهان هرزه شالی نه تنها جنسیت شالی را پاین می آورد بلکه ارزش مارکیت آنرا نیز متضررمی سازد در کنترول گیاه های بیکاره عملیات آماده ساختن زمین قبل از غرس نهالی خیلی مهم است اگر زمین شالی قبلآ قلبه شده و بازهم پیش از غرس نهالی قلبه می گردد یک تعداد زیاد گیاه های که نور وییده اند از بین میروند چون شالی خاصیت نمو در آب را دارند بنا بر ان تخم مک تعداد گیا ها در اب جوانه زده نتوانسته و از بین میرود ولی تعداد از گیاه هان توام باشالی انکشاف نموده باشالی رقابت کرده وحاصل آنرا کم می سازد . وسیله بهترکنترول گیاه هرزه شالی عبارتند از تناوب زراعتی کنترول میخانکی و استعمال ادویه ضد گیاه شالی وقتیکه گیاه هرزه به اندازه (15)سانتی متر برسد انرا با دست از ریشه کشیده دربین قطار های شالی با پای زیر گل کنید .
برای بدست آودن تخم خالص و جنسیت خوب شالی نه تنها دور کردن گیاه های هرزه بلکه از بین بردن آن تعداد بته های شالی که مرضی بوده و یا ناجنس و بد جنس باشد کاریست بسیار ضروری و مفید.
شالی باید بوقت مناسب آن درو گردد تا دانه های برنج ضایع نگردد درو کردن شالی بوقت وزمان آن حاصل و جنسیت انرا بالا برده ارزش برنج را اضافه میسازد.
تقریبا (7)(8) روز قبل از درو شالی ، آبیاری شالی باید قطع و آب کرد ها تخلیه یا خشک گردد. وقتیکه ساقه و برگ های شالی رنگ کاهی را بخود بگیرد، موقع درو شالی را نشان میدهد همچنان چند دانه شالی را از پوش و پوست آن بیرون آورده و پاک کنید اگر دانه های برنج سخت محکم و شفاف معلوم شدند، باید دانست که شالی آماده درو است بته شالی را به اندازه(20)سانتی متر بالا تراز زمین درو نماید .
شالی درو شده را برای مدت 1 الی 2 روز در مزرعه همچنان بمانید تا خشک شود. بعدأ آنرا جمع آوری نموده در جاییکه توسط ماشین میده می شود ویا خرمن جمع آوری کنید. در کشور ما جمع آوری حاصل برنج توسط داس های وطنی صورت میگیرد اما درکشورهای دیگر شالی توسط کمباین ها جمع آوری می شود. ماشین هایکه یا کمباین در جمع آوری شالی از آن استفاده می شود عبارت اند از:
SKD-5R پنج قطاره
SKPR-6R شش قطاره
در این ماشین چغل ودرو همزمان صورت میگیرد در صورتیکه چغل اولی درست نگرفته باشد چغل تکراری صورت می گیرد. بعدأ دانه های آنرا پاک نموده ودر صورتیکه مرطوب باشد در ماشین های خشک کننده و حرارت آفتاب آنرا خشک می نماید و بعدأ به جای های مطلوب انتقال داده می شود.
کنترول آب : داشتن آب کافی در وقت نموی برنج ، زیاد کردن آب بوقت مناسب ، خشک کردن آب توسط زابر به وقت آن و داشتن آب به یک عمق مناسب .
ساختن یک قوریه خوب( تا اینکه نهالی های خوب برای انتقال نهالی داشته باشیم )
آماده ساختن خاک کشت زار برنج توسط شدیار وماله .
انتقال نهالی از قوریه به کرد بوقت مناسب وشاندن آن به ترتیب قطار .
مراقبت از کشت زار برنج ( خشاوه در وقت رویدن گیاه هرزه ، تهیه پارو یا کود ، سیرآب ساختن کشت زار ، نگهداری برنج از آفات .
بهره برداری و خشک کردن درست شالی .
بیرونی ترین لایه برنج پریکارپ نام دارد که بسیار سخت و شفاف است. پوست دانه زیر این بخش قرار گرفته که از لحاظ پروتئین و چربی غنی، ولی از نظر نشایسته ای فقیر است. پس از پوست، لایه آلرون هست که جزء آندوسپرم می باشد. بنابراین ضمن عمل پوست کنی، بخش عمده ای از مواد مغذی برنج از دست می رود.
اکثر مردم آسیا از برنج تغذیه می کنند. این ماده غذایی کامل نیست، چون میزان پروتئین و اسید آمونیا آن خیلی کم است. برنج گلوتن ندارد، پروتئین عمده آن اوریزنین (oryzenin ) می باشد.
ترکیب اصلی برنج، نشاسته است که عمدتاً در آندوسپرم قرار گرفته است. برنج هایی که آمیلو پکتین بیشتری دارند لعاب بیشتری داده و انبساط آنها موقع پخت کم است. در برنج 70 تا 73 % نشاسته ، 2 تا 3 % قند، 1 تا 2 % مواد ازته ، 1 تا 3 % چربي، 4 تا 5 % سلولز و همي سلولز، 7 تا 8 درصد پروتئين و انواع ويتامينهاي B1،B2 ،B3 و مواد معدني شامل پتاشیم، مگنيزيم، آهن و فاسفوريک اسید وجود دارد. در ترکيب برنج چربی، کاربوهايدریتها، فايبر و فلزاتی همچون آهن و موادي مانند کلسيم موجود است. (6-7 )
روش های استعمال برنج: مثلیکه ما مفهمیم شالی برعلاوه غذایی انسانها مانند استعمال آن در ساختن نان ، فیرنی به شکل آرد، حلوه ،سوپ ، کیک وکلچه ، پلو ، ودیگر غذا های فراوان برای انسانها. ودربعضی مناطق کشورما مانند ولایات شمال شرق کشور کندز، تخارو بغلان از پوست شالی بحیث مواد تغذیه برای حیوانات مانند آسپ بزکشی بحساب می رود که مخلوط با جو درخوراکه آسپ مورد استعمال دارد. که این پوست شالی را در وقت تبدیل نمودن شالی به برنج ذریعه ماشین بدو حصه تقسیم می کند که عبارت از توپه یک کوب ، دو کوب می باشد ازیک کوب آن درپختن شالی برای آماده کردن برنج بحیث مواد سوخت همراه با ساقه ها وبرگها خشک شده شالی که پخال می نامد استفاده می شود ومثلیکه قبلا تذکر دادیم از توپه دوکوب بحیث غذای حیوانی استفاده می شود وهمچنان از پخال آن بحیث غذای حیوانات در اوایل زمستان در ولایات شمال کشور استفاده می شود، ودر ممالک دیگر از پخال شالی در ساختن کاغذ وهمچنان از شالی در صنعت الکول بیرو از سبوس آن روغن می سازد. وبرعلاوه استعمال توپه وپخال آن از میده برنج در تغذیه مرغ های مرغداری ودر قرأ وقصبات خانواده هایکه در خانه خود مرغ نگهمیدارد مواد تغذیه کننده برای مرغهای شان از همه ارزان و فراوان شمرده میشود. همچنان از آن در دام های پرنده گان نیز استفاده می شود.
بر اساس آخرين احصایه سازمان خوراکه وغذا جهان F.A.Oميزان توليد برنج در سال 2003 در جهان 584,975 هزار تن بوده است . از ميان کشورهاي جهان کشورهاي چين و هندبيشترين توليد بيش از 55% توليد شالی جهان را به خود اختصاص داده اند.
ميزان توليد شالی درجهان، افغانستان و چند کشور عمده توليد کننده در سال 2003
کشور ميزان توليد ( واحد تن)
جهان 584975923
چين 167617000
هند 133513000
اندونزي 51849200
بنگلادش 38060000
ويتنام 34605400
ميانمار 21900000
تايلند 27000000
جاپان 9863000
فيليپين 13171087
برازيل 10219300
ايران 3300000
افغانستان 331000
کشور سطح زير کشت(واحد هکتار)
جهان 150938100
چين 27398000
هند 44000000
اندونزي 11600000
بنگلادش 11100000
ويتنام 7443600
ميانمار 5600000
تايلند 11000000
جاپان 1680000
فيليپين 4095000
برازيل 3156360
ايران 560000
افغانستان 22500
| Design By : Night Melody |
احمدفرهاد احمدیارهستم درسال 1361 درولسوالی کشم ولایت بدخشان چشم به جهان گشودم درسال 1382ازلسیه میرفضل الله کشم فارغ گردیده ام وبعدازسپری نمودن امتحان کانکوردردانشکده کشاورزی دانشگاه تخارقبول شده ام ودرسال 1383 دروس خودرا دراین دانشکده آغازنموده ام ودرسال 1386 ازاین دانشکده به درجه لسانس دررشته اگرانمودمی سندفراغت حاصل نموده ام وفعلا کارمنددردفترآغاخان دربخش کشاورزی ایفای وظیفه مینمایم .
نمبرتلفون : 0774672140
: 0794890956
ایمیل آدرس :farhad_ah2009@yahoo.com
:farhad.ahm55@gmail.com
